장음표시 사용
751쪽
H arus urisius mili i ne saepe
uissimae interdi- existant rixae fratri diun Hauor nata iuniori velut doniit inesset ut bter impe re nar Ussi rectius Beereii si ut sod heleni eri iorem moneat, non ob get ut pausu seatrei' latini h 'nem acerbum J De Grum similitudines ii iam
mat Aristoteles ab ex emplo ςopulari maxime dicat , morum & studiorum is illiadin . - imo ibin, inum,siunis tesseres θω cisunt. Atqui . sodalium amici Liae halernaest geminatae qui inter sbdales, ita & inter fratres magna vis erit minorum &qudi seu muia militudine. Caepetum de aetate non selum est ea ad amicitiast constituendam spectanda. Quadere videatur
Tertiusest gradus amicitiae συγγεn Atrinpithuorum, praeter fratres omnium. Horum autem anilia .ritiae eausi eadem est quae fratrum, nimirum origo. Nimquod ab iisdem sint orti aut prognati, inter se amare salent. . Cices libro primo osse. Primasocieta in , o coirmio Aprρ maeis liberis, deisue una domus, commioetia e----tranes principium urbis, es qua eminarium re'. Sequunt 6 reum comanctiones, post consobrinorum, sobriastrumque:. --: cum una domo iam capi no i possunt, in alias domos ahq in in colonias exeunt. Sequuntur connubia Unii at Ox νώ hm etiam prures propinqui : qua propagatio suboles , ordo ea rerum . Sanguinis. enim coniunctia, benὸuolenti uisuisti homi sex ciaritare. magnum it enim eadem habere .mon . menta maiorum, eisdem uti sacris, sepulcra habere commise a. 'Verum quia Iropinquorum varii sunt gradus '. asis .iis propinquiores , alii inmotiores , hine M amiciβα imex , nos vam gradus e qaunt , ut alios inter maior. Di amici. ita, quo propinquωr necessitusto : eon ramimγrsui ubi reis. morior , quo vel previise , 'emongius a singuinis 'aut te seu parente absimi, eo vel iunt amicior . vel
752쪽
iberorum aduersus parentes, & hominum aduersus Deum esse ex beneficentia , & tanquam aduersus eos , qui excellentiores sint , ob summa beneficia in liberos & homines
Hoc non ad parentum & liberorum dunt rat, led ad omnem amicitiam pertinere videtur, in hae nimirum & utilitates magnas & voluptates esse maiores multo, quam in amicitiis alienorum. Quid ita 3 propterea quod maior inter illos, quam inter hos sit consiaetudo. victus vitaque sit communior. Nam ce ite interpropinquos maior solet esse consuetudo, quam inter alienos. Ex con- sietudine autem & eonuictu utilitates & voluptates capi supra explicatumus f homines aee ibi & morose naturae ad amiciti 'm non apti JHaec autem pertinent ad disputatione in ,
de trib. illis amicitiae proprietatibus , vli tute, utilitate & voluptate. - etsi etia inter alienos repe Iiuntur, tam C caeteris, Ut
loqui inur, paribus, magis inter propinquos emorescuit. Sint v ri boni, inter eos haec reperiuntur: si sanguinis vinculum Mnexus accediit. aliquid accedit i Hie rursus de fraterna amieitia, Lain plane geminam esse amicitiae sodalium. Et quae in hac'
eadem S in illa repei iri omnia nimirum Vrilitatem, Volusia tem, conuicturia, diuturnitatem, maxime si fratres sint viri boni & tres ill e , educationis, aetatis Sc institutionis morumque similitudines accedant. Q aibus ericitur, ut haec amicitia diuturno conuictu, & tempore tanquam igne i pectatas sic constantissima & stabilissima qua de re supra capitu tiuio insineo Similis est igitur fraterna amicitia ei, quae inter sodales, de qua supra: imo, quia fratres, etiam sodalestile posunt,atque ita duos oncurrere:existimo fratrum amicitiam λωεικῆ etiana antecellere, & ossiciis & constantia. d ad reliquos propinquos attinet , inter hos pro graduum d. ssimilitudine , aut propius aut longius discedet a
Vera amicitia . proportione quada amicitiae propinquorum, atera altera eri e veriser & stabilior, &ὲτα εγικὴ ac fraternas cognatior. '
753쪽
ΙN CAP. XII. LIB. VIII. ET HIC .
Primum, eam esse secundum naturam, non quod & caeterae quoque amicitiae non sint secundum naturam; sed quod haec praeter caeteras minime videatur naturalis. Certae amicitiae mihi videntui partim dici posse ciuiles, partim naturales, sub lciuilibus complectamur sub naturalibus reliquas ' συγγενικήν de ετα ρικην. Nam & Cic. in Labo, naturam arni cuiae heurica fin toto tractatu Ciceronis tantum hetaerica tractatur amicitiaJ quam in eo commentario solam explicat parentem esse ait, scausam huius amicitiae esse naturam: na- tura rapimur ad amandum virum bonum J Itaque quod hie monet Aristoteles, charitatem inter coniuges esse fecundum 'natu am ad & politicas amicitias spectare vide- . tur, quae non tam ex naturae neau, quam humanis pactioni-
bus conglutinatur L aliquid fieri natur quodam instinctu, de aliquid fieri pacto semper opponutur sibi J Q d&ipse Aristoteles subindieat his verbis, Et s reuera & politica amicitia etiam secundum naturam est. Cur autem haec inter coniuges amicitia sit secundum naturam,haee affertur ratio , quod homo ad uxoriam coniunctionem sit propensior,quam ad ciuilem. Formula: Si natura es , quod homo sit amos politica societatis, idem autem ad coniugiatim eri propensior , quam ad civilem. Ergo se coniugialis magis essecundum naturam. ,
3 Ergoosecundum. Antecedentis pars prior, hominem natura ad ei vilem societatem esse propentum, & supra dictum est, lib. I. cap. 7.&. explicatur latiusti. r. Potit. Altera pars, homines propensiores esse ad coniugialem,quam ad ciuilem secietatem, confirma- . tur duabus rationibus. Prior est, quia domus seu familia ciuitate, seu republica& prior est, & magis necessaria. Prior, quidem, ortu non natural quia pars, qua de re latius cap. r. oeconomiκοῦν in .e, lib. . Politiκων cap. 2 .magis neces.saria quia absq; procreatiotae, qui unus est finis coniunctionis uxoriae, ciuitas esse nequeat b. r. oeconomiκω, c. . Prior igitur & magis necessaria est coniugum societas quam ciuium Ergo magis naturalis. Ratio connexi, quae enim priora dc magis necessaria, eadem fere & magis sunt naturalia seu ex n*t a. Nam & natura est antiquio Rea sere quae mazime'. si ae-
754쪽
st necessaria, continet ; hominum inuenta, &recentiora fere
Altera ratio, quia & beluis haec coniugum coniunctio
est coinmunis.. Ergo magis naturalis, qua ratione & Iuris Consilii utuntur hae ipsia in re,quo loco docent,coniunctio nem hanc este Iuris naturalis, sub ct ιure. constat igitur coniunctionem hanc inter coniuges maxime este secundu in naturam. Nam si politica est,ut est, multo magis erit uxoria coniugialis, uxorium intelligitur etiam maritale. Regium tribuitur etiam uxori, sie uxorium etiam marito.
modo dictu coniunctionem hane&eum beluis esse communem, hic distincti ne adhibita explicat. Nam communem quidem eum hominibus este &bes luis sed non ad eundem modum,neq; ad eundem finem . Nam in beluis eam procreationis duntaxat sausam esse: in hominibus vero & huius, &vitae totius, conuictus qui causa, atque mutuorum officiorum ali vitam recte peragendam. Nam & marito & uxori sua constat distinctaene munera, α virtutes, & officia , quae in commune conferunt vitae causa. Beluae ut sint, homines ut bene sint, conueniunt, inquit eleganter Aristoteses Hoc alterum de amicitia eoniugum , in ea Sc utilitatem&iucunditatem inesse, atque adeo harum rerum causa videri coire,ex iis, quae modo sunt allata de conserendis in commune suis cuiusuis utilitatibus&officiis, &de conuictu, qui absq; voluptate esse tiequit, virtute tamen& hanc conglutin ri adiungit Aristoteles notum est has esse tres amicitiae causas, virtutem , utilitatem & iucunditatem x inter probos , praesertim cum sua cuiusuis sit virtus, quod supra explicauimuScap. II.
Hoe tertium de hae amicitia nimirum de eius stabilitate & firmitate.Na praeter caetera stabilitatisadiumetta, de qui b. suprae. . insi&alibi huic praeeipua esse stabilitatis causa,liberos. N a hos esse sitauissimu hui' amicitae vinculum. His aut amicitia bae firmiore essiei,docet Arist.duob. argumentis. Prius est, quia sicarent libris,inter eos dissidia
diuortiaseri cernantur. Alterum est, quia liberi, commune est utrique coniugi bonum, utrique chari. Atqui omnecbmmune bonum continet, & arctius vincit societates. De quo axiomate latius Aristoteles lib. a. contra
755쪽
Platonem societates contineri communi bono. iuuat alter alterum, manentia cietate Si ubi quisq; sium commodum quaerit, omnia distrahuntur. Plato hoc principio ni-ixus,omnia voluitet e communia
re δῖαλσυμβιοοον IHaec clausis a est de offeris, euce qui bus amicis itisuenda sint, hoc aut inde cognosci pom, quod ius alteri si aduersus alterum , quod trumq; cognitu indi L . scilimum, sed de hac quaestione insi a: δ quam quaestione & hae pertin ni magis suius loci propriae. An filius patrem ma-- gis amare debeat, q*am matrem: Ausarentes filium ana L, 4: . qua 'fam An indiscrimine coiistit;rtis uxore 4 filio, & sva orm parente, huic potius qua illi sit opitulandum An omnes denique fratres e6dem amore complecti debeamus3 Adalias qu stiones responderi breuiter si potest, patre magis esse
e d tuendum quam matrem, tu quia pater huius amicitiae ge- .neris est autor & caput, tum quia auior maternus, etsi est veshementior, paternus tame est verior & iustior,utpote consideia ratior,&consilio ac maiore cia prudentia. re&digitior, cui . par τὰ maior altior reddaturi Rursu: qua 'uαstione praeter- . misimus supta. p Her magis est diligendus quam filius ga filii sumus creditores, patris debitores id est, parentibus debhmus, . illis no ite, idest, filii nobis Filiu aut filia pari ci more com
in ' plectendi videntur quia eadem ita utrumque amoris est causa, procreatio. i Nainfamilia quae per sitis ivpti per filias propa-
gatur, iam ranii esse deber,utius naturae euertat. Fratres arism arares, pari amore, impari sunx pros quendi, ut fratri etiam sodali sus tyibuendu, quam fratri io sodali. Ex tribus auo docti inter se in sis amibunt,qu*m tertium indoctum.' Ratio huius quaestiditas est, qui ' similitudo parens est amicitiae. t SVed quid si, inquiet aliquis, ex tribus duo'siant indocti, ter xius dothus, an thdocti iliter se magsamabunt, alterove alteri Dis tribuet quam tertio docto 3 liminime. Nam ens debetur, Plus quoque tribuendum est, atque ita similitiid nem vincit dignitas, &quae in Rerimpubi manare possit tilia .
. ras. Compalatio au em coniugum cum parentibus aut libe- , ris est dissicilior. ex 'ristotelis tamen sententia dicendunt videtur, plus tribuendum liberis S parentibus, quam coniugi: Iiberis quidem , quia contulichioribus, utpote nostri velut ' Partila patens bus vero, quia plus meritis, Sic sib 3. D. Cie. similes quaestiolies hahet . In periculo uxor ne an patet iuuans
756쪽
dus, quaestiqes plus patri debenuis. Is enim autor vitae nostrae. Theologi respondebunt contraria. Id c sunt ex philosis.1 hic a sententia dissoluta. bia philosophi non videmur olim vidisse aut cognouisse coni urictionem illam seniniam viri &Vxoris,Jt quodammodo sintvria caro. Ubi ex IurisConsul. veteres philosophice diu oluerunt. Ideo Theologi alios gradus constituunt in iure canonico, quam in iure ciuili re
C O M M E N T A R I I. . 'pite x proximis quinque quare miror banc disputationem libri sectione esse distrat explicatur de querelis &'aecusationibus amicorum, ubi e interitu amicitiae , & quod grauissimum est capu . . de octie: rum gradibus A finibus. ciuibus de rebus videatur Aristoteles in Eudem. Bbro 7. capit. io imis. valde mendoso in M. n. libro a res mil. item mendoso. De accusetioni-' us dictum&supra c. . De ossiciorum gradibu, item supra alio uoties dictum. vi&de interitu & conseruatione seu st a bilitate amicitiam. De quo interitu videatur & Cicero. in etiam qua V calamita, e . Hoc autem ca- rite de amicitiae eius quae inter pares proximo de eius quae inter impares,acculationibus explicatur. De officio. ,t Rrum gradibus locus pulcherrimus in osse. lib. r se leomentis
Adsere hoe primum , in quo, . ' amicitiae generet nam tria elle constat j maxime reperia itur accusationes & querelae. Ait igitur, ine quae ex utilitate. vel sola ,vel maxime, reperiri .Et de ea quidem,quη ex virtutε
cur non reperiantur, prius docet, atque etiam de ea, quae ex voluptate, quam causa in exponat, cur in utilitatis amicitia, criminationes maxime feriantur. Quae disputatio omnis hoc uno nititur axiomater Accusationes non existere ubi Οἀ.mnia quae cupias , suppetant, nihil amplius desideres, bi es quoiquaeriri potiaris It que inter bonos quia quisque etcupit alsequitur, mirum non est inter hos nullas querelas aut rixas' stiri. Alsumptionem consi mat Aristoteles eo quod ex virtute amicorum hoc sit prorsum, certare utrinque ossiciis, nemque tam stactum ab amico expectare, quam de ipso bena XX . mereri
757쪽
ιοι IN CAP. XIII. LIB. VIII. ET HIC . '
mereri. Hoc enim & virtutis & amicitiae est proprium , altera di amico benefacere. Hi igitur alter alterum beneficiis assicit, . & alter alteri reddit non selicitus tantundemne accipiat, neche cum, ut dixi non infructu, sed in ip 3virtutis &honesti amore consistat haecamicitia. Eadem &voluptatis est ratio. . Nam & qui ex hae sunt amici, eadem utrinque . potiuntur: quod si non,certe ipse sibi potius attribuat, cur amplius cum eo agat, a quo voluptatem nullam eapiat, quae in conuictu&wnsuetudine in hoc amicitiae genere cernitur. Hinc ivoluptas capitur ex consuetudine , quandiu deletrantur' i consuetudine, alter alterum non reprehe 'dit. Ridiculun thamque sit, eum reprehendere, a quo possis eum velis din, lcedere. QMd in amicitia ex utilitate non ita licet, ut & ipse . a
Aristoteles in Eudem. Sic dedi tibi centum coronatos, sperangli .aliquid aliud si non reddes, possum te tanquam ingratum accusiare:in voluptate tamen utrinque aliud praestatur, cum ad- les hconsiletudo. In his igitur duobus amicitiae generibus rari admodum sunt accusationes, etsi in ea, quae ex virtute, hoc est,in verissima obiurgationes &monita sunt siequentissima, inquit C. ieero. in eo libroi., in Latio, ubi de adulatiqne. Hi In ea autem, quae ex utilitate, cur saepius oceurrat accusa tiones, eandem illam affert causam, quia utrinque querantur, se non assequi quae Velint. Nam qui utilitatem quaerunt,aecipientes quidem beneficia ab aliis , semper δc amplius quaerunt,&minus quam dignos se arbitrentur habere se con- queruntur: dantes vero contra pares se esse negant: reddere 'omnia, quae alter nimia postulat, atque hinc querelae, rixae, sero plus petente,altero negante.
ικε n MM J Quod modo dictum Amieitiam ex utili
tat , querelis δcareusationi h. maxime esse obnoxiam, distin - ctius hoc loco de accuratius explicatur. Neq; enim etia hane omnem peraeque accusationibus esse obnoxiam,in alia plus, in alia minus esse accusationum. Amicitiam igitur hane facit bipartitam, Morum unam, altera legum. Quam diuisonem
non absimilem esse ait ei, qua ius tribuitur in id quod lege
seu scriptum , dc in non scriptum. Cuius pars aliqua est aequum bonia, quod huc maxime pertinet. De qua re luprali.s.. γ.S lib. I.Met. Nam ut in iure quod lege , omnia sunt cer a & definita, ut scripto comprehensa, in aequitate incerta omnia dc infinita: ita de in amicitia ex utilitate ossicia
758쪽
blius sunt certiora, alias contra, & has quidem partes dein-eeps expilaat. Nam cum aliquid indulgetur contra scriptam legem,est quaedam.aequitas. γίγνετα/ ών - σκλήμμ e. J De hac clausula paullo infra. A ἡ νος κη. JHie igitur de altera parte,quam vocat exemplo iuris, latine reddunt legitimam. Budaeus incommentariis legalem fest barbarum rectius fortasse lega ius legitimum non dicitur, sed ius lege. Sic Cic. in lib. r. ad Herennium aegitima enim non dicuntur iuraJ Eande & Potiticam vocat in Eudem. propter ossicia seu dona utrinque summe paria. Cuius generis aequalitatem politicae esse propriam, notum est ex ea pJ. supra. De hac igitur primum, Eam eon. trahi eeitis legibus & conditionibus. & esse de re certa, quoad aestimatiunem seu pretium r id namque valet particula ιπὶ ρη-ς, qua Graeci in Iebus contrahendis & conuenti otii bus certis ac definitis uti solent. re& mox hane fieri ait καθ 'ορυλογίων, ut &m Eudem. quia pacto inter huius generis amicos definiatur, quid alter alteri pro accepto beneficio reddere debeat, quemadmodum fere interemptore S venditorem inquit in Euden . verbi gratia donat aster equum ea
conditione, ut mox parearum accipiat Angli , atque
ita haec illa est amicitia, in qira omnia ad ea uulos, ut ait Cic. in Latio reuocantur,&par pro pari exquisitissime redditur. Haec autem Nipsa duplex est, altera structior, alcera paullo laxior, utraque tamen pacto & certe strictior est ea , in qu nullo interposito tempore aut mora, continuo reddatur beneficium tanquam de manu in manum , inquit eleganter &hic Eudem. Aristoteles prorsus Mida & mercenaria seu ἀγρομα. Alteraestat beralior, ut quae amico ad satisfaciendum moram seu interuallum aliquod largiatur, in qua quidem &ipsia certum est & definitum quid debeatur, quid di quantum reddi debeat, mora tamen habet amici propriam. Cuius generis negotia seu beneficia, quia ex quadam indulgentia & fide, neque enim statim reddi hie nobis postulamus, sed cu amico erit commodulpendent. Hi ne fieri ait Aristoteles,vt si postea sortasse non reddat alter, tamen cogi nequeat, propterea quod nulla harum rerum apud quosdam uni iudicia, ius non dicatur ad repetendum, sed omnia fidei permittatur,quod inter bonos,ut dieitur bene agier oporteat,
759쪽
cuius generis sunt e5tractus illi,qubs LC.bo sitfel koeant, de 'ilibus & Cicitas. s. uinιαδδεμιιira Deorum: quod Alein quesunda 'quos ii elligat, non iureperu& infra i s ca ctium eneti fac ro .commemorat. Ex quibus locis, i mirum est,hoc pinpicue cernitur, apud eoti omnium conta actutum 'oluntariorum, emptionus, mutus, depositi, locationis &e. nul fuisse iudicia. a in βde contarahentium constri: sse. Ad eundem igitur m pdu & ans i itia haec liberalior fide niti videture demai disputario de con- , tiactibus bonae fidei I, C. hoc instituro siquo modo decim-tur. Emoe qa n IO o. coronat. non statim satisfacio, sed ostaliquot dies , .uicidit quid da, vitilbi non satisfacialeque 'itii. aliquid habet, qJamuis hocinon expressum. legς ameemit, si quid tale incidat diminuendia de preti In conrbiis enim bonae Κdei ex aequitate&lμgitate UendM Iocauerit agrum vel vineam, & vindemia n Lempellates coeli , coli ductor an cogatur Bluere, hira
actim & promissilouem spectes, cogitur istaeis: sed M-ptei huiusnodi accidςntia duri in uunos si aliquid
Hac fit in contractibus, quos vocant. 13ae fidei.
F. ' Alteri a mimitiat ex unitate sereth
Virtute, atq; adeo hanc ex virtute verius &m adipi d. e ealtera in similitudine potuis quada , . in hac ex utilitate nihil fit definiti aut edixi , ' quoque ut vera propter virtutem esi m
760쪽
alterum ut ingratum, grauiter accuset. Huius au telo sinu lationis quae a vera amicitia longillime abhorret, in qua nihil, nihil simulatum esse debet, inquit Cic. in Laelio causam esse ait Aristoteles, quod plaeriqne mortales honi stum quidem specie tenus &-, ut ait Ari-
duris consulit utile vero reuera pςrsequantur, atq; ita benesic quidem videri volunt, & benefacete, sed reuera bene assici malunt, quia illud quidem sit honestius, hos utilius. Ue quo honesti & utilis conss ctu Cic.M. maxime νe erisur in Rebu pub. ubi L. timque viiseta prafertur. Et hoc est quod &Cicero ait in L Αιo: virtute enm; ipsa non tam multi proiii csse quam videri volunt. Ex his perspjcuum est in utroq; amiciti et ex utilitate genere querelas & accusationes reperiri, biaeceptorum,&datoria non par fuerit ratio: saepius tamen irenis ἀ rati, qua in ea quae lege, propterea φ in hac omnia sint certa& definita, initia tione. Atqui rebus omnibus certis, ubi scitur,
utrinq; a d sit datum & quid sit reddendu, atque ubi certis pa- sis id ae tum fuerit,vi x quidem querclae hic exoriis poterunt. At in morali alter saepe acci pittanqua ab amico, nihilque redditurum se existimat , alter vero tantundern f seus es nisi vel
amplius e pectat, ficile ut rixaed querelae zzorialitur, ne- . celle est, inquis Aristoteles in Eridem. .
uis sἰἄiοα α τεὸν Explicat hic quemadmodured- de isti sit drin eo te quai geret e debeat. locus est perobscurus. Reddendum inluc ait, ae pom siquidcfrod gestate accepti,t id est rauium quanici accerpe ris, quas palfio S certa lege, non laqqua Niciaue Mn; scium ἐπι in mς, quin etiam non reddendu tan eci verbis qsimq; id declarandum: Iegratu& memorς futuritio, magis tibi eu conciliandi gratia ψ οι -&c Tantundem igitur reddendii si uidem possis, si locuples copiosius sis , sin ininus, ut pro facultatib. tamc κάκτα διι α μ ν insit infra capite pi'ximo in sine 'Navi ne dii quidem ipti aut parentes,quibus tanten plurimum debeamus, bactenus sunt contenti, ut ea i liis praestem us pietatis cilicia, quae possumus,55 quae debemus aut voliamus,inqui eo loco Aristor. ita & amicus iste amplius a nobῖs vix est postulaturus. Hoc pri init. deinde reddendii sp5te sua &. vltro ni flagitatus aut multus. Naalioqui sibi quis amicuparare velle videatur inuitum, quod est perabsurdum : in amicitia namq;