장음표시 사용
571쪽
Medicina igitur valetudini non imperat, sed valetudinis potius causa, ut ea vel pari tur, vel conseruetur. Ad eundem modum prudentia sap:entiae non imperat, sed potius sapienti egratia, Vt procurator seu actor omnia quidem in familia administrat, sed inusium domini: ita & Prudentia, inquit Arist.
rn mun. lib. r. in . facit omnia, quae ad sapientiae usum pertinent, cum Virtu Merturbationes reprimit, atq; ita mentem pacatam & perturbationibus liberam, tanquam domum bene purgatam sapienti praestat.
Hκ J Sie argumentabantur Politici, inter Politicos enim & Philosephos de dignitate &praestantia magna disputatio semper,&quidem quod indignius iam mediciat unxerunt: olim Rhetores idem contendebant: JOmnia, qua in Republica aguntur, perpoliticam ad se
Ergo domina ect omniumscientiarum.
Falsa est consecutio. Nam eadem ratione sequeretur etiani Deorum dominam esse politicam, ut quae de rebus quoq; sacris, Via ite fiant, curet,qui locus obseruatione est dignissimus,& hodie valde controuersus: an magistratui rerum facrarum . cura esse debeat 3 Deo enim non imperat, sed Dei causa. Jaeeu stio . Quaeri potest, si, ut supra est explicatum, virtus scopum, prudentia ea, quae ad scopum, curat Ergo virtus . a tecellet prudentiae, Vticopus ijs, quae ad scopum, seu finem, . Finis enim praestantior i)s, quae ad finem. Victor:a omnibus actionibus&factis militatibus praestantior. Scopus enim est propositus omnibus laboribus militiae J quod tameti absiardum, ut virtus mentis deterior sit virtute inorum, quae in parte animi rationis experte: fiet tanquam, tradius praestantior& nobilior sit ipsa luce. Nam luci prudentia: Virtutes morales rad Js optime comparari queunt, ut quae sint tanquam vestigia quaedam mentis in appetitu impressta hinc virtus moralis quiddam est deductum a lumine mentis, ad appetitus nostros coercendos & refrenandos. J Quare ita dicendum, virtutem
quidem scopum curare: hactenus inquam quod restenandis cupiditatibus, quod virtutis est munus, nihil Miud,quam re- . frenatiQ est virtus J essiciat, ut mens nostra in seopo & fine de- 'ligendo non fallatur. Nam vere mens seu prudentia, finem ipsium & seopum sibi proponit, eaque quae ad illum assequen-
pertineant, exquirit. Ergo quod dicimus virtutem curare sto
572쪽
rescopum, no0 ita intelligendum, quasi prudentia non curet scopum. Virtutis munus iii eo potissimum laborat, ut mentis ossicium circa lcopum non fallatur, non aberret. Ponamus homitiem laborare inopia, est auarus videns: quaeritur, an liquid dandum egeno Dare est finis & scopus,quid, quo modo, quantum dandum, ea quae pertinentad scopum sunt. Dicit Aristoteles, ut auarus det, ut excitetur ad scopum, non tam . facit mens, quam prudentia seu virtus, hoc est, si quis virtute . praeditus malas cupiditates refrenat, & honesta appetit. Ergo dicit Aristoteles, vinus curat scopum. Mens habet rursus aliud ossici um, ut videat, an sit vere pauper, an is sit locuples. qui dare debeat. Item considerandum, quo tempore , an maxima Annonae
573쪽
ARC UMENT V M. V o sunt summa huius libri capitae quorum: priore de continentia ct impotentia, alijsgnoη- nullis assectionibus virtuti cognatis: altero de voluptate is dolore explicetur. Singula enim commemorare otio abutentis, apud Senetam, elegans Iocus. Philosophi Epimcurei osecta eius, tempore Ciceronis erant plurimi, nulla ita vigebat quam ista. Fiarii in Italia erant Epicurei, Hor. tius, Tibullin, ct Atticus Ciceroni charissimus ille, sec. Cic
ra ct Brutus infensionii hostes. Aristotelici tum fere ignomper 2oo. annosepulti libri Aristotelis. Disit Cicero causam, I. uuia distulantfacile, n adhibitis multis disputationibus: ita ut plebs, quibus non eit otium, ita statim arripiebant. a. Di stulant,quc placent vulgo ct rarni. 3. Quia inter has di stulationes interponuntsintentias pulcherrimas, utpote t nuissimum pictum praestivit silmunc . propter has gemmas inducebatur populus ad amplectendam illam iam inam, has ostentabant. Dicit Seneca in Epistola longa. Alia est apud nos Stoicos ratio: totae enim dis rationes nostrasiunt siententia.GId de Aristotele sentiendum, hic nonpo sun sacere amgumenta di stulationum, ut in Cicerone: tanta enim est densitis, distulationum. J Ad priorem nunc partem videatur 2 Plutarcis in libesto de virtute Morali in fin. 9 apud Stobsum de Virtute.QTheages. Pythagoricus Philosophiuinsignis, ct ipsi Aristoteles in magn. lib. 2. sap. q. cum 2. seqq. Adposteriorempartempertinent, quae in magnis lib. 2. cap. 7 .&infra lib. Io. in princ. ct maxime qua apta Platonem in Philarbo disserantur. Videatur Cicero lib.
574쪽
- COMMENTARII. -3 ταπιτα λεκτεον. J Explicatis adhuc Virtutibus tam . mentis quam morum, quibuS maxime beata vita continetur: videri poterat totum hoc opus ad finem iam perductum esse. Nam, ut initio diximus, Ethicorum & Politicorum hic est scopus,ut quibus rebus beata Vita pariatur, explicetur. Verum de persectis quidem virtutibus satis, de Inchoatis non it , de quibus hoc libro. Ad explendam autem totam Virtutum tra- ctationem, etiam de inchoatis, continentia &tollerantia explicandum fuit. Cur ergo, inquiet aliquis,&de voluptatem
&de Amicitia tib 8.cto. quissent pulcherrimi hic enim
liber habet quidem praeclara: posteriores duo utiliores&iuacundiorest luo cuiq; loco suam reddomu.s rationem Aliud autem &nouum hic principium facit Aristot.s, de alio virtutu genere persectarum adhuc: hic de alio inchoatarum disserat.
om τ .-ι υ ηθη. J Orditur igitur disputationem quasi de integio, quasi de virtute nihil adhuc disputasset. Qyae ad mo-Ies, inquit,m his, quae fugienda, tria sunt numero, seu ut in magnu loquitur, tria sunt, ex quibus vitiosi seu improbi vulgo dicamur, vitium, impotentia & feritas seu immanitas. His contraria duobus quidem prioribus sunt perspicua & certa: nam Vitio, virtus, impotentiae seu incontinentiae, continentia fiant contraria. De tertio genere res est obscurior, & tamen affectio illi contraria, videtur commodius esse virtus quaedam, quae hominem, quae inquam diuina & heroica quaedam sit virtus, suo vacans nomine, id est, proprio: qualem in Hectore suo Priamus apud Homer. fuisse ait, Iliad. ψ . Priativis enim conqueritur de suis liberis fere omnibus praestantioribus intersectis, & diuina virtute praeditis: Paris, Ut & alij deteriores manserunt superstites. μως τ ῶ, - ναῶν J Ostendit Aristoteles duobus aragumentis, seu signis esse virtutem quandam hςroicam. Prius ab autoritate Homeri iam est explicatum: alterum a proue bio Vulgo nam virtutis excellentia seu praestantia ex hominibus Deos fieri alunt, hoc est, eximia Virtute pIaeditos, Deos potius esse, quam homines. Est igitur affectio quaedam diuina. potius, I humana, quae immanitati ex altera parte respodeat. i ώ-ιν Hic duas astrictiones illas inter se compa- heroica immanitati recteFOni contrariam docet duab'
575쪽
dias IN CAP. I. LIB. VII. ET HIC .
rationibus. Primum namque, ut immanitatem, ita es heroicam humanos limites excedere, illam quid angustius esse&praestantius virtute, hanc a vitio quoq; esse aliud quiddam grauius, quod excolit perspicuum, quia neq; Dei virtus sit ulla, neq; beluae vitium. Huius qu. dem, quia vitium absq; proaeresi, cuius expertes sunt beluae, est nullum proaeresis enim non est absq; ratione. J Dei vero cur nulla iit viatus, explicabitur instabb. 1 o. cap. 8. Disputat&Cic hac derelib. s. de Fin. in Deum non cadere virtutem, sed omnia excellentia cadunt in illum. Quare ex his afffectionibus, cum altera adDeuin,altera ad beluinam naturam accedamus, ellicitur, quod diximus, illam ligustius quid esse virtute, hanc aliud quid a vitio: & proinde easdem icete inter se contrarias opponi. Formula:
Ergo non sunt proprie virtus aut vitium,sedquid aliud. ιτειον πι pluasis usitata Aristoteli,ect aliud quiddam. ιπὼ ο οπανιον ri. J Alterum argumentum,quo doceat, hasi asseetiones recte inter se contrarias opponi: quo & inter se comparantur eX contraria parie, nam utramque affectionem esse raram. De heroica quidem , rari sunt, qui praeter caeteros virtute excellant, Vt Dij potius quam homines esse videantur: sive,ut loquitur Aristoteles, rarum est, esse diuinum. Sic enim Graeci hac virtute praeditos vocare seler, & Lacedaemoni j cum eximia virtute praeditum laudare volunt,δειν αὐηρ, inquiunt. ουτ . Sic enim legendum puto hoc loco , φασ1 ωr . Veteres olim non usi punctis, coli S, commatibus, ut nos, est nouum inuentum nostrae aetatis. ου- οῖ,&c. omissiim fuerat alterum ουνω, cuius generis mendae in veterum scriptis sunt creberrimae. Nam in Platonis Annone, ex quo hic locus ad
verbum est sumptua, ita diserte legitur, ubi tamen perperam vulgo μεῖος, quod hic rectius σεῖος. Nam quod Graeei vulgo 'A., id Lacones dὰcbant, quibus familiaris erat lit : Ia er. sic pro illi ζῶν, pro θαμαα illi , de quibus in Hesi chio. Noq; vero mirum heroicamelia raram, cum omnia praeclara, rara. Cur . a. d. vina dicatur haec affectio, ea est ratio, φ plus sitit humana. Homines aut comimi & usitata ratione suiu boni,&hoc ab ipsis hominibusaelicisci videtaaut
576쪽
inustata, ouod Deo potius tribuendum. usitato more ex se mouentur homines ad hoc, vel illud agendum:ad praeelara te eximia faeinora diuinitus commouentur , inquit praeclare Platarchus invita Coriolani. Huius generis sunt prodentia Vlyssis, Aristidis iustitia : bonitas & humanitas Phocionis cotistantia Catonis , Socratis & Platonis sapientia. Namur . Aristot. Daemonius Philo phusa veteribus: ita Plato PKilo .pbus dictus, Hectoris. Achillis sertitudo. Exempla sacra sunt in iobo, Iosepho, Maseabaeis, Apostolis Christo denique persectissime. Hae eadem de re Cicero Brutum re Cassium Heroes appellare solet, ob memorabile facinus, eo
dem C saris. Rara est igitur Heroica virtuso ara est & immanitas. nam vitia usitata in multis,enormia reperiuntur tu pau- 'cis , ut immanis crudelitas Syllae , Domitiani, Heliogabalis nomen monstro sum, ex Graeeo & Hebraico J libido belui- .na N: hodierni dueis Albani, aliorumque, de quibus intia la
υἰλινα δὲ eo --.J Raram osse immanitatem, eamque vix reperiri in hominibus, modo dictum: hie adiungit. reperiri tamen,& quibus in hominibus,quibus denique ex causis. Tria facit genera, Barbarorum, MelAncholicorum & Phrenetieorum, & improbitate insignium. In Barbaris namquenaturavere immania huius generis lacinora reperiuntur, ut qui liberos deuorare solent, qui turpe non existiment cum malilibus
commisceri, de quibus inst. Melancholici quoque ex morbo saepe atrocissima designant faeinora , ut apud Sophoclem Aiax. Reliqui sunt, qui consuetudins extreme improbi sint redditi, ut C lodius, Hyperbolus seeleratissimuε nebulo tempore Demosthenis, alter Catilina &Clodivs, Antonius etiam inter istud potest referri genus: De quibus postremis hoc potissimum loco addit: hi namque vere sunt vitiosi & reprehensione digni, qui vero ςonsuetudine scilicet, qui natura αmorbo laborant,non ita reprehedendi. Esse autem hos erar mos d& in eos immanitatem congruere, vel ex eo fit perspicuum, quod si quem insigniter improbum vituperare vis mus , eum beluam potiusquam hominem esse dicamus, inquit Aristoteles in Magnis, de hic, ου-ς-- A. J Adhuc nihil fere aliud, quam exposlat tria
vitiositatis in inoribus genera, hie de explicatione instituit.. xt quidem de Hetroica nihil dicit amplius, de immanitate
577쪽
ns IN CAP. I. LIB. v II. ET HIC .
pauca infra capita quintostdxio..Ptopterea quod his libris
rebus humanis disseratur: hae autem affectiones vel supra vel infra hominem. De altero genere, virtute & vitio inlisperioribus libris ue reliquum est tertium genus, continentiae&impotentiae, de quo hoc libro. Sed quaeri potest, cui vitiorum in moribus tria duntaxat sint genera , & cur istasnt Duae reddi possunt rationes, vulgaris una α popularis, altera Philosophica. Prior est, quia ut rerum omnium est suum cuiusque initium quoddam , persectio & excellentia : ita & in moribus , virtutes quaedam sunt inchoatae, quaedam perfectae, quaedam denique excellentes eadem est vitiorum ratio : Altera & obscurior ratio , ex prioribus ib bris tamen perspicua fit. Dictum namque est iupra ad virtutes & vitia concurrere rationem & appetitum. Iam vero,
si ab appetitu ratio non prorsus superetur, sed velut trahatur, &tanquam inuita sequatur, tum existit vitiositas illa, quae impotentia et Sin plane superetur ab appetitu ratio, prorsus inquam, si dominetur appetitus , extimsta propemodum ratione , tum vera existit vitiositas virtuti contra-xia. Eadem est & virtutum ratio. Iam vero dictum est&supra libro secundo virtutem nihil esse aliud, quam appeti-
tuum quandam moderationem & harmoniam cum ratione: vitium vero discordiam quandam rationis &appetitus. Vt
igitur in corpore, ubi 'sanitas nihil est aliud, quam hum vim quaedam harmonia , & iusta temperatio, fiari potest, ut humores in uno corpore magis sint perturbati. quam in altero quidem in quibusdam grauissime, quod in furiosis & Melancholicis vQuenit: ita& in animo , seu vitiis &virtutibus, si temperatio rationis & appetituum grauissime perturbetur, existit ea, quae dieitur Feritas seu immanitas. Hinc ex homine, quod ad ad corpus attinet, bos interdum potest fieri, sic in animo,&c. IIs μακροσίοις. J Hic iam orditur tractationem huius libri, in quo explicaturum se ait, de duabus his assecti Mibus bonis, continentiaci tollerantia, &de malis, impo. tentia & mollitia. Et si de his duabus tollerantia & mollitia nihil sere praeter comparationem quandam cum alteris, infra eapita sieptimo affert. Quod Graeeis & ἁκροι- ιπα , dilputari selet, quemadmodum latine reddi debeat. Plerique incontinetus,&incontinentiam vertunt, tum quod planiora
578쪽
inn 'hare simi voeabula, utpote ex altera parte conti ne nu& eontinentiae, de quibus inter omnes constat, respondi d. ante tum quod veteres etiam illis sint usi. Cicero tamen eine , impotentiam vocare iter, & hominema impotentem, & hoc quidem vocabulum significantius ex-Himit verbi Graeci vimo: Vocamus hominςm impotentem, qui sibi imperare non potest, affectus non comprimere, non tam rem dicimos incontinentem. Mollitiam Aristotelea 'beat seu delitias , non quo eadem sint plane, sed ob magnam tamen assinitatem alioqui omnis est mollitia , non contra . teste Aristotele insta
mei. J Adiungit hoc Aristoteles, quasi exeu' Gonis loeo, cur eum satis supra de virtutibus oc vitiis sit plicatum, hie tamen de eontinentia& tollerantia , quae i imites,4t de impotentia &mollitia,quae vitia esse videantur,. rat Non, inquit, hae affectiones eaedem plane sunt M. virilitibus & vitiis, neque tamen prorsus aliae. Cognatio αdisserentia insta copiose explicabitur, μ refellentur illi, qui 'li inestiones easdem plane cum virtutibus & vitiis esse exi
ώοαπερ. J Prius de methodo nonnihil, quam remordiates Monet igitur hane docendi viam & rationem sese uaturum, ut primum de his affectionibus commemoret,qu- - 4sgo ferantur & videantur, quae sensui hominum commu- M taleonsentanea .: deinde, quae controuersi' in his ipsis . cum moueri sileant: postremo stram sententiam, & Ῥοδ' mirissimum videatur, communique homipum opinioni rua'
Pennsentaneum. allaturum & explicaturum . nam ut
legaliter ait, si quae dissicultatem habeant. dissi luantur, audimiantur pr abilia, sitis explicatum fuerit. Et hos quia dena institutum est Arist elis, omnibus fere in libris, primm quaestiones & eontrouersias afferre, postea eas ditatis, ut supra bbrosexto distumo sed hic amplius monet, et iam ea, quae vulgo de maliqua dicantur, diligenter esse aedictanda: bam ut & sup . libro primo, eapha ossario, initio difp randum est non tantum' rationibus, sed Miam vulgi dici Lia & opinionibus. Tantum enim hoc notant interprem ', primum controuersias pro endas, postea dissolu - '
579쪽
Ad hune inodu & initio Metaph. naturam sapientiae inuestigaturus, monet facile id fieri posse, si vulgi sensus, opinio Ecdusta de sapientia, si inquam ea, quae vulgo sapientiae tria buuntur, spectentur. Vnde inquit Aristoteles in Metaph choe reperiemus facile, quid vulgo vocant sapientem qui omnia scit. Ergo sapientia est quaedam facultas, quae in omnibus rebus excellat. Deinde vocant sapientes diuinos, est diauinissima quaedam affectio, sapientem non falli , Omnia exacte scire, ex communibus dictis de sapientia, elicit tandem
J Hie ad rem, & primum quidem, vulgi dicti de continentia & impotentia, sex asseri tanquam notas. Primum continentiam & tollerantiam, vulgo in numero rerum bonarum & laudabilium: Impotentiam vero x molliatiam in rebus malis S reprehensione dignis habere solent. Deinde, qua est grauissinia harum affectionum nota, scilicet est κυωω-τη, continentem in eo perseuerare aiunt, quod
ratio praescripserit: impotentem non item, sed disicedere arationis iudicio. Voeant hic impotentem, qui sinit se vinci, non potest se reprimere, non manet firmiter, sed vincitur. Praeterea impotens ille dicitur, qui, ut inquit Medeaapud Ovidium, videt quidem meliora, scit ea, quae agat esse mala, sed agat tamen perturbatione victus: Contra vero continens is, qui eum sciat, cupiditates esse malas, iis non patet, sed rationi potius. Praeterea vulgo temperantem Vocant continentem & tollerantem: alii quidem plane eosdem esse aiunt, alii non item. Eadem est intemperantis & impotentis ratio. Praeterea sunt, qui existimem, prudentem nunquam posse esse impotentem : Contra sunt, qui prudentes, &s gaces, callidosque homines, impotentes interdum esse pos. existiment. Postremo impotentes vulgo non tantum dicuntur in voluptatibus , sed etiam in ira, hooore, lucro, α haec quidem sunt, quae vulgo de his assectionibus dicuntur, quae A ristoteles vocat σα ut & supra libro primo, piti octauo initio ; ταφοι νομ α&'ταενhξα. retras φον scilicet ακροιττυεβ oes, id est, ut quis sciens sit incontinens J
580쪽
, δὲ g, ωι. J Expositis breuiter iis, quae de eonti
. nentia & impotentia, aetate sua dicerentur: hie Mne ς eo trouersias & quaestiones affert, quae aduersiis eadem dicta iula commoueri possint & consuerint, quae controuersiae, ut diis ctum,siexasimuntur,non deinceps tamen de ordine dictorum
n - τες. Prima controuersia aduersus dictum tertium, de scientia; Aniciens prudensque quis im potens ei se possit. Duas affert sententias. Socratis unam, quo dam Philosophoru alteram. Socrates namq;,ut qui virtutes sciet tias esse diseret, vitia inscientias,de quo supra lib. α huic sti tentiae suae consentienter existimabat, neminem prudentem scientemque esse posse impotentem, sed ignorantia potius Peccare. Ratio Socratis haec est, quod seientia sit res una mnium stabilissima & potentissima, quaeque ab alia cogi, aut is perari nequeat. nam ut praeclare Aristoteles in Magnis. Scientia, inquit, rerum omnium, quae sint in homine, est una
quaedam stabilissima, & ad eogendum firmissima, seu effiea- et isma, qua de re tamen supra dictum ro. ubi de
Solone. Formula: Impotem eviditatibus vineitur, trahitur 6 ν Dur. At fierem non trahitur, nemini cedit. Non enim trahit. tanquam pum,ait eleganter Aristoreus. Ergo seriem non est impotens. Ita vetetendar Et Merates quidem pugnabat aduersim impotentia, quasi non sit, rationem i alii vertunt; pugnabat quineum ratione, coniungedum est ἀκροα-Je id est, Socratis disputatione plane tollitur impotentia, & eo rediriar, utquaerendum sit 1 An vlla sit impotentia λλ άεινα- ῶαλαμανον-. J Altera potest esse Socratis ratio,
quia nemo,quae mala esse putet, faciat,sed ignorantia. Neminem namque existimat Socrates tam esse improbum , t quae perspicue mala esse eernat, ea tamen agat. Formula:
Mala nemo agit sciem prudenssy, sed ignorans per i rudentiam, qua dares . l. . in . .' At impotem agit mala.. Ergoperimprudentiam. . .