장음표시 사용
731쪽
o IN CAP. II X. LIB. VIII. ET HI .
les hoc emim virtutis cile proprium supra explicauimus Ov. a. quia inquam viii boni mores facile non mutant, intex iaquoque stabiles permanere amicos. Nam cum rebus albs Omnib' abundant. cum bona,inquam,omnia in se complectritur, ut1upra est cxplicatum cap. . tum mala neque ipsi postulant, neque alios postulantes admittunt, etiam amicoS, atqUCadeo prohibent potius iniusta postulantes, quibus verbis Aristoteles praeclarum locum quo usq; amor in amicitia progrC- di debeat j attingit,explicat pulcherrime Cicer ιnitem dis,lia,ctc. vhi &haec Ciceronis praeclara sunt verba, huc facicntia. Nam cum conciliatrix amicitiae virtutis opinio fuerit, dissicile est amici tiam manerc, si a virtute defeceris.Viri igitur boni , quia ipsi in se propter virtutem sunt stabiles, amici quoque stabiles este solent: contra improbi, qui, quia idem non sunt mane & vesperi, inquit elegantur Aristoteles in Euri quia per se ipsit non sunt stabiles, certe nec amici stabiles esse
possunt: & quamdiu alter ex alterius improbitate voluptatem quandam capit,non diutiuS amici permanent. Caeterum veri bum puto inducendum Vt minime necesiarium..i , E J De viris bonis&improbis iam dici um,
illos qui dein diutissime & constantistime, hos minime permanere. Hic de reliquis duobus gcneribus, de utilibus, inquam, iucundis, inter bonos & improbos, quo ad diuturnitate seu stabilitatem, quodammodo me lios. Hos nainq; diutius peI-m inere, quam improbos, n mirum quamdiu & utilitas S. voluptas permanebunt, quod upra est explicatum cap. .iξe. ινδιων , , Adhuc de si initibus: nunc dediss-
milibus seu contrariis. . Ait igitur, eam maxime amicitiam ex contrara lS OUti , quae est ex utilitate. Contrariana1nq; contrari Js fiunt Vtilia, similias milibus infructuosa. Sic diues pauperi, doctus indocto est utilis & amicus. Sic humidus Iicco . calidum frigido est utile dc amicum, Visupra dictum c. r. Eodem in genete poni potest & amantium amicitia. ut quae ipsa ex utilitate vere constet, quod dicium cap. secuniast. Quare & ridiculi interdum videntur, di merito ridentur amatorcs, qui ament quidem ipsi ardenter amasios, stoma citcnim postea cur non redamcntur, cuin nihil in se habeant, cur redamari debeant. Par quidem & aequum est dignos pari amore quo amant redamari : Suhil autem eiusmodi haben- tes, idcin tam ela cupere est ridiculuin , a tecte hic Aristoteles
732쪽
ra amne in Linde ,. Ex qua re & hoc perspicithir, hanc inter amantes amicitiam ex utilitate exsistere. Haec nam quio si nulla erit, ii diculi fiunt amatores, neque eos a quibuS nussam capiunt utilitatent, redamabunt Amalij. imo ς ι λουο 3 ειτιεbι. J Q uod modo dictum de conuariorum amicitia, quod dictum, Inquam, contrarium a contraIlo adamari : id hic distinctione adhibita diligentius explicat. Nam ainata quidem contrarium a contrario, non tamen perse; sed excucnru. Contraria tanqua in extrema, cae cuci tu expetunt , ut ad medium peIuetat Ii possit, op pcr se , ct , cre bonum, & tanquam linis expetitur, cum altera sint tamquam ad finem, viait Aristotes eSιλι Etiuem. Vcrbi glatia, quod siccum, non tam hii miduin clipit fieri, quam hui nectari aliquatenus, ut ad medium & rectuin statum 1edigatu LSic calidus, frigidus quidem esse expetit, non tamen ut f igeat plane, scd ut ne miri is caleat, hoc est, medium ali equatu . Sic Ibnu S acutuS vel ut Expctit grauem ad harmoniam seu concentum, tanqua in medium temperandum. Sed haec, ut aliena a Politici, & PhyΙ -
COMMENTARII. iam adhuc allatae sunt amici
tiae diuisiones: his quatuor capitibus adsentir& explicatur tertia ,su mpta a generibuS communitatum seu i ocieratum, id est, a subiecto, ut vulgo loquutitur. Est autem tripartita, vel io-dalium, vel cognatΟIum, vel ciuium denique, sIue cietatum generali S. Hoc autem capite docet Aristoteles, amicitiam in communitate seu societate omnem conlistine: societates autem omnes elle prιncipis societatis, quiae politica leu ciuilis dicitur, partes, S. proinde amicitiaS quoque ad iocletatis politicae geneIa eiic accommodandas. Sic cium argumenta tur:
O muta amicitia es is societate seu communis at
Hunc autem practatuin de amicitia cum iure seu iustitia,
733쪽
& cum secietate seu communitate politica, alijsq; secietatum generibus, assinitate, & coniunctione, diligenter & copioser explicatur quoq; a Ciceronem.r. 6'. ubi de iustitia. Sed quae naturae principia sitit communitatis & societatis humanae, repetendum videtur altius&c. Hoc quoq; docetur, mmam esse amicitiae cum iure assinitatem. .
tale &supra mentionem fecit ea. r. in eadem re Versati, nem-i pe in communitate seu cietate, prinio ostendit. De iure cer tum est ex b. r. nullsia id esse posse, nisi in comm uoltate aliqua, ut, quod esse nequeat, nisi cum alteto. De amicitia, eam esse in societate docet, non tribus, ut Vulgo hic αὐαλυ- utuntur, sed duabus rationibus: Altera ab usu communi, altera a pro uerbio sumta. Nam vulgo commilitones, conuictores, tribules, curiales,studiosi,alhq; id genus sech inter se amicos ap-- pellitare solent. PTouerbium quo amicorum omnia H-cuntur communia, idem ostendit & confirmat. Reetum est
igitur & hoc prouerbium , & rationi etiam philosephicae comsentaneum, etsi vulgi dictum.
3, 3-J Docuit adhue amscitiam in societate seu
. communitate veriti, eaque in re iuri esse similem, hic alte- .ram affert similitudinem iuris& amicitiae in discrimine iuris & amicitiae positam. Nam primum videndum fuit, qua in re utrumque versetur : deinde quatenus. Haec e nim duo diligenter sunt perpendenda, res&gradus, seudis crimina, finis denique , quam inquam late res pateat. Ethoe est, quod ait, e. τοι --επ' - νDe priore iam est explicatum: hic de altero , de quo videatur Iate M. Tullius tib. r. O . qui loco est commentari j J G dus autem Et postea : sed in omnib- hu o iis , tria huendου, ροι. Quantum igitur amico tribuendum siti ex eo perspicitur, si noris quid iuris illi debeatur, φ inter te & illium sit ius, quae cietas, inquit Aristoteles, libro se imo Eudem capite nono, in eis. Ex prioribus autem quia iam constat, amicitiam in communitate versari,adjungit Aristoteles huius communitatis discrimina. Facit autem duo genera: nam vel omnia amicis inter se esse communia, vel certa quaedam & distincta. Prioris generis amici sint fratres&sod es,de quot tum similitudine de insta latius: Et haec vera est&persina amicitia. Alterius generis varia sunt discrimina e pro varus
734쪽
hominum secietatibus, de quibus infra, quibus fit ut alia alijs
plura sint communci, alijs pauciora, ut inter ciues plura sunt communia, quam intei populares appello populares, con- tetraneos vulgo quos vocant, castrenu vocabuloJ inter tribules plura,quam inter ciues, intra propinquos plura, quam in- tertii bules. , Coniugum communitas eadem sere est,quae sta- tram. Nam matrimoesum diuini&humani Iuris definitur
communio a Iurisconsultis J Quem: dmodum igitur amicitiae aliae, alia magis est amicitia, alia minus lut ea quae per te,' , magis est amicitia ijs, quae ex eventu. Supra evite prsmo im - , fine . Sie & amicis inter se alia alijs plura, alijs pauciora sunt communia. Eadem & Iuris est ratio. Nam non eadem sunt iusta inter parentes & liberos, quae inter fratres, vel contra non eadem inter sectos, quae inter ciues, immo non idem ius est filio, quod patri. Marito ius est uxorem in adulterio de- prehensam occidere: uxori maritum vix digito attingere ius :est, inquit Cato apud Gellium b.ro .en.9. Eadem &iniuriae est ratio, quae ratione coniunctionis vel maior &grauior est, . vel leuior. Grauius est patrem Verberare,quam alium quem- . hbet, socium fraudare quam ciuem, Ut praeclare Cicero ιn guinitana ct libro tertio ossis. in lege prima. . f. de his qui notantur infamia. f Socium aut pupillum tautare, grauissimum crimen in Iure ciuili J Fratrem opem ro- - .gantem deserere, quam alienum quo Ve. bovilliu capite duodecimo, &Plato aliquoties. Etsi Pollux
tertis, capite quarto, ait esse οπιηῖκωττρον, poetis usitatius.
Pollux saepe veteres scriptores reprehendit inepte, Plato- nem, Aristotelem, &c. in lingua, nemo unquam politius aut elegantius lingua graeca quam Aristoteles & Plato usus l . Nam errant Stoici cum suo paradoxo, peccata esse patia, quos ludendo quidem & ridendo, sed vere tamen refellit C i-ino in Muraniana. Videatur idem Cicero ad hunc locum libro primo sic. Sed in his omnibuε ossetis,ese. Verum de hoc . loco quantum amico sit tribuendum f&quousque J disputabitur insta libro nono, cap. a. de quo&supra quaedam, ubi det ἐώ v ακιων φ ων. J. Sic sere habent libri, &Vetus quoque tralatio ; recte, ni fallor Nam&sequitur ἔκ- ις. In a- Φlijs quibusdam libris.λ , quos probar Diony- sius Lambinus: malim utrumq; induci.
735쪽
ἰ-J Vetus codex noster manuscriptusis est eruditus Theologus, qui mihi eius'opiam fecit J & IR-
terpretes Argyropylus, Turnebus&Lambmus, vero iis, μι-scubunt. Recte. Nam de Iureiam dixerat: nune de iniuria. Argumento sint & exempla iniuriae omnia. Sic enim Aristoteles: Si aliud alii estius. Ergo & iniuria, A, alia igitur. M 3 Exposto, amicitiam in secietate seu communitate versari: exposito & hoc, non omnia omnibus este communia, hoc est, varia esle s.cietatis genera et hocΝloco idocet , omnia secietatis genera ad ciuilem secietatem , ut principem & caput referri. Qyo expljcato doceat, postea amicitiae discrimina ex politicae cietatis generibus esse ponenda. ' Confirmat igitur, ciuilis secietatis reliquas omnes esse partes , hoc argumento , quod plaeraeque omnes utilitatis gratia , paucae voluptatis , omnes vitae bene beateque tuendae causa constituantur. Atqui hoc vel maximum ciuilis seu pesiticae cietatis est ossicium. Nam &illa utilitatis quidem gratia est constituta, non tamen huius aut illius, praesentis aut futuri temporis , sed totius vitae recte agendae gratia.' Politicam autem Acietatem utilitatis gratia constitui Aperdurare, docet auctoritate legumscriptorum. Nam & hos
nihil aliud quam utilitatem spectare. Quare&ius definiunt id, quod communiter seu Reipublicae est utile, ut est apud platonem biso primo da Republiea. Qua de re supra diximus latius libro. quinto , capita primo. Eadem iuris definitio Min Psliticorum libro tertio , capite octavo, iteratur. Formula:
ad utilitarem publieam seu communem , hoc est, ad rationem bene beateque visendi pertinent, sua quεque . pro parta sunt politicaseuιiuitia.' , Atqui societates seu eommunitates eatera nator positi- . eam utititatem quandam vita communi assetunt. . . Ergo Spolitica quadampartes dici debent .
Sunt, inquam, partes politicae, seu, ut loquitur Aristoteles, ividentur esse , non, ut perperam alii Vertunt, similes fiant partibus, de quo verbo supra alicubi . Nam quod hic εοί, min-, id paulo infra Propositionem confirmauit exemplo legumscriptortim, & iuris de- sinitione. Assumptionem in singularum sectetahum generi
736쪽
bias expilicat. Nam , quo nomine & nautas x meriscatoreS per mare currentes intelligin, utilitatem certe lina tur & quaestum, hos stupra n πλους videtur appellasse. Nulla. 'tes quoque seu commilit5nes, ut tui ex nauigatione, sic hi ex bello utilitatis vel urbis potiundae causa societatem faciunt. Sic&tribules & curiales sue Cicero tibro secundo Ossimorum vocat, quos Graeci his sia, ubi de Cymonet utilitatis cuiu clam causa sunt descripti. Eadem est&fere omnium societatum causa seu alio , quas utilitas vesut constituat , conseruet μοῦ tueatur, sere, inquam: nam & sunt, quae Voluptatis causa constituantur, ut apud Graecos sedalitia D Ma ν&ερος ιεών, seu ἰηγκάνων, quos non hic, sed in Eudemiis expressit. Hi nam que voluptatis causa, nempe epulandi , & choreas ducendi causa conueniunt, etiam sacrificandi, ut orgeones sere dc qui facta diis re sacra, & mactatis bobus, postea una epulantur, atque ita honore Diis tributo, se postea re creant. De Eranistis diximus supra. Nam ex veteri more haec saerificandi ratio, Sc se una recreandi; haec, inquam, secietas&sodalitium manasse videtur. Olim namque post collectas& conditas fruges agricolae conuenire contrueuerunt ,-t--
quam primitias Dris de frugibus suis sacra facere, & postea
una su uiter epulari , quem morem & Lucretius libro quinto. Vstylius bbrosecundo Geoeticorum, & Tibullus intito libri prι- mi, Elegia prima, & omitium optime Horatius libro primo,
Asricola pristifortes paruoquε beati, sc. diligenter explicant. Septem igitur secietatum genera ; sangu
larium, πλωτηρων, mercatorum, commilitonum, tribulium,'
curialium, quae utilitatis: , quae voluptatis causa fere coeunt, hic, an Eudem. asteruntur. Videtur autem Aristoteles ad legem Solonis alludere. cuius verba adfert Iurisconsultus G ai us in lege quarta, de collegiis. v bi&haec duo praeterea secietatis genera exprimuntur, videlieeegentiles, qui sunt ex eadem familio lsi olegendum puto, non ει ναυ- ,de quibus Pollux νυν-3c. τα φοι, id est, sepulchri sodales, qui commune emerun sepulchrum. Ex his perspicuum est, singularium haec genera sodalitatuni vel cietatum, ad vitam recte agendam cile utilia, proinde politicae cile quasdam partes, ta di deseruire t qinna administras principi societati
737쪽
IN CAP. X. . LIB. VII L ET HIC. '
Dγι--.J Particulam nomisit vetus Interpres,& AN propylus, quod probant & Victorius &Lamianus recte. iam ut mox η ιμν scit. προς. ita ante εργιστας nempe 4ανς εργα-ν , id est, ad ratinem seu studium eonficiendae pecuniae. 'b-J Haec verba unde pendeant, seu apta sint, obscurum. V ulgo quidem ad ea quae proxime de Poliatica, mihi ad paullo superiora, ubi de αμ ις,'&ερονι ις, pertinere videntur, ut ex superiore nostra explanatione perspiacitur. Induxit alios Aristotelis ratio & institutum in errorem. qui ut alias saepe, ita & hoc loco hanc clausulam, ου eo νὶ , &c. Vsq; ad , nMinteriecit. αυλου, rum. J Attingitur uno verbo scopus & utilitas de
societatis generibus: qua de Iesupra dictum est. c Α Ρ V T X. - COMMENTARII. θJ Duo sint huius capitis membra: Nam exposito secietates reliquas ad politicam velut ad caput omnes referri. Hoc igitur capite de Politia breuito ,& tamen diligenter explicat, tam perie&abselute, quam comparate. Priore namq; membro, rerumpublicarum genera tam rectarum quam prauarum affert. Deinde inter se consere. Postremo & mutationes earum affert. Altero membro eadem omnia Rerumpublicarum genera cum domestica seu oeconomica administratione ei uulue generibus comparata, diligentius persequitur. Sed accuratior de his rebus disputatio t hic itantum attingitur amicitiae causa) est in Politicis lib. 3. - s. O
id τυυκροι Τικὶ . J TSetia Reipubl. pars usitato nomine&. communi a Graecis Politia, latine Respublica dici let. Aristoteles eam &n κροιῖκL nouo nomine appellari posse existimat, quia censibus, quae Graeci vocant, continea tur. Haec enim Reipubl. forma ex censu manat,census in eo dominatur, non quidem magnus sed mediocris. Magnus oli-garchian constituit: mediocris seu politiam. . a βελῖςη. J Expositas P erumpubi. formas inter se comparat. Ait igitur, ex rectis regnum esse optimu, Rempub- deterrimam, optimatum deniq; potestatem, tacite subindicat , - , esse
738쪽
ene mediam,neq; optimam neq; pessimam. Prauarum auteni Tyrannidem quidem esse pessimam, popularem optimam, id est, minime malam, mediam deniq; factionem seu teste Cic. m. 3. de Repub. sic vocamus latineJ Rationes harum rerum hic non affert, sed in Politicis, parterquam de Tyrannide dc de Democrctia. Hanc namq; minime malam elle paulo infra docet hac ratione, quod a Republica, cuius ipsa stsi deflexio seu minimum deflectati illam vero omnium esse deterrimam, quia optimae, nimirum regno Irepugnet seu sit contraria. παρεκαπις 3 βααλειας. J Regnum & Tyrannidem, hoe loco interie comparat. Nam in eo quidem conuenire , quod unius potestas sit utrumq;. QRare & eleganter Seneca bis. r. de cismenim. Dra--, inquit, a Rege distat factis,non no-ne, plurimum tamen inter se disrepare. Nam Tyrannum μumeommodum , utilbtatem: ' Rerem suorum eruiu bis parentium,non suumspectare eommodum. QAod idem praeclare docet Aristoteles tib. 3. Polit. cap. - -lib. s. cap ro. Et elegantissime Xenoph. lib. 3 memorabilium. C ur autem non suum sed suorum vommodum spectare debeat Rex, rationem adiungit hic Aristoteles istam, quia nulla re egeat Rex Verus f o- .mvibus rebus abundet J Formula:
bonu omnibuι abundat antecessit, nulla certe re praterea opin habet . Atqui Rex verin omnibuε bonorum generibus afuit
Ergo re nulla praserea eget . Et proinde utilitates ampli- non quamitsuas, sedsuorum. Propositio est nota. Αssumptio explicatur ab Aristotele in Polit. libro primo, pira vitiino. Nam ut hoc loco ait, qui non omnibus antecellat bonis, is non verus, sed fortuito &sertitione, hoc est, sorte, Rex erit. Is, inquit in Polit. Aristoteles, non re sed nomine Rex erit. Sic igitur scribendum hic videtur, - ns ει ηβαιπλοος, inducta particula η. Erit, inquit, sorte Rex,non Virtute seu verus, & sic habet editio Parisiensis Turnebica,om nium optima, etsi altera scriptura etiam est tollerabilis, nimirum sorte erit Rex scit. magis thanc enim
particulam & Graeci & Latini saepe subintelligunt j quam Rex
739쪽
'ενῖ IN. CAP. X. LIB. VIII. ET HI C: . . Pres habent non', sed si atque ita scribendum aut eerte A,
Vralias saepe : ita&hic pro accipiendum. Caeterum de Re- Eno, an ea siit omnium Rerum publicatu praestantissima, quod sic sumit Aristoteles, copiose disseritur tibi. Polit. cap. tenuis.
μεταςένειδῖ -l Hici tion Renainputa scarum. & alterius in alteram successiones seu fleflexiones sert. Unum igitur commutari in ' rannidem, propto M quod Tyrannis nihil sit astud, quam regni vitium . labes &Corruptela, & Rex malus, Tyrannus tandem fiat: optimatum ero potestatem in seu factionem commutari, idque improbitate seu vitio Magistratuum, seu imperantium Ea, quae publica sunt contra ius & aequum, &phaeter dignitatem diluib ntium, omnia nempe bona aut plaeraque tibi, α honores ad Magistratus sibi duntaxat vindicantium diuitivum nempe cupiditate, quas ex Magistratibus & impe*ndo plurimas conficere se posse vident. Atque ita fit, ut pauci
randem, iique improbi imperare incipi aut squQd Oligarchiae est proprium in bonorum & proborum hominum , quod Aris ratiae est loco.Ex Republica denique seu nit 9κροπι quam
Xenophon libro quarto Memorabilium, videtur mihi appellaxe et Yου κροπιυνὶ tandem effici δεμυκωέαν, propterea, quod Valde cognatae sint hae duae Reipublicae formae , valde sinto-οροι, affines seu finitimae, quo verbo uti hur & in Eudemiisl bro septimo, capite nono. -ομseo ι, yt in Eudemiis libro ter rio , capita quinto. Duo autem amert, in quibus hae sint finitimae, nempe multitudinem & aequalitatem. In Democraria
namque multi, hoe est, populus uniuersus imperat, hoc est, eodcm est iure in Timocratia multi quoque smtinempe mediocribus diuitiis, iisque paribus & aequalibus sensu pa-II. Caeterum accuratior de his mutationibus & deflexionibus, di aliis multifariis disputatio est in Politicorum obro tertio, ca-' pite quinto, libro quarto, evitescundo,ue toto libro quinto. Et hoc est, quod ait, μεταcαΜκοι μουν,&c nam quas Me attulit, siant illae quidem usitatiores deflexiones & mutationes, Vtpote faciles, quia finitimae & -υοριι: neque longe deflectentes, sed sunt & aliae dissiciliores, de quibus in Politie. νt ex Democratia seu Republica cum fit Tyrannis, quod Romae accidit, a C aesae Tyranno Republica extincta & occupata. Cice-ι ira erum hoc semper prospiciebat m
740쪽
Altera huius capitis parte public ina peria domesticis comparata diligmatius explicat. Est autem gregius hic locus de potestatibus seu imperiis oeconomicis 3e domesticis, & de publicis quoque. Q vis horum sit modus definis, rationi vel consentaneus, vel dissentaneus , Videatur Se libro primose 1 te octauo sn Politic. Societatem igitur paren
vim & liberorum, seu patriam potestatem, similem. ait esse regno. Confirmat duobus argumentis ; Altero, quod, ut Rex suorum, ita & pater liberorum curam gerat, alterum est ab auctoritate Homeri, qui Ioue Regem patre saepe vocet a mi- 'numque Deumque. Ex qua disputatione hoc tenendam est, Regnum verum esse imperium quoddam paternum, non herile aut seruile: contra potestatem patriam este regium quasi imperium, n5 tyrannicum. Quare patres,qui liberis tanquam 'seruis Utuntur, non tam patres quam domini & Tyranni sunt existimandi. Talis Persarum in suos liberos potestas fuit,teste hoc loco Aristotele. Talis & Romanorumsuit plane Tystrannica & barbara, qui in liberos tanquam seruos ius necis vitaeque haberent, teste Paulo Iurisconsilio I. in μιι. 1. da lib.& late Dionysio Halicam. M. a. me νD 1 3 De regni imagine domestica, patria videἡ licet potestate iam est explicatum. Coeptum &de Tyrannidis imagine, nimirum patria potestate nimia, qua is in Persis i& Romanis fuit. Affertur autem & hoc loco altera,eaque per petua tyrannidis imago, herilis potestas S communitas. Nam ., ut in ryrannide, non de parentium sed de Tyranni agitur cona, modo & utilitate: item in herili sbcietate, non serui & domini agitur, ηκαίεται , id est, Versatur. sic enim eleganter hoc verbum tam Graece quam Latine reperituri utilitas, quod proximo capite explicabitur latius. Duae igiturΤyrannidissentimagines, herilis una, altera patria potestas nimia, quarum haec quidem vitiosa&praua, illa est recta & rationi consentanea Nam rationi repugnat eodem in loco&ilire liberos habere,
quo seruos: consentaneum Vero rationi non tam seruorum, ut
qui sint quasi organa quaedam, quam dominorum rationem utilitatis haberi: sed de hoc latius Potit. Et hoc est op ait μνhoc est, in dispares, non idem &par,sed dispar debere esse imperi in .