장음표시 사용
631쪽
promanantiu est vitium . nam impotentes no sunt illi quidem vitiosi, vitiose in faciunt:n5 sunt illi iniusti, iiii usta tamen faciunt. Alludit . n. ad ea,quae supra Γλ3. φ eleganti Demodoci Milesii in elues suos epigrammate explicat. nam Milesios ille stultos quide & imprudentes no esse dicere solet,stulin tamen Ec imprudenter Reere: quemadmodu & olim de Atheniensibus Laco, scire quide eos, quae recta sint, sed saceretnolle, ut est apud Cic. lib. de Senectute. Demo ei aut huius meminit& Laert. in Biante, quem vocat eo loco Deithodicu Alerium.
ἐπιι θ . y --. J Sit haec velut altera huius capi is
pars. Nam priore quidem postquam docuit hoc potissimum, im potentiam leuius,intemperantiam grauius esse malum,atisque adeo illam vix esse vitium, ubi initio dictuis intemperantem suorum factorum non poenitere, sed permanere in proposito, impotentem contra: hoe loeo easdem affectiones rursus inter se comparat, ea parte, qua dictum, alterum id sententia permanere, alterum non item, & explicatur huius differentiae ratici latior, cur inquam impotens de sententia αproposito facile desistat, intemperans non item. Quo pertinet quaestio quarta supra eas . σ. Ratio igitur, cur impotens sit facile de sentetia aesistat, intemperans non item, haec eae quod huic plane persuasum sit voluptates persequendas esse illi non item. Formula:
Cui quid sit persu um, agre is deduci de sententia porseeui nihil, facilius, quodper se estperspicuum.
At intemperantipersuasume I voluptates essepersequen-
Ergo hic illo destnientia Deilim deducitur. Propositionis ratio. nam & D. Augustinus hoc principio docet, eur Christiani olim religionem suam dissieillime dese ruerint. Hine ethni et Deile deserunt, statim abnegant, diΩeedunt de sententiar Christiano vero summa&aeterna glo-xia proposita. persuasum est Christiano, ethnico non; non. habent enim disciplinam aliquam de religione, quae in opinione leui erat a maioribus accepta, ea de causia facile poterant depelli. Ste hodie, qui firmiter instituti in praeceptis
erae religionis, mille mortes malunt perpeti. Pontificii statim discedunt, mabunt vivere consessores, quam mori mar
t Assumptionis ratio, ἐ-ο 4 , -οῦ-, quia in emperans ita
632쪽
est affectus & informatus, impotens non item, ut persuaseri aut non persequendas sibi esse voluptates. Ita autem affectos eos esse,argumento est, quod in intemperante principium sit
ext nctum,in altero non item. Cur ita Z quia principia conseruantur virtute, amittuntur vitio, de quo mox. Iam vero notum est intemperantiam esse vitium, impotentiam non item. Principia autem harum rerum seu disputationem esse extrema seu fines rerum agendarum, ad quos consilia omnia spectent & referantur,notum est ex lib. t. eap ra. bb s. Nam ut in mathemati eis tanquam fundamenta&principia omnium disputationum mathematicarum, quibus non
concessis aut positis , ne latum quidem unguem progredi
possint mathematici, ita &in Politicis, extrema rerum agendarum sunt earundem principia. f Verbi gratia turpe est, procedere muliebri veste in publicum,est prineipium Politicum; nefarium munus afferre parenti. J Dicet aliquis, quid ergo
quid virtus aut vitium ad principiaὶ an alia ratione ea cognosci non possunt, aut teneri ea nequeunt, quam Virtute, amitti quam vitio λ minime: neque enim principia, ut& in Mathematicis aliisque omnibus disciplinis, ut ratione doceri non possunt, sed vel inductione& sensu, vel usu percipiuntur &tenentur,quod supra explicatum, lib. r. cap. 7.iu . ita & Politica principia ratione d eri nequeut, sed virtus est illa, qua principioru areoliti eorum notitiam affert & fidem rectumq; de iis iudicium: Virtus inquam tam naturalis,quam usu parta seu moralis, qua de re silpta libro o. capite extremo, scap. s. Itaque principia Politi ea, quia usu & virtute tenentur, ratione Vero non docentur, perspicuum est eos, in quibus nulla virtus princi pia quoque cernere non posse, neque Vlla ratione aut disputatione ad meliora perduei ; euilis generis est intemperans r contra vero, in quo saluum est principium, neque vitiis plane extinctum, posse eum de sententia dimoueti, ec ad meliora perduci,cuius generis est impotens. Arist. igitur consecta hae de prinei piis digressiuncula, eam accommodat priori disputationi,q, ipsum nos iam fecimus. Is igitur inquit, in quo principiti est laluu,atq; adeo,in quo virtus, ut de principio recte iudicet, in voluptatib. quide est tem perans:in quo 'periit, est intemperatis. In quo dςnique perturbatio cumrecta ratione seu principio confligit, idque essicit, ut impotens
contra rectam rationem pertur tioni cedat,non tamen pe
633쪽
sia serit plane sibi ita agendum, ut intemperans, is in dana est impotens: qui vero perturbationi non cedit, est continens. Ex his duo haee sunt summopere obseruanda. Alterum in impotente saluum remanere pri ncipium, id est, rationem p re- ctum iudieium non esse vitiatum; qua maxime re, seu nota differat impotens ab intemperante. Alterum est, perturba- tionum in impotente eam quidem esse vim & potestarem, ut abdueat impotentem ad facta rectae rationi repugnantiae. non tamen ut auferat ipsam rectam rationem
l persuasumsit,ea esse facienda,&c.
- In eomparatione harum affectionum, quia tape mentio ι est facta permansionis in sententia,&eontra,accuratius de ea re hic explicat, quo ditatuitur quaestio quarta, ad quam &seeunda sentetia. Hoc igitur primum, quo explicato ad ean- dem comparationem redit, atque ita duae sunt summae huius capitis partes,deposteriore infra, τῆςMe. priore duo fere explieamur: Alterum,de continente &impotente:alterum est de iis, qui eum illis eognationem quandam habere
πότερον ἔν ἐγκροτῆς. JQuaerit igitur,& quaerentis more ex plicat,quod idem & stupra quaesitum eas . eum priore capi te dictum sepe sit, permanere in sententia intemperantem,r neque posse ulla ratione deduci; impotentem vero& illum quidem esse mutabilem & sui se facti poenitere. Quycit igitur; An continens is sit, qui cuiusq; modi in ratione tam talsa, quam vera, in quouit proposito tam recto, quam prauo . perstet, impotens qui non perstet. An vero ille quidem,qui in vera ratione & recto proposito, hie in talis fle prauo non peri maneat. Di taluit eam quaestionem Aristoteles usitata distinctione, qua esse api fieri quid dicimus per se, vel ex. euenit,' per se id vocat, quod alias fere sinplieiter&abselutei ἁ πλως &e. qua clausula subindieare videtur id, quod per se, idem esse proprie & vere, alterum non item. Perlae autem id diei ait,euius causa seu natura aliud expetitur, hoe
vutem quod alterius causa expetatur ex eventu, ειπις, &e. erbifratia, exercitatio seu medicamenta, uuae valetudinis causa
634쪽
entisci expetuntur, sunt illa ex eventu, haec per se: omnes denique omnium rerum fines & extrema sunt per se, ea quae ad fines , ex euelitu. Ad hunc igitur modum per se&vere continens is erit, qui in ratione aut dogmate vero non falso, atque in proaeresi recta & iusta permaneat non succumbens pertur- bationibus aut voluptatibus: ex eventu autem is continensierit,qui alia qualibet in sententia. etiam falsa pertinaei ter inhaereat. Contra impotens erit per se, qui de vera ratione & recto proposito voluptatibus aut cupiditatibus detorqueatur
faeile: ex eventu, qui etiam de qualibet vera licet aut proba lsententia desistat. Ratio autem huius distinctionis ab Aristotele quidem praetermissae haee mihi esse videtur, quod continentia quaedam sit virtus inchoata , impotentia vitium. Ex
quo eficitur, Vere continentem esse eum, non qui in sentenis
tia,vel improba, vel falsa hoc enim vitiosum sed qui in vera
virtuti consentanea perseuerra. Constantia igitur & permansio in sententia per se laudem non meretur, sed ex euea .
'tu: quae si si in re laudabili, iam per se est bona; si in vitiose, iam per se est accusabilis & improba. lias δὲ πινες οι rali. J Alterum est prioris partis membrum, quo prius velut exemplis explanatur & eonfirmatur. Est au- tem hoe de iis eontinentibus & impotentibus,quorum quos dam non per se,sed ex eventu tales esse iam diximus. De coniati nentibus quidem prius e Sunt, inquit, qui in sententia per, maneant, qui Graecis dicuntur latine Pertina- ees.Nam pervicaces his amnes in bonis rebus cepe dieuntur
pertinaees semper in malis J teste Pocta Pacuuio apud Nonium in verbo perui in f peruleax 8c in bona & in mala re sumiturJ horum spertinacium J naturam & ingenium elega-ῖ mel hoe loeo depingit Aristoteles. I. esse eos 1υι- σους- η quibus vix aut ne vix quidem persuadere quid i possis: cuius generis sunt, qui Graece ιλογώmm eleganter di euntur, quos puto esse, qui spretis v statis, nouam ipsi rem
aut opinionem inuenerint, eamque pertinacissime tueantur. 'ISunt elegantissima voeabula, non possumus latine dieere. JHoc enim genus homines esse pertinaces, notum est, de quibus eleganter Aristot. eos ita tueri sua inuenta ait, tanquam . Ieges &ψηφί --:&eum imitatur Cic. m Lumilo,sed generaliter de omnium Philosophotu deeretis studoimatis; se rum,inquit, nulta nasceleroproripss. Cum enam decreta
635쪽
18g IN CAP. IX. LIB. V1 I. ET HIC
proditur,lex eri rectiq; proditur. Et lib. 2. de si nobilis, inquit est Philosophi sua decreta audacter tueri s deridet ibi Epicuraeos. J His Idiognomonibus affines sunt, qui in Magistrorum P
praecepta iurare vulgo dicuntur, quales grauissime reprehen .dit Plato in Theateto Heraclitios L Heraeliti sectatorest omnia mordi eus tuebantur, nihil largiebant. J Ex hoe pertinaSeium geuere sunt & homines indocti&imperiti. utpote qui nihjl recte factu putent, quam quod ipsi fecerint, inquit Poeta, atque sint plaerumque impudentes, inquit Thucydides, Si p .nde audaces , praefracti & pertinaces . Ex eadem classe siun Gὶ ω homines agrestes, seu inhvmani, de quibus dictu illud
Tentii verius accipiendum videatur; homines, inquam, rerumpishominum imperui, in congressibus morosit, difficiles, de quibus supradib. .es pen. nam ut praeclare Plutarchus an vitur P hominem politi eum nulla fere virtus magis decet, quam esse parientem, non pertinacem, non solum velle sapere. De Ca tonis quoque pertinacia saepe conqueritur Cic. suam vero in dregenda scutentia moderationem & pro temporum varietate ' .. mut molnem exponit lib. r.epistolarum ad Lentulit. Soerages et quoq; a Laertio dicitur ικυρο υαών aduersus improbos suin et
se Pertinaces igitur sunt illi quidem continentibus similes,rei profusius liberali , audax forti, in eo nimirum,quod uterque in , 3 sententia perstet, disti miles tamen , quia eum duabus fere fiat, . rebus, ut de sententia discedamus, aut ratione edocti melius 3 puta,aut perturbatione vi,sti, nempe voluptatibus aut dolori
bus Quod in quam continens non hoc sed illo: pertinax vero , non illo sed hoc potius modo de sententia discedat. Continεs namq; perturbationibus resistit,neq; ab iis patitur se detrudi de vera sentetia: persuaderi tame sibi ratione, si qua ut fit me lior afferatur,facile patitur. At pertinaces nullam audiunt ratione, qui tamen cupiditatibus saepe tentantur,& voluptati didabripiuntur & aufersitur. Multos enim videas pertinaces,qui . de vita potius, ut inquit ille,quam de sententia discedete m lint,si ratione eum iis pugnes , iidem voluptatuesca aut quς- stu irretiti, saepe de sententia desistunt. Ex iis autem pertina- cibus qui idiognomones, persipieuen5 tam honesti aut rectae grationis me dae causia,quam ob voluptatem aut dolorem seu qmolestiam in sententia perstant. Gaudere namq; hos videas' ' - tanquam victores,si perstent,neq; refellanturi dolere contra, g --. si sua tanquam leges aut deereta abrogentur & euertantiit.
636쪽
, Itaque hi non tam continentes, quam similes sunt impoten- ribus, ut qui peraeque voluptatibus & molestiis commoueantur. Non sunt igitur pertinaces vere continentes, ut qui rationem non audiant, sed impotentes potius, qui voluptatibus di
ειοἰ--ες. J Non vere continentium aut impotentium, alii sunt, qui permaneant. in sententia. de quibus dictumbNunc de iis, qui non permaneant, quod impotentiae 'uri emest proprium, qui tamen vere non sint impotentes. Et hi duorum sunt generum . nam si honesta quis voluptate permotus, non perstet in proposito,non propterea erit impotens, qualis fuit Neoptolemus, de quo & hic di su p. dictu e. a. ubi de quaestionibus. is namq; intemperas inprobus aut vere est im potens,no qui honestas, sed qui turpes voluptates persequatur. .
επει ἐπὶ Alterum est genus non permanentium in ratione, qui & ipsi tamen non vere sint impotentes, vitiosi licet; qua re a prioribus differunt. Hi sunt qui minus qua oporteat, voluptatibus eorporis ea piantur, ne honestis quidem & rectat irationi eo sentaneis, stupores potius qua homines &ποι, de quibus sup.lib. . in in. dictum est, ubi tamen de j is, qui persecto iam habitu, hic qui inchoato sint praediti. Hi igitur ab ratione discedunt; neq; tamen vere sunt impotentes, quia hi ob nimias, illi ob nullas voluptates rationem deserant. Iam vero,quia hi duo,alter ob nimias, ut dictu, Elter ob nullas voluptates, neuter certe in recta perstet ratione: continens inter hos duos, velut medius est interiectus & perstat, neque mutat ετερον, nempe, neq; ob nimium, quod facit vere impotens,
neque ob parum,quod facit alter, sed perstat potius in ratione,
eamq; sequitur, neq; in hanc, neq; in illam partem Volupta- . tibus aut cupiditatibus detorquedus. Est igitur, ut aliae virtu iri,& continentia mediocritas quaedam, inter impotentiam, ut nimium &stuporem inchoatu, Vt parum, interiecta. Quyrum trium affectionu, quia media perspicue est bona & laudabilis : caeteras duas inter se contrarias malas esse, ut &vulgo habetur & accusabiles necesse est. Haru tamen alte-lra, quia in paucis reperiatur, di vix appareat crari namq; sunt, quos nulla attingat voluptas,quod sup. dictu lib. ubi de stupore)ea re fit, ut & nomine vacet, &non tam huic qua alteri: quae impotentiae, vulgo videatur contraria esse cotinentia, midem de temperantia & intemperantia accidere hic ait Arist. . α sup eaplacuit lib.3. latiin. - ἐπιι
637쪽
ss , IN CAP. IX. LIB. VII. ET HIC.
δε ηαυμ ερυιο τητα. J Altera huius cap. parte, rursis de comparatione harum affectionum temperantia: dc eontinantiae, intemperantiae & impotentiae, de qua& modo agi coeptu. Vulgo, quod &sup. e. dictum, qui temperaηtes, dici quoq; solent continentes, confusis nominibus Hoe,inquit Arist. ex
similitudine aecidit, ut multa alia, de quibus sup . tib ubi de fortitudine & alibi, multi dicuntur fortes propter similitudinem,qui tamen non sunt. Nam Vterque vcrsatur eadem in re, corporis videlicet voluptatibus, uterque rectae rations congruenter. Hactenus igitur conueniunte d:fferunt tamen. Primit,quod continens cupiditatibus seu perturbationibus assi. elatur, temperans vacet omnibus perturbationibus, quod de supra dictum eap. a.quot a. e. .& mox ex Plutarcho dieetur. Deinde quod temperans nulla delectetur turpi voluptate . quaeque rectae rationi aduersetur et continens vero delecte ut illa quidem, sed non superetur. Sic igitur continens & temporans conueniunt & differunt,qua de re mox latius, Contra &intemperans & impotens aliqua ex parte sunt similes. nam &hi in materia conseratiunt, uterque corporis voluptates persequituri disserunt tamen, quod intemperans eorrupto iudicio eas sibi persequedas plane arbitretur, impotens non item. vi autem summa uniuersis prioris disputationis faciamus, quod quidem ad similitudinem &dissimilitudine harum affectionupertinet: intemperantia quidem est cum proaeresi, impotetia
non item cap. 3. . o. r. illa vacat cupiditatibus, haec perturbatur. Si e & temperantia tota est tranquilla, cotinet tia non lae, cap. .c, p. illa putat voluptates etiam turpes persequendas,
atque adeo sibi iam persuasit,haec non item is ρ. illa gaudet, haec dolet in voluptatibus persequenssis. Sic & temperans plane aspernatur turpes voluptates,cotinens non pla: ne aspernatur cap ρ. illa d eterior & nequior est,quam haee ea. r. ct 3. illa insanabilis,haee eontra g. , . illa immutabilis,haec contra cap. 8 illa persectum vitium, haec inchoatum, , eap. 3 ρ. Io. illa principio,id est, recta ratione penitus est orba- ta, haee non item es. σω 8. Plutarchus in libello demirtute morati copiose de hae assinitate, Ic dissimilitudine harum ἀ fectionum explicat: nam temperatiam quidem rationem habere, quae plane dominetur perturbationibus, volentibus A lparentibus et eontinentis autem rationem perturbationibus
imperare tanquam equis indoinixis 'quibus simo sit opus, inquit, l
638쪽
inquit; eaque re,quia inquam in illa eupiditates plane rationi sint ae commodatae,in hac non item,illam quidem persectam
esse virtutem, hanc inchoatam, eandemque esse rationem in temperantiae & impotentiae quas tam rebus & factis, quam
di nis&oratibne interse discrepare, factis quidem, quod in
impotente ratio vincatur a perturbationibus, in intemperante ne repugnet quidem: in illo ratio cupiditates sequatur, sed contradicens, in hoc adiuuans & conirentiens: ille doleat hie gaudeat peceatis; inuitus quidem ille, hie volens. Sic & indictis,intemperans quidem ait: EG,bibe, rude, cras mim mo
At impotens: Video meliora, probos, drimo sequor. . Videantur & aliorum Poetarum apud Plutarchum testi monia. Obseruandum est autem & hoe capite asterri & aliam impotentiae & continentiae diuisionem, alteram namq; esso per se & simpliciter, alteram ex eventu. Atque ita, ut & huius rei summam faciamus, duae sunt eontinentiae diuisiones, impotentiae tres. Continentia namque partim est absolute de proprie,partim cum adiunctione cap. Rursus p rtim est per se,partim ex eventu,iboc cap. Impotentia vero est & illa partim abiblute,partim cum adiunctione, & hoc quidem bifariam. Nam impotentia partim est humana, partim beluina, partim denique morbosa. Humana rursus partim est absbi te, partim eum adiunctione, atque ita pars quaedam hum nae impotentiae est simplex & ab luta: eaeterae omnes sunt cum adiunctione, supra cap. .ct s. Rursias impotentia paristi m est temeraria, partim imbecilla cap. 7. Est denique vel per se, vel ex eventu hoc cap
COMMENTARII. ἡδί-Duo potissimum hie asseruntur: prius de cognatione aut disiunctione prudentiae & impotentiae; alterum de bonitate impotentiae Se vitiositate. Priore quidem membro explicatur quaestio sup. cap. a exposita, fierine possit,ut uniri idemq; sit prudens & impotes: ti non pus se quide,docet duabus rationib. Prior est,quia prudens nemo sit,nisi vir bonus, de quo supra lib.= p.vo. Impotentem a.' vitios
639쪽
vitiosum esse aliqua ex parte, notum est,&mox explieabitur, ubi de bonitate & vitiositate. Altera ratio, quia prudens nonis est qui quae sint agenda,norit dutaxat, sed practieum quoque, lioc est, agere &ipsum oportet, de quo &.supra θώ. o. At impotens videt &nouit meliora, non tamen ιgit, sed sequi- tur deteriora, de quo supra cap.3. Caeterum ein unus idemq; prudens & impotens esse nequit, potest tamen unus idemque .esse impotens & callidus, vafer & lers, eui, quia cum pruden re magna est cognatio, existimauerant alii, impotentem posse esse & prudentem, sed perperam. Nam differunt se. - lers & prudens, non quidem ratione materiae; Vterque nam-- que in rebus est agendis, e. τοις Mακπῖς, sed &c5Hlio. nam prudens sem per bonum spectat lcopum, solers nosemper, ut supra dictum his perspicitur, quod
supra latius est explicatum es. 3. Impotentem latre quidem, quae sint agenda,quae sint facienda, non tamen ita scire. ut &ad usum scientiam accommodet: nonscit, inquit Aristoteles, ct contemplatur, sed es tanquam ebrius aut dormiens. nam contemplari est agere. Sit igitur'non si pro discrimine habitus &vsus; qua de re supra. , iaκων Hic alterum sit membrum, quo doeet, impotentem non esse persecte vitiosum, hac ratione, quia sit absque proaerest: nullum autem vitium constat esse absque ἀνθοκρε- supra lib. 3. p. . non est igitur cum proaeresi impotens, mala utique & improba. quia tamen sponte & sei. ens quodammodo,id est,generaliter, no singulariter de quo supra ea re est, inquit, ημιπιι ηρ semimalus. Adiungit impotentem quoque non esse iniustum, quia fraude & in. 1idiis non utatur, quod & supra dictum es. o. Cur ita nam impotens est omnis vel temerarius vel imbecillius : ille nosi consultat, hic eonsultat quidem , sed in consultatione non perstat. neuter igitur vere consultat. At fraudes , insidiae,&doli absque disputatione di deliberatione non fiunt. FODInula
In quibuι non es consultatio,in in nec sta-,ΦproinM
Atm impotente nulla vere es consultatio, de quo su ra
Ergo 3n impotente nes stamnes erit iniuria. . Quare eleganter Aristoteles,impotentem compa tei uitari,
640쪽
ςurus bonς quidem & praeclarae sint leges & instituta,quirunt
tamen vix ulla Viatur. Quemadmodum & Anaxandridest de cuius comici morosa senectute Athenaeus lib. st in Λthenas illudens: Vrbs, inquit, deliberat, eua tiges nonsunt cura. Huic igitur civitati similis est impotens; at vere improbus et ei uitati est similis, quae legibus illa quidem utatur,sed malis & improbis. εω-ακροαοι. J Hoc sepra explicatum m . quod videlicetim potentia cernatur in iis voluptatibus, quas plaerique mortalςs possunt reprimere, non in voluptatibus, quibus iciterdum boni obsistere nequemui sed etiam in iis, ubi plaeram pars & multitudo se continere potest. Continens, ubi plaeria que se non continent, ille tamen se continet. J Etiam hie de impotentiae vitiositate, verum prius, impotentiam cum vitio, hic impotentiae genera 'inter se comparata nam cum sint duo, temerarium Vnum, alterum imbeeillum, ait temerariam imbecilla esse meliorem α sanabiliorem. Ratio est, quia haec sit eum deliberatione,illa non item,sed hoc & supra explicatum c. . in . s. Rurissus impotentes consuetudine iis,qui natura, de quo discrimine supra-p. s. item esse sanabiliores & meliores. Ratio hie assertur,quod natura dissicillime, & ne vix quidem ex vi ponsit. consuetudo contraria consuetudine tolli possit. nam naturam dissiellius tolli quam consuetudinem, eum per se est clarum, tum ex eo, quod εc hoc ipsum, cur consuetudo dissiculter plaerumque tollatur, ex eo fieri dicatur, quod pene altera sit natura, & in eam tandem abeat, ut elefanter Euenus Poeta ait: cuius hic versus hae de re, & alios eiusdem bbro a. Eudem. cap .s. ω si r. Rhet. asteri. Certe hae ipsa ratione Aristoteles in Magn. bb. a. docet, intemperantiam impotentia esse deteriorem, quod illa sit velut naturalis vitiolas, hac consuetudine part &c.
Virtutibus de vitiis, iis videlicet, quae proprie ad Ethleen pertinent, abs tutis; tractatus de voluptate &amicitia incipit. δὲ-λυοχς. J Adhue explieatum est de virtutiabus tam morum, quam rationis, tam persectis, qui inchoa-