장음표시 사용
791쪽
is IN CAP. II. LIB IX. ET HIC.
parentes Aristoteles, etsi pa tata: α principi seu magistratui plus etiam deberi quam parentibus, disseiit multis in locis . Cicero: patria, inquit, plus meretur quam pater, quia patria verus parens. Honos igitur & parentibus debetur, sed adhibito disierim M. Debetur idem & omnibus natu grandiori-sibus, qui fit assurgendo, caput aperiendo, locum cedendo aliis generibus quae hic attingit Aristoteles, de latius explicat lib. r. Rhet. Salustius m s. historiarum,squod praeclarum opus periit J apud Nonium. Qua de causa Syllam in victoria dictatorem sibi equo descendere, siurgere de sella, caput aperire soleat. Solet & hoc Pompeius iactitare, tantum sibi honorem
Sos ἐτερους A. J Tria velut genera seu gradus amicoru facit, quae tam ea ad illa duo nota parium & imparium, de qui- ibus sit pra lib. g. reuocari possunt Primum est de parentibus &natu maioribus aduersus liberos &iuniores, quos inter OE- . .cia esse debeant, iam est expositum. Alterum genus est inter fratres & sodales, quos inter ossicia haec esse debere ait, ut O- .mnia, quod proueibio dici solet. sint communia, sit quaedain, nulla distimulatio, admonitiones &castigationes
liberae & apertae, neuter ut alterum vereatur aut praeferatur.
Q iri ad modum & Plutarchus libr. r. problematum mposicap. senuit. In conuiuiorum accubationibus, s vel accubitionibus: utrumque diciturJ in tet impares vel aetate vel dignitate discrimen esse, inter socios non item luculenter explicat. Tertium geniara est reliquorum propinquorum, tribulium &cinium, de quibus&ssupra lib. s. quibus quae tribuenda sint,
non enuclcat, sed hoc tantum, quae cuique conueniant ac debeantur, tribuenda monet, pro propinquitate, id est, propin ' a
qui ori plus quam remotiori, pro virtutis praestantia, pro usu denique, hoc est, prout hoc vel illo tibi magis aut minus sit, lopus, magis aut minus ille tibi sit utilis. Sic propter usum in qnuctibus percipiendis, inquit Cie. magis iuves vicinu. quam lsratrem non vicinum. Sua igitur cuiq; conuenientia sit nitri-buenda pro cognatione. virtute & usu. Qv od etsi dissicile est exquisite videre, tamen inter eos qui eiusdem sunt generis aut cognationis facilius est, inter diuerssis dissicilius ; ut intelpropinquos, quia propinquiori plus tribuendum, facilius, quae quibus tribuenda sint officia, cernas. Item inter duos sapientes, sapientiori plus tribuendumiacilius cernas, quam
792쪽
inter amicum& virum bonii viri plus tribuendum aut subueniendum. Et hoc est, ait sνδcc. Itaq; et sic quisite diiudicare, quae quibus ad amulti m tribuetula sint. OLfeia, difficile est: opera tamen danda est, adhibitis prioribus distinctionibus, & iis tuae adhuc saepe hac de re attulimus, id fiat quam commodissime di verissime. Theo plualius olim hac de re enucleatius disputauit in librude Amicitia.
re supra initio ilibri qui perieruntJ huius capitis. C A P. V T II I.
COMMENTARII. - του. J Explieatur hic breuiter de*mieitiis dissoluendis, tam ex utilitate & voluptate, quam ex virtute, de quo & sepra aliquoties libro g. cap --hoe li- Aro cap. r. Videatur ad haec aeeommodatissimus locus apud Cieeronem in Latio. Ese etiam quasque iam calamst in micitiu dimittendis, sec.
stionis modo exponit Aristoteles. Quaeri, inquit, solet, amiaeitiae aduersus eos, qui non idem permaneant, dissoluine debeant, necne Nam tota vis huius loci in his verbis, permanere dc mutari, est posita, quae Aristoteles dicit ΚλοιλΘαs. -o modo & Cicero eo loco. Sin autem o morum, inquit, Aut sudiorum commutatio, ut feri solet,factonis,&e. Haec igitur duo diligenter sunt attendenda. - η αρος γ' τους. J Priore loco de amieis utilitate aut voluptate. Nam inter hos amicitiam continuo ditatui, simul utilitas aut voluptas desierint. Neq; peccare eos qui ita amicitia dis soluant, propterea quod non tam ipsi inter se, quam utilitatis potius δέ voluptatis fuerint amici. Quod idem &supra bb. s.cap 3. γε es hoc lib. cap. I. Commutata igitur utilitate aut voluptate, aut sublata, tollitur & amicitia. τε θ - nς. J Interponit hoc loco A ristotel. quid. dam de reprehensione seu accusiatione, de qua supralatius lib. S. cap. ct penuit. Ait igitur, merito quem accusare posse
eum, qui, cum reuera utilitatis aut voluptatis causa amaret,smularet tamen amam propter virtutem aut mores. Simula
tor hie merito accusari debet, propterea quod non praestet. quae alter ea spectat. Nam ex speclat viri boni odicia, alter
793쪽
IN C A P. III. LIB. IX. ET HIC .
eaptat utilitatem aut voluptatem. Quod ubi aeeidit, ut impares sint amici, alter ob virtutem, alter voluptate, alter obvii litatem, dissidia & erimina oriri consueue, M sa pia docuimus Et hoe est, quod ait, ει προ 9. 3ce. Iure igitur dolus hie dc simulatio accusari potes , S quidem multo magis seu iustius, quam dolus vel fraus in re familiari admissa , propterea quod fraus eo sit maior, quo in re praestantiore est admissa. Atqui notum est, amisitiam pecunia aut re familiari longe esse praestantiorem. Si igitur aliam ob rem amam, ob aliam simularit, merito ac-i cu fati debet: i in nihil simularit, sed aperte postularie vel per
se tulerit,amare se propter utilitatem, alter tamen imprudentia vel errore, eum existimarit ob virtutem amarer hic certe aecustari non debet, quia potius sie ipse accuset alter,ut nimis credulum vel imprudentem.
ἐαἰ θ-ως. J Adhue de amicis utilitate aut voluptate ; nunc de iis qui ob virtutem, de qu bas breuiter itas tuendum. vel enim permanent idem vel non. Si permanent, non diubluenda est amicitia: si non id est, ex bonis fiant improbi, tum vel fiunt excellenter improbi. id est, plane perditi & insanabiles, vel leuiter&sanabiles, Sc adueritis illos dissoluatur amicitia neeelse est; aduersus hos qui potius ad frugem sunt reducendi, non item.
ἔα. θ-J De bonorum amicitia, ut dictum hiequaeritur, quando sit dita luenda. quaestio distinctione,
quam breuiter & modo attulimus, adhibita, explieatur. Nam vel idem manent,vel non. De prioribus infra, ὸ Α ἐοι. De altero igitur genere, si alter fiat improbus aut certe videatur sic legendum potius, quomodo habent quaedam editiones meliores. viam latis est vel videri & existimari supra σου. a - τενα amicitiam amplius consistere aut permanete neque polle, neque debere, ait Aristoteles. Rationem adiungit, quod malum neque sit amabile, neq; φιλητεοντιι πιι ηρον, id est, non amandus sit improbus. de quibus verbis φιλητον uec φιληπιον supra tib s. cap. a. ad quorum discrimen hoc loco alludi ini, hi videliu ab Aristotele Matam. inquit, non My φιλητον. neq; enim omnia sunt sed botia duntaxat, sup. bl . S. v. a. non eli et ιφιλητεοντον πονηρον. Sic. n. accipiendum de homine
improbo,no de improbitate, intelligetidus inquam s
794쪽
bori πιπην η'ν, quod quidam faeiunt. A mandus igitur no est,ir improbus. Nam turpe est esse φιλοπτνηρον, amante& studiosum improborum. a re legendum puto. ουπι 3 φι τέον πνηρον, φιλοπονηρον nam hoc verbuin, ουτε δῶ, abest a maianuscripto libro de veteri tralatione & superuacaneu est. Haec igitur est ratio, cur ex amicis altero facto improbo non permaneat amicitia, quia τὸ πιν ρον non sit 3c . non sit φιλsimi , id est, quia cum improbo nulla nobis ibete
tas esse debeat, nulla amicitia, neque possit, quia nullum
Mor Hoe pertinet eo, ubi qictum non debere amicitiam permanere. cuius rationem iam unam attulit, quia turpe sit esse φιλοποκηρον. Hic & altera affertur ratio,
quia turpe sit, similem reddi improbo. Atqui notum est, cui quis fiat a mi eas, ei quoque similem eum esse debere, qua de re supra bb S. cap. a. fies s.issi Similis gaudet simili. ς,-J Posito iam & lirmato desinere aut
ditatui amicitiam debere, altero ex amicis facto improborprogreditur Aristoteles & quaerit ; An continuo ea sit distoluenda 3 De qua quaestione videatur & elegans locus apud Ciceronem in Latio Tales igitur amicitiasunt remissione usus deluenda, &c. Sic enim ibi legendum, ut & in Uctu, ubi de eadem re sere agit . ut amicitim, inquit, qua minin delectet, ct minius probentur, magis decere censiret sapienter, flensm diluera i a deluere J quam repente praeidere. Ita namo; habent veteres libri manu scripti: f Diluere, quando lauando detergimus maculas, elegans phrasis, Diluere amicitias: J Diserepat tamen ab Arist. Cicero. nam Aristot. Omnes ille quidem amicitias, altero ex amicis facto improbo, dis lui posse fatetur, neque alterum facere absurde, si amicum ita immutatum repellat, ut qui non huic ita immutato, sed priori fuerit amicus et melius tamen facturum eum ait, si distinctinnem hanc sequatur. Vt, si leuiter improbus sit, non continuo eum repellat, sed ad frugem potius perducat. Nam, ut praeclare Cie .si, inquit, amisi s viri boni erit, inopia laboranti succurre .
re, quanto maiorem operam natiare debet, ut morbo animi la
boranti amico ope erat . Sin autem plane est perditus,qui ad sanitatem nunquam reuocari possit, ab hoc demum planechicedendum, ait Aristoteles. Cicero autνn omnes eiusmodi dirimendas ut, adhibito tamen Oc bo iusserim inς, ut cui
795쪽
ici IN CAP. IV. LIB. IX. ET HIC . leuiter improbo sensim & paulatim sint dirimendae,cum Per et
dito & profligato statim praecidenda . . . 'J Hie de iis qui non mutentur, ccxte qui non ex bonis fiant improbi. intercedat tamen quaedam mutatio, nimirum ficum duo intem ami ei essent viri boni, alter tamen virtute crescat usque adeo ut alterum longe superet,&quasi heros aliquis euadat. De his igitur quaeritur, an lamici permaneant. Negat Aristoteles, quia inter longe di C. pares amicitia consistere non possir; inter eos inquam,quos c inter magna est virtutis, morum & studiorum distantia Gerem qua de re dietum supra si,. s.cap. 7. & hoc eii,
ών a. ἐν κλοιο τερον. J Quod ergo inquit Aristoteles, mieitia itane di luetur funditus, ut nullum prorsias vestigium superesse debeat, & eo loco vetus ille amieus sit habὰndus, quo quiuis extraneus aut alienuSὶ minime: nam quemadmodum plus amicis, quam alienis; ita & huic propter pri- sis nae memoriam amicitiae aliquid erit tribuendum, quibus dam in rebus interdum gratifieandu, exceptis illis plane eerditis & profligatis seu insigniter improbis. de re extat &elegans locus in Latio Ciceronis e quamobrem, inquis, primum danda opera eis fvidetur Cie. ea descripsisse ex hoc l0coJ nequa amicorum Hssidiasiant, oic. Sequens nunc caput a ueum dc sere Theologicum,
Tα-τους Extremum hoe est ad amicitiae naturam & vim explicandani idoneum & pertinens, hoc cap. exponitur,quod quidem & praeelarissimum est. eon- 'tinet namq; sonte omnia amicitiae. nam doeet hoe cap. Arist. Amicitiam omne aduersus alios, ex ea quae cuiq; secunatura lest, manare, tanquam ex fonte & capite: sive ut in Eudemaoquitur, suam cuiusq; seeli amicitiam seu caritatem esse tangregulam & canonem amicitiae aduersus alios. Docet aut hoce notis seu proprietatibus amieiti et vulgo tributis. Secari aut
ς pux potest in duas partes, quarum priore de charitate viri . boni secum: posteriore de improborum charitate selypotius inimicitia & odio disseritur. De hae quaestione videatur& -- put o lib. .Eud ran. Eoae pertinet &disputatio Th logorum
796쪽
dieitureharitas initium dii perea γε se.
Lic. in Lasio hanc sententiam improbare videtur, ut eodeni modo erga amicum incti simus,quo erga notaexipses,sm, ut 'emadmodu in se quisqueisicin amieu sit animaim. Q
sententiam ille refellens,qi im permuta enim,inquir, q- no.
rum acerbim ι' at quem inuehi. Versi Cie.
Melcte intelligatur ab Arist. nhdis t. Nam de in eo lib. ς- hoc ipso Rumento, quivis 4rist mensἰ docet, ami-ς ropter spinop propter nili rates sit phasidos Ue,nee ipsi. i iii bi exemplo sunt, haec vis amicitiae qualis & quantasti ino enim diligit, &e. Itaque non negat Cic. quiqinaritas erga seipstari, norma sit eius, quae est adurasiu alisi, O hoc tanςum vult, Amico saepe plus tribuedum esse quam sibi, quod idem lx Arist.infra praeelare docet nimirumtrinibus & iueundis, ip honestis non item. In honores Mm diuitii si voluptatibus semper plus tribuendu esse. Quod ad honestatem axime quis studere debet, 't 'ir bonus euadat. qua cupimus nobis plus ex virtute quam ami- laudabilis. φιλο α qm fortunae bon innobis quam amico latribuendaeensemus, ςst improbanda. Apud
mine dignum, aliquem in ius trahere. Medium tenentes, inis Fiunt, pro aliis licere, pro nobis non it n. Anabaptistae ne r,nostri afirmant. φίλον.J Aristoteles lib.a. Rhum,ein varia assere Alpici & Amicitiae notas: hic tres sere afferte videtur. νὰ miriora , qua amicus cognoscatur, velle & fuere, quae vel si virideantur bona, non sua,sed ami et eausa. Altera est, 'elleaminum 'iuere & incolun m esse non sua sed amici causa. Tertia, una versari&viuere, iisdem rebus delectari, seu idem esse dc nolle, angi denique & gaudere rebus amici. De prima dictum supra bis. s. eap. 2. Altera, qua amicus amicum silvum ερ ineolum esse eupit, item verissima est. Nequemm solum bene esse amieo, quod primae est notae, sed ege suoque & viuere cupimus, qὰod in matribus aduersus liberas,& patribus quoque, ut est in Eudem. eis in matribus euidentius, quarum ar4enitur est amor:&iis in amicis, quos i
ter iugusculum: sie Iurisconualti vorantJ seu essem e quaedam susona fit, quos eleganter Arist'teles hic vocit
797쪽
volunt; etiam improbos & infuites . t suprad chum ιιν. --. s. Cum ipsi tamen eum alus vivant, nolicum liberis. M. nil ei quoque inter quos simultas quaedam leu offensio exititit, etsi conuictum fugiunt, tamen amicui33 Aluum nihili se
animis esse cupiunt. Tertiae norae v'a quidem est summa, W- mirum consensio & concors animus, sed h e tribus potissi inum in rebus cernitur, nimirum, in conuictu, o Mοδ αγ-ναλ vocateriam Aristotelestib. a. Rhet. Praeter Meadem velint &nolinωpostremo, si amici rebus laetentur speris,angantui aduertis. De conuictu dictum supra, dcii; dicetur,quam notam & an Rhet. vi & primam, praetermissa se cunda,commemorat. De una voluntate et ganter Terenti Idem velle ct idem nolle,ea demumsi ma est amicitia. de se
in Rhet. Auriis nouae particulae ' usa amicitia a
ci solet μια iis funus animust de quo infra cap. 8 dc atq-
Iitas, de quo supra lib. s cap.s. Studiorum namque & voi tatum coniuncti O,amiciri ς nota est vertissima Terou iris mutui dc coneordiae signum duimus esse gaudere a mrebis secundis, dolere aduersis, quod idem & in Rhet. Ex -
plo sint Pylades & Orestes, Damon & Phindeas i sie legi apud Cieeronem tib & Valerium Maximum,teni alli is veterib. omnibus i &Dauid ac Ionathan,qerinlatii ,- perioriseeundae notae accommodari debent. Laetari igitis idolare rebus amiel ipsius causa, vera est amici nota. Quo matres liberorum rebus & easibus,aues quovi nonnum duraurtures,incer se laexantur&dolent,iquit Anta. in Eud Ab.7. νη. vlt. non Oo modo serui interdum dolent,&aem ferunt, stomachantem dominum, nonhuius, sed sua cauta. lDe hae nota dc C te. in Latio Ie mobrem angor i te, qui no a mica sepe capiendus ea. Et alibi in eodem libellor leis 3 quam habere, quo cum omnia audem se loqui vitemAt iqvi esset tantus aminpros ru rum, &e.' Ex his iam
spicuum est, has este veras amici notas & psoprietates. .
i loco tamen ad rem accommodat, hoc est, eas in yirobo oreperiri, in improbo non item. In improbis inquam eatram
tamennesse vide0, quatenus apii se bonos quoque esse is stiment & finsane. . Nam iii reliquis, an baensae esa
798쪽
ut, spectari debet vir bonus tanquam norma I mensura. Cum enim omnibus in rebus, suo quaeque in genere, quae est optima,caeterarum est velut canon & norma,tum in quae stionibus de moribus, virtus & vir bonus aliis tanquam nomma & mensura est proposita. Quod inquit supra dictum requidem copiose lib. 3. eap. . De viro bono igitur priore loco, non seruatq tamen ordine priore, notas eas illi inesse docet,& primum quidem virum bonum idem velle & idem nolle, id est, sibi ipsum semper consentire.. Nam quod ex lib. . perspicuum est,in viro bono cupiditates rationi semper obreperirant. ex Aristotelis sententia repugnante Paulo. J Contra fiein improbis. de quibus infra. Eadem & idem expetit quae hodie & eras, & semper illi sunt bona & mala, iucunda&molesta non agit quemadmodum improbi, quibus quod mane iucundum, 'speri molestiam est. J Eadem igitur expetit toto animo α,-- id est, quod ratio, idem reliquae animi partes expetunt. Contra fit in im probis, & perspicue in impotentibus. Et haec quidem duo de voluntate & adipetitione ad tertiam notam pertinent.
βουλιτα μὲoω . J Hie de seeunda nota, virum bonum sibi ea quae sunt bona, & velle & neere. Rationem adiungit hane, quia boni est bona velle facere. & quidem sua eau Nam quisque sibi bene esse cupit, etiam vir bonus. Te rentius m Andria, verum est verbum illud, quod diei selet; omnes sibi melims esse macte quam alteri. Sed de hac rationa videatur Erasmus in Prouerbio: Genti sura propius, ct Tun ca passio propior. f vulgo liber Erasini Adv. non eit notus, quod ad usum: Usus est ignotus. J Vult igitur & facit improbus, vult ille quidem, sied non facit, de quo infita,video melio
του-J Qvd modo dictum sua eausa sibi bo
num velle virum bonum, quid illud sita causa sit, hie explicat, nimirum mentis suae causa. Huic inquam & esse & bene esse cupit vir bonus. In hac pei ficienda & expolienda elaborar, tam agendo quam contemplando. Quid ita λ nam i*mente vis omnis fere & natura hominis est posita. Homo non tam corpore quam animo & mente aestimari debet. Magnam quidem partem Aristotelis sententia: prorsus, Platonis in Alcibiade. ubi docet pulcherrime hominem mentem δέ animum, sed corpus tanquam vestem hominis. dissentit
799쪽
' IN CAP. IV. LIB. IX. ET HIC.
. Aristoteles, subtile disputat Plato hominis totam naturam asistere in mente. θ βουλιτα . J Haec seeunda est nota de salute 8c ineo Iumitate. Docet igitur virum bonum se quoque cupere esse ineolumem, & maxime ea parte, qua sapit&intelligit; mentem inquam vult maxime esse saluam incolumem, atque adeo florentem &perfectam. Rationem adiungit, os quia esse seu superesse, ineolumem esse, sit bonum quiddam, maxime viro bono: quod infra explicabimus es. 9. Hinc ν --,Viuere, quaeritur insa, an vita sit bonum quiddam. Aristot. dissoluit. Si de vita terrestri hae intelligit Aristoteles, nego. si de ecelesti,vera. Formula:
Ergo non mirum eri,sse incolumem esse velit. ', Ceteru de hoe ipi, quam quisque se aluum de ineolumem esse cupiat, praeclare Cie. lis s. dusa. Exposita igitur,
3-J obseurior est loeus, in quo explican-
do plurimos versus consumit Dn. Seheseius, a quo tamendissentio. Nam bieuitertiaee mihi videtur huius loei sententia:sibi quemq, ea quae sunt bona, velle & eupere, quod modo dictum id paulo distinctius hic explicatur, nimitii expetere quemque, quae sibi accommodata sint bona, quae suae eu iusq; naturae eoueniant, φ explanat hie Arist. duobus exemplis tanquam a contrario. Nam, si homo alius efficiariir, in lapidem puta aut pecudem Ina ad Pythagori allusisse videtur, ut et aliis in locis9 eouertatuniam certe sibi, iam asino sorte si sto,n5 ea bona omni eupiat, quae olim sibi voluerit, etiam adhuc homini. Nam aeeommodata sibi quisque bona expetit: at alia homini, lia peeudi & saxis sint bona. Aliud exemplum est in Deo: nam & hie suum habet bonum, sibique accommodatum, qui si mutetur, quod fim ta- men nequit:non illud prius, sed aliud sibi bonum expetat.Ita itur Deus, qui equid tandem ille sit. Nam de Deo, qui, vel
quid sit, explieare non est huius loci. σι λάγειν τε ο-J Hoc ad tertiam notam pertinet de eonvictu. Virum igitur bonum, secum agere & viuere cupit. Rationem adiungit, quia cum voluptaxe id ei accidit. Formula:
800쪽
Vbi voluptati. ibifacilis ess conui im, de quosqra.
Atqui viro bono insecum agendo eri volvim. Ergo' conuictus.
Assumptio αἰν τι αῖ πιακαγμένων, εce. eur inquam vita viri boni seeum agentis sit iuculida, hane affert rationε,quod recte factorum i vir bonus enim recte faciti memoria non pos. sit non esse iucunda, ut&spes praemiorum, ob eadem recte facta suturorum consequentium. Eadem autem voluptas in sapiente est maior, propter eontemplationem, ex qualiquidissimae voluptates manare solent, qua de re infra lib. ro. Cum igitur omnis viri boni vita etiam seeum acta est iucunda, tum
sapientis est tueundissima. Q re mirum non est, si vir bonus & sapiens eonuictum amet in se ipsis etiam, & secum gere gaudeat: inio pertinet Seipionis dictum: Nunquam seminins esse otiosum, quam cum esset otiosus. id est,a Reipublicae curis vacuus, & secum meditans. Hine ille Philo phus a quo quaerebatur, quid ageret selus 3 Respondit, non sum solus, habeo quo cum conteram tempus, mentem meam, in is quit. In viro bono reperitur conuictus secum, meditari ea quae egerit, & quae praemia debeat expectare. σιώναλγειτα --J Et hoc ad tertiam notam, euius tres partes esse diximus pertinet, virum bonum&angi,
& gaudere rebus suis, & seipi, aduersis quidem angi, pro- ,speris gaudere. Rationem adiungit. quia eadem illi semperi sint triuia dc aduersa, eadem laeta &prospera, non idem mmclaetum, nune triste. Non eadem igitur re, nune dolet, nunc gaudet, quod facit improbus, quem suorum saepe factorum poenitet; probum non item. Nam ut eleganter Aristoteles: Vir bonus est, inquit, δειεταμέλητω, nunquam sui suorum,
que factorum ipsum poenitet, eonstans est & stabilis, in do- lendo & gaudendo. Sic gaudet frui malis rebus, postquam 1 potitus, poenitet improbum. Ergo eadem re dc dolet, dc gaul det improbus. Rebus rectis & iustis gaudet probus, rebust improbis dolet: Impraus nihil habereonstantiae. n προς αὐτον. J Concludit disputationem de viro bono, verbis satis obscuris, quorum tamen haee mihi videtur sententia. Viro namque bono, quia priores notae insunt aduersus se ipsum seu secum, & aduersus amicum quoque, quet
namque aduersus se, eadem & aduersus amicum,utpote alte
rum ipsum gerere α habere quisque debet: quia igitur ea, in Zet 3 viro