장음표시 사용
861쪽
Ergo es perfecti. Sestitio quadam. Proposito est perspieua, ut & assumptio. Nam quo aclnaturam voluptatis, tam plena de expleta est unius noratarum diei voluptas. Explanat Aristoteles similitudine qua am a videndi linia ducia. Nam& huius actionem statim
usse perfectam, mometo inquam eo,quo rem intuentur oculi: qui aspectus ut eam re toto δie astans quis intueatur, non tamen ea re fiet persectior. Itaque, quia ut in sensitum muneribus & actionibus, ita Sc in voluptate tempus ad rei na- . tutam & vim nihil adiicit: merito voluptatem diei mus expletum quiddam. Alia est ratio earum rerum quae tempore peta. sciuntur,ut domus aut templi,quaru parara paulatim & teni.
- eoribus perfieiuntur. Eadem est Ec hominis ipsius ratio, qui Paulatim ti temporis progressu perfici solet.' Adii ουδε ιέ, ηεις. JIam interlicit&intexit,voluptatem non
esse morum , quod docet tribus rationibus et quarum duae priores ex hac ratione , quia voluptas sit integrum quiddam expletum, sunt aptae seu inde pendent. Prima ratio hiensimur, quia motus perficiatur tempore ,voluptas non item. Motum autem tempore perfici, & esse in tempore. docet exemplis motus inerementi & motus in loco. Nam domum paulatim perfici , ae tum demum adifieationem perfectam esse, eum eo deducta fuerit, cuius gratia erat insti- tuta & sustepta. Toto igitur hoc tempore perficitur de . anum aedificatio, cuius partes proinde non sunt persectae ac
expletae, quia eius totius temporis parte tantum continent
aliqua, atque ita totum aedificium a partibus discrepat persectione, atque aaeo ipsae partes inter se specie disserunt. Nam quaeque sini eius temporis partem capit qua parte confietatur: verbi gratia templi aedificatio toto tempore, quoaa' tectum perducitur, perfici dieenda est. At sundamenti extructio aut mutuli vocant Graeci,ornamentum Se
Particulam quandam columnae , reste Vitruvio Bbro non ut perperam quidam reddunt, Lacuna quod 3 ei vocant. Harum igitur templi partium constructio estam perfecta, ip--inter se , & a toto templo discrepantes. Aliud genus motus ei mutatio loci, ingressus, saltus, vola- jtus M. quod iesum & tempore variare & perfiei, docet Nam motum nuncas uno extremo ad alterum speeie differre, eri l ema hristoteles vocat eleganter ποριν-ααι, Ude 3c quo.
862쪽
Huius 'gitur generis motus , ut saltus inquam Volatus&in gressus specie disserunt, atque adeo, unus idemque ingressus etia in eadem linea,&in eodem stadio specie disrt, non tam ratione stadii aut lineae, quae una eademque est, quam rationuextremorum,quq identidem mutentur,dam ab uno in alium . loeum fiat progressus, atq; ita partes mutentur & extrema, quibus definitur dc ei reum Icribitur motus. His inquam extremis mutatis & variatis,mirum non est, si & motus varieti atque ita specie differat, etiam in eadem re & loeci. Itaq; sta ia
dii totius pereursio est ea quidem persecta, sed singulet stadi
partes, dum percurrumur,siant imperfectae, ut modo dictum de tempore aedificiis. Quare motus omnis tempore perficitur. Nam quae horum duorum genersi, eadem est ommur motuum ratio. Formula: Si igitur motus tempore perficitur, 1. certe voluptas non est motus,ut quae momepto perficiatur,de ist expletum quiddam. caeterum de motu eopiosius lib. . ,
εοικε δε; ουκ I Quod modo dictum molli toto seu integro
tempore perfici,liune totius temporis motum esse perfectum inquam Spacium autem temporis motum non esse: eamplius hic agit, ne quidem omni & toto tempore molli semper perfici, esse inquam ic totius temporis motus quosdam inchoatos neque dum persectos : euius generis sunt opera, naturae, S artium inchoata quam plurima. Itaque motus non tantum ratione partium, sed interdum etiam toto tempore est inchoatus neq; persectus: voluptatis autςm persectici est quo tandem cunq; tempore. αῖέm εν, ποῖ J Cur motus speele disserant. haee est ratio, quia extrema quae vocat Arist. στρεν sunt Mnπτιοι, id est,tencientia speciei, hoc est, quia extremis variantibus, variant
motus,cum extrema erunt alia, erunt x motus, voluptatem
enim non motum esse docet,quia voluptatis statim persectio
δῆλονύνως. J his inquit, id est, ex eo, quod voluptas. 'quo tandem cunque tempore perficiatur; motu non nisit to,&interdum ne toto quidem: ex hoc inquam argumenta elara sunt & perspieua haee duo, voluptatem a motu differre, voluptatem inquam non esse motum;& voluptatem esse pet-fectum quidda&absolueu,esse inqua, persectione quandam. . Aris .inquiunt volgo,nihil aliud agit, quam ut ostedat de voluptate quidnani ea non sit, postea explicabit,quid sit. Ima ' - - ' . M 4d x '
863쪽
ν , IN CAP. Iv. LIB. X. ET HI r. .
ptore , in optima charta. Eadem es is aliaνum rerum ratio: ibi enim optimin visex, cto rima materia, opud istis'
santissimum. Ergo ct semus actio erit optima , perfriis ma, si ipse sus se acubus tanquam opifex ct causa ιι2ssim e habeat, ct
res ιi subiecta stiter. Eadem est & mentis ratio euius ea actio erit persectissim cum&ipsa mens optirne erit affecta; εc in rebus versabitur praeclarissimis. Hic summus est gradus actionum sensus tamentis, a quo gradu statim disceditur, quantum vel facultM, , vel res subiecta mutauerit: adeo, ut etiamsi res pulcherrimest affecta , facultas contra pessime; actio certe perfecta esse nequeat. Ex quibus perspicuum est alitionum sensus & mentis multos esse gradus: alias enim aliis esse perfeci res, quo melius , aut deterivi se habebunt facultas & res subiecta.
, Acerrimi igitur sensius, Iid est, optime affecti J in rem optimo
affectam agentis actio est perfectistima, eademque iucundissima: pernetissima quidem propter saeuitatem & rem sibiectam optime affectas i iucundissima verse propterea, quia p'rsect ssima. Nam cum omnis actionis persectae, eum perfectissimae maxima comes est voluptas. Si igitur actio, quae est persecta, eadem iucunda; quae persectim maeade &iucundisso arid est, si actio, qua parte est perfecta,eadem eis iueunda, efficitur voluptatem &actionum quandam esse perfectionem. Itaque iam perspicuum est , actiones&Lieultate, & re sublesta, de voluptate, perfiet, δι ad summum perduei. Alio tamen modo actiones facultate re re sublecta rei ficiuntur, alio voluptate. QAemadmodum bona valet Ao, aliter a medico, aliter ab habitu bonae valetudinis seu sanitatis efiicitur, sanitatis causa est & medicus ει ipsa ianitas,r non eodem tamen modo. Nam Mediςus est sanitatis eausa
efficiens, sanitas 5Mitatis est forma. Nam ut quis sit &die tur Mus , ex habitu ianit tis insito proficistitur tanquam ex forma dia de re & supra. libro sexto, capite. ra. bi eandem
habet similitudinem s de sapientia ibi loquiturJ Ad eundem
amodum sensus actionum suarum est eausa efficiens; res sub- Dista earundem est tanquam materia. Voluptas aute est actio
864쪽
num persectio aduentitia & e5sequens, velut eomplemetam quoddam d cessio seu appeodi x. Neq; enim voluptas actiones perficit tanquam habitus, sed quemadmodum florentis aetatis persectio est venustas & decor, velut cumulus quidam di extrema expletio persecta & florens aetas non perficitur ex venustate, sed venustas quodammodo perfieit, visitquiddam aduentilium ςxtrinsecus. Me est 'oluptas.Sed non finit, ruemadmodum Medicus sanitassi, sediantum quemadmo-um in florentibus a late platrumque adest. deeor & venustas , qui est eoo sequens-connexum vnustatis. Sic etiam etsi actiones sensius 3c metis complet'tur uibus rebus, tamen aliter atq; aliter. Inde iam videri potest,quae. sit vis volupistis, nital aliud, quam quaedam actionum tam sensas quam mentis quoddam complementum uaceessio perpetua tanquam comes omnium akonum,non est habitus Jvoluptas igitia est. acti'num perfectio, non insita, ut habituri. sedconsequens-Nam si habitus esset a tersectio tanquam forma, emeretur,ut omnes a ones inent tueunda . Fo a namq, Qt euius. est forma Amper inest. At constat, mulinassiones esse eum dolore mob stia. Noo est igitur habitus voluptas, non ex- iam est actio: non est inquit incta rapite proximo ise simias. vel mens, id est, a Gio sensiis vel mentis , sed actionis potius complementum M seu a ου νη is,ut vocat Aristoteles. Curram, dicet aliquis, Aristo leas moiso siprimo. oluptatem definiuit actionem seque νειαν habitus , quo. cum natura consentiat,non impeditam a 'ionem: cur , inquam,semper vocat astionem i. hespondet
Haee verba parenthesi ineludenda sis LNihil inquit, refert ad repraesentem, utrum dieamus sensim ipsu*agere, V homin m. in quo est si s. Nam de ho Bb. a.de adisinuatur,vhi quaeritur, Aa oculi dieantur cerner an vero sensus, aut homo ipse, pertinet ad physicum haec quaestio. ἀκω λιε φιρετω, nihil adrem. εως ήis πο-J Explieam iam vi & nariu . volupratis, quam diximus actionum esse persectionem non insitam, sed consequentem: hic de vpluptatis breuita . M longitudino adiungit. Ait igitur, eandem duraturam voluptatem , quan
diu eodem modo-sueri' fMultas &res iubiecta. Iac rus cst bipartita, sensus de ratio : res quoquc tibi eo i
865쪽
iusia agere cum voluptate est optabilim, quam eum
Verum igitur primum. Ergo es secundum. Sed Aristoteles hoc eonnexum reprelieudit. Nam ex eo non esset voluptatem esse summum bonum, quod aliis rebus ad dita,eas Deia toptabiliores, sed esse duntaxat in bonis. Argumento sit vel ipsa antecedetis ratio, quia plura bona uno sunt meliora& optabiliora , quae de quibusvis bonis intelligitur. Non valet igitur neque constat haec ratio. Voluptas rebus aliis addita eas facit optabiliores. Ergo est summum bonum. te potius fuerat concipienda: Volvim abM rebvi addita Mfacit optabiliores. Ergo es in bonis. . Itaque Eudoxi perspicuus hic suit paralogismus. τοιουτω-λόγω. J dua ratione seu conclusione Eudoxus nitebatur 'docere, voluptatem summum esse bonum, eade in Eudoxum retorta Plato,docuit non esse, hune in modum: Sum mo bono nihil addi peres. t magis ext etatur At voluptati bonum alitii addi potest, aut ipsa alq. Ut ε hac inuo mixta . copulata magis expetantur, quam
Ergo voluptas non essummum bonum. Assumptio fuit ipsius Eudoxi. Depiopositione exstinatum
δἐώswJ Aristoteles priorein Platonis reprehensionem seu conclusionem hie refellit ab absurdo. Nam ex illa efiici, ut nullum sit bonum summum, quod in hominem cadat. iid ita nam certum est, bona quo sunt plura,eo esse optabiliora lib. . Tv. Quare & summo bono, si qua praeterea bona adiiciantur, optabilius ut efficiatur, uectile est supra liabro primo, capite septimo. At summo bono adiici posse quaedam, summum bonum crescere posse, non ratione habitus &sui ipsius, sed rati one subiecti& hominis, in quo inest nam ut alii aliis sunt iustiores socii oresque ; ita alii aliis sunt beatiores, & contra miseriores ibidem demonstrauimus, de Cicero 'ex Peu pateticorum sententia eopiose ostendit Iliso quarto de Fin. Platonis igitur ratio ad Ideas potius & bona in honunes non cadentia pertinet. In his tamen libris bona humana quaeruntur, non coele Ma , aut in hominem
866쪽
COMMENTARII. . . γν γῆ non ea lentia, ut supra libro primo , evita σ. in . Atque ita non recte Plato, quia voluptas bonis aliis addi possit, eam propterea fiammum bonum esse negauit, cum omnis fiammi taboni, quod quidem in hominem eadat, eadem sit ratio, ut ra- . tione subiecti erescere posti t. Beatae vitae namque sabitus est idem, gradus non item. .οι 5 Arist. adfert Platoni eas Eudoxi rationum reprehensones, easq;&ipse statim refellit. Plato ex eo, quod ab omni b. expetatur non esset dicebat, voluptatem summum esse bonu, maxime quod in tam graui causa argumentu a beluis non sit petendum. Arist. contra, qui hanc ra- tione leuem esse dicant,eos non multa probabiliora allaturos esse ait. Nam quod omnibus videtur; id, inquit,esse dicimus. Nam eo munis hominu sensiis & iudicium est tand lex natunae, inbb.de Natura Deorum. Bona igitur ea est Eudoxi ratio.
Quod aut Plato de beluis, esse quide id aliquid, si a belui
tantum expeteretur voluptas. Verii constat,&a ratione tentibus ea expeti: quin etiam qua parte &ipsis beluae voluptatem expetunt, non tam vitiosa sui parte s natura duce J ῆnaturali quoda bono instigante, id faeere iudicari debet. Selenis dum in beluis, etsi haru natura est vitiosior & deterior, ἀ h6min si & ratione utemium,inesse in bonum aliquod naturale: euius quide boni ratione illa: hane volptatem uno oes senis
expetant, tanῆ accommodatam & congruente bono illi naturali, non suae naturae deteriori. Argumento sit, lut vitiosae& deteriores na turae variant, ita & variat earu appetitus. Iam vero, quia beluae, in expetenda voluptate omnes ad unu consentiunt, estieitur,' hunc appetitu proficisti ex bono quodamnaturali illis insito, non ex earum natura deprauata & vitiose.
L . , J Et se intelligenda haec verba, alioqui perobscura,
3 eo τοῖς φι-λοις, scit. ζωοις, est enim neutri generis. I ουκεοικε b J Platonica est reprehensio,alterius eonelusionis Eudoxi, de qua,quia qxplicatum sapin lib. 7 cv.ι34nia. ito, nihil hie repetendum,&e. ' - ' . .
. 1 ου μ . ουδῖ' ει μη - ν. J Pergit Aristoteles Platonieorum ra- εtiones, etiam bonorum n nero eximentium Voluptatem,re
867쪽
ύn. J Platonicorum ratio, eur voluptas non sit hi bonis, haec una fuit, quia voluptas non sit qualitas, sed actio
Potius, tpote ροέργεια ex Arist. sententia tib. I. c. ra. Formaeaa ι. Si voluptas non Ergononectin bonis. . Connexi ratio hςe fur lia videtur, quod virtutes & vitia, id habitus boni & mali in categoria qualitatis collocetur, quod differentia boni de mali in ea sit categoria. Aristoteles negar connexi rationem. Nam multa esse, quae non sint in qualit' tis eategoria. Se tamen sint in bonis, ut sunt actiones virtutis&ipsa beata vita, item actio, non qualitas, supr. tib r. Ex hoc loco obseruandum, virtutis a stiones ab Aristot. remouetia qualitatis categoria, eontra atque nonnulli hodie sentiunt. . di Altera Platonicorum ratio,quia 'Iuptas sit interminata seu infinita. Formula: Bonum omne eLUisitum.
Propositio manat ex συς ses: Pythagori ea, de qua sepra Assumptionis ratio, cur voluptas sit infinita, hare ab illis redditur, quia capiat id quod magis, & quod minus, id est, , quia maior & minoi voluptas esse potest, quia intentiopem
God erescit, decrescit , siue quod aug.turr
Assumptio est certa. Nam alium videmiis maiore voluptati assiet, alium minore. Deinde, alia est purior voluptas, Ut animi, alia impurior,*eum dolore quodam mixta vi corporis. Sive igitur spectes voluptatρ affectos, suo voluptates ipsas. videbantur aliae aliis esse minore. x maiores. Respond. Aristoteles,si affectos spectes,idem Meldere δι aliis omnibus, as- sietibus. habitibus seu Mectionibus. Nam alius alio est iustior, fortior. temperantior, atq; ita hac eorum conclusione essieerelux, ut ne virtutes quidem sui in bonis, quia virtute praediti, alius alio sit magis,alius alio minus. Si voluptates ipsas spectes, fatetur Arist. alias aliis esse puriores & praesta.-tiores, ex eo in non essici, ut sint infinitae,aut n5 sint in bonis.
habitus omnςs, etsi per se id Mod magis de minus non
868쪽
eapiunt, sed sim finiti, capiunt tamen ea ratione qualitatum patibilium, quae sunt in rebus subiectis, i. habituum sunt gradus aliqui non per se, sed propter qualitates rerum subiectarum, suapte alioqui natura iidem, quiq; neque intentionem aut remissionem capiunt, v. g. scientia, qua parte est habitus, non capit id quod magis aut minus, ut per ec 5 sideratur habitus: qua parte inest in hoc aut illo: capit,id est, in hoc maior est, in illo minor scientia. Atq; ita ratione hominum gradus fiunt scientiae. Eadem & virtutum est ratio. Arist. exemplum adfert de sanitate. Nam & hane in alio esse planiorem, in alio non item. Est quidem sanitatis habitus quidam perfectus M plenus, in eerta symmetria partium positus: sanitas tamen Scea dicetur, quae etsi non erit in ea perfecta symmetria, tam ea aliqua eT parte accedit. Gradus namq; sunt sanitatis. QIare, ut sanitas , quamuis pei nista, minor tamen est sanitas, es finita & in bonis eorporis, etsi voluptate animi minor, tamen est& voluptas, neq; desinit esse aut finita, aut in bonis. Itaq; ut habituum,ita 3c voluptatum sunt gradus. Rationem huius eonnexi supra explicauimus copiose lib. . cap.ra in princ. Locus hie est mendosus, inducenda sunt haec vel ba, , τατας θετας, Vel haec Omnia, usque ad verbum τέλειον -- Tertia Platonicorum ratio, quae, vix seeunda, extat in Phliabo quia voluptas sit motus de ortus, & proinde non est pernina. Nam motus est actio inchoata, inquit Aristoteles in Phlls lib. 3. Ortus est motionis genus. Formula: ι' Omne bonum erit refectum quiddam ex thago a Volup tme I inchoatum quiddam, quia ortus is motus. Ergo non ect in bonis. Aristoteles refellit assumptionem, &neq; motum neque ortum esse docet. De motu prius, ςur non sit voluptas, hanc anseri ratione a proprietate motus sumpta, quia voluptas non sit particeps celeritatis aut tarditatis. Formula:
Omnu moim vel e 7 celer,vel tardus. At nuda voluptas celer vel tarda e 1 vel dicitur. Ergo non est motuε.
De propositione explieatur in P0snam de eadem ratione seu conclusione Arist. lib. P0 κροασ. docet, lepus quoq; non essemotii. sed in motu potius, ut hoc loco voluptate non esse
869쪽
1so 'IN CAP III. LIB. X. ET HIC .
motum, sed motus eomite. Motus autem ceser tardus. vel phr se dc absolute, vel copa rate επιραν.Per se in rebus,quaru non est aequabilis motus, ut nauis eursus nucest tardior, nune eelerior. item equi, currus,&c. coparate quomodo platrunq; motus intelligi toler, ut Solis eursias eum Saturno comparatus est. celer,cum Luna,tardus, suapte alioqui natura aequabilis. Coelum etiam ipsum, euius rotatio est aequabilis, & per se neque eeler neque tarda; comparatione tamen aliarum rerum ita dici potest. His praemunitis, nune ad' assumptionem. Ait igitur has notas motus, celeritatem αtarditatem, Voluptati neutro modo conuenire, neque ab se.
lute, neque comparate. Quod ipsum distinctione adhibita, melius intelligetur: aut enim voluptatem acquirimus, aut iam sumus in voluptate, eaque fruimur, illi notae illae eonu niunt, huic non item. nam alius alio citius vel tardius vo- Ioptate perfundi seu eam adquirere potest. Aequisita a tem frui, nem et dicitur tardius vel celerius. Absurdum sit dicere, tarde aut celeriter aliquem laetari; non absurdum tarde aut celeriter aliquem laetari ecepisse: eontra fit in veris motibus. Nam recte dicas,ut eueurri Te,ita & eurrere aliquem c Ieriter vel tarde, atque etiam coepisse currere. N on conuenit igitur tarditas aut e teritas voluptati, ratione loquendi usit in repugnante. Quae loquendi ratio,& rei veritatis est symb Ium&index. Non conuenit inquam, siue perie, siue compam rate. Nam ut modo dictum, nemo dieitur laetari eeleriter vel
tarde: phrasis est inaudita. Itaque traduei quidem inquit Aristoteles, est, aequirere voluptatem tardius aut celerius possumus, i quia abique motu non aequiritur frui tamen & in ea esse, non item. Falsum est itaque,quoa Plato intuit & Stoici postea tenuerunt, quos sequitur Cicero Iibro . Tuscul. voluptatem esse motum, ut &hoe falium, quod iidem Stoici tenent, perturbationes m ,iram, dium, inuidiam, miserieordiam esse motus. Nam si sunt motus. Ergo celeritatem & tarditatem rapiunt. Athoe salsum.Nam ridi eulum sit dicere aliquem tarde aut celeriterirasci, id est, in ira esse : tarde quidem & celeriter eoneitari ad iram quis potest, ut ad voluptatem, sed in iis non item, ut voluptas comes est motionis. Nam ex appetitu eonsequitur; ita & per
turbationes motum consequuntur , ut ira commotionem
cordis, neque voluptas tamen, necive perturbationes siunt
870쪽
motus, aut ita diei debent. Hine multa in Rhetoricis populariter & improprie scribit Aristoteles,vocat voluptatem motum, quia quodammodo voluptas in motu est. Igitur subiectum in quo voluptas est, attribuitur ipsi voluptati, sed improprie. Hoe loco Aristoteles disputat exquisiter In To- pie. ει Rhetor. populariter, quod qui non animaduertunta . . statim inuehuntur in Aristotelem, sibi dissentire eum. Ideo diligenter Aristoteles monet, aliam esse Analyti eam, Dialecticam, Topicam, Rhetoricam μrobationem. α πιοῦς a. J Nune; An voluptas sit ortus 3 Plato. nis ratio in Philaebo, ortum esse, haec est,quia sit expletio. Α-ristote es rationem hane falsam esse docet, quia non omnis volirptas sit expletio, sed eorporis tantum. Concludendu' aut Platoni fuit hune in modum. Ex quo quid oritur, in idem
citerit. Neq; enim omnia ex omnibus oriuntur, Omnia in o- γmnia occidunt, sed eertum est', quibus ex rebus quidque oriatur,& inquas recidat interitu ; ex mari non oriuntur homi- .nes, ut nec ex terra pisces, quod eleganter Lucret. 5b. r. Nam si de nihilo fierehi. ex omnibus rebus omne genus nasci pos. .set, &e. e mari primum homines, e terra poliet oriri squammigerum genus. Suis igitur Erebus quidque oritur, & in eas. dem recidit. Atqui voluptas,cuius rei ipsa est ortus, eius eluc dem dolor est interitus. Ergo voluptas est ortus, dolor interiis tus, Sie Plato assumptionem eonfirmabat hae rati ne, quia voluptas sit expletio, dolor indigentia, verbi gratia, same aut siti laborans, & indigens, dolet; qui si expleatur, gaudet. Ergo inquiebat Plato, eodem pertinet voluptas& dolor, ex eadem re & interit & oritur voluptas. Ergo ortas est. Aristoteles docet contra, voluptatem non esse expletionem duabus rationibus . altera ab absurdo consequente. Nam emeretur, ut voluptas esset corporis, voluptas inquam perciperetur corpore. Athoe falsum. Voluptatis sedes est in animo. non in corpore, est est partium animi. Qua de re tamen videatur praeclara disputatio Nobilii lib. a.da voluptate. est Italus docti ssimus. J Formula: iExplatio ct indigentia sunt πιήθη assectiones
Ergo volupta et, dolor non sunt expletio ct induentia. . De propositione&assumtione iam explicatu : cim tam α