장음표시 사용
581쪽
δε ολως. J Socratis, inquit,ratio in eontrouersiam vocat ea, quae sunt perspicua: tollit namque impotentiam, quam inter omnes constat esse aliquam. Vnde demum nomen, si nulla res, si nulla impotentia Z Vnde , Se Latinum, ipsam ἀκροσόαι seu impotentiam vocat proprie, quemadmodum rapit homines, &c. ita im
Quasi diceret, posito, per imprudentiam
peccare impotentem, quaerendum erit: An plane per im prudentiam, quae inquam ratio sitim prusentiae: An&ante factum, & in ipso facto nihil plane sciat impotens, bonum ne sit,an malum,quod sit agendum ,'existimetiae, num ageduin, ut malum, priusquam agat, an eontra. Et ait, per sipIcue verum esse, impotentem hac esse mente, ut priusquWagat, Meupiditatibus rapiatur, existimet plane agendum non esse. Duo haec tempora diligentei sunt consideranda, facti, & id quod ante tactum. Nam facti tempore, cupiditatibus obsi:urata mente & ratione existimat faciendum , quantumuis tutare, ante non item, sed haec infra latius. Hic denique commemorantur, non explicantum Aliquam scientiam in impotente esse certum est, priusiquam sit e. πιδα, , videt esse improba, quae sit a sturus. Postquam iam cupiditatibus eo pertractus, tum obfuscata mente non cernit amplius; In ea re optime refellitur sententia Socratis. α δεπινες ει. J Aliorum sentetitiarn philosephorum qihο-randam eadem de re hic assert: Nam esse qui Socratis senten- 'tiam partim admittant, partim improbent. Probare namque eos, nihil esse, quod peraeque magnam vim habeat, atque habet scientia : improbare vero alterum, quo dixerat Socrates, neminem contra id, quod bonum quis existiina. rit, facere. Hoc namque saepe usu uenire, ut contra bonum quod quis existimarit, faciat. itaque remota scientia, existimabant impotentem opinari, quod contra faciat, esse bonum non scire. J Et hane sententiam breuiter refellit, eon. sequente absardo: Sequeretur enim incontinentem seu impotentem non esse malum , aut reprehensione dignum,
quod repugnat primo dicto. Eius consequentis autem haec est ratio, quia sequeretur, veniam dandam impotenti. Formulae, si M.
582쪽
Si impotentis non est foentiae, firma existimanis , sed leuis duntaxat se imbecilla opinio , ut in dubitanti
' . Ergo venia impotenti erit danda, ut qui aduersura ustam eviditates infirma opinione ob σε neque-
A πω ς,pio ταυτη, scilleet de quo dieendi genere supra lib. r. cap.rr. in . μέλhς τουτων.IMterdum apim singularem pro plurali veteres ponunt. Si venia danda. Ergo reprehensione caret impotentia.. Formula ἔ- Ωuibm venia datur, reprehensionesunt indigni, o =r inde non sunt mali.b At impotenti, ex opinione infirma contra bonumpeceatar. ii venia es danda. Ergo nec reprehendendin. .
At eonstat impotentiam esse improbum quiddam, & proinile
nullam illi veniam dandam,ut nee vllae rei improbet. Sic enim veteres i& Cicero quo Oe loquuntur, uri . Si,inquit, impotentis opinio non est imbecilla,sed firma. Ergo erit prudentia, ut quae sit firmissima opinio, id est, Ergo impotens cupiditate victus discedet ab eo, quod prudentia ipsi agendum luaserit. ἁλ' ατο την. J Docuit modo impotentis opinionem noα esse imbecillam. Est ne ergo firma, id est, prudentia, &ne hanc quidem esse docet hoe loco. Absurdum est, inquit, dicere, prudentiam esse impotentis, tribus rationibus: absu dum esset istud. Sequeretur enim, impotentem esse&pr dentem,quod est abs dissimum. Sequeretur.inquam: Sqimpotens is esse dieatur, qui contra atque prudentia
Ergo cum prudentia impotentem esse, meesse sit. At non esse hoe tribus, ut dixi, docet rationibus. Primum, quia impotens improbataeiat, quod nemo prudentis esse dicat. Deinde prudens agit, impotens nitem: Ille quidem, quia est extremorum, quorum propria est actio, quod supra explicatum libro si inm. hie impotens,agit quidem ille, in
583쪽
sιs IN CAP. II. LIB. VII. ET HIC .
improba iacit non agit tamen ea, quae recta ratio illi praes ri- lbat, sed ab iis potius discedit, cupiditate victus.&alia at te; a quia impotens, postquam ratio suaserit hoe faciendum, ite a cupiditatibus vilius, potius agit ea, quam quae ratio piadis ri-
at. Praeterea prudens omnes alias habet virtutes,quod ira eapita penultimo'ultimo, librosexto explicatum, impol ns . non item, ut quae sit vitium potius quam virtus. Atque ta hunc locum In tres rationes retexendum puto , non in du is,
Vt vulgo, ta αου ας - , & haec est tertia ratio: qua q ii- Idem disputatione de opinione, Aristoteles attigi tiam li- 'ctum quintum.
in Hie ge quarto 4icto,an eontinens sit te nis perans,&contra. Et non esse, docet hac ratione, quia imi O- flensas est, qui grauibus&prauis eupiditatibus paret: cominens qui obsistit. At in temperante neutrum reperitur. Fc
Si is proprie est eontinens, qui magnis seeurrauibus, ii 3πιρνauis i quae duo inligenter sunt attendenda cura ι- In his enim duobus prauis &ma-- gnis tota argumenti vis consistit. J
Ergo temperans non est continens, ct contra. .
- Αι varo ilrud. Euo , hoc. i,nteeedens verum esse docet his verbis, h44. Sed, inquit, oportet, id est, oportet cupiditates, quibus obsistat continens. esse & prauas, non bonas, & magnas, graues, vehementes σφοδρα. . non mediocres aut infirmas αβ ε-HA Et prauas quidem: nam si bonae essent eupiditates, quae eis obsisteret affecti O. esset mala. Bono obsistere est malum,&proinde eontinentia, quae bonis obsisteret. esset mala. At constat, omnem eontinentiam esse malam. Magnas vero, quia leuibus Minfirmis eupiditatibus obsistere, non estres munifica & splendida. non est res ardua: nam facile quilibet paruas cupiditates superare potest. At continentiam constas, rem esse dissicillimam M praeclarissimam. Hinc ver
. Tu nec emalis,sedcontra audentior ito. , Hoc petoprium est continentiae est resoμων πι-ENi go verum est antecedens. Connexi ratio , uo si onam neque magnum , neque prauum , quae duo fueritur . - inen-.
584쪽
sunt temperantis, id est, in temperante nihil est magni aut immodici, omnia sunt moderata & modica, 'idem est in reliquis virtutibus, quas constat esse medioeritates ac moderatiores, non etiam in eo est prauum, id est, intemperante nullae fiant prauae cupiditates, ut neq; in ulla vim itute propterea quod in virtutibus cupiditas seu appetitus rationi sem per paret Ergo semper bonus. ' in ει Hie de secungo dicto, quo diximus eontineri veram eontinentiae & impotenti et vim & naturam seu notam. Laus enim & vis in eo maxime cernitur, quod perstet in eo, quod tectum iudicarit: impotentis. quod non perstet. sed aliud, quam quod verum Sc rectum iudicarit, sequatur, cupiditatibus victus. Dictum est igitur ibi, continentem esse ἐριμε- . ieonstantem, perseuerantem ita sua sententia; impotentem Et hoe refellit hoc loco. Primum quidem dς continente: , . Si, inquit, continentia per νε - eonstantem faeie in 'omni vinione. . - Ergo snterdum ea m. ria vitiosa, ne issii alpa aut
Ergo is ill ud, si licat, quod in omni De impotentia paulo copiosius. Si impotens nulla in νε persalsemper incia iυς. . Ergo accidere potest, ut impotentiast bona lauda- .
At hoe absurdum,'primo dicto repugnans communi seu vulgari opinione hominum. ' . . - Euo ct ista .
verbi gratia, si irere improba aut mala opinione non perstet, sed ab ea discedat, quemadmodum olim Neoptolemus filius Αehillis, qui ab Vlysse ad mentiendum persuasus, postea tamen destitit ab ea sententia, & quidem laudabitur,ut est apud Sophoclem in Phidocteto,ibi, εγω ,&e. de quo&infra iterat Aristotel .ev. o. Neoptolemus igitur hic etsi discessit ab opi- nione & persuasione Vlyssis, non tamen dicendus est impotens. nam alioqui sit vitiosus. Assert& aliud exemplum Ari- 'st . eaptionum sophisticarum. nam pilistae interdum, ut praeter caeteros sapere videantur, absurda quaedam coeludere solent, falsa ex veris sumptionibus, utpote non seruata, ut Ll s vocanti,
585쪽
vocant, forma. Qui igitur hac captione premitur,eodehiscinem quidem ex praemissis seu sumptionibus emcere vigetur, quia tamen falsam eam esse scit, non audet a menti ri, non peti
sistit in assentiendo, & quidem laudabiliter; alioqui dicendum sit, non alsentientem sephismatis, esse impotentem,&proinde vitiosum. Vtitur Aristoteles hoe loco verbo sciendum olim varia suisse captionum genera,ex quibus unsia Glaecis dictum de quo tres libros scripsit Theophrastus teste Laertio, quod postea freqyentarunt Stoici, ut & alterum captionis genus soriten, teste Laertio in Chrysippo, dc Cie in Lucullo,stin Horteno, ubi mentientem reddit Latine, qui G raecis aicitur. Huius meminit & Iuriscons. in L qui quadringenta, Ss. U.ad L Fauid. EGemplum Pseudomeni sit istud: Dixit olim Epimenides Cretensis, populares omnes suos, seu Cretenses essς mendaees. aeri potest, an Epimenides verum dixerit. Si Jicas, verum dixisse, reseram, regeram seu respondebo nihilominus eum falsum dixisse&mentitum, utpote qui ipse sit Cretensis. Sin
mentitum dicas, reseram tamen vorum dixisse, eadem ratione, quia sit Cres: Hic quocunque te vertas est inexplicabile. Quaerit quis, an is mentiatur, qui dicat se mentiri, verbi gratia, de Epimenide hoc ipsum dictum an sit verum. Si quis princeps edictum faciat, ne quis fidem seriptis habeat, quae non habeant subscriptionem aut fgillum, & illud quo hieita iubetur, careat subscriptione, ah hute edicto etiam sit fides habenda. Si sequaris sanctionem istam, videtur non esse habenda fides huic edicto. Si voluntatem spectes, vult edictum ratum haberi r Eiusmodi nugas Stolei innumerabiles
habebant: Deprauarunt enim totam Dialecticam, ut&reliquas partes Philosophiae: In Physicis& Ethicis turpissi e In
seueritate contentiebant cum Christianis, sed multa turpia habebant, putabant omnia licere, matrimonium inter matre& filium. Peripatetici liberaliores erant. Nomine Dialecti ei saepe intelligebant communi nomine Stoicos olim. Illi plus quam o. modos habuerunt figurarum Stoici, omnes erane captiones. Haec si quis non meminerit, non intelliget Cio
tonem multis in locis. Illi apodixin deprobabilia argumenta oon distinguunt. Verum quaeri potest, an haec captio, quae aptaerisque tribuitur Stoicis, ut primis autoribus, teste &Pl aarcho initio ΔMi de comm -- -via sim vir .Sto ,
586쪽
hoe loeo sit intelligenda. Et quidem non videtur, tum quod Aristotele Stoici runt iuniores, posteriores vero longe rium quod in libris captionum Aristotelieis squi extant duo Elen-ehi J nulla huius fit mentio. areveriam νἀπ- , ab interpretibus hoe loco adiective accipitur, de omni captionum genere, non de certo. Contra videri potest, tum, quia si erbu hie esset adiectivum, no erat eo opus, satis' erat dixisse, ratiosephistica est IC. Aphriean in eo Ioeo,ut hic Arist. Pseudomeno ait esse λείαν:tu, quia Theois, phrasti ge Pseudomeno tres adducuntur libri, cuius tamen ipsius fuerunt & alii generales de captionibus sephisti eis; tres stero speciales de Pseudomeno: tum denique, quia quod hic Aristoteles Pseudomeno, ut admissis sumptionibus auditor
tamen non assentiatur complexioni, idem aperte pseudome- ε no Stoleo tribuit Plutarchus eo loco. Interpretes non mo- uenthate, non vident, nihil reperietis apud Interpretes de his. AA- ψη-J Eleganter Aristoteles ea ita animi velut vinculum quoddam eue ait, quod idem ait mitio lib. a. i Metaph s. Sic Terentius, medium teneri aliquem ait, qui itaeonuietus est. ut elabi nequeat. Plato in Menone , Scientia umisculum, ait, esse arctι-, quam umionis, ubi vocat etiam scien
Altero absit Moresellit, quod dicitur im-
potentem non permanere in sentetia. Hoc enim,inquit,si verum est, accidet, Ut imprudentia concurrente impotentia sit virtus, atque adeo ut impotentia sit virtutis causa, quod est perabsiurdum. Ratio connexi. eur inquam hoc accidere pos . sit, redditur ista.nam stultus seu imprudes&praui iudieii mala exim mari quae sent bona & contra, eaq; non facienda. Impotens autem omnia facit alia, quam existimarit,id est,non
permanet in sententia fui apponitur ab aduersariisJ De bene siue male quid existimarit. Formula huius rationis istar, - impotens eontra facit algexistimet; in sententianams
prudentia mala exsimam qua Ant bona , s ciet bona , non vero mala, ct proinde virtutis erit
Argumentum faeile, hoe tamen abluiau, quodlamen impotentia causa sit virtutis. Imprudens q ianthona,putat In ii. Sic im potens per imprudentiam bona existimat malar natura
587쪽
s o IN CAP. II. LIS. VII. ET HIC.
tura enim est impotentis, ut a suo iudieio semper disc. lanbona exi; limat mala, non facienda ab illa existimatione di C. cedit. Necesse ergo est, ut relinquat mala, & faciat bona. Uerum de hae continentiae & impotentiae verissima nota infra
sma τύσαι Q. - attingitur dictaain. nam intempe rantem meliorem videri impotente, seu ut ipse loquitus,eum, einde vitiis iam persuasum fit, quiq; certo consilio & deliberato ag t&persequatur voluptates turpes, quod facit intemperans, meliorem esse r deteriorem vero, qui easdem pers quatur non consulto, sed animi libidine & impotentia : Eius inquam rei hane affert rationem , quod sanari Aellius sex malis autem id melius: mala enim duo senti unum,quod facilius possit sanari, ut supra dictum de effusione&auaritia. hinc effasio est minus malum, quia faeile reuocari potest ag liberalitatem ; illud ex duobus malis melius, quod ad salaitatem facilius reuocari potestJ possit intemperans quam impotens. Cur ita Illi namque persuasum iam est voluptates persequendas, huic non item. At cui persuasum est, ab eo deterreri potest contrariis monitis & suasionibus. Intemperans ita iam est contractu habito informatus,vi persuasum sibi habeat, voluptates , etsi turpes, tamen honestas esse&persequendas : qui si melius edoceatur, ad saἀitatem redi- re polle videatur. Impotens item, si persitasum ei soret, quae facit, ea esse persequenda, monitis item reuocari posset, ut in temperans, at eorum quae facit, nihil persuasum habet, nihil deliberato ficit, omnia animi impotentia & libidine. QMd ergo, moneas eum, qui nihil dum certi secum eonstituit a quo eum deterreas, qui nihil dum habet eonstituti 3 Certe non magis proderunt impotenti monita, quam aqua sit opusilli qui ad iugulum usque ea est plenus, ut prouerbio diei solet, quod sic accommodandum&eafflicandum puto. Nam sententia prouerbii huius ea mihi esse videtur, quaeillius; t terem lauare, l longe tamen aliter Erasmust aut iuθω- ILgna ferre, aut Noct m Athenam proprie summam faeto
588쪽
Seribendum igitur si &mox ν- θα ἡ βον,& -αῶτα, lailicet mala. Sic enim vetus tralatio, α quidam libri veteres teste Lambino : Et quod caput est, sententia postulat, uti explicauimus, & infra cap. S. ubi de hac relatius aperte eonfirmatur, intemperantem facere persuasum; impotentem non item. Hinc intemperans facit omnia certo habitu, putat omnia facienda: Impotens vero antequam faciat,eontrarium sibi persuadra, sed cupiditatibus abripitur. - εχ ει--παντα. J Hic de νltimo dicto quaeritur; Au verum sit,& non videri. Argumenxatur hunc in modum r. Si in omnibuε, id eii, non tantum invol ptatibu sedis
quit, erit fimbriter impotens, id est, ergo aiolute
semρώciter nudin erit impotens. At hoc falsum. nam .ampotentem absoluteis proprae quem reperari, esse. m- quam, impotentia vitium quoddam certaem ab alis
vans. φαρ . inquir, id est, vulgo consat. Falsum igitur hoc. .
Ergo ιllud. Ratio autem connexi, si-diear, eum proprie&absolute impotentem dici posse, etiam qui omnes impotentitas habeat, atq; ita consecutio non videatur bona, Respondet Arist. falsum esse assumptum, id est, fieri no posse, ut unus idemq; omnes habeati rotentias. Nam voluptates, in quibus proprie impotentia, interdum inter se pugnant. ἡ λύαι se λουας J Pulchra est gnome analytica, quae stionis explieationem esse inuetionem, id est, rem ipsam co-ignosti etiam eontrouersiarum explicatione. a ratione semper utitur Aristoteles, eamq; docendi rationem Aristoteli eam reprehendentibus occurrendum est hac gnome. multi enim reprehendunt Aristotelem, quod multus est in adsere dis & refellendis controuersiis. iando refello aduersiariam&falsam opinionem, veram etiam explico&confirmo. Reis furatio est, αρεπις quaedam veri & confirmatio, moderatet men faciendum. Verum est, multum tempus colami in controuersiis adferendis & resutandis : non omnes quaestiones
adferendae, sed grauiores,&quae pondus habent. In Italia ne 'minimam suaeitionem omittunt i illi mensem interdum i*
589쪽
141 IN CAP. III. LIB. VII. ET HIC .
COMMENTARII. Προον δε - - ὼν. J Expositis de eontinentia α impotentia iis, quae fere dici consiuerint, iis etiam quae controuersiam facerent: hoc tandem loeo explicationem orditur. Et hoc quidem capite ordinem primo tractationis Ecat gumentum breuiter exponit: deinde de seientia & opinione continentis & impotentis copiose explicat. ἡγ. ὶ Argumentu & ordinem uniuerse tractatio itis breuiter hic exponit. na tres eam in paries secat , quaru prima de scientia impotentis &eontinentis:altera de eorum materia, an omnibus in voluptatibus & doloribus, an vero in . certis verseatur : tertia denique de comparatione earumi sectionum, quae cum his duabus cognationem quandam habere videantur, cuius generis sunt tolerantia, mollities, tem, perantia & intemperantia, pertinacia &facilitas, disseraticuri Extrema tamen disputatione iterantur quaedam de seientia. Caeterum in his tribus partibus explicandis, na explicanturre dicta, & quaestiones illae sex, de quibus hactenus. Hinc ara .'
χντῆς. id est, an habeant, differeotiam, vi et M eo quod in quibusdam: an differant ratione modi, an
materiae, in quo Veisiantur. .
asi τῆς. J orditur hoc loco disputationem a distar uaestionibus, quas prius leuiter dissoluit nam infra de iiLem copiosius a quam vererem de disputationem ordiatura
Prior quaestio; qua re impotentis & continentis natura potissimum contineatur, materiane,an modo, an utroque Alatera quaestio; an impotentia in omnibus voluptatibus, atque adeo aliis omnibus rebus turpibus, an vero in iis tantum, iu' quibus intemperans versetur utramq; dissoluit coniuncte &specta iam esse tam materiam quam modum: vroq; inquam vim & materiam impotentiae contineri. De materia sumit ea esse impotentiae, quae sit intemperantiae, qua de re infra latius ι σο. seqq. Non igitur in omnibus resus turpibus est impotentia. De modo,ita breuitei: Intemperanxeri . impote
ις in iis vi quide versari voluptati di sed hως an quadam
590쪽
libi line Scim potetia. illum deliberato dceonsulto. Quae dif-
ferentia intemperantis & impotentis diligenter est attendenda . Vulgo namque propter materiae cognationem saepe has af- .fectiones confundunt,cu disserant modo, idq; infra conqueritur Arist. Multa strato& materia conueniunr, quae lainen, quia modo & ratione differant, non sunt eade. Virtus &iustNtia uniuersia strato sunt eadem,ratione non item , ut supr dicta lib.f. cap. r. in rudentia & virtus motu in rebus agendis iliadem versantur, ratione tamen discrepant, altera scopum, ata ra ea, quae ad scopu curante, ut supra lib sensi Dialectica,
sephisti ea&ptima Philo phia in iisde versantur rebus, sed ratione discrepant. Dialectica quidem a prima Phil. phia. modo,nam haec seientiae, illa disputationis duntaxat est gratia: phisti ea vero consilio&proaeresi ab utraq; differt. nam captionis & fraudis est causa, ut eleganter Arist. in Metaph .F. tib . Liber enim primus est duplex, habet duo α. Sic Nomotheti ea & Iurisprudentia strato sunt eadem,nempe legum M iuris, sed ratione non i tem. nam illa in ferendis, haec in explieandis legibus occupatur. -Hic tandem veriusdisputationem orditur, ἡ α primum quidem de impotentis scientia, ves opinione,quae prima filii controuersia, & quinta communis de impotente opinio. Refellitur autem tota hac disputatione maxime Plato aut Socrates, qui, ut supra dictu, neminem existimaritiaeere contra, atque sciret iaciundum, & proinde impotentis
nullam esse scientiam. Reselluntur & illi breuiter icinitio, qui & ipsi scientiam quidem impotentis nullam esse dieerent,sed opinionem duntaxat. Vsus autem huius disputatio, nis in eo cernitur, ut cognoscatur, quae culpa impotenti sie tribuenda, nam per im prudentiam si peccaret,excusationem mereretur. Alter huius disputationis usus in eo est, quod nobis ob oculos ponat pugnam rationis & cupiditate,cuius pugnae meminit & Apostolus Paulus,& pulcherrime in libello da virtute morali Plutarctius, quam Plato comparat quadrigis aduersus aurigam in diuersas partes intendentibus. 'J Refellit, ut dixi, initio eos, qui impotente non scientia, sed opinione dicerent ακροποι et, seu impoten. ter agere: nihil inquit hoc ad rem. nam opinione praediti fi
ma de qua, non de infirma locutos illos supra docuit nociambigunt aut dubitant, sed vere&cGte se scire arbitrant ,