장음표시 사용
491쪽
Cares autemscissim lege non iubetur. Ergo, Fc. FPropolitio, quae primo absurda videtur, intelliget rebus turpibus dc inhonestis, quae si nominatim no itaei te prohibita censeri dicunt. Solo parricidia ni
neque etiam nominatim vetuit : censetur tamen quia non iusserit. In alus rebus alia est ratio, & ii haec sit regula Aristotelis, ut quas lex non iubeat, eontinuo censetiir vetare. Lex Romana non iube gratiam , neque tamen vetat. Filius sui iuris nor adhibere propinquos in quaerenda conditione, f vettrimonium vocant conditionem J non tamen vetat namque sunt licita, quae tamen non sunt honesta,icris consultus. Multa non iubentur, quae tamen non vquin etiam de rebus natura turpibus quaedam, qua bentur, non statim tamen vetantur, sed quasi connii oculis committuntur. ut lupanaria apud quosdam. Itur contra legem D etsi nominatim non iubetur J qumanus alserat; facit Sciniuriam, si sponte sibi ipsi referat, ut ira commotus, quod hic nominatim exprstoteles. Nam seruitutis metu, aut alia necessitate squia non sponte, iniuriam facere vix videtui. de qua,tia diximus &supra lib.3. Et notum est adi Riuriam sponte, esse necessarium, id est, ut sciat quo modo,cu&c. laedat,adeo quidem, ut etiam si alterum contra ledat, ab eo lacessitus, non sentiatur iniuriam facere non sua sponte M vltro, sed prouocatus malum reniquibus efficitur,eu qui sibi manus afferar,quia contsaeiar,& quidem sponte, sed ira commotus, iniuriaret να. J Adhuc docuit eum, qui sibi manus a commotus, facere iniuriam. Hic exquirit, sibi ne an a huius est loci. Et ait,non sibi, sed eluitati &Reipublitionem adiungit, quam modo attulimus, & toti qaccommodauimus, quia nemo sponte iniuriam popere. Formula: Nemosponte iniuriam Mespit. At ira commotusse interficiam, sponte agit. Ergo imuriam non accipit.
Sponte namq; &affert sibi mortem dc perpetitur
492쪽
autem iniuriam fieri signo docet isto, quia illum poena assi-eiat. Nam si neque sibi, neque priuato alii, ii eq; Reipub. iniuriam faciat,certe poena affici non debet: Aliis autem iniuriam non fieri, eertum est, neque etiam sibi, ut ostendi muri relin
quitur ut Reipubl. quod ipsum confirmari potest & hoe Iu .risconsultorum dicto, in i tiber homo. ad i. Aquil. quod nemo suorum membrorum sit dominus: omnes sinus Rei p. Atque ita se ipse inteisiciens furtum quodammodo facit Rei p. illiq; proinde,non sibi facit iniuriam Poena autem,qua G raeci eos, qui sibi mortem consciscerent, afficerent, subindicatur hic meo iudicio ab Aristor. ignominia leuior prosecto, quam piis
scelere. Verum neq; grauior quaedam iure Romano, aut a Platone conitituitur. Hinc grauitatem sceletum non sitis intellexerunt Ethnici. ideoque poenae leuiores constitu- non considerat Plato scelus perie, an malum, sed utilitatem Reipub. Christiani responderunt, scelus in ipso punitur. Apud Hebraeos grauissimae: apud Ethnicos mites & leuiores: si naturalem ratione sequamur, cuius norma in legibus Mosai eis, non debent leniri poenae.1ri Hic de altero iuris genere:& ne huius quidem talione iniuriam quem sibi facere, ostendit quatuor ra- , tionibus.
s et. ιαγώ. J Prima est ratio ab absiardo. Sequeretur enim ut eidem eadem res & detrahi possit & adiici, quod est
absardum, ut constat ex contrariorum natura. nam si iniu-
riam quis sibi ficeret, etiam perpeteretur iniuriam. Atquisiis eit,ei quodammodo quid adiicitur, &est in lucro; qui perpetitur, est in damno, eiq; detrahitur ut supra cap. . dictum est. Plures igitur personae requiruntur, ut ius & iniuria locum habeant,& hoc est,quod adiungit, ea, ' , &c. Ius & iniuriam later plures esse necessario, in uno non item, quod α supra explieaui mus libri. ar gi εκουαον. J Altera ratio, quia, qui iniuriam facit, ultro& prior vinciar,necelle est. Nam qui lacessitus par pro parii refert, iniuriam vix facere videtur Aristoteli & Ciceronii Lactantio tamen & Christianis& ipsi Platoni contra in Crisone, ubi ait, --δεκειν esse etiam & quia non liceat αλκειν, ne quidem Iam vero qui se ipse laedit, B ante facit, quam patitur, sed eodem tempore & lusere dc ξλutur malum. Formula ἔ
493쪽
46 CAP. XI. LIB.8V. ET RIC. Iniuriam qui facit, prior faciaι necesse est. At quis ipse larit,prior non facit.
Ergo non facit imurraim.' ευ --Tertia ratio, quia sequeretur,ut te quis acciperet iniuriam, quod fieri non posse ostsupra tap. q. ubi N huius rei est tacta mentio. Formurisa ipse quis iniuria pesset assicere. Hi possetfati A sua 'onte accipere. Nam qui ponte patia ς e Ponte lassit. Si ergoladendose pontes c
Ergora patiendo quoqb sponte accipit iniuriam At hoc es falsum. Ergo se iiIud, ut supra cap.y. recto A Quarta ratio a speeie ad genus
tam iniuriam nemo sibi faciat. Forunala: Glimia iamfacis,certamfaciat necesse ess, ptur, adulter sum committat, depositia non mAt nemo sibi certam facit iniuriam, quodI
re sua adulterium facere icipotea, nemo r
Ergo nemosibi facit iniur7am. Q in tam hic ponuntrationem. Iam eadem est cum tertia, luam mirum est hic restur tamen id dicere Arithoi. quod&supra cap. o. Is quaestionem de iniuria sibi faetenda dissolui ex ibi a ne τοῦ ut & ibi diximus, poterat tamen hae praetermitti,& nescio quid externum sapit, praes Ieriptura variat in verbis, τύ θμουmως πιώς, alii utrumque inducum, quod est melius. m
φαιερον Arion. J Intermissa disputatione de initetenda, interierit comparationem cius, quod iniure & quod accipere: docetq ue utrumque quidem esse nhoc illud esse deterius &grauius; qua in re assent a ni,cuius extat disputatio copiosam Gorgia. Idem pCiceroni,cum abis locis, tum ita Philip. ρ. Miserιor, suscipit insescelus, quam is, qui asteriusfacinus siubi Vulgo tamen haec lententia repugnat, ut qui existimatus csse malum muriam accipers, 'uem iacere.
494쪽
sit eum damno, hoe no item. ratione & apud platonem Eb. r. de Rep. Trasymachus, & apud Cic. lib. de Rep. I urius MCarneades olim iniustitiam iustitiae anteponendam censue Iunt, ut fructuosiorem. Assentituriguur Platoni Aristot. sed aliter concludit. nam Plato hunc in moduni: .' Suod turpius,idem deteri s. Facerseriturpius. Ergo
Verum in propositionis confirmatione in eaptionem mihi videtur incidere Plato homonymiae verbi quod interdum valet improbum, interdum instuctuosum & inutile. Palmum autem docet Aristot. utrumque esse malum hae ratione, quia utrumque iiscedat a medio, i, quia in altero plus est; in altero minus , alterum est cum lucro, alterum cum damno, ut supra diximus. Formula:
ri medio discedunt,seu prus S minuσφιnt mala,vt- . pote a medio discedentia. At hae duo vel untpMου, vel nimie.
Ergosunt maia. ii Propositionem non confirmat vi eertam: Assumptione illustrat similitudine. Nam quod,inquit, in medicina est sanitatis, & in gymnastica bonae habitudinis efficiens, id in hae . disputatione Politiea est id, quod medio consentit, est medium virtutum. Scribendum autem ex veteri tralatione,
εινῆ, non Morere. Nam quod medium in Politica,nem pe iusta actio seu iustitia, idem id in medicina salubre. Eadem similitudine utitur & Plato bb. . de Repub.ιMn. comparans in iuriamcum morbo, iustitiam cum sanitate. Interpungendus est hie loeus, ut sit facilior hunc in modum, atque ita reddendus et Persspicuum autem virum , quidem esse malum ρο iniuriam accipere oefacere linerum enim minus,alterum plus est habere medio, quod sanitatis in medicina, bonae habitudinis effetens est in gymnastiea sed tamen peius erifacere. ἁλκειν. J Ratio,cut facere sit grauius malum quam accipere, quia illud cum improbitate coniunctum & vitupe- adum sit; hoc ponitem. Formular hyod cum improbitate comunctum, deterivi rar eo. quod a que improbitate. nam plura vitia uno sunt δε-
est cum improbitate et accipera Mutat facera iniuriam' um. Ergo, δε
495쪽
t IN CAP., XI. LIB. U. ET HI c
Aecipere quidem vacare iniuria certu est, qua eQui facit iniuriam aute, is vel est improbus, ut qun:i in & hie, etsi lio est improbust tamen vituperat effugit, ut supra explicauimus distincte cap. s. Et hcati, η τος τελει M. id est, facere iniuriam, aut eum iimprobitate, ut in eo qui cum ἐπιαιρέ , aut eum sine qui per iram. nam non onaos iiiiuria est euntate, etii 1 ponte fit omnis: non omne autem quod id cum improbitate, aut iniustitia, ut supra hic de accipienda iniuria, eam vacare imprQbita supra de aliis extremis interdum diximus, ut dei auaritia,&c. quae sunt quidem vitia, ut& hie iniipere, non sunt tamen improba, ut absque malitia eper studio seu nocendi animo. καθ' ιαι τὸ α άν. J Constat iam, iniuriam Aeeredi qua in accipere nimiru per se,&considerata viri ultura: nam per a idens seu ex eventu, contra es maius sit malum accipere quam facere e verum i
git, Politica de eo, quod per accidens, non laborata ars; quae namque per accidens,ut infinita, sub acepta non cadunt. Praeterea ars naturam imitatur, rerum vim & naturam potius scrutatur, quam et
Exemplo autem ostendit simili ex medicina petiti se, ut quod per se leuius est malum, peraeeidcns finam Pleuritis laterum dolor, grauior est morbus pedis: fieri tamen potest ut haec illa sit grauior,net offendendo pede quis labitur interea, ab hoste casterficiatur. Ad eundem modum accipiens iniuriai etiam grauius malum referre potest aut facere, cpit. Sic enim vulgo haec accommodant: ego putiem, vulgi potius argumentum & Platonis disputasellere. Vulgus ira:
Respondet Aristot. fiuctus considerari non detsnt accidentia: quomodo & Plato lib. 2. de Rep. rei machi disputationem contra iustitiam.
μι-φο,ν A. J Redit ad priorem disput
facienda sibi iniuria: nam quod ibi docuit, neminse vel iniuriam, vel ius, id hoc loco mitig-dO-e
496쪽
verum quidem ait esse per se &absolute:nam improprie de meis taphorice lde quo verbo supra polle ius aliquod esse, & iniuiariam sibi secum, seu potius Prtibus sui inter sie. Atque ita breuiter copiosam Platonis disputationem attingit, qui libr. a. de Reptib. in . duo facit iustitiae genera, interioris & exterioris. Interiorem vocat trium animae partium, rationis, irae & libidi nis harmoniam & concentum, cum imperium tenet ratio, parent caeterae, id est, cum suum cuique parti animae relinquitur ossicium a natura tributum. Externam vocat,de qua his libiis Politicam. Aristoteles autem hanc partium animae harmo
niam & consensionem admittit iustitiam dici posse, sed meta phorice & improprie. Sic & ius &iniuriam sibi siecum & aduer sus se dici posse. Cur dici possit,hanc Seddit radonem, quia fietari petest, ut partium Vna ab altera quid mali perpetiatiu coniatra suam appetitionem, &quasi Voluntatem. At notum est ex prioribus,iniuriam accipere nihil est ealiud,quam perpeti quid contra voluntatem. Si hoc reperitur, accipere iniuriam: ergo&facere. Hac igitur ratione ostendit inter animae partes iniuriam, & proinde & ius, & proinde iustitiam quoque & iniusti tiam repotii. Verum ius improrite, nempe oeconomicum seu herile, non vero politicum,quod proprie ius dicitur. Nam quae est ratio domini aduersius seruos, parentis aduersus libero &generatim amperantis aduersius parentem ; eadem est rationis aduersus inferiores animae partes. Qua de re pulcherrime instatib. I. Polu.cap. o. 3c Cicerobb.3. de Repub. quae hic confuse, ibi distincte. Quae est igitur ratio, cur inter patrem & filium non sit ius proprie, eadem dc hic est, qua de 'Iesupra cap. o. ' '
497쪽
V tρρη haim libri membra esse vid
rum primum sit velut prooemium: ιneatur eius rei, de qua agitur, expitiio subtilior Prudenti ei que parrbutio se explicatio : postremo duae asseruntur Ad hunc autem locum utile est videre lib. I. Mas&lib. 2. cap. 3. lib. i. Analyt. poster. &3. Platon cinjn heaeteto, &lib. 7. de Repuccntioribus Pontani libros s. de Prudent
COMMENTARII. πχρονοῆν ποτεζον. J Duobus his print anquam prooemio, qua de re agatur, & cur, aditione animae, ex qua&stratuin & officium eius rgitur,qeri piciatur, explicat.
επει 3 Exponit, qua de re, & cur a
iudem de recta ratione, atque adeo de omni bimentis virtutibus, causain asteri hanc, quia mediuquendum,non VCro nimium,aut parum, si pr. lib. ape est dictum J recta ratione definiatur. Formula: Si me sum cognoscendum est, ut sequea Ergo is recta ratio cognoscenda. Nam medii recta ratio est tanquam norma & fini1 τά- ς-Obscurior est hic versus: vi duabus simili trutinibus breuiter & obscure expol im rectae rationis, ut quam videatur appellare sic minum seu finem , quorum illud a sagittariis, mensoribus cst lumptum. Vtigi Iar, inquit, in aartibus: ita & in supra explicatis virtutibus scopi elle necesse est, ad que is, qui ratione utitur, omnines & actiones sitas dirigat, uec tanqua sagittariuS aia ut remittat. Scopus hic, cum in aliis rebus, tum irquaeri potcst,quis iit; an rccta ipsa ratio, an quid a nempe seu honestuin ta id quod oportet,aut medi
498쪽
prudentia. QSatuor namq; hi c adactionum nostratu rei situ dinein esticienda concurrunt. Et recta quideratio ipsa scopus Esse non videtur, qr id ea velut auce & lum ine praelucente, adscqpia perueniatur: prudentia quoq; ea, i ad scopulsi pertinent, dirigere dicituri c. a. mediu quoq; scopus este no Videt propterea φ ni diu ratione nimii & eius φ paru dicatur,ad nimiu& id φ patu se reserat, non tanqua ad iliae. Dicendu puto, scopum actionii nostrarum es le o Aον id quod oportet seu ipsum honestiim:quod quia in medio quoda est positu,no inc5mode& medium dici poterit,ut illa duo sint quidem eadem, ratione tamen disserat. Ratio quoq; ipsa recta, quia eius quod oportenest causa quasi ossiciens, lux di lumen: ea re & rectae rationi citeo, quod oportet,maxima cst assinitas,& scopuS quodammodo es le videt . Ad summa n prudente est recta ratio, q actiones omnes ad honestu, seu id, quod oportet,in medio positum, dirigat. Ex quibuS perspicuum est,quae vis & usus sitrectae ratio
nis , utpote ad scopum virtutum viam munietis & praelucentis:
τι Altera est similitudo, qua & ipsa usum rectarrationis ostendit. Est, inquit, finis aliquis seu terminus medio critatu, quas inter nimium & parum interlectas, ubi rectς congruenti diximus, quali dicat, quia mediocritates lutei nimium & parum sunt interiectae, terminus aliquis ut in iis sit necesse est, ut in duobus agris termino si paradis. Hic aute terminus rectae rationi est consentaneus, euria dirigit recta ratio, i mediocritates tanqua terminu inter nimiu & paria interiectas, recta moderatur ratio. Est igit recta ratio tanqua scopus &terminus actionu nostraru , aut certe q illa moderetur & dirigat. εω se ει,εῖν. J Tacitae quaestioni occurrit: nam occuIri poterat Arist. no opus esse longiore explicatione de recta Iatione: satis elle, quod dictu est,ut mites recti ' rat; oui cogruere debere. Respondet Arist. id quide veru esse, virtuteS cogruere rectae rationi , sed non esse satis ad plana rei cognitione, id e exemplo
Medicinae ostedit. Na no satis elle, si quis dicat, corpori curando adhibeda esse ea,q medicinae ratio piaecipiat, salubria nepezna thoc amplius & listinctius explicare oportere,q illa sint salubria,quaeq; eoru vis & natura. Ad eunde inodu &in hac scietia Politica non fatis est dicere,actiones nostras moderandas cile, prout rectapcipit ratio i ua & eo amplius exquirendu, quid recta sit ratio, q eius vis & natura, qui eius sit finis, sc. quomodo actiones nostr ς, tanqua termino, de quo modo, definiantur. Id F s 1 nan,
499쪽
namque valere mihi Videtur Verbum ορ in his verbis, πισο ορ , non vero definitio, taliqui definiunt. Haec igitur vana est ratio, cur de astectioinbus animi seu virtutibus disputatiς in his libris etiam derocta ratione explicarit. Verum quaeri potest,cur non tantum de ea rectae rationis forma quam esse Prudentiam infra docebimus in quae ad virtutes morales est utilis, de quibus in his libris agitur: sed etiam de aliis omnibus rectae rationis generibus hic explicarit,cum ea tractatio potius ad Dialecticum aut Physicum pertinere videatur, de sapientia,
scientia, mente Sc arte: Et certe ipse Arist. bb.r. Poster.e. vlt. explicatione de his affectioni b. ad hos tres, Dialecticu,Physicu,& politicum pertinere ait, & ab ipso in tribus illis operum generibus explicatur, quod& initio indicauimus tit .a de Amma. Huic qu stioni occurrit ipse Arist.bb.ι. Mag. e. tio. Affert igitur tres rationes Atist.Prima est,quia omnes sint virtutes, de qui b.
1 n h i s libris explicandu susceperit. Secunda est,q uiaPhilosoplii
sit osticiu ct ea pertractare,& Vna explicare, quae eiusde sint ar- sumeti, S in eade re versent Philosophi no tantu ea, q propria sint sui instituti, sed et q allinia & cognata piractant, Vt eleganter in lib. de Fin. Cic. Tenia est,quia cum de iis,quae sunt animi agatur, de omni b. squales sunt &hae affectiones rationis, scientia,ars,&c. in quae sint animi vel in animo posita, agendum fuit. Vise'. lib. r. e. vlt. disputation ςm de virtutibus moralibus,atq; adeo de omnibus virtutib. ab animi facultatum partitione;ita & hic de virtutib. rationis dis putationem ab eade re orditur, propterea l earu omniti tanqua stratum & materia sit animus. Ait igitur,parti tu se animsi esse θην.
lib. a. c. vlt. in a. palaeS: quartu altera sit parii cepS rationis,altera expers: Si ad hanc se accommodasse virtute, morum, ad illam
virtutes rationis. Illis i tur iam explicatis, supci est de his explicare, & de ea parte animi, quae rationis est particeps. Hanc igitur duas in partes ruistis secat, ii strato sumpta diuisiondii
quarum altera reS cas intelligamus, quarum principia aliter se habere nequeant: altera Vero reS eas intelligamus, quae aliter
se habere possunt. insae autem sint res, quarum ea sit natura , ut aliter se habere possint, aut non posivit, notum est. Non pollunt res diuitiis & naturales, quae sunt perpetuae, fixae & stabiles, & uni usimodi. Possunt res, quae ab hominibus fiunt, quarum in homine est principium,ut opera aliis&actiones. Q Od autem An stol. res perpetuaS Vocat eas, quarum principia non possint
500쪽
possint aliter se habere , idem est , ac si diceret: res quae aliterie habere non possunt, ut & ipse saepe vocat, omisib verbo principit. Hui nomine hic intelligis principia, quae dicuntur cognitionis mis natura. Cognitionis Srincipia sunt αξια
- , & propositiones Apodicticae, quibus paritur cognitio & scientia. Sunt & propositiones Dialecticae , in Medicina &scietitiρ Politica: omnia denique cognitionis principia, siue apodictica, siue Dialectica: Vcibi gratia: Iuuare egenum .est piopositio Politica, honorem exhibere Magistratui; item, F bre laboranti non vinum praebendum, est med capropositio,& principium, de quo hic agitur. Nativae talis principia sent causa essiciens & hnis, de quibus hic oon agitur, etsi dubitat Eustathius: nam principii vocabulum de propositioitibus syllogisticis, cum hoc libro saepe, tum alibi usurpari solet. Videatur Aristoteles tibr. quarao Metaphirsicorum. Flinc e principia Politica Aristoteles lib.r. vocat propositiones syllogisticas, ex quibus aliquid inscientia qualibet concludi potest.
Prancipium isa αρξεως &. naturae est beatitudo: Animus & homo, principium Politicum essiciens. AJ Etsi modo dixerat, mra κύδεω , quo Ver bo indicarit,se sumere hanc animi ratione praediti partitionem.& supponere tanquam eertam, ex libris neque hic rationib confirmanda: adiungit tame unam ratione, qua eam confirmet, item a strato sumptam, quia harum duarum animi
partium, qua vel res stabiles, vel instabiles intelligimus, strata non sunt eadem, eadem ipsas quoque disti miles esse & genere discrepare necesse est. F ormula: Garum rerumfrata genere discrepant, se ipsa diserepent necesse es; nam cognatio quadam assutias esse debet rei se aculta tis anima eum stratoseu re facultati βbωcta. igeuare , in sensibin sono attributasAnt aures , succo tingua essu tu ,rebm sub assectum ea entibus oeuli, me. ut eleganter Aristoteles Id. r.Mun. cf.vit. ct bbr. r. de Anima, infin fere. Et hoc est, quode, hie ait,oμειότητα πινα, emc. vbι συυ-ς ,scit εὐίοις, seu anima. partibvi,id ess,cognitio rerum exi t cognatione quadam eum iusi anima partibus.
Atqui harum anima partium duarum serasa sunt dissimi- gem/re discrepantia lalteram es enim stabile, alterum instabile .l ,- .