장음표시 사용
671쪽
t ca IN CAP. XIV. LIB. VII. ET HIC. Merobs & in quiete constituti; quies autem actioni contra-
. ria videtur. Si nihil agit. Ergo nulla eius est voluptas. Respon-' dit Arist. actionem no tantum esse motionis,sed etiam quietis, . . . quod cerneIe licet in contemplatione, quae certe est actio seu l i' . . sine motu tamen, quin imo, Voluptas quietis ea, quae lin inmotumulto est praestantior, atque adeo magis est inquiete,' . quam in motu, Vera&Jiquida, non inchoata, quod sitra explicatum contra Platonem. , θοαν- ν. J Redit ad humanas Voluptates, quas non esse Uniusmodi,ex natura docuit. Nunc adiungit quanti- . ia teram huius rei causam, quod homo natura non ut bonus, d opus habeat mutatione, utpote non bonus. Nam mali argu- mentum est esse incqnstantem&mutabilem. Quare cum homini mutatio sit iucundissima, ut ait Euripides m Oreste ele- . santer, id totum eias naturie prauitati est ascribendum. Ad ' Dimmam igitur, Hominis voluptates, quia eius natura neque est simplex,neque bona, non sint uniusnodi,&perpetuae seu . mutabiles. Contra fit in Deo Opt. Max.& in coclestibus ani- mis, ut quorum natura sit simplicissima& optima. Ex quibus, perspicuum est, humanas voluptates, coelestium & diuin um,. 'vix umbram aut simulachrum esse. Et sic intelligenda,quae sae- pe canunt poetae, Sophocles in Trachi ,de voluptatum ' humanarum inconstantia&breuitate, atque . . adeo impuritate,&c.
672쪽
DUM his lisiris 8. 9 s. de Amicitia accurati ia
me explicatur. In 8. quidem de vi ct natura, a que partibus: in de Diremptione, ct de ii quae cum Amicitia cognationem quandam habeant. Asseruntur or in ptroque quastiones aliquot, maxime in s. De Amrcitia ridendi siunt praeterea Plato in Lyside, &in Symposio seu de amore. Cic. in Laelio. Plutarchusia Commentario de discrimine amici & adulatoris. Orn αἱ πηλυφιλώμ, in amatoriis narrationibus, ct in
Erotico denique, Damiti etiam in colloquio de Ami
COMMENTARII DUO sunt huius capitis partes, quorum priore, cur in his libris de A micitia explicetur, ubi & de Amicitiae fi uctibus& 'portunitatibus futilitatibus vulgo i Urero controuersae de
Duas non sex , ut vulgo Interpretes. affert rationes, cur in his libtis de Amicitia sit dissere, dum .
cur Politico agendum de Amicitia. Prior haec est, quia amici tia vel sit Virtus, Vel certe cum virtute, id est, vel certe quae nullaa absque virtute vera esle posse, quae, Ut inquit Cic. m Latio, ex
De assumptione, quae amiciti cui I virtute sit coonatio, exos eabitur infra. In Magn) expressὸ nominat amicitiam virtu tem, hic non item iiii K J Altera est ratio, quia amicitia ad vi
673쪽
A siti mptio copiose explicatural Aristotele: qua re non anim- l
'ociso H Docet igitur, amicitiam necessariam esse priuatun & publice: publice εο ιε )ψω πολεις:priuatim quid , tam diuitibus, quam tenuibus, adolescentibus quam senibus, viris denique ipsis, tam domi, quam foris, etiam beluis, id est, tam hominibus quam beluis. τα λωπαοι α ά. J Ait etiam omnibus bonis affluetine-ccslanam & optabilem tamen esse amicitiam. Ia de re inhatam en, an beato opus lit amicis. Similis est locus apud Cic. bb. r. c. extremo, ubi comparat theoreticas cum praeticis scientiis δε virtutibus. Dicit enim Cicero , & praefert praeticas ei sententia Dicaeat chi: fuit enim magna disputatio inter Theophrastum &Dicaearchum ; utra vita praestantior, practici, antheoretici. Dicit ibi Cic. Etsi quis in omnibusscientiis versetur: tame insolituine conintutu , non habeat cum quo confera suas praclaras sententim, certe vita huic dura videbitur. Diuitibus necessariam este anaicitiam i sub his & honoribus , & opibus seu imperiis florentes complecta- muri ostendit duabus rationibus, tum quia .di aqui nullus pene liuius id est,copiae bonorum aut opum assiuentiae suturus sit vitis, sublata beneficentia, quae ainicitiae est 1eii usus, i Latine usum Δέρα ieis. Ergo li tollis amicitiam, tol- ilis Sc beneficentiam, hoc est, aliis non polles benefacere, aliis laliquid largiri. Si tollis beneficentiain. ad quem finem tua lbona habais. Vt iis itaque bene utaris , opus est amicis. J ipraesertim quae beneficentia maxime sit aduersus amicos. For
Vbi non s beneficentia, ibi bonorum fortuna fructus perit
674쪽
multi. Inter ciues est quadam etiam amicitiapolitica, i generaliter accipiendo. 'Ergo υbi non sunt amici, ibi bonorum fortuna fructus
Tum quia absq; amicorum piaestitio cadem illa sortianae bona
seruari vix possint,ma na praesertim: nam, Vt eleganici Arist. ocet, quo eo maiora, eo maiori periculo Obnoxia, coplures iis insidiantur: cuius possessio, inquit Cic. lib. o. Paradox. quo mari r est,co plus requirit ad se tuendam. ri J Hic de tenuibus & calamitosis; quibus neccssariam ess e amicitiam,omnibus cst notum, qui paupertati, exi lio; & id genus calamitatibus, maximum n amicis praesidium positum, camque elle tanquam perfugium S asylum quod dam existiment,qua de re infra latius. Adhuc de fortuna & casu; nunc&omni aeta ti utilem esse amicitiam doces. Adolescentibus quidem , ne peccent, adlii tantibus Vtique OpC, consilio, amici s. Siclo 'cluuntur Iurisconsulti, ope , consilio bretulit ine. J Senibus au tem, qui propter imbecillitatem corporioie ' sua curare, relq, obite nequeant, ad oblequia & rerum adivinistrationem scuctuati offrena, quasi subsultum. Viris denique, seu iis qui con-1hante aetate quo S Graecie ν άκ vocanti ad Ies piaeclaras ge rendas & contemplandas, ad om nem deico; honestam actionem, tam in ageaado, quam contemplando. In contemplatio- nibus quantu adiuuet συζητηεις sicu studioru cum amici S com in unicatio, etia prouerbio est notu ex Euripide. Ad lias res a oendas, quantum adiumenti adserat, fidus amicus auis Ocius, exemplo sit Diomedes, qui nocte speculatu iturus Troiam &castra Troiana, sociu tibi adiungi volui ima vi cst apud H qmer. Iliad. κ. -υ πι-ἐ Re Mori qui versiculus in prouerbium abiit, quo 8c Cic.in spis . ad x arrousm Attic.tib. 9. est Vlus. . '-Qgam late pateat vi amicitiae, ctiam beluarum exemplo docet: nam S in bis, ut au)bus quibuida in inter tu miribus, columbis,aliisq; animantibus, S c. 4e qui bus videatur Erasmus in colloquio ni .axime eius-deia a seneris inter se cile amicitiani. Sed hanc esse naturalem, 1eu natura insitani, qu .E & est parctaim erga liberos: atq; adeo magis elucet in hominibus , qt; os praeterea& Vulgo G raeci yocant. Caeret una haec Mnicitia naturalis non tam est amicitia quam amor, tu quo discrimule insta latius.
675쪽
ais IN CAP. I. LIB. VIII. ET HIC.
ιhι καν ΜοψJ Hic amplius ostendit usum amiciti', nem. . pe in aberrationibus a via & peregrinationibus. N am in his, dum alter alterum in viam reducit, vel egenti necessaria subministrat, satis est argumenti, magnum inter homines usum esse amicitiae. His tamen verbis hoc directe vidctur agere Arist. vi lostendat, non tam amicitiae usum , Fam elle quandam inter homines amicitiam,&naturae quasi cognationem:&vteleganter Papinianus ICtiusmi seruus ea lege. D. de seruis expora. dc Cic. lib.3. c. εοικι θ Adhuc priuatim , .nunc publice quam sit utilis Sciaecellaria amicitia, exponit: nam amicitia ciuitates omnes contineri. Cui rei argumento est,quod legum scriptores . hoc vel maxime student, ut ciues inter te sint amici, aut cetate concordes, ut sit in ciuitate concordia. At haec amicitiae est pene gemma & simili ma. Qua de re infra ιbro nono, adeo quidem concordiae student legum scit plures, ut magis in ea elaborent, quam in iustitia ipsa, propterea quod iuuitia vix opus videatur, quibus inter 1c est concord: a & amicitia. Hac tamen etiam, inter quos est iustitia, nihilomInus sit opus. In- , ter amicos namque, quia nullae existunt iniuriae, nulla quoque cernitur iustitia, ut nec inter Deos, inquit Aristotcles θινο δε- eimo. Inter eos autem , apud quos est iustitia, nisi assit&cou cordia, certe una consistete nequeunt. Alierum argumentum; ' . concordia .ciuitates contineri, in eo est positum , quod dissen- sionibus seu discordiis 3 seditionibus omnes fim litus euertantur. Cicero in Latio :.Id si minud intellicitur, qu ἰa vla amicItia contorsit,ex visse Anib. ai ιx discordiis percipi pol Π qua enim do ψω tam stabilis, qua tam rma ciuitas eri, qua non lossiuatsdssidiis Duditios possit euerat, br. Vtilia lima igitur, & lniaxime ciuitat bus necesiarra est amicitiae seu c cordia. a se de re praeclarus est locus apud Xenoph. tib. dictorum ct factorum SocratisJ ανια ριίώ γα, &c. Vbi Xenophon commemorat, nullam sere Gra ciae ciuitatem esse, quae non complexa fuerit caput de concordia insolenni ciuium iureiurando, quod pertinet ad prius argumentiun de studio leta lgum scriptoruni Pollux lib. 8. politicam iurisiu- trandi ciuitatis Atheniensi Sadducit. di i
Adhuc docuit, amicitiam vitae huma- l
uiae plane euenecessariam: quod idem pulcherrime Cic. eodem 'modiis in Labor Tatii igitur inter viros amiciιia tantas opqnuisitates i
676쪽
nhates habet, quantas vix queo disere. Principio nemo,inquit Aristoteles, vivere sine eo velit J cui potest esse vita vitalis, &c. Sic enim legendum puto, non qui potest esse,&c. manavit via 'tium ex eo, quod blim cui scriberent, eodem modo scribebant. Paruus ille libellus Lalim scatet mendis plurimis. J Adhuc igitur eam esse vitae necessariam ostendit: hic adiungit esse & honestam, & rem praeclaram tum quia stlaudabilis. Laudari namque & vulgo sblent, qui Gr E ce dicuntur πολυφιλοι & πιλυφιλία . Q i namque nulli est mi- .micus 3 omnibus chai us, praedicari vulgo solet, tuna quia eoDdem viros bonos quidam vulgo dictite iit , quos amicos, quos in amicitia constantes & candidos. Ergo, quia amicitia est laudabilis, & viri boni, etiam res est honesta δάpraeclara. των δεκα υν. J Ait ex iuris genetibus summum & optimum maxime ad amicitiam pertinere, in eo maxime cerni amicitiam,id est, ius pol sticum seu ciuile, ut supra dictum tib .ca. o. Huius rei ratio haec esse videtur, quod maxime id sit aeqtiabile, sed hac de re infra latius cap. s. ct sequentib. hoc autem eo per tinet,Vt cernatur, magnum etiam in ciuitatibus & rebus poli- eicis amicitiae esse usum. iτους Sic habent plaerique libri: Graeci
φίλους vocant, qui suos amicos non ficte sed vere amant, staceros &candidos amicos, de quibus & infra eas . 7. In aliis libris, nempe in editione Turnebi, & ut in veteri tralatione, est πηλυ- qiλους,ut & mox , quomodo & nos explicabimuS. ς De πολυφιλια item instabb. 9. .
. b. J Altera huius capitis parte afferuntur quaedam de amicitia eo tempore usitatae cotrouersiae seu quaestiones, quas ipsas&Plato diligenter explicat. PriCr quaestio est de amicitiae natura seu definitione & origine leu causa, feodem pertinent haec omnia: J altera.de eius partibus. De priore variae fuerunt veterum sententiae. Alii namque amicitiam similitudinem quandam, alii dissimilitudinem esse dicebant: nam eos inter se amicos fieri, quos inter similitudo quaedam sit, quorum sententia prouerbiis aliquot confirmetur. Duo hic affert Aristoteles: alterum ex Homer. Lb. o. Ο0sώνομειον φααν, &c. Similem Desia ducit ad Hem. alterum. Gracti assidetgraeulari. Similes habent labra lactucasi de quo Erasmus, qui & alia affert: AEqualitas amicitiaparem . Rr s mater
677쪽
oici IN CAP. I. LIB. VIII. ET HIC .
mateν : Sisnile expetit simile . & apud Ciceronem : Parti paribus. Hinc videre licet adolescentes cum adolescen-1ibiis, improbos cum implo bis habere consuetudinem. Alia item si iam sei uel Darii proueibiis conlitanare sunt soliti, viver- s
c- ων του ni ν. Easdem sententias sirem quisq; confit. mare nitebatur, ctiam Physicis argumctis, Arulanainq; terram' C pete te imbrem. Inane,i timuit Plato expletionem e frigidum cauorem,&con tra, t praeclare Euripides, ui us VCI sium i quos
integros & multos arteri Athenaeust fragmenta quaedam hic Arist. attulit mam verbuna ξηρονθε καν non e si Euripidis sed A-r: stotelis, ab co breuitati studente interiectum, loco integrati enatat & dim; diati, quibus tamen Poeta nihil aliud exprime Te voluerit, quam quod Arist. hoc uno verbo. Siccium Poeta, 'os' eρου, &c. Ex Physicarum igittirierum simili natura, quas contraria Huer se expetere aut disii milia Viderent, con- Eudebant alteri, amicitiam quoque eite inter disti miles. He- aesitus quoque Phy sicus in ca fuit sententia de rebus physicis, atq; adeo olumbus, caS gigni cx quadam principioi uni distor
dia, qu* Ics inter se inimica: tandem conueniant: pulchra quo- da inmod uti Imonia, atq; ita O gnanisla. Dicebat igitur Hera-
scurillimis verbis in poemate de rerum natura , Ut& Lucretius. J αυα Φεσον, id est, concurietis& con nascens esse rerum o- mni uin principium: hanc, inquam,res fieri,si ca,quq suapte ira tura sint contraria, connectat:tui & coalescant: hanc bile tan- lquam rerum harmoniam,vi ex graui & .acuto conflata. Quod lipsi: in de Her resito commemolat & Plato Prio- laeum autem sententia, & ipsa Phylicorum auctoritate quorun- ldana confirmari solet: nam cui alii, nempe Hesiodus & Par- menides Philosoplriis, teste Arist. Bb. r. Metaphv tum Ethpei docles potidiamina rerum principium, non discordiam. ut He- sraelit is, sed amicitiam potius, scii concordiam constituebant. . Empedocles namq; omnium tenim originem, anaiciti seu φι- ' interitum dis κει seu εθὸοι contentioni, liti leui nimicitiae& dirco Hila attribuς banc. Alistoteles in Meta haeo libr. a. de ortu
678쪽
ct interitu. 3. de coelo. r. de Anima. Plutarchus in commentaris de Homero. De quibus Philosephis & Plato in Gorgia: φασὶ iisi aiunt, inquit, Plii losophi, coe ulm, terram, homines, O- inma deniq; societate quadam & amicitia contineri. - 49ὼφυαμώ. J Arith laanc di siputationem, ut Physicae ma- 'gis propriam,quam Politica: quam re Platonem norat mos e. alpernatus, quaeitioncS affert magis proprias Politicae, o quaeque ad res humanas, ad mores&affectiones pertineant Primum, an amicitia in omnibus reperiatur, elictat improbis inter se. Que a quaestione tamen prior illa intelligitur: V traqtae namque de amicitiae natura agitur. Altera in quaestio de amicitiae generibuS. Fucrunt namque, qui unum duntaxat clie existimarint , hac adducti ratione , quia in amicitia reperiatur
quod magis S minus. Formula: . . ,
o petie dissert, in eo non est id,quod magis aut minus.
. , At ruamicitia es magis mrntis. ἡ
Ergo specie non disseri,id Hi, Ergo non plures erus suntde
Ita illi: Aristoteles de allumptione nitrii: eam namque tacite probat, quod amicitiae ccrtae altera, ut honesti, verior&per- .fectior sit ea, quae est Utilis. Propositionem igitur, ut non omni ex parte veram, repreliedit. Est qtii de dcilla piae rumq; vera: quaenamq; sub eode si int genere species contrari g,in his vere no est id a, magis aut minuS: neq; cnim homo magis est animal, quaequus: aut color magi S albuS quam ater: sitnt. n. contrariae spe cies sub eode genere color s. Vcru reprehenditur tame frpe hec propositio: n.i & sunt, q cum speciem ter se differant, tum id magis aut minus, in hi S reperiatur. Cuius generis aliquot s. se attulisse memorat Arist. iniae nam ea sint, non constat. De bis inquit Schol G rae c. in libris Eth. amistis egit perabsurde:nam initio docui nitis,opus hocEthicorii esse ex omni parte plenia S perfectu. Vide: igitur quibus da intelligere virtutu species di Ccrepantes,in qui b. tamen i magis δc minus reperiatur, ut liberalitas magis in dando, qua in accipiendo quae duae videantur liberalitatis species j cernitur. Supra lib. .mitto, Tempctantia magis in voluptatibus reservandis, quam in doloribus: fortitudo magis in rebus formidolosis, quam in fiduciam ad tenutibus, s in contrariis. J inrae explanatio etsi videtur probabilis; haud scio tamen, an nos rectius intelligi pollini, primum extrinia iitutum,quae sunt illa quidem vitia specie distrepan-ι - Rr
679쪽
tia, sed quorum alterum altero sit magis, sterum sit minus vitiosum , prout magis aut minus discedunt a medio. Q ua de re dictum supra lib. a. eap.8. ut effusio I prodigalitas vulgo J Si uatitia libet alitatis simi extrema, ytraque quidem vitiola, sed hoc, nempe auaritia, illo magis & minus. Eadem est & stuporis seu indolentiae & intemperantiae ratio. Praeterea dC voluptatibus dictum est supr. de ipsis ellam virtutibus. De fortitudine sivr. lib. p. cap. S. de continentia &impotent a lib. γ. Eas alteram althra magis esse aut minus, Voluptates aut virtutes, alias per sedc proprie, alias ex eventu. Notum est autem, his
illas esse magis . Gemadmodum & inst. Arist. docet.amicitias partim per se, partim ex eventu, & illam hac magis esse amici. lxiam,id est, veriorem & perseetiore. Fali est igitur quibusdam in rebus propositio, non ilum politicis,de quibus diximus,sed Physicis etia & Metaphysicis. Illis namq; forma magis est na-xum,quam materiatis. a. Hic usus seu iaε -
μα melior & persectior est potestate, Disputatio de adhu&potentia, ut vulgo, est Metaphysicae J & natura seu substantia magis estu. ον, seu id quod in f sic redditur a Cicerone, Ens dicunt Vulgo Jquam eueRtum seu accidens. Mire hic hallucinan- litur Interpretes. De hoc dustum supra. Thomas dicit supra, ii cst, infra, hoc est,explicabitur in proximis capitibus,&c. C A P V T. II.
COMMENTARII. EXplicatur de rebus, quae sub amicitiani cadunt, & de amicitiae definitione.
'μιωβο b. J Ait, quaestiones de amicitia modo allatas, posse explicari commodissime, si primum de rebus, quae a- lmantur, explicetur. Quemadmodum enim ex rebus sub sensum cadentibus obiecta vulgo vocant. J Senstrum quoq; ipse- ruin genera colligunt Physici & g. iustitiae genera, ex iis,in quibus jus & iustitia versatur,distinxit Arist. υἷ.f. initio. Voluptatis quoq; lib. I. ad eundem modum & amicitiae genera ex ipsis rebus amabilibus tecte colligenda iudicauit Arist. hanc namque meliore & certiore esse viam ac ratione de amicitia disserendi, qua Platonica, te qua modo dictum, eam potius esse Physicam quam Politicam .Praeterea lato de per mi potius, Aristoteles de iebus amicitiae vim & naturam diiudicaudam putauit.
680쪽
Res quae amantur, quaeque amoris Mamicitiae sunt causa , ab Aristotele dicantur Platone σα ψιλα: latine usitati tis quide chara, planius tamen ob verbi amicitis cognationem seu coniugationem,amabilia dicantur. Nam & Cicero .. Trebatium, Amabili'r , Veisa
fuitia quod ab easensite amari. test oppidum. J Et libr. r. ala
Natura Deorum. Nihil e I amabilim virtute, quam qui adeptus fuerit, ubierans erit gentium, diligetur. Alioqui amabileiate Ciceroni idem est, , suaue , oeam innum. Hinc amabiles mores, amabiles litterae. J In Mun. Aristo teles duo affert verba, φι , & φιληπια, illa per se, haec alicui chara. Verum hoc loco ea omnia uno vocabulo continentur. Certe cadistinctio & φιλ. που, t βουλητου &βου τέου, non tenacie alibi reperiatur. Ausim hoc amplius
dicere, verbum non tam esse commune, qualia Aristotelis aut Philolophiae proprium. Sic enim selent appellare'. ea, quae vulgo obiecta & iubiecta dicuntur, ut γνα - , , MO ηg2. Quare & Plato eo vocabulo abstinuit, v 1bs commu- . ni ἔ φίλου. ἐλαri J J E posita breuiter methodi ratione, rem
ipsam iam explicat. Nonomne, inquit. amari videtur, sed id solvi, quod Graeci ψιληέν, latine dicitur amabile seu charum . Sola, inquit, amabilia diliguntur, alia non item, mala puta aut iniucunda. Amabilia autem tria numero videri ait, bo- Him, iucundum, & utile. Cur ita 3 Amabile namque, cum sit αλή, ον,inqtiit Plato: seu optabile vel expetibile. Rer autem expetendatum tria haec constet esse genera, de quibus1upra libr. 2. cap. D triplex quoque ut sit, necesse est, praesertini cum amor & ipse sit appetitio quaedam, ex quo amicitia.
utili primum, videri id esse, quo bonum &iucundum pariatur. Quae enim I tilia, expetuntur, et ad Voluptates, vel ad bonum quod aliud asi equen)um. Expetuntur, inquit Cicero ιbr. r. sic inscribitur ille liber in veteribus libris J diuitiae, cum ad usus vitae necellarios, tum ad perfruendas Voluptates. Bonum igitur &iucundum duo haec amabilia sunt tanquam fines: tertium, utile, ex ijs quae ad finem. Sic in omn: bus nostris actionib. consideramus uas partes, finem & media, qui