장음표시 사용
831쪽
o δει τὸν Μηριριον. J Nimirum ut actionibus ulnii u leonsentaneis delectetur perpetuo. Nam bonus, qua bonia iis desectatur, prauis dolet: non secus atque bonus Musi honis eantionibus delectatur, malis diserepantibus suidis dolet. Quae paeclara sententia & similitudo ex Plane est sempta, qui tape virtuti cogruentes actiones de is, virtutem harmoniae comparare solet. sed enim, dicet aliquis, ex , quod solitudo sit molesta, non esci eontinuo, ait svropterea esse opus, eum selitudo non tum per amissi
Ied per alios quoque depelli possit. Respondet Aristoteses
paulo supra πλοι Λως ριετα,&c. melius tamen & i unam id fieri peramieos. Per*icuum namque,'nc int, ere, esse agere cum viru bonis S amicis, quam cum alienubmtibet,nulla forte rei hominibuου, - ου γλ vocant Graeci. δι αδ J Tertia ratio politica, quod bonorue, ta conuictu, exercitatio quaedam virtutis capiatur, quod -- lnorum cosuetudine virius excolatur, quod eleganter TM. l is in γνώρυμ, vii sim A μη vivom ιλήικαφας, dcc. quos Niosus laudat & Plato in Menona, dc Aristoteles infra M. ubi eadem utitur ratione, in eiusdem tamen rei causa. M utlim, xt doceat, beato opus esse amieis, quia utile sit to excolere virtutes, quod fit conuictu viri boni, ibi ut iceat. conuictum amicis maxime esse necessarium. , P .mula: Excolere vi tutem beato ea initi. At hoc consietudine bonorum fit. l
φλυακύτερον A επισκοπῆαν. J Nune de Physici ratiotin is lhaee est, quia viro bono amicus bonus sit expetendus,, stare lquidem ratio non est physica, sed in ea docenda, utitur raris lne physica Aristotel. Docet igitur hunc in modum: prim iri ,ostendit, sitam euique vitam esse iueundam de bopsi quidssit. Prius tamen quam hoc doceat, explieat, quid sit vita; 'stitam in beluis quidem s quas conrum nomine hie lArist. vi & alias, quemadmodum &-verbum linterdum sumitur, quod obseruauit Petrus Victori βω- In hisigitur terminari seu definiri vi &testate sensus: in nominibus vero,vi & potestate sensus & ilia telligentiae lib. aode Anima. veru, quia potestas omnis ad se,. εργο reuocaxi & deduci solet, ut in qua laus omnis &pritis, sipatus
832쪽
espatus is sit positus, potestas res est inehoata, ἐνεργεια completa & persecta; effettur, ut vitae quociue persectio non
potestate, sed μιργε- sentiendi & intelli di definiri debeat
Sentire igitur di intelsigere est vivere, est vita. Hoe praemunito, sie doeet, viro bono vitam euiq; suam, esse bonum quiddam & iueundum, quod suapte sponte & animi, natura simplieiter de absolute est bonum, idem viro bono est bonum Sciueundum, supra dictum lib. s. eap.7. lib. 'r . ubi dictum est: n
Atqui vita natura erit bonum Ergo vita viro quos bono exit bonum.
Assumptio, vitam natura esse bonum quiddam, explieatur copiose ab Ale tandro lib. . quasionum naturalium, de attinis gitur ab Arist lib. 2. Polit. cap. . Hic e5firmatur duabus rationibus, quam prior, quia vita sit ex numero reru definitarum est definitum quiddam. At quae definita, ea fiunt bona, redo lent naturam boni, ut infinita mali, ex Pythagoreorum quoque de qua suprasib. r. es. o. Altera ratio, quia ab omnibus expetatur vita, quae nota est boni, atque adeo summi boni, supra initio tib ε. , lib. . ubi de voluptate initio eamao. Et hac quidem ratione, quod vita etiam eum miseria ab omnibus cupidissime expetatur, ut est eleganter apud Ciceronem lib. s. desin. ubi de Polyctete, docet in Politie. eo loeo Aristoteles, seauitatem quandam naturalem inrita inesse. Bxpetitur igitur vita ab omnibus, maxime tamen a beatis,ut quorum vita sit silauissima, supra lib. s. cap. 9.m e.
ει αλλαριανειν. J Oecurrit taeitae quaestioni. Nam quod dictum, vitam esse natura bonam, refelli posse videatur ex eo, quod vita quaedam sit deprauata & vitiosa. Respondet Aristoteles, non intelligendam esse vitam vitiosam in hae dinputatione, propterea quod sit ea ea infinita. Quid ita λ quia quae in ea sunt vita, ea sint infinita. verbi gratia,in vitiosa in-runt vitia, quae constat esse indefinita, multiplieia: in vita molesta insunt dolores Sc aegritudines, quae item sunt infiniistae & innumerabiles. Itaque ut, quae insunt in vita vitiosa aut molesta, sunt infinita, ita&ipsa vita: contra, ut, quae in 'ita vera &honesta insunt, ea sent finita, ita dc ipsi vita. Nam generaliter, qualia sunt ea quae insunt, tale est & id, in quo
833쪽
que sit, ex iis rebus, quas in se contineri diiudieati Cur autem vita fiestant,' haec est ratio, quia est εργων sera actio quaedam. Nam ut potestas est interminata, & quae 'multa deduci & explicari potest; ita terminata,
exemplo sint materia & forma. ', ελοπιν με παπιν. J Hanc clausulam puto falsam hi ei teriectam, esse inducendam. Nam id, quod ea elausulare ctius paulo infra dieitur, εἰ δεουαια sis, &c. Docuit modo, i tam esse bonum quiddam. Si bonum, inquit, Ergo tueun dum. Q anquam & hac ratione, quia sit Δεργεια. idem doceri potest: omnis namque eοεργίαι comes est voluptas aut dolor, qua de re infra lib. IO.
E. σαις A. J Iotelligunt vulgo librum deeliniusti,
ubi de voluptate & dolore seu molestia. etsi&haec clausi a mihi suspecta est dAορωνιτ ορα. J Adhue doeuit,viro bono vitam essetii Midinis, esse iucundam & expetem am: Hoe loeo docet ean4 esse iucundiorem , quia sentiatur, vitam, inquam, viro bono sensu, seu conscientia & perceptione esse iucundissimani αsuauiis mam, quod ipsum priusquam ostendat, admon an Vita quoque sentiri possit. Posse igitur quemque senti se vivere , docet hac ratione , quia quisque possit sentire, sesentire. id est, quia quisque sentiat, se sentire, &intelligit Aintelligere. Formula: Sa te sentire quis hendit, sese intelligere quis intelligit, Hese viseresentit is p.rcipit. φ .
Ratio connexi,quia vivere nihil est aliud, quam sentirem telligere, ut supra dictum. Antecedens explicatur a Phylios initiobbri tertii de Anima, resti gratia, qui videt, inquillus Aristoteles & eo loco de anima, idem sentit quoque te qare, qui studet, qui audit, qui ambulat, qui quidquid facit,adu sentit, se id agere. Eadem est & intelligentiae ratio. Hune s sim vulgo vocant reflexum , non satis recte. Neque enim idem est sensus, qui sentid quidquam, &qui sentit, se sentire illud ipsum, verbi gratia, aspectas sentit, & videt eolores,sididem aspectus non sentit se videre,' sed alius, aut certe alia Pars amm . Quae autem haec sit vis, qua sentiamus nbssen
834쪽
dissentit ab Aristotele&a vulgo J ad initium libri primide Α-
nima. Hoc nobis sit satis, sentire nos sentire, & intelligere nos intelligere. Verum igitur cum sit antecedens. Ergo&consequens. Sentimus igitur nos vivere. r. A md igriori n. J Hoc iam praemunito & posito, nos sentire, nos vivere : nunc accedit ad rem, de qua agitur,nimiru docet, sentire se vivere esse viro bono iucundissimum; sensum inquam vitae esses auissimum, hac ratione, quia sentire sibi inesse boni aliquid, sit suave. Formula: Sentire inessesibi bonum, est iucundum.
Atqui sentire se vivere, eusentira messesibi aliquod bo.
Ergo sentire se miuere eu iucundum. Propositio, o A υπαυον, id est, quae etsi per se perspicua, tamen dilucidari potest his rationibus. Primum quia sensus mali est molestus, ut conscientia est molestissima, supra cap. 4. Deinde, quia sensu hoc bonum magis cognoscitur. At bona quo notiora, eo iucundiora. Ignoti nulla cui pido. Tertio, quia hoc sensu voluptas in animum penitus insinuatur, atque ita magis hominem afficit. Itaque etsi quae sunt bona, eadem &sunt iucunda: tamen mulao magis redduntur suauiora si sentiantur, percipiantur,&cognoscantur. Qua ratione doeeri potest, coelestium animarum multis partibus maiorem esse voluptatem, atque adeo incredibilem, quam sit hominum, propterea quod illarum sensus hic & intelligentia sit aerior, obtusior si harum. Eadem ratione dicendum quoque, animantium rationis expertium & pus Torum, no tantam esse voluptatem, quanta est virorum & --tione recta ac perfecta utentium: tanta est huius conscientiaet mmmo σεως, vis & potestas. Assia mptio confirmatur ab Aristotele hac ratione quia vita sit per se bona, quia vivere sit e petendum, & maxime viris bonis, quorum vita sit suavissima, quod supra eZplicatum. -ἰς A-uia, ν. J Adhue docuit, siram euique vitam esseeX petendam, cum, quia bonum, tum, ob sensum & coiae scientiam. disputatio quo pertineat, initio dictum, eo nimirum, ut doceatur viro bono & beato opus esse amicis. Hoc igitur tandem loco, eam disputationem ad rem accommodat, docendo, ut suam cuique, ita & amiel vitam, vi
835쪽
ita & in amieum animatus δe affectus esse eonsuerit. FoLmular tisse, irae, inimicum quiis ea ainimaim. Cicero in Labosie Muttin: J IRatio hu propositionis, quia
amum alter se. Atqui s- euis, vita e 3 iueunda expetenda, tum, quia bonum, tum obsensum, quod iam explicarum.' Ergo amici vita cuis viro bono erit Meundae, expetem da,nonsem aiffsua,aut cerse non multo δεσμε, η πα-
Nam maior enim secum,quam eum amico est comatio.' Umin, inquit ille, Imelsum mihi. iupra ev νη 5 ra IJ J Iam constat amici vitam viro bono esse expetendam, esse iueundam: nune adiungit modum, quemadmodum e petatur, nimirum σμα Θηειν, conscientiam seu sensu in. Nam ut amici vita viro bono sit tueunda, sentiatur, necesse est . Quid ita 3 quia idem de sua cuiusque vita supra dictum, eam esse eo suaviorem, quo sentiatur. Amiei igitur ita eo erit suavior viro bono, quo magis sentiatur. τουτο ἡ γνοιταν.J Elegans Aristotelis gradatio tSi sua euiqua vita ea iucunda expetenda. Ergo es
Ergo i, amici. i Sisensu amus vita en tueunia. Ergo conuictu eLI vm ct comuni avi, ille capi non ore M. Nam eonvictu cognoscitur .mieus ti exploratur supra hue. a. cap. s. Conuictus autem amicorum qua in re sit positus, praeclare hie adiungit Aristoteles, non in voluptatibus una fruendis, in compotationibus,eonecenationibus, eollusionibus, conspirationibus, sed in animi potius actionibus commuisi eandis & honestis sermonibus et conecenandi namque gonsuetudinem pecudum potius esse quam hominum. p cudes ad pastum sunt natae, &pastus gratia gregatim agunt, di societatem coeunt, apud Ciceronem lib. a.de Natura Deorum. Homines animo de animi mulieribas eernuntur. Hallucinantur igitur, qui amicorum consuetudinem conecenati nibus metiuntur. Qus pertinet & quod apud Cic. desinessit, M.f. ops. Epistola antepenuit. incip. rufum,Sc. monet, re
836쪽
ctius Latinos eonuiuii voeabulum fecisse,quam Graeeos σιω- Ω συμ-ditas r nam Latinos spectasse communieatio-nnin vitae & victus, & duleium sermonum: Graecos edendi potius di potandi eietatem.
.: ει αδ-J Omnem priorem disputationem, tam
de sua cuiusque, quam de amici vita viro bono expetenda, tandem hie una conelusione , velut epilogo complectitur hune in modum est sua cuis vita est expetὸnda, quia bona. Amici autem eadem es ratio. Ergo amiem viro bomd est expetendi Nam amicus est in numero expetendaium,bonarum, i unis
ο-εψιν - Q. J Saepe iam clictutis hane disputationem espertinere,ut doceatur, beato opus esse amieis. Id quod extremo hoe versia tandem eoneluditur,hune in modum: 'Si amicita est expetendi , viro bono,ut est. Ergo amicin viro bono esse aliquis debet, viro beato. Ratio eonnexi, quia quia alioqui fieret, ut hae parte claudiearet beatus, fieret, ut ei ex rebus expetendis aliqua deesset. At hoe absurdum. Nam ex libro primo conastat, omnia quaecumque sint expetenda, in beato tanquam cumulo quociani inesse debere. Ne igitur nulla res expetenis da desit beato,eoneludendum erit, ei amieos esse neeessu satque Opus,&e. .
C A P V Τ x. . fCOMMENTARII. ἀν-J Quarta quaestio de πολυφιλι .,
de multitudine amicorum,de qua iam dictum supra lib. s.ca. o. De eadem & Cicero copiose in Labo. Nam quibusdam,quos audio sepientes habitos,cte. & Euripides in Hippolyto eoronato. --, id est, vorret habere mediocres mismicitias. Et Erasmus in prouerbio: ram Dem, multi amici. Aristoteles πιλυφιλώω praeter politicam,improbat: Gie.eon tra,hae ratione,quia virtus aduersus multos esse potest,id est, virtutis opera aduersus multos exereeri possunt, & in multos conserti. Non est enim inhumana virtus,neque immunis sic loquuntur veteres immunis, quod nos immanis, quia loqui-
837쪽
Q. 1N CAP. X, LIB IX. ET HIC . tur de senibus, tribuit illis sermonem Plautinuin J neque
Ierba , quae etiam populos Uuiuersos tueri, eisq, optime conisulere solet quod non faeeret prosecto, si a charitate vulgi abhorreret.Tota reliqua disputatione nihil aliud Cicero, quam refellit aduersaliorum argumentum istud, quia molestum sit implicari multorum negotiis, quod ipsum&Aristoteles hie
commemorat. Plutarchus, cuius de aureas extat libellus, assentitur Aristoteli. Lucianus certe in Doxari πολ apud Scythas tam scibit fuisse infamem, ut apud alios unius mulieris cum multis Viris consuetudinem. ' ύνως καλ-ους. J dieeret, postquam constat, ami- eos esse par indos; an igitur quam plurimos.
ἀρη et δὴ κει τὸ . J Ab Hesiodo lib. a , quod Hesiodi diuctum Erasmus inter prouerbia retulit: Neque nudisii amissu,
σῶς J Hic quaestionem dissoluit, adhibita mstinctione pro amicitiarum generibus. Et primum quidem amicos ex utilitate docet . non posse esse multos hac ratione, quia multis obsequutum tribuere &suecurrere nimis sit laboriosum ae desicile, atque adeo ad vitam suam bene degendam impedimento, implicari alienis negotiis, &deseruire aliorum utilitatibus. quod tamen hoc amicitiae genus poliv. lat. Amici quoque ex voluptate multi esse nequeunt, quia in ter paucos voluptas sit suavior,interior & iucundior. Quemadmodum, inquit Aristoteles, eondimenta ciborum, si multa adsundantur, ingrata exsistunt: si aspergantur, iucunda dc
grata. Nam quod supra liseo octavo, capite texto dictum in his duobus amicitiae generibus πιλυφιλίων esse posse s quod huic loco repugnare videtur j ita accipiendum est, ut in his duobus facilior sit polyphilia, quam in amicitia ex virtute: differulis tamen est in omnibus. Quod autem quidam hie vertunt Aia. saeuitates & rem familiarem , errant. Argumento sit, quod ait, iroός-βών , &quod hie βίος in Magnis dicitur φυας, id est, vitam & naturam nostram esse imparem ad
omnia amicorum obsequia plurimorum. Exemplum affert elegans Plutarchus in eo libello : Si ex mulsis -- νονι ad coenam, aliud adfurim, alius, ut inforosibisis aduocaim, a lim ad nuptivi, ab . ad iter,atim denique alio, alius pecuniam roget mutuam,abu vestem, sec. omnes eodem tempore,quis
pariis quinibus esse posser. βιος enim saepe non nostram tam,
838쪽
tam, sed ea quibus vita nostra sustentatur , sed hoeloeo non
accipitur in ea signi ficatione./ τους-J Nune de ami eis ex virtute. Et ne ho-xum quidem magnam multitudinem esse posse, docet ratione& usu seu authoritate vitae& morum. Ait autem initio, multitudinis amicorum modum quendam esse debere, non secus atque civitatis. Nam in ciuitate si nimis multi sine ciues, non tam diuitas, quam natio quaedam erit, verbi gratia, inquit Aristoteles; si centum millia sint ciuium , eontra si nimis pauci,iam quoque non erit ei uitas, ut si decem, aut viginti sint ei ues. Modus est ciuium aliquis , ut neque nimis multi, neque nimis sint pauci. Non tamen modus hie unus idemqne est&eertus. Nam pro loci differentia &aliis attriis
butis nunc maior, nune minor debet esse ciuium numerus.
Extrema quidem, id est, nimium & parum certa ac definita esse possunt, verbi gratia, nimium consti tuere possumus cςntum millia, parum decem ciues: sed inter haec extrema interiectus modus variat, & hoe est, quod ait perobscure, πο---ώ, -ι,δce. Vt igitur in ei uitate definitus est civium numerus , ita & in amicitia amicorum. Et in civitate quidem n merus seu multitudinis modus capitur ex rerum copia, libro γ. Politicorum,eapite quarto. Vbi de hae relatissime: ita in amicitia multitudinis amicorum modus, & regula, & norma est eonuictus, id est, tot possunt esse elues, quot ager ει:loeus possit alere commodet tot esse amici, quot Vna vivere possint. Cur autem in ciuitate ciuium multitudo definiatur αὐταρκάα rerum copia , explicatur in Politici eur inam ieitia , conuictu , hie adiungitur ratio ista , quia co uictus amicitiae nota sit una omnium verissima , sit φιλι οπι Οιον met J Iam rationes asseri, non tres, ut pu-
igni, sed quatuor, eur multi amiei uni esse non possint. Prima ratio est , quia eo nuictus multorum seu eum mulistis sit dissicilis , atque adeo : Hoe, inquit Aristoteles, est perspieuum. Et Plutarchus ἁδ-ακω eum mulistis ,ersarii & se tanquam in multas partes diuidere aedistrahere, tanquam scortum eum multis rem habere, inquit ille. anu κακεινους. JΑltera ratio,quia dissicile sit,&
839쪽
νε IN CAP. X. LIB. I x. ET HIC .
potius,qui mihi sim amici, eos omnes & inter se esse amicos
oportere autem eos omnes inter se amicos esse, docet Arist teles hae ratione, quia una omnes vivere oporteat. Si milii sunt amici. Ergo mecum 'luant, oportet, atque ita unari,uutit omnes: una vivere nisi amici non possimi. 'Tertia ratio, quia difficile sit eum tis ex animo dolere & laetari, praesertim eum in amicor multitudine sepe euenire necesse sit, ut quia aliorum re hae prosperae, aliorum aduersiae, uno eodemq; tempore & laetaxi dum sit&dolendum,quod est absurdum. Quinteliam,in' Aristot.1n Mun. tib a. cap.pen. oportet quem in perpetuishie doloribus 8c angoribus,quia abesse vix possit, ut masna ai corum multitudine,nemo sit in cal miate, ἔ-ς ουν ae εχ . J Priusquam exponat quartam rationem interi ieit quasi conclusionem Aristotel. 8c hortationem, non esse quaerendos multos amicos, non hoc agendum, ut λυψιλος, sed tot esse quaerendos, quot adeonuictum &e suetudinem sint satis. Nam , ut modo', eonvictus est noti imultitudinis. ων,- arta ratio, quia valde multis esse amue nemo facile eossit, quia multos summo amore eqmpie, hi sit dissici limum. Foxmulae . Summa omnia , excellentia in paueis assa At amicitia es excellentia quadam , amicorum H non langui , se erui , acerrimuε, ι, acer ιμ.sse debet. Ergo amicitia non cum multis inedompaucis esse
Sed de hoe dictum lupra lib.8.e . M tiam Vt amantes, n multas, sed unam aut alteram adamare: ita& amici pauen diligere solent. Legendum igitur pro ve ic supra Eb. 8. cap o. Quod autem eo cap. 3. supra duo fecimus a TV menta: alterum . quia amicitia sit excellentia; alterum,qu mustis valde plaeere sit dissicile,etsi ita omnes interpretis, ta men videtur unum potius esse debere s Lamianus hie peri ram, ut recte admonuit Zuvingetust ut hoc loeo & hete, is thcολη& eodem pertinere. u--εοικιν. J Quod adhuc ratione,idiam usu eon inula rebvs ipsis,inquit A ristoteles, aernitur id esse verum. N-
mei raeli tui vita communi, qui sociorum amicitia ,id in
840쪽
sem ma& verissima inter se sint amiei, semper esse paucos Cui rei argumento est & hoc, quod fere inter duos id am ieiatiae genus ab antiquis praedicetur: hinc paria amicorum. De quibus Valerius Maximus & Cicero in Labo. Etsi Cicero si bro primo secundo Fin. narrat Epicurum domi siuae magnos habuisse amicorum greges fidelium. Sed hi non tam amici , quam sectatores &auditores Epicuri existimandividentur. Inter condiscipulos est quidem amicitia, sed non tam ετ ροκῆ, q'. iam politica, nisi alia ad hetaeri eam necessaria accedant.
οι--λύφιλοι. J Et hoc ad usum vitae pertinet. Nam vulgo , qui omnibus student esse amici, haberi solent nulli vere amici, politice tantum &ciuiliter. QRo in genere sunt, qui Graecis di euntur αρεσκοι, de quibus supra i bro cap. o. quo pertinet & vulgi dictum, quod commemorat A ristotel in Eu
cui multi amici. mi et bur, est,inquit Seneca, nusquam est. Itaque &in Politicis Aristoteles lib. a. cap. a. ciuium inter se ami-ςitiam, quia inter multos, eleganter vocat dilutam, tenuem & imbecillam,& ut aquae pauxillum in vini ea dum de- susum evanescit: ita & amoris vis in multos distracta, diluitur, inquit ibidem A ristoteles, non secus etiam atque vis fluminis in varios rivos deducti, inquit Plutarchus in eo libello. πιλωκως μνῆ ἡν. J Perfecto & conclussi, in tribus illis amicitiae generibus non admitti πολυφιλίαις hic tandem eam es se posse in amicitia politica, idque bifariam, vel recte, vel vitiose. Hi quidem qui vitiose, sunt αρεσκοι: Viri boni autem nihil impedit, quin & ipsi multos ament politice, vitae communis causa , non assentandi aut blandiendi , .ut αρεμοι blandi. ἀγκα τὸν o. J Deverorum paucitate amicorum supra dictum lib. s. cap. s. in . Aristot. teste Laertio saepe in ore h*bere Qlet: φίλοι ύΘ εἰς φίλω,δcc.
go, quia amicitiam utilitate aestimant, amicorum usum non
tam in rebus prospςtis, quam in a uersis cerni, A rist0teles in Viris