장음표시 사용
481쪽
biles di euntur imωιὲς, eo est aeeormnodandum voeabulumam εικες,quod a πιεικες prae iure maxime solet laudatii illud devocabulo pertinet ad confirmationem assiimptionis. Parere &obedire,&sequi rationem JC5- trahoe loco absurdum videri mouet , dicere aequum & bonum aliud esse a iure essiceretur enim; alterutrum hoc est, aequum aut ius, ut sit non bonum . si tres quaedam non bona. sed improba aut mala. nam si inter se sint disiuncta, non vide- ur, inquit, ambo posse esse orer utar Aut igitur ius non est
bonum , aut aequum bonum, si non sunt eadem: aut si ambo sunt bona,eadem sint necesse est. Formula: AEquum bonum'im, ni 7sint eadem,alterutrum vomalum sit necesses. Alfalsium aliud.
Ergo hoc. 1 uilens esset negare aut ius es rem bonam,aut Ruum
' η τd ἐπιεικὲ . J Variant hie libri. Sed ex veteri tralatione de sententia scribendum, ητ. επιεικες, μαλο, id est aut ius non est bonum, aut aequum bonum . si sunt alia: aut ambo sunt bona, si sint eadem,ut modo explicauimus. lnducenda igitur sunt, quae ex interpretatione irrepserunt, hi δίκα ον,&c. Hae e sere, inquit,siant, quae de aequo bo no in controuersiam reuocari solent: Anne hoe &ius sint iadem an aliud: An utrumque sit bonum, quod tamen est melius & notius; An alterum altero sit melius. απαν ne J Hic ea iam diluit, quae primo inter se pu- nare videbantur. nam omniaquodam modo recte dici, ni-il in iis esse contrarium . nam aequum bonum iure quidem quodam este melius ; elle tamen nihilominus & ius, neque tanquam aliud genus iure est melius. Non sequitur, inquit, ruta aequum bonum iure sit melius, ea re etiam genere ea iscrepare. nam dc homo praestat equo, qui tamen genere
τοιωτο χκαιον. J Hie demum a firmate & certo de iure & aequo bono sententiam suam assert, & priora tanquam coneludit. Est igitur, inquit,idem,ius & aequum bonum.quae etsi ambo sint bona,melius tamen est aequum bonum. Bona
asse ambo perseicuum est,sed alteium alie esse melius: de- . ita
482쪽
genere utrunque conuenire, & idem esse , ea vero expliacatione egent.
J Hoe tandem loco explicationem a qui boni de eum iure collationem serio institui t,hoe est, an seius & quale, id est, cur iure quodam sit melius. Rursias namque dubitari poterat, ut fateamur esse ius, quale tandem id elle possit, ut quod certo constet, non esse ius legitimum. Ait igitur aequum bonum ius esse, non quidem legitimum, sed in quo legitimi correctio potius contineatur. Q dqd modo sit accipiendum & intelligendum, ex iis quae dicentur. planum fiet. Demum aequitatem quidam diuidunt in scriptam, & non scriptam. AEquitatem legum esse aiunt quodammodo abrogationem, quae omnia sunt falsissima: nulla. enim aequitas est scripta. , Quod dixerat aequum bonum esse ii iuris legitimi correct . onem ,eius rei causam hic aifert: ex qua disputatione & origo & necessitas aqui boni, R cum iure c5- paratio perspicue intelligetur, usus denique i non est pretio-i sor locus in toto hoc libro J aequitatis& legum. Causa igitur haec est, quia lex omnis cum de genere uniuerse, id est, genetaliter seratur & concipiatur L concipere legem , pro scriberosa muni Iurisconsulti J fieri autem no possit,ut de quibusdami rebus, nempe iis, in quibus lex ipsa taquam materia versetur, recte praecipiatur generaliter. Hic defectus aliquis existat ne-l cesse est, ut ubi omnia exprimi aut scribi nequeant, quod quia&legum scriptori est notum, ita se gerere let, ut non omnia quidem complectatur, quod est sed eommuniora, . ic quae platrumq; accidant. Obseruanda igitur sunt bφe quatuor: origo & causa aequi boni, eiusq; comparatio cum iure. x utriusque usus. Deinde leges de uniuerso genere scribi, vu. generaliter. Deinde de iis, quae accidant plaerumq;. Postremo, legum semper esse qui de seu reliqua, & eas aliqm tz parte claudicare non omnimodo esse perfectas. De pri ino posterius, ut cuius explicatio ex caeteris pendeat, q uae omnia I sunt de lege. Exqu b. prima legum nota h*c est, ', scribantur I de genere uni u ri, generaliter, non in singulas perssinas in- quit Iurisconsultus, in Liura, Ude legib. quod idem &Platqpulcherrime in Politico,&Arist. tib i Polu sap .Rher. 3bi de aequo Se bono, dc mitio, ubi hac nota legi scri-
483쪽
singulis, ille,su 'ολου iudicet. Quam & eleganter Demosthmnes in Aristogitonem legem vocat σαυδηκηνίommunem Reipublicastonsionem, commune pactum, & iurisi consultus Papinianus in I. r.F. de ussib. commune praeceptum. Ratio autem,cur legum praecepta uni e sim unia,lige est,quod eum legumscriptores totum Rei p. corpus curare,ciuiumque commoda non diuellere, sed omnes eadem comuni lege continere debeant,teste Cic. lib.r. a.o . ex Platone lib. γ λ Rey. Factorum autem & rerum humanarum ea sit varietas, ut ait Liuius, ubi de lege Fuconia Eb 2o. cap. Ir. seu infinitas a-ptiria, ut ait Aristoteles tib.r Rhet. ubi agit de aequo &bono, ut vel omnia scripto eomprehendi non possint, vel etiam si pos sint. tamen latere & fallere legislatorem possint, i facta enim ob varietatem etiam prudentissimos interdum filiunt, in quiunt Iurisconsiliti Tu. de iurisc, unorantia. 'Quia igitur omnibus con latere debeat, dc omnia complecti non possit legum scriptor, neque singulatim de omnibus cauere, ea est causa, cur de uniuerso duntarat genere legem scribat, singularia non persequatur. Verbi gratia, vetas ne quis alium
ferro laedat, aut pro vulnere aureos Io o. soluat, non persequitur sistulius, quo ferro, quali aut quanto, quantum sit vulnus: Id namque esset infinitum, qua in re nimis curiosi fue Iunt maiores nostri,quod perspicuum est ex legibus Alemannicis,Francicis, Thuringi cis,Longobardicis, ed legibus Municipalibus. Cum hoc est absurdum, relinquenda sunt iudicibus. Singularia legum scriptores prudentiores praetermittur, est enim infinitum. Altera legum nota, ea duntaxat scripto complecti,quae plaerumque accidant,non quae raro. Hinc S Ion in parricidas, ut quos nullos fore arbitraretur, nulla poenam constituit. De qua nota & Plato elegantissime eodem itilo in loco in Potituo, quod ipsum&Gymnasiorum praesectis commune esse ait, ut cum videant, fieri non posse, ut quod cuique singulatim conueniat, praescribant, ea duntaxat, quae
communius & plaerisque. Quod idem & Iutisconsulti cere
iras,relinquit grauidam uxorem,cupit facere testamentum,& tamen ignorat, quot sit uxor editura liberos & quales ;quia vero eaestimat liberos posse edi, facit testamentum, A
484쪽
relinquit amicis, eum habeat ooo. flor. 3ooo qui sit, inquit . Iurisconsultus, nascantur plurimi liberi, ut interdum fit, septem quoniam est rara ea res: possunt autem a. s. 4. sed raro plures edi, ea de causa partiantur eum amicis liberi , ut accipiant pro tribus eapitibus, non pro septem. Sie iuristonsulti non spectant, quae raro aceidant, sed quaesiepius. Post moristem testa toris transfertur dominium in haeredem: quid si surgat,ad quem bona ξ noli ad legum scriptores, neque ad Iuris consultos haec quaestio spectat:hi enim quae saepius, non quae iraro accidunt. spectant Leges non de iis, quae raro, sed de iis, 'quaepiae runque,&in communi vita accidunt, feruntur: Huius autem notae eadem fere est . quae superioris ratio, rerum Mnegotiorum varietas, ut illis locis dieitur expresse a Platoneia aliis. Nam rerum magnam esse varietatem & infinitatem. per se est perspicuum, & laepe iam iterauimus, Scientiae politicae materiam in sinite variare & esse maxime instabilem , ut ait Plato in Potitsco. Ex quibus & quartum essieitur, legum, quia Omnia iis comprehcdi nequeant,esse quaedam τα, seu reliqua,ut vocat Aristoteles tib a Rheticthie, ἐλλά,-ώ o illa nimirum, quae scripto non fuerint eomprehensa. vel inuito legum seriptore, c falli enim eum posse diximust vel sciente & prudente, quod vel non possit ob summam varietatem,vel nolit etiam nimis subtiliter omnia eo m- plecti. Ut enim eleganter Plato, hydrae capita secare contendunt quod nostri temporis iuris quidam consulti 2 qui etiam
minima quetque scripto complectantur: Omnia enim debent diiudicari, sed non omnia seripto debent comprehendi. Et hae quidem parte elaudieate lex dicitur & peccare, non ta- me sua aut scriptoris eulpa, sed negotiorum & rerum. Qiyod peceatum corrigit ius illud, quod aequum & bonum dieitur. Et hie verus est usus de origo seu causa aequi & boni, ut legielaudieanti suecurrat,& quasi manum porrigat. Nam ut Aristotel .ait. aequum εt bonum nihil aliud est,quam ἰαανόρθωρ mlegis,qus propterea,quod generaliter seribitur,elaudieet: Est inquam supplementum eorum,quae in lege desideratur.Gr uiter namque falluntur,qui aequitatem iuri faeiunt eontrariam& inimi eam, eum iuris sit quasi pedissequa&socia,& ei ma- . xime eonsentanea: Lapsi,ni fallor, quod elemetiam ab aequia
rite non distinxerint, verbi gratia, lex est, ut parrieida insuatur culeo,quod si furiosus parentem necarit , hic aequitas fu- , Ee 3 riosum
485쪽
liosum ab luit. Si mente sana parentem necarit he aut magistratu dimittatur, erit Clementia, no Clementia iuri & legi repugnat directe: AE quitas lsequitur,&est quasi legis, quae est regula di comm Ptum, tanquam exceptio. Verbi gratia, regula est alinaticos, qua omnia urbium nomina sunt scemini excipiuntur in um. Regulς illi lex & ius,exceptionaequitas. Sic ius est, ne filius absque patris consenducat. Quid ergo, si pater sit furiosus aut ab hostilEx quibus omnibus perspicitur ius seu legem &aenum inter se comparari, neque unquam αquum brosse, ubi non sit ius scriptum. Est. n. eorum,quae scprehendi non potuerint, supplementum &definiti igitur Accursiani iuris interpretes s vocant Barbareruditos aliquo modo J qui aequitatem partim seiptam, partim non scriptam, inducti mendosa serii placuit, C. de iudieiu: Ubi verbum, seripta,autoritat veterum Codicum est indueendum , id quod vel vtestimonio eonfirmari potest, qui lib. r. Rhet diluciseripto aequum & bonum attribuit. Est igitur, no.i Pars ; neque tamen iuris naturalis, ut existimat perdendorpius in libello de aruitate. nam ex prioribus est ad ius legitimum id pertinere,eique deleruire, ddammodo esse partem. are & in Cic. in Top. pequitate in duas partes tributa naturm & instituti huncit aequum bonum aperte Idem faeit & Aristot. Iege in duas partes tributa, communem squam &cat & propriam i huic diluet de aequitate attribuit
smsbb. a. in princ. item aperte aequitatem a iure narat. Falluntur igitur&illi, qui aequitatem faciunt turalem, partim ciuilem, perperam acceptis verbis
fuerit, i. desinit,st derive ru tur. Nam ςquitatis vambiguum ei te supra diximus. I. C. iis locis non pbono, sed pro iure sunt usi. Vt enim illi aequitatem,
eiunt naturalem, partim ciuilem et Ita & Cic. in Topartim esse ait natura, partim instituto. Verum, qi bonum cum iure naturae magnam habet cognatioque est non scriptum, utrumq; ibi naturali consen maxime aequum bonum, ea re non incommode
486쪽
posse aequitas naturalis. quomodo & L Cti quibusdam in lo 4
eis loeuti videntur, & hac ipsa ratione, i ure quoda melius esia intelligendum est, nempe legitimo, non eo, quod omnino seu
αυλως,id est, naturae, ut ipse Aristot. explanat lib. a Mun. imprine. nam iure legitimo nonnulla interdum rationi naturalieontraria sanciuntur: aequum bonum a ratione naturali nunquam discedit. Vt igitur ius naturae, ita & aequum bonu iure legitimo est melius. Et ita quidem ipse Arist. ut dixi eo loco. Veru aliter hic loqui videtur Arist. M aliud sentire his verbis,
ὼ ν λως. id est, non eo quod α πλύσ& omnino , sed peceato quod propter mi αα λως, propter generalem locutionem 3c
sermonem legis: nam propter Lune generalem sermone peccare legem sup ostendimus. Quibus verbis Arist.hoe videtve velle, aridum bonum melius esse, non iure quod simpliciter, etiam legitimo inam &ius naturae, & legitimii dieiturius;omne,inquam,ius Politicum,ut sup e. s. e, . sed peccato, id est,ratione duntaxat peceati, ex generali & simplici sermone existentis: nempe ius legitimum, qua parte non Elaudiacat, aequo bono non esse deterius. Neq; enim ius legitimum no iniustum si quod& Clodianum quodammodo, ted rectae rationi quoque consentaneum,intelligit Aristot. Hae igitur parte aequum bonum ne legitimo quidem est melius, qua n5Haudieat: Qua vero parte elaudicat,id est, ratione peccati, aequum bonum iure melius censeri debet. Corrigit ensim peccatum, quod eorrigit, melius est eo quod corrigitur. Ad hune igitur modum puto accipiendum,quod dieitur qquum bonuiure esse melius: dictum ea aetate,ut videtur celebre &prouerbiale, sed no satis intellectum. Perspieuum est & hoc ex prioribus, ius & aequum bonu esse idem, nempe ratione generis, eodem genere cotineri. Nam & aequum bonum de ius de legitimo loquimur, eum ςquum bonu cum iure comparamus iuris quaedam sunt species, utrumque estius qu*ddam. Conueniunt & in materia, nam in dirimendis hominum negotiis cernuntur faequi boni materiam dicit esse eandem, quae iuris naturalis, OldendorpiosJ diserepant tamen, quod ius sit seriptum, aequum bonum non scriptum. Ius certum & definitu: aequum bonum incertumαinfinitum,propter attributorum arietatem, quibus se aecommodat. Ius est directum & asp
487쪽
M. IN CAP. X. LIB. v. ET HIC .
cioribus versatur negotiis, etsi incertis, a iure& lege
4 --J Quod hie de psephisinate is seu populi scito L id est,tex populi, sed non perpetua
phi ima, certa & ad tempus J non tam pertinet ad aeexplicationem, quam aὸ id, quod dixerat, lege omiprehendi non posse; Id namq; argumento psephisin:
firmat. nam psephisnatis nullus alius est usus, quanlege omnia comprehendi nequeant, ut sunt quaequTepente accidunt noua negotia, eo sanciantur &deceut belli indictio, legis latio, legatotum missio,&c. Ntuum rogatio, creatio, dic. Duo igitur sunt adiumehus legum sanciantur &suppleantur,aeq num & populi scitum , quae inter hanc tamen puto erentiam: quod psephisma ad negotia publica,qquuix ad priuata siepius accommodetur.' id adeoni negotia hominum. Si quidquam in Republica cordum , opus est psephismate. Apud Historieos nunc quum bonum reperies: apud Iurisconsultos autem, ictant de priuatis Ex quibus quae inter legem, popu& aequitatem sit differentia, de psephismate & supra tcap. γ.ιn princ Eleganter autem populi scitum Aristo plumbeae Lesbiotum eomparat. Videntur Lesbii in aedo forte propter lapidum asperitatem, usi regula plusexibili, quae se inflecteret & ae com modaret ad lapiaequalitatem: cum alioqui lapides ad regulam dirigi iri soleant. Qisere & Erasmus regulam Lesbiam de re
prouerbialiter accepit. Ad eundem modum & populi negotiis publieis se accommodat, cum alioqui negCbus dir gi & accommodari oporteret. Verum quia in quibus psephisima cernitur, sunt instabilia, incertnita,ob attributorum varietatem commode & accorte huic incertitudini negotiorum , incerta quoque Stanquam regula attribuitur psephisma. nam pseph certum est, varium & infinitum, ut & aequum bonuncertae & infinitae rei conuenit incerta & infinita regul: ganter Aristoteles. π τὸ Aκια ον. J Scribendum puto, .eti ldc vetus tralatio, & Argyropilus reddidit, & postulattia. Nam hoc capite, cuius hic est veluti nire quid sit,sed de aequo bono, esse id & ius docuit, &
488쪽
ιμερὴν ὐι τουτου. J Ex ratione coniugatorum, cogn to aquo bono, cognosci ait & quis sit, ut ita di eam, aequus, bonus aeu benignus, &facilis, nempe is, qui ea, quae aequi boni sunt propria, agat &persequatur , eui hoc vel maxime est proprium , non omnia summo iure agere, sed de iure suo
multum remittere & concedere, alias eius complures proprietates commemorat A ristoteles lib. r. Rhet. Est igitur hic quo supra , non vero οἱ ceaco κω ,de quo mox rest idem eorum, quae propria sunt aequi bona Quibus duobus verbis tanquam PIouerbialibus & certis notis virtutum&vitiorum habitus.&habitu praediti, ins gniri ab Aristotele solent. Sic prudentiam
ἡ εξις ω - . J Vt in iure, ita 3c in aequo bono tria fiant spectanda, habitus ipse, iustitia & aequitas, ius seu iustum,& aequum, bonum, & iustus , aequique & boni studiosus. Est & quartum, iusta actio seu factum , ut & aequi boni
us . Hoe verbum ut melius intelligatur,ec,mmetriorabimus breuiter, quae aequi boni sint cognata, quae inimica & contraria. Diximus autem supra, aequii in bonum ab Iureeonsulti plaerunque dici benignam iuris interpretationein. Quatuor igitur sunt, quae magnam cum aequo bono assinitatem habeant, bona fides, clementia seu humanitas, ius naturale & eunomosyne. Et quidem de bona fide Triphonius Iurisconsultus ini bona fides. 1. depositi. &eleganter
Comanus. AEquit s. inquit, nihil est aliud, quam legum Vs . rum bona fides: Contractuum autem bona fides, quadam est dictorumfactorumque nosrorum equitas. Quibus verbis & dis. ferentiam indicat : nam ut aequitas in lege, ita bona fides in contractibus,in quibus saepe & mala fides versatur, dum contrahentes inter se decipiunt, qua de re pulchre Cicero libro tertio ODiorum. Nam in legibus nunquam mala reperitur fides, semper leges bona fide & simpliciter agunt, etsi interpretes in iis explanandis aut aecommodandis mala fide interdum verari possunt. Clementia autem seu humanitas& lenitas, aequitati adeo est affinis, ut saepe vulgo confundantur, quod aequitas sit quaedam velut clementiae multum
tamen disitiunt. Nam aequitas, legis est comes & admi- E e s nistra.
489쪽
nistra, eam subsequem & consentanea: Hementia sus est inimi ea, id est, eius usum tollit. Qua de re praeclare Connanus tib r. ruris cimiis, eap. r. Augusiator seos hostes oeeidit, & quidem iuste: Iulius iaecepit clementia, non aequo bono fhoe eonfunlippus&alii. J Cum iure autem naturae quanta ae Communio, indicat & Paulus Iurisconsultus in Lins is iure. pluribus dicitur, unodem: quo semper aqvum bonum e I, dicitur, ut in iiD. Et Cinero in Topic. inquit, eri, quod . rasis desiderat. recte. nam utriusque iuris eadem e Origo, ratio naturalis, ut & supra diximus : differuquod ius naturale per se & absolute , aequum bor quam nisi eomparate, intelligatur. nam ut supra ius & aequitas inter se comparantur. & in eategorianis constitui possunt. nam aequitas absque legene uius sit supplementum & correctio. Ius naturae ei nulla lex esset fu t, inquit Imperator, & per se consitorio quoque iuri magna est cum aequitate assinita dem maior, quam cum illo. imo Romae aequum bhil aliud fere suit, quam ius praetorium. Quare & in iis ei uilis sepissime, quae per praetorem fiunt aut intitur, quitati attribui selent. re& Cic. inveteri RIus praetori u scripto comprehesum, desiit esse aequus proprie loquamur. nam originis ratione, etiamuLbonti dici potest, & dicitur a Iureeons fid est, iuris dierpretes, iureconsae qui boni inte p. praetores. Raralis est eausa imis praei ii. Ius naturale ante lege fubonum siubsequitur legem. J Eunomosyives quaecust affinitas.& disserentia, explicat erudite & breuitetib. 2. Magn.cap. a. de qua re infra M. σ eor. pio. Iam vero duo sunt, quae maxime eum aequo ignent, eique sunt contraria an Ongsυαιον εc calua
Iud Latine dicitur a Iurissonsultis ius summum, ectum,ut cuius sit proprium,ea quae legibus definiunt me restringere, atque ita literam angustiis munire, nihil relaxet, quod ad bonitatis &aequitatis usum rosede quo copiose Cicero in orat. pro Minna. QuCluentiana aequitatem, laxamentum legis vocat,
tia, lex crat Thebis, nequis 'tua tempus Magistrat
490쪽
feret: Epaminondas tamen imperiti qua tubramplius men-sbus tenuit,eaque re si ius summum spectes, sit condemnanadus, Sc sane in periculum capitis pene incidit, quia tamen in Respublicae utilitatem, non sua ambitione tenuit diutius,arquitate postulante est dimissus. Calumnia priori pene gemina in eo tamen differt, quod illud magis legi consentiat, hoe in verbis tantummodo insidias faciat, & aperte a lententia discedat. Confunduntur tamen aptariisque, ut apud Ciceronem initieri. c. ex fiunt, dcc Exempla plura videantur apud Dominum Phili p. Melanth. communem praeceptorem,,nobello erudit o de morib.
COMMENTARII. Duo sere hoe capite explieantur: Prius de iniuria sibi faetenda. deinde comparatio faciendae & accipiendar iniuriae. ποτρον δἰ δεδίξε s. J a aestio est grauis,quam&supra a tigit,& hic explicat s an sibi quis ipse iniuriam facere possit c a de re siepe & Plato de eopiose in Gorgia. Plato ait, Aristoteles negat. σι -ν. J Nam es p. ex eo quod liponte nemo aecipere iniuriam possit,& hoc emei ostedimus, quod hic quaeritur, neminem sibi ipsum iniuriam facere posse, quod ipsum argumentum & infra iterabitur. Mug,Q. J Constitit ex ptioribus iustitiam esse communem quandam,alteram singularem: Item & ius partim commune, partim singulare. Illud, quod uniuersae virtuti sit consentaneum,hoc eerte. Quare &iniuria partim erit eommunis, eadem fere cum vitio communi, partim singularis de propria. Hae posita & repetita gistinctione, ostendit Aristoteles, neutra ratione quem sibi faeere iiiiuriam posse r&prius quidem de eommuni iniuria, ubi unam duntaxat anseri rationem, quia effieeretur ut sponte quis iniuriam aeeiperet, quod est absurdum. Exemplum affert de eo, qui sibi manus sponte afferat, ira commotus: quo ostendit eum non tam sibi facere iniuriam, quam alii, ea ratione,quam disi. Et quidem iniuriam hune facere, ostendit hae ratione, quod ea, quae lege vetentur, de quidem sponte faciat. Lege autem e traii eaedem sui ipsius doeet hae ratione: