장음표시 사용
761쪽
'' oo IN CAP. XIII. LIB. VIII. ET HIC .
omnia debent esse voluntaria. Dissicile est,inquit Xenophon
b. a.me norabi Socratis amicum habere inuitum &reluctantem. Formula: si reddatur sponte, essiceretur ut amicum sibi quis velit inuitum aliquem. Ratio connexi quod is qui accepit, si flagitetur ab altero ut reddat,idque facere recuset, quia ut ab amico accepisse sedi eat, alter vero se neget amici animo dedisse: hic certe si accipiens perseueret,& datori persuadere velit ipsum sibi ami eum dedi me etiam repugnanti & neganti,
essiceretur, ut illum sibi velit amicum reluctantem&inuitum. Et se accipiendum puto versiculum φίλον. At- θ que ita hic qui accepit tanquam deceptus ab altero, amici vultum tamen reddere debet cuius simulationis causa monet
postea Aristoteles videndia diligenter initio, quid, a quo, &quamobrem accipiat, ut secum perpendat, an accipere , an vero recusare debeat, ne postea rixae &csitentiones suboriantur. Hanc igitur cautionem praescribit Aristoteles aceipienti, his vel bis, is ἐπισκεπῆιον, dantis autem duplicem hune animum&simulatum grauissime infra reprehendit c. . lib. ρ.
Ad hunc igitur modum reddendum est, quod acceperis in morali hac amicitia. Nam de hac tantum hic agi rur. Quod praeceptum Aristotelis si teneatur, non facile locus erit accu-' sationibus. Verum dieet aliquia, si tantundem est reddendum eadem que ratio debet esse accepti & dati, interdum sit,ut ρος snt accepta,danti quidem habeantur ut magna,accipienti ut exigua. Q aeri igitur potest, utrius hie iudicio sit stadum,accipientis an datis accipientis in qua utilitate, an dantis beneficentia, aestimatio sit facienda De qua quaestione Aristoteles breuiter hoc loco, ae curatius infra lib. s. cap r. cui quaestioni gemina est ea,teste & ipso Atist in Eudem de re nummaria, de numis utrius temporis aestimatio sit sipectanda: contractus, an lutionis, de qua Iuris Consulti recentiores. Hinc semel in toto orbe Romano, in summa inopia eotra Annibalem in seeundo bello Punico mutatio fuit num aria. In his Carolus Molineus in lib. de et siuru extremo. De hae igitur quaestione breuiter aδhibita distinctione ita Aristoteles; vel enim ex utilitate est amicitia, vel ex virtute. Nam in hac dantem an illa spes tari accipi entem. Disserentiae ratio haec adiungitur. In ea quidem, quae ex utilitate his verbis χελόμενος, quia
accipiens is est,qui petit & opus habet,& cuius inopiae si bleuandae se accommodat alter,ab eoq; tantundem, qualitu illi
762쪽
praestiterit, expectat. Omnia igitur quia ad accipientem ae-
commodantur, merito & huiu, viditate metiendum est beneficium. In ea autem, quae ex virtute, contra accidis, propte rea quod,ut inquit Aristoteles,mλαιε τῆς ἡμ&c vimuis&mo rum nam de amicitia virtutis agitur) vi ic nauis& momentum sit positu in animo seu honuale, ut supra e Σαplicatum tib. 2.9 ct s. Proaeresis igitur &aiiimia dantis, meu-sura erit & norma beneficii, ad quam datorum ratio exigi debeat. Formula. , Suod optimum insuo quodque genere Ad norma est smensiura, visurabb.I. v. ., Asproarasis in virtute'proinde in amisitia quos exmirtute est το κυριον , summamque vim habet. Ergo se norma esse debot. . In hac igitur ex virtute amicitia,eum nullae sentaeeusationes & querelae, quod & supra cap. . & hie iteratur,tota est ἀνέγκληρος Ac οἰδάκλητος, inquit eleganter Arist tu bene sieti ratio expenditur,non accipientis utilitate, sed voluntate daniaris remporibus quide augetur deminuitur beneficiu &oE-ciumJEt haec quidem de amicitia ex utili rate, &ea, quae ex virtute. Nade ea, quae ex voluptate, hic praetei misit, infra explicat lib.ς. cap. r. Denique exempla de Amicitia ex virtute in muliercula in libris Euangelicis, quae exiguum quiddam in gazophylacium coniecit. Theophrastus. Non sipe statur,an quis magnas & iamptuosas hostias mactet, sed an saepe. Fr quentia enim ostendit animu pium; magnitudo x suintupsi-'tas, diuitias. In Papatu semel itur ad coena magno cu rastu de pompa, non pietatis. Pietas iudicatur ex frequentia. &c.
i bus amicitiae eius quae inter impares, quam Excellet tiae voeant:primum unde nascantur: a. quomodo tolli debeant. Vbi&de ossiciis liberorum aduersus parentes , dc hominum aduersus Deos .. 'δαφεροντα An ἐν. J Ait igitur primum&in Amicitiis ex cellentiae diitidia reperiri, quibus nofi sublatis & ipsa tandem
763쪽
'OL IN CAP. XIV. LIB. VIII. ETHIC. ,
dirimatur Mirum autem no est, in noc amicitis gen que resas existere,ut quς febe tota ex utilitate pendeat, q d supra diximus. causam a tu disii duri vi adseid hoc loco Arist. quod 'amici uterq; sibi plus tribue odia existimet tam inferior quam tisuperior. Nasaperior quide vutute plus libI ὰebeti ait, qu- bono sui 'ped plusHebeatur: utilitate quoq; superior itemptu dria praestari sibi aequum censet, i m nullam partem utili,aequa tamen pane trigui iniquum habeatur. Est & altera ratio. se et talitatis ana: citiae propria, quia alioqui non tam esset amicitia,quam Liturgia seu munus, linc. n. graeci vocant Litim igiasiquae Iuris eonsulti munera patrimonii, vel mixt potitis si unus alteri semper prosit, nullam vicissim capiems ab eoVtialitatem. Hinc Liturgiae apud Atheniense , quando quis dea
bebat sustinere munus, in quo semper nη esse suit laesesuinptus. Attica Respub. palipei rima, sedge uerosa, inagii, nornini , propter eruditos virosin magnos animose Inciis Liviusmon tam opibus quam animo bellum gerunt. quando Athenis gerendum , ciui diuiti iniungebatur vidua Monaues conficeret suis itim tibus belli eis : huic dicebatiis 1 l Tu eris prafectus, habebis imperium, pro honore exhaur debebat suunt patrimonia, sua pecunia milites atere, donec bellum conficeretur. Talia muner), quia habebant adix, si
ctum hoc onus patrimonii exhauriendi, vocabanturgiae. Liturgia munus, cui annexum Onus panim ii exhau- riendi, proprie Iuris eon stulti tria genera munerum recensent. II. personale. II patrimoniale: III. miatum, cum M. opera In tam praesto, & nummos quoque, siue ex haurio parintum .. in ratione utitur& Aristi teles inlEudem. &eodem g erbo libro I. es Io. &c. Ad seminani societati ;
similem esse volunt amicitiam, bonorum Lut pecuniae: cuiri foetetatis haee ilet esse ratio, ut qui plus in eam es nigerit,es plus quoque lucri auferat, ut est apud Iurisconsultos sub ε, oscio. Ad eundem modum & in amicula fieri deberet, ut L qui vixture aut utilitate antecellat amicus, ei quoq; pl 'sae 'beatur aut tribuatur. Atq; ita fere hi, qui virtute aut diuitiis N . opibus praestant. C ontra inopes & ipsi sea sabent. Tumen t
ia, quibus plus sibi tribuend sim dicaur, de quibus Aristo es
764쪽
imento. Nam utrique plus quidem tribuendum ; sed aliud atque aliud. Nam cum ae ita a viii usique videatur postulatio, &vitiique Plus tribuatur: ita rem temperat & moderatur Aristo teles, ut superiori plus tribuatur honoris, inferiori plus lueti, uni eidemque utrumq; non item confirmat ea emplo ciuit
tum, quibus notum est amicitiam esse simili main. Eigo quemadmodu in ciuitatibus ei qui nihil in Rem p. bencsicii contulerit honos ii ullus: publica namq , & communia bona: in quib. & ho nos, que A rili. eleganter hoc loco vocat publicum quidda, tanqua publicam quanda naei cc delet praemisi j ei alit qui cotulit, liquide facultatibus honos reddi iolet: si opera, sorte tenuior, aut pecunia quoq; si δωρ σῖγα . sic legendu=munera potius curet quam honores, si suauarior, huic recunia, seruata nimirum aequalitate Geometrica . Nam ut & lici norem & utilitatem utrumque simul ex Repub. quis capiat: ita & neutrum vi capiat benemesitus, iniquum est , omnibus ianamque in iebus deteriorem parterii. obtinere est grave. Ergo ut in ciuitatibus nunc honos, nunc pecunia redditur bene merent: bus, pro meritorum ratione & analogia : ita&in amicitiis est faciendum, ut amico vel utilitate, vel virtute excellenti reddatur honos a baltero, adiuto alterius vel virtute, vel vulrtate : atque ita ut unus honorem , alter percipiat commodum, neuter utrumque. QSod ipsum,seu quam remunerationis rationem dc aequitatem confirmat de
Aristoteles in his verbis , της' -occ. eo quod honos virtutis & beneficentiae sit praemium e utilitas autem & lucrum inopiae sit subsidium. Recte igitur si honos vi mitis & beneficentiae est praemium , utilitas inopiae subsidium, iam ita moderatus est Aristotes es , tribuendo virtute vel utilitate excellenti honorem , inopi& inseri Oxi utilitatis subsidia. Ossicium igitur faciet iu- serior, si superio tem observet& colat, eumque pro benefietis honore prosequatur. Honos est ibius, qtiorem uiae rari possit superiorem, eoque hic contentus esse debet, cum virtutis & beaeficentiae nullum sit pnaestantius piaemium qua de re ex tat elegantilli mus locus in or tione pro Muraena. Homines
tenues inquit, Unum habent innofrumorvino, aut promerandi
autproferendi beneficii locum: hanc in nosti is petiit,mbu ope. ram atque a1sectationem, a quibm sidomm nostra celebratur,
765쪽
το IN CAP. XIV. LIB. VI ID ET HIC
honestamur,diligenter obseruari unde μν ct cosi Sc.Nob stisa re itere hune inferiori generi hominumfructum o ei. Cato inaeos qui omnia a nobis o erant, habere ipsos quoqua aliquid, quo in nobis trιbuere pinni. Idena &alteram reddendi benefietitionem tenuioribus dat tiLL nimirum gratiarum acii nemini mirum enim inqua, inops r e ,sibonua es vis' etia referre gratiam non potest, habere certa, Cespuis namq; non habet sere alia praemia quam honplent. --MAn m Ar J Tertia est reto butionis hujus Aristoteli -- ratio dic6firmatio,cur inqua honos reddi debeat ab in riore superiori, quia hac ratione reddatur id et potestiuus aut quis potest, si piaestet amieo,ostieiuneerit. Nihil mi' postulat aliud amicitia, ut pro facultatibus, hoc est , id quia spotest, amiso praestet, amplius non ite,utpote quod ne pridi stare quide possit. Exemplo sint Dii M paretes, quib. certe merito retribui satis nou potest ; satis est, si pro iseultatibus tamen iis retribuatur, his sunt contenti & Dii de patebin
ig*ur & in amicitia, non tam quod pro meritis, qua quod si cultatibus postulatui. diare & tenuis si quod potestud est, honore saperiori reddat,nihil est,quod queratur superjox Maut prietara haee Arist. senteria, Deo&parentib. nunquihomeritis satis reddi posse.qua & infra iterat θ.ρ. c a. quo nec&eiusdem Aristotelis sentςntia apud Laertium: Pare φλιε
qui tibreos instituendos cura rim, pl- iberi hoηoris --- quam qui neglexerint,quodH visendi tantum,isi bene iseri
heateque vivendi autoressin . . r
omii,quod liberi parentibus debeant. nae arrepta octa ne adiungit, parentibus ius esse liberus abditare quod usitatius graeci dicunt αππυρώM , tests imperatqrem ι α C. da patria potact) liberis patrem non item. χ-.catio graecis usitata, Romη rarior, nihil erat aliud, quam Iiberorum a familia reiecti', 'alienari', graece αην ξις ' quia sub praeeonis voce publiceb ςelebraxetut , xt est . Platonem libro nono da letibua et de qua mmco est & apud 'Quintili libro tertio , r. apud Seneram libro
controuersiarum , M Hermogenem aliquoties. Et e itat Lueia i abdieatus. Abdieaxionis 'autem formulam nu-hi reperisse videor apud Valerium Maximinis libro se--το capisul. octauo: bi Torquatus M filium ait, hune in
766쪽
c COMMENTARII 'modum. Abdieationis selennis sermula. Cum Sstianumsi
lium meum pecunias asoctu accepisse mihi probatum sit, ct Ra- publica, ct domo mea indignum iudico, protinusue e conoectu meo abire iubeo. Nunc ad rem. Cur igitur patri sit ius abdicare filium, non contra, rationem hanc affert Aristoteles, quod patris debitor sit filius, di quidem perpetuus, maximeque rei: pater autem filii sit creditor item perpetuus. Formula:
Cpeditori im est dιmittere debitorem,non contra.
Aiquislij ereditor es pater. Irgo , eum dimittere, hoc est,abdicarepotes, non eou.
Assumptionis ratio, cur pater ereditor sit filii, quia ut filius o mnia faculo,nunquam tampn paria, ut dicitur, faciet paterni beneficiis, semper igitur erit debitor. - ΑΦ ως J Etsi ius & potestatem hane esse patri aduersus filium, iam docuit: raro tampn parentes eam exercere hoc loco adiungit,eum quia repugnat amor us φυ-mκη,eiicere filium domo, tum , quia Nipse pater sui quoque commodi memor esse debet, praesidii, quod aliquando senex a filio eapere poterit. c d humanum esse ait Aristotel.
non reiieereremere ea, quae thbsidio nobis esse possint. Si e. n. accipienda hete verba, τὴν επικουρ ιιώνα 'ροψ Π 9ν,δcc quomodo &infra lib. o. eap penult. in . hoc verbo est usus, pro 'ernari seu reiicere s aspernari non ut vulgo contemnere signifieat, sed rejeere J Non temere igitur hae potestate uti tui pater,nisi ad uerius plane perditum. Gaeterum& de abdieationis causis videatur QAintil. BL7.ςs. . & Alciatus libro a. dispunctio um cap. a . Sic igitur pater aduersius filium, ae hic aduersus patrem aliter se gerit. N am &facile a patre discedit, di auxilio illi esse negligit, maxime improbus, praesertim cum haec hominum fere sit natura, ut beneficium accipere quam dare malint, ut eum damno coniunctum. Quod idem de humano ingenio dictum, & infra iterat tib. p. Aduersus quos filios teneatur hoc. Cicer diaetum de Axuspicum responsis. Orantibu3, inquit, nos primum tura conciliat, quos non Haere nefarium es Hinc nefarium, impium, dc sceleratum apud ve-peres idem valent. '.
767쪽
s sar coquorum secanto diuidunt plaris valde
imperite. Nos tres saciamus partes, quarum prima persequitur Hryloteles institutam de querelis o o iuamicitia disputationem. Altera pars cap.4.J.9 6.contine*r, eas bipartita. Nampriori membro norma adfertur incio-τuna amicitia . ratione 2hoc membrum adprimam totius libri partem referri potest. Altero membro explicanti rLeniuolentia is concordia,tanquam amicitiae vines. Tertia
COMMENTARII. - Persequitur hoe capite disputationem de caussaeensatio-aeum, euius duo sint membra, quorum priore de amicitia voluptatis& amatoria: posteriore de beneficiorum aestimando-i rum norma explicetur. Aristotel. in Eudem. lib. 7. magnam seribit esse difficultatem in aestim adis benefietis interim pareT. Vt inter praeceptorem & inter filium, inter Ama tem&Amasium. v. de re&hoc loco explicatur, quae adhibenda sit norma, canon seu regula & μέ πον. ρυά να- ς δε - ς. J Ait igitur initio, amicitiae inter impa res normam esse hac & aequari&conseruari hoeam ieitiae genus: qua de re supra tib 8. Verbi gratia, in IVbliti ea amicitia, ut inter sutoxem & agiteolam inter se permutantes,nis. dhibita proportione res explicari non poteti. In qua quidem ciuili amieitia res est facili ma propter nummi usum &faeilitatem, quem & hoc loco & supra tib.f. eleganzer Vocat,
o communem rerum contrahendarum mensurani.
Dasmini J Hie deamatoria amicitia, de qua & supra M. 8. cap. , ct s. infimo. Hic affert causas diuidu& interitus . . huius
768쪽
linius amicitiae, querelarum &aecusationum. Ait igitur saepe amatorem conqueri hac de causa, quod cum ipse amasium vehementillime depereat, non redam etur pro dignitate, numirum, quia sortasse indignus, quiq; nihil admodum amore i lignum habeat,deformis puta, et rusticus,ut supra lib. 8. c. s. in n. Contra amasius stom chatur Scaceu sat amantem, qui
nulla quidem pollicitus i psi, nihil tandem praestet. Sic igitue
querelae inter hos existunt, maxime si alter voluptatem,alter spectet 3c captet utilitatem. Ru ae duo si uterlibet n5 assequatur, quibus ramen solis cohaeret haee amicitia, dissoluatur, α intereat necesse est. Sublato vimulo res dis luatur, oportet, quod sup. lib. S. cap exsilicatum. Haec igitur amicitia ., quia re admodum fluxa di instabili nititur,&ipsa quoque instabilis & eaduca sit,necesse est, quod contra sit in vera seu morumamieitia, quod supra lib. s. cap.3 AExplicatum. . .. J Causam dissidii unam attulit, inter voluptate amicos: quod ea, quorum gratia amicitiam colant,non assequantur, alter voluptatem,auer utilitatem. Hoc
autem loeo & alteram distidii causam affert, nimirum si assequantur quidem illi quaedam, sed non ea quae expectaaint, quae velint. Nam ut eleganter Aristoteles, perinde esse, aliud quam quod velis accipere . quam plane nihil: tam dolere quι aliud, quam velit,quam qui nihil acceperit,uerbi gratia, si citharoedo pro voluptate, quam aliis canendo adfert, reddatur son pecunia, quam tamen sistam spectat, sed voluptas, ut olim quidam cithar do quo melius caneret, eo maiora prae mi a pollicitus, cum postridie ea peterentur, respondisse fertur, se illi voluptatem pro voluptate parem, & quidem maximam reddidisse in eo. Hoc male explicant omnes interpretes J sitam, quod magna illi esset pollicitus. Nam pilomissa
ipsa& sipes maximam Citharoedo voluptatem attulisse vide retur. Atqui ita explicat Aristot.1n Eudegra. bb 7 .cap.rO. 'ει μν ουν ευιτερ . J Concludit breuiter disputationem de amicis voluptate. Nam &his fieri satis, ii pro voluptate reddatur voluptas, eam petentibus, alioqui altero voluptatem, altero lucrum spectan re , non item , propterea quod alter quod eupit, sit assecutus, alter non item. Et hinc dissidiarnam quae quis expetit, ad haec animum intendit, ea spectatoc exspectat , quibus si frustretur, conqueratur, necessς
769쪽
ν53 IN CAP. I. LIB. IX. ET HIC
σην-τατήρου. J Altera huius capitis parte, uod priore initio dustum, beneficium pro dignitate esse reddendum, explicatur, cuius arbitrio & voluntate dignitas haec seu aestima- itio sit facienda , eiusne qui dederit prior, an qui aeceperit beneficium. Quam: quaestionem di supra tib. S. c penult. attigit. Ait igitur spectandum esse eius, qui acceperit, non qui dede- 'rit,arbitrium,melius quidem fore, si utriusq; arbitrio aestimo. tur beneficium:hoc tamen si fieri nequeat,accipientis iudicio
esse acquiescendum, ut tantum reddatur, quantum accipiens
arbitretur, & hoc est, quod ait infra ς, &e. ubi
hoc non tantum necessarium, sed iustum quoque& veru esse ait.Toto autem hoc loco diligenter perpenso diretexto, duas fere rationes reperto,quibus id confirmex Aristot. Prior &hie&inis. νόμει των, &c. commemoratur ista, quod is qui dat, alteri Vt aestitia et ipse permittat, di potestatem Beere videatur, eiusq; id fidei totum concredat, quam rationem&planiorem reddit & confirmat Explanat quidem hoc loco, confirmat infra ενιαχοῦ reu, Sce. Explanat igitur instituto seu
exemplo Protagorae Sophistae nobilissimi , cuius hune fuisse. morem in docendis disciplinis di reposcenda mercede,ait, secutus Platonem in Protagorareum discipulis mercedem quide
sertam non pronissse nes pracepisse s non signifieat hoe loeo mandare sed praaccipere, ἐ-λαλῖν J se potestatem ijsfecisseis
astimandi ea,qui didicerint, iam doctu, non docandis. Eodem
modo ante decennium Parisiis Iesultae docebant gratis, sed post institutionem,plus pecuniae, quam ordinarii prosessoresaecipiebant,ultra octingentos habuerunt auditores. Sic igitur Protagoras cum suis discipulis. Nam multis in eo genere satis est istud Hesiodium: . 'Id est, Magnasatisqua dicta homini merces es ab . versiculum adducit & in Eudem. qui neq; ipsi mereedem de .
finiant, neq; anxie, ut Protagoras, alios definire iubeant, sed contenti sint ea, quam is,quo cum res est,amicus vel discipu- llus dederit. Sic namque accommodandus est versiculus, quo fmonet Hesiodus , aequiescendum amici iudicio. quam ille mercedem eonstituerit,& sie legedum γ κει,ut habent omnes libri & vetus tralatio, hon. εοκει, ut habet Scholiastes Grae-eus findignus qui legatur. J , , σι αρολκοντες το JOccasione Protagorae adiungit Ari-
770쪽
i stoteles de stipediis & praemiis omnium Sophistarum & Philosophorum: Nam Sophistas piae rosque mereedem seu stipendium praecipere consuesse, quos, quia pro maximis pro- missis nihil postea dignum praestarent, summo in odio haberil ait. De Sophistarum vanis& magnifieis promissis siepe Plato& eleganter Isberates aduersus Sophistas. Cur autem Sophia
prae manu, ut dicitur, stipendia aeciperent, rationem adisiungit Aristotel. quod alioqui postea nihil fere aecepissent, ut qui multa quidem promitterent, sed nihil tamen, aut mercede magna dignum ,docerent. De Sophistarum autem auaritia idem Isocrates eoaoco, qui eleganter eos reprehendit, quod eum virtutes se docere profiteantur, de mercede tamen sua non discipulorum fidei, sed sponsoribus & fideiussoribus eredant. sophistae igitur & omnes, qui pro opera mercedem stipulantur, sifallunt, reprehensionem incurrere solent. Alia est eorum ratio, qui non tam propter mercedem, quam propter virtutem &honestatem docent, aut benesicium reddunt; quo εn genere sunt Philosophi. nam ne mercede quidem ulla aut pretio aestimari horum Opera aut facultas posse. QSae certe praeclara est phil. sophiae eommendatio. Eam esse inaestimabilem, quomodo & Vlpianus Iuriscon Iurisprudentiam laudat in I. r 1. de variu extraordinarιueognitionib. Est igitur
hic locus de Sophistae&Philolbphi eo inparatione, dignissimus obseruatu. Sophistam quidem multa &magnifiea ambi. tiose polliceri, nihil tamen praestare; eundem non tam rei αveri quam pecuniae esse studiosum; eum denique omnibus &quidem iure ae merito, quia fidem fallat, esse odiosum. Contra in Philo pho fiune ea polliceri, quae praestare possit, α
pecuniae esse contemtorem,omnibus denique ebarum, adeo quidem, ut Aristot. eum & parentibus & ipsi Deo comparare . . non Vereatur. QRibus tribus, i omnia quis faciat, nunquam.
tamen paria reddere possit, nedum ut philosophia pecunia ae t stimari tanquam pari mercede aut praemio possit, ut quae sit, inaestimabilis. Sie autem &Imp. Pius apud I. C. Modestinum in Io de excusat. tutorum ese. Phi ophorum,inquit,numerio, idcirco prasinitus non est, quia aucis ut philosophantes ; a eos quidem,qui diuitiis abundant,arbitror libenter de iis patria ae-eommodaturos esse qui autem de pecunia eupidiuι 5 aerim cLundunt, iam tune ex eo nequaquam philos hari deprehend tur. Et Vlp. Iurisc. in I. rss. de varius extraord. cognit.