장음표시 사용
651쪽
co IN CAP. XII. LIB. VII. ET HIC .seientiae. J Ex qua disserentia etiam argumentum eapi potest, eius quod proposuimus,co firmandi. nam, quia quaedam sunt eum dolore, alterae non item. hinc certe effiei posse videtur, has per se, illas ex eventu esse voluptates: Quare hae liquidae, illae impurae diςi lent: Adsert& aliud argumentum Aristoteles a rebus voluptatem efficientibus sumptum: quia & haeres partim sint ex eventu iucundat & siuaues, partim per se&sua natura. per se quidem iucundae sunt eae inquit Aristoteles infra eap. vlt. ex quibus voluptas seu pei secta & sua. uissima oriatur. Ex euentu vero quae ad curationem & medicinam adhibentur. Quo nomine complector non tantum voluptates laborantium, seu aegrotantium, sed fame quoque aut siti, veneris denique cupiditate laborantium: has autem res quae ab his expetantur, ex eventu esse iucundas, ex eo petaspicuum est, quod saepe sint,&expetantur ab iis res acres,amarae aut acerbae , vel ad gulam iItitandam, vel eontinuo ex plendam, Quod in pharmacis & medieamentis etiam elarius perspicitur. Haec autem tota disputatio eo pertinet, ut Platonis seruentiam re sellat, qui voluptatem dixerit esse ortu dunt at, aut motionem, este expletionem duntaxat αὐαπλήρωσιν δc restitutionem naturae,in suam cuiusq; γλ ωταμαν, seu
statum. Aristoteles ostendit voluptates quidem esse, quae diei possint & ortus Sc expletiones seu restitutiones: sed has exe- uentu poti in esse voluptates: esse alias, quae cum per se sint voluptates, tum neque sint ortus, neqae expletiones, neque restitutiones. verbi gratia, qui fame laborat, si saturetur& expleatur, capit voluptatem. & haec expletio diei potest, ut ab expletione nata : potest & diei restitutio --mmς, quia i natura eius, qui fame lab'rarit, praebito, &sumpto cibo instauretur, suumque in statum restituatur tanquam in integrum. Verum expletus iam & saturatus, saepe alias quaesit --
luptates,ut aurium,oculorum,&e. aut scientiarum,qu2eerinte voluptates, ex natura non desiderante aut explenda &r
stituenda, sed perfecta iam &restituta exortae, aliae prosino
t, oportet,a prioribus. Itaque voluptatis genus non est e pletio αὐαπληρώας seu instauratio &restitutio, ut Plato exi-
Rimauit in Phliabo ct Gorgia, quod ipsum & infra lib. ro. es.s eodem sere modo refellitur. Et haee quidem de expletione;
s. .i η-J Huius clausulae obseurioris sentetia hare
652쪽
inihi esse videtur, earum voluptatum,quae ex eventu,& quiabus natura reparetur hoc est, voluptatu cibi, potus,&c. J- έργειο- seu opus & munus esse cuc lapiditare quadam, inam qui fame laborat, desiderat aliquid &eoncupiscit &cu do-Iore seu molestia: seu manant ex iis, ubi subest quaedam mo-:lestia,ut in ei , potu .l supra dictum. Haru igitur ex eventu voluptatu eomites sunt eupiditas seu & dolor, eaq; re sunt impurae, v idem extremo hoc ea p. comemoratur, τας μετ' ἔπιθυμίας ε λύπις, Sce. Itaq; non υπιλιπου,id est, indigetis,ut Vetus habet tralatio, sed ἀα λύπου, id est,eius,quae cum molestia est, ut habent libri seripti & editi, ut fortasse am που, i. quae in molestia i quo verbo infra-rs ea s. utitur. Voluptates namq; partim sunt λώλυπιι, ut potus, partim αλυεπι ut virtutum in infrabb.ro.cap y. scribit debet. J supple*-ω, aut meo iudicio. 4- - ν suppleam σ- αἰάγκη . J Expositis iam voluptatum generibus. hic demum c qua in re peccant interpretes, qui prioribus verbis quoquc id tribuunt orditur refellere tres illas de voluptate sententias,de quibus priore capite: Et de ultima quidem primum , admixta etiam prima. nam quod illi dicebant, volu-luptatem non esse summu bonum vel optimum, esse aliquid voluptate melius, ut ortu finem nam ortus fine est deterior, ut persecta actio, inchoata)supposito ex eorum sententia, voluptatem esse ortum. At hoc falsum esse ait Aristoteles:vω-luptates namque, saltem omnes inam eas quae ex eventu Α - ristot.ortus quoq; esse admittiti non esse ortus,seu potius -- perfectionem quandam & ὐέργειαν, neque eas existere hominibus seu naturis & habitibus naseentibus sed
etiam utentibus. na,vt infra cap. vlt. loquitur
id est, perficiendis,id est, voluptates tu demum eximant, non cum in ortu est natura seu habitus, sed ad exitu iam est perductus, &ad usum, ut habitus iam si vias, utpote persecti Mnatura item, ut perfecta iam ipsa rebus uti possit, quasi diceret, Voluptas non est opus, sed στλ. . nam is a Voluptati bus non differt, ut illi existimarunt, nempe veris:dιffert tamen ab iis, quae ex eventu, utpote quae non tam sint τελ , quam ortus r differt, inquit Aristot. ab iis voluptatibus, quae habitus aut naturas, ad exitum & persectionem perducunt,nςmpe quae ex eventu. Perperam igitur illi, voluptatem sum-
653쪽
cos . IN CAP. XII. LIB. VII. ET HIC .
mum bonum negare selent, quia si non ortus. Perperam dc illi, qui eadem ratione adducti dicerent, voluptatem ne quidem in bonotu numero habendam, quia tionsit sed ortus. Ex quibus rebus perspicuum est, priores distinctiones quemadmodum huic disputationi deseruiant: nam Platonem eo solo lapsum, quod ad eas distinctiones
non attendeTit, neq; Veras ab iis,quae ex eventu, disiunxerit. ὐ Hie Aristot.de voluptatis desinitione breuiter explicat. Et primum quidem Platonis definitionem sal sam esse, ex iis quae modo d: sta, effici ait, ea est. Voluptas est ortus ad naturam ,sub sensum cadens, ut supr c. p.pruora. Aristotelis autem hole est. Voluptas est actio habitus naruiae co- sentanet,non impedita. Nam Platonis genus ORTus, quamst falsum, ex prioribus iam constat, & inna ι,.Ic cap. 9.is copiόsissinie explicab tur. Pius igitur loco Arist. ACTIONEM statuit. Differentiae autem Platonicae, quae est sub sensum ea, dens, constituit, et mimpedisa, de qua mox & capite proximo, latius. Nam non omnis voluptas sub sensum cadit, nempe verissima ea quς ex eventu sere sola sub sensium cadi t. Q gare falsa est Cic. definitio lika. de . inquit, est mot-,quosensus hilaretur, Illud autem in Platonis definiti
ne AD NATvRAM εις ρύστι , valet ad naturae instaurationem
seu testitutionem. Alludit namq; ad ea, quae paulo drina sunt supra,de expletione seu αναπληρωσi Itaque & haee particula salis est, iam enim dictum supra, ubluptatem non esse ex Quare Aristot. rectius eius particulae loco hanc constituit, HA. ITVS QVr βε cvNDvM NATvRAM, id est, habitus bene affecti. Nam mo: bo laborant f habitus non est seeundum naturam. Ad summam, voluptas nihil est aliud, quam actio quaedam habitus optime affecti, non impediis Affert & Cicero Stoicorum definitionem item vitiosam. Ex Alexander tib a. Top. affert quinq; voluptatis definitiun es,us quibus & has duas, Platonis uno, iteram 4ristotelis. Afri denique &ipse Arist. alteram lib. 1. Rhet. sed non exquisitani, ut ibi testatur, Platonicae consentaneam. Voluptas enim tum demufir, quando natura estia optimo suo statu. Si oculus est bene affectus,optime potest videre, sed aliquid requiri rur, si It obstaculum aliquod. Sic si natura optune affec , nihil impediat,tum percipit veras voluptates. volupta*,quia est bipartita, vel in mente,yel in sensu, utriusque habitum seu
654쪽
intctione optimo in statu, beneq; a fictam esse oportet .
inquit Arist. ut exoriatur voluptas 3c minime impeditam re externa,vel non eonsentanea. Verbi gratia, sensus
eulorum optime affectus, si rem obiectam sibi cossentaneam, ut pulchram mulierem aut tabulam pictam, nullo obstaeulo interposito, eernat in ered. bilis exsistat voluptas necesse est, qui sensus si vel male ipse sit affectus, vel eius ossicium re externa impediatur,nulla exsistit voluptas. eadem est & mentis ratio. Nam si quis contem pletur, vel mente quid agat, re id ιν propositit,assequatur, mente bene una & nullo impedimento prohibeatur ad Assequendum aliquid contemplando. agendo si assequatur hoc inquam sine impedimento, maxima exsistit voluptas. Inde homines tantam voluptatem capiunt ex scientiis, ut non videantur rationem habere aliorum sensuum Perperam ergo Plato, Stoici, Cicero,& alii. - πις. J His verbis Aristoteles comemorat rarisionem quandam, qua Plato confirmari putarit, voluptatem esse ortum, hanc,quia opus Ec munus seu sit ortus, iulorum sententia. Formularomnis εργεια rei ortus. Volvim etiam ex Aristotelissententia eri μεργεια. Ergo ea ortu
Verum propositio est salia. nam opus ει munus seu est duplex: altera inchoata,quae motio seu ortus, altera perte cta, quae Graece εργεια specialiter dicitur. At voluptas est quidem μεργεια, non tamen est motio seu ortus, i. inchoatas voluptas est τελε δα quaedam. Ergo εργεια, sic Plato Nego consequentiam, inquit Aristot. non statim quod νέργεια erit,potest quid esse motus, ut tamen non sit e,έργεια. Si invertas,voluptas est ἔργεια. Ergo est motus; . dicit Plato: Nego consequentiam. Si di eo, hoe est iustitia. Ergo et est fortitudo, no sequitur. Ergo n5.sequitur, quia voluptas si ενεργεια, eam propterea esse ins m. Haec aut verba, an κυεμως ἀγαθὸν plane indueenda puto. nam his verbis ratio quaedam Platonis significatur, quae tamen est nulla, cum pisti PlMonis ratio in his sit, sta simit ter peccatum est apud Ciceronem libr. r. Obm. mprincip. ubi de duobus iniustitiae generibus, nam dc ibi decem circiter verba sunt delenda, & inducenda,quibus ratio quaedam contineatur, quae tamen subsequentibus potius est expressa. verba inducenda
sunt haec imirifice his locus in omnibus libris deprauatus, i.
655쪽
IN CAP. XII. LIB. VII. ET HIC.
aut ix. verba sunt inducendaJ nam dum alterum iniustitiareqeaeterum de hac quaestione; An voluptas sit ortus, insta distinctius & copiosius tib ro. cap. ses.si A J De seeunda sententia Arist hic interiicit,nondum explicata prima plene. Nam quod dicebant, voluptates quasdam esse malas, quia quae voluptatem afferant, quaedam morborum sint efficientia, id, inquit Arist. non satis esse argumenti. nam &salubria,ςtsi sua natura bona nempe ad sanitate, non tamen omnes res sunt bonae nempe ad artem pecuniariam, seu ad pecuniam conficieiidam. Hae igitur
parte, id est, quia ad hoe vel ad illud tueunda & salubria non
sunt bona mala diei eossunt,etiit suapte natura alioqui bona, mala diei possunt, elli suapte natura/lioqui bona. Sic & aliae sunt res natura bonae, quae tamen in erdum noceant, & hac parte malae videantur ut studi qui scientiae contemplatio, etsi per se bonum&praeclarum, saepe tamen valetudini nocet. non sequitur voluptates mala , quia quaedam mala ex voluptate existant: J Itaque voluptas, qua voluptas bonum quiddam est, etsi euentu potest esse malum.
ἔλιποAζει A . o. J Hie rursus de prima sententia. Refellit
namque argumentum, Volqptatem non esse bonu quiddam, quia rebus gerendis & contemplandis sit impedimeto, quod anteeedens falsum esse ait Arist. Nam voluptatem neq; sapi.entiae, neq; vlli habitui,id est, ani aut virtuti esse impedimento. Verum quia voluptates duoru sunt generum,aliae suae&, propriae, aliae vero alienae: has quidem ai t Arist. esse impedimeto,illas non item, quin potius illas esse adiumento. videre namque licet sua quemq; in arte, qui ex ea voluptatem eapiat, magis excitari ad eam excoledam: contra vero, qui dolorem ex ea capiat, aut fastidiu, plane illum iacere, neq; quidquam agere. Verum alienae voluptates eae demum sunt,q unt impedimento. v. g. voluptas ex potu remoratur studia sapientiae, quia ab his aliena. Ad shmmam: Omnis aliena voluptas alte-xa alteram tanquam clauus elauii expellit, & actione institutam ut omittamus, facit. Sed hac ipsa de re & infra latiusao es s. Denique si quis spectet histriones eleganter ludentes,& praetereant tympana, vel quae alia, vel sinambulus, statim relictis histrionibus, decurrunt ad suciam bulum. Vna voluptas expellit alteram. verum propriae voluptates magis adiumento sunt, opifices si vol uptate eapiunt ex eo quod agast,
studiose & multo diligentius id agunt. o a
656쪽
ωὸ θ J Hie ad quintum primat sententist arguis
mentum respondet. Nam quod nulla Voluptas artis sit opus, optima id fieri ratione: artem namque actionis seu operis Scmuneris non esse, sed potestatis potius, quod praeceptum Vepraeclaram, bene est intelligendum& retinendum. Eius sententia haec mihi videtur, artes non pertinere ad opera & munera seu energias, sed ad potestates. Notum est haec tria, potestatem,liabitum, & opus seu munus, se deinceps sequi. noeest, praecedit κωυαριις, sequitur habitus, habitum Iam vero habitus non est operis & muneris, sed potestatis, id est , potestas perficitur ex habitu: omnis inquam vis habitus in perficienda potestate ponitur: ex quo iam persecto habitu, tandem emanat actio. Ut igitur nullus habitus est actionis, sed potestatis, ita nec artes,quae & ipsae sint habitus, ad actionem pertinent, sed potius ad potestatem. Si ii tur artes non sunt actionum, merito nec voluptatis, quae & ipsa est actio ,
arserit. Sic voluptas est amo. Actionum non sunt artes. Ergo voluptas non est ars. In hoc laborat habitus ut perficiat 1liam potestatem. Nἡ-Hic amplius docet Aristoteles etiam artes quassam Voluptatum reperiri: ita ut conclusionis aduerissariorum Minas: Voluptatis non ea ars. Ergo nest bonum. Et antecedens & consecutio sit salsa. Anes autem volupta tum commemorat Myropolarum fΑpothecarios vocantJ Mob natorum. Quo in genere artium voluptuariarum etiam coronarios & epularum structores ponit in Magn. de quibus& Cic tib r. c. minimeq; arres hae probandae, quae ministrae sunt voluptatum, celarij, lanii, coqui, fartores, piscatores: ut ait Terfntius in Eunucho: adhuc si placet, unguentarios,salineatore totumq; ludum talarium. εαὶ θ ρ-J Tres nodos,secundum, tertium &se
tum, uno eodemi velut gladio dissoluit, nimirum distinctione voluptatum bonarum per se & ex eventu. Nam has, quae ex eventu, quae vere non snt bonae, etiam pueros & beluas per ui: Harum quoq; vacuitatem doloris cupere &persequi prudentem. N am &μρω dichum & hic iteratur has non esse absque dolore. Earundem voluptatum nimia, ex quibus intemperantes dici solent qua de re supra cap. fugerα Qq solent
657쪽
MO IN CAP. XIII. LIB. VII. ET HIC
solent temperantes. Alteras vero voluptares, quae per se,ignσ-rantpueri & beluae,easdem non fugit temperanMimo non potest, quin habeat, cum sua cuique virtuti sit voluptas seupra lis Mo I. ca. S. Ο In 2. cap. 3.--. Eadem & prudentis est ratio, cui&suae ex prudentia manantes sunt voluptates verae &l, quidae.
, COMMENTARII. μ iarm λυπη J Eadem quae)upra explicantur,an voluptas fit bonum, & an optimum & summum.. ἁ- μίκυ οπι. J Voluptatem esse bonum docet hoc capite tribus potissimum argumentis. De duobus extremo capite, 3 Potest & quartum sumi ex altera capi VS parte, qua docetur, voluptatem etiam summum elle bonum. Ergo & bonum. Prima ratio , quia dolor est malum Fω-
cti maiam dolor: Ergo volup- bonum.
Ergo es secundum. . Nam contrariorum contraria est ratio consecutio: Antecedens,id est,dolorem esse malum & fugiendum, inter omnes constare ait Aristoteles. Nam dolor vel absistute & simpliciter, suaque natura est malum, quod ex ordine seu συμαιε Pythagorica, de qua supra libro primo is siecundo, liquet, vel modo quodam H, nempe qua parte vim impediendi habet bonas & praeclaras saepe actiones. Est igitur dolor modo quodam malum, est & modo quodam bonum', ut suppliciorum, non per se&sua natural quibus iustitiae latisfit, & improbi corriguntur, 3c conseruantur Respubl. Et haec quidem comclusio fuit Eudoxi,.summi Mathematici &Philo phidisti. Iuli Socratis, reste Aristotele lib. ι o. cap. x. insta. Speusippus natus ex sorore platonis, ex generosissima familia antiquissima totius urbis Athenicnsis J autem eam Eudoxi coclusionem reprehendit hac ratione: non, inquiebat, si voluptas & dolortiunt contraria , quorum alterum constet esse malum, continuo alterum sit bonum, necesse est. Nam utrumque malum este pqtest. Malum namque & malo est contrarium, α
658쪽
,trumque bono: quemadmodum maius minori cst contrarium, & utrumque aequali. Et in virtutibus & viiijs extrema tam inter se sunt contraria, quam utraque medio, Vt audacia ignauiae est contraria, & fortitudini utraque . qua de re sup alib. a. Ad eundem igitur modum haec duo , voluptas & dolor,& inter se contraria, & utraque mala, Vtraque denique tertio bono ἀλυπια seu doloris vacuitati contraria esse possunt. Nam Plato & Speusippus hunc medium statum ἀλυπίας ut tranquillum probarunt: Aristoteles contra Speusippi reprehensionem refellit, &Eudoxum tuetur duplici ratione. Primum namque essiceretur voluptatem sua natura esse malum,nois effectu selo, aut alia simili ratione, quod tamen Speusidipus &Platonici asserebant. Formula: Si D. ni reprehensio eri vera.
Ergo volvim vere e it mplum, non seem extrema mirat vere t mala, bono medio. At hoc falsum, etiam ex Platonicorum sententia, ut diximus, qui voluptatem bonum negarent, non tam natura & ratione
definitionis, quam vel quia honestas aictiones impediat, vel inchoatum sit quiddam, ut motus. Falsum igitur consequenS. Ergo&anteceJens, id est, ipsa reprehentio. Sic accipio particulam . περ τε, qua Aristoteles certam rei naturam & definitionem exprimere let, τε id est, vere & sua natura malum, atque ita &Thomas & D. Scheckius: altu aliter. Deinde quia essiceretur, voluptatem quoque esse sugiendam. Cur ita λ nam si utrumque dolor, & voluptas est malum, ut Speusippus voluit. Ergo fugiendum utrumq;. At hoc falsum: dolorem namque fugiunt omnes, voluptatem non item. Ergo& salsa Speusippi reprehensio, neque satis accommodata, in quit Aristoteles insta bb. ro. cap. a. in eis. 'κωλυω ' Hic de altero huius capitis membro, voluptatem videri summum Sc optimum este bonum. Initio autem refellit argumentum, quo id negari pollit. enim orgumentati sunt nonnulli, i Luadam voluptates sum mitiosa. ' Euo nulla potest esse summum bonum. Cuius conclusionis conlecutio ab Aristotele reprehenditur, exemplo scientiaru . Nam tametsi& scientiae quaeda sunt con-
659쪽
εia IN CAP. XIII. LIB. VII. ET HIC .
temptae & viles, id valet φοωλον, noli ut alij existimant, malae aut vitiose, teste ipso AIistotelem ΛIun. i. a cap. .in medio.ὶ ivt opificum, nihil tamen vetat,quo minus & quaedam sit stati- ma & praestantissima, quae sapientia dicitur. 7 c J Hoc remoto obstaculo, tandem hic affert argumenta, eaque duo eotissimum, quibus doceat, voluptatem luminu esse bonum, attingit & tertium leuiter, si- gnum potius, τύν, &c. Primum igitur argumentum, cur beatitudo sit voluptas, vel contra, hoc affert, quia beatitudo actio est habitus libera & non impedita Monet aute; initio Aristoteles, habituum suam cuiu que actionem non esse impeditam , quod perspicuum est. Nam habitus bene affecti, tanquam umbra comes est actio libera & non impedita. Formula: Habituum sua cuiusique actio non impedita, ea volus tm.
At beatitudo, vel omniu , vel certi habitus, nempe mirtutis, aut ammi virtute assecti est actio, eas non impedita.
Ergo beatitudo e F voluptas siue quo idem malae t voluptas eri beatitudo, vel summum optimum bo-
Propositio ex priore capite est nota. Assumptio confirmatur his verbis, ουδεμία Ratio inquam assiimptionis, cur beatitudo sit non impedita actio, haec est, quia beatitudo lest persectum quiddam seu perfecta actio, imo persectissima,
visura lib. I. Iam alia conclusio: Nulla perfecta actio e 3 impedita. Atqui beatitudo eri perfecta actio. Ergo non impedita, Quod psum per se est perspicuum. Nam quae impedita sunt, certe persecta vix dici postulat. Hinc impedimentum. aliquod, est impedimentum persectionis. Seruus non persectus homo, quia non habetliberas actiones, vi & conditione impeditur, ea de causa dicit Aristoteles, beatitudo non caditui seruum. J Itaq; quaedam voluptas, summum erit bonum etsi aliae nonnullae, ut luxurio rum &int perantum Voluptates, ut sit, etiam simpliciter & absolute stat vitiosae, quod pertinet ad obstaculum illud, de quosqra. τῶν παντες. J Tertium hoc vocavit argumentum seu
660쪽
seu signum potius, a communi sensu duchum. Omnes nam que de beata qua sic existimant, eam esse iucundissimam, de omni voluptate assiuentem. iniare cum iudicio omnium beatitudinis& voluptatis summa sit coniunctio, eadem esse videtur, qua de re dictum est supra latius libroprimo, capit:
esse actionem non impeditam, ex quo statim elicit Aristoteles, &hic intellicit: Beatum igitur bonis & corporis ,& sortunae opus habere, ne his orbatus impediatur laoneste agere. Nam haec bona actionum humanarum sui it velut iii strumenta&organa I sine his enim organis esset velut impedita actio Jquodsupra latius est explicatum lib. r. cap. S. Itaque grauiter eos falli ait Aristoteles, nihil eos dicere,qui summis quantumuis calamitatibus oppressum, etiam in rota torquendum, esse
nihilominus beatum dicant, quos illo capite ia1n refellet latius : in quo errore suerunt & postea Stoici, de quibus Cic. bb. s. Tuscul. ubi de Theophrasti libro de vita beata, in eo ctiam libro putatur dicere Tlaeophrastus, in rotam, i id est, genus tormenti apud Graecosὶ beatam vitani non ascendere. Rotadem a fuitgenus tormenti, qua de re falluntur multi,nos quoque habemus rotam. Rota apud Graecos non erat suppli- cnim, quod apud uos, toto coelo errant. Tormentum est, veteribus notum, hodie ignotum..-ς μῆ-J Scilicet πινιμμων, dc Λωτα quasi -υm. id est, ut ne beatus impediatur his bonis fortunat& corporis, nempe orbatus ijs. Dionysius Lambinus vertit, ne impediantur haec scilicet bona. --- est accusativi casus,
id est, ταύτα, phrasis usitatissima. λεγου n. J Hoc est, nabit dreunt efalluntur. Elegans hoc est dicendi genus , quo modeste aliquem errare dicimus. Plato in Cratylo : η λεμν, de quo genere & Simplicius in Categorim Aristotelis. ' Cicero item , nihil dicere reddidit, ut bo. a. Tuscul. Omittamm igitur hunc nihil pro
sus dicentem. Eadem notione didit & nibit afferre, I iando aliquis quid abiardi affertJ in Catone maiore , 3. de Natura
Ab αἰ-J mia dicunt, beato opus esse sor
tunae bonis , hinc manasse opinionem ait, beatitudinem &bonam fortunam, seu ατα-- &-, idem plane