장음표시 사용
871쪽
νM IN CAP. III. LIB. X. ET HIC.
utramq; sine dubio negarit Plato esse veram. Eaque re de FLeinus Platonicus refellit in lib. da volup. Flaminius Peripat
tieus conciliat lib. a. de volupt. η hκει. J Aristot. lib. s. ωρ ra. monuit, multum
ad fidem facere. si non veritas tantum, sed erroris quoque fons& origo aperiatur. Cuius praecepti memor, postquam refellit Platonis sententiam, existimantis volupratem esse expletionem, hoc amplius hie adiungit, quid illum in errorem hunc duxerit. Haee,inquir,opinie manavit ex voluptatibus & mo-Iestiis cibi ac potus. Sic enim concluserunt: Volvim cibi ea expletis. Ergo omnis,uis quis diserat,
homo ea animal ratione prassitum. Ergo omnis.
Eos igitur seduxerunt voluptates hae cibi & potus. Non octautem voluptates esse expleti cineri perspicuu est cum ex iis, quae capi ut ut ex bonis altibus, tu ex iis, quae de sensibus quibusdam, ut odoratus aurium &ocul ora,capiuntur. soraeonstat esse absq; molestia praegressa, i .indigentia,atq; ita hic neq; est indigetia, neq; proincle expletio. In his aut verbis la.. tet & altera ratio, quia multae sint voluptates doloris omnis
.expertes, & proinde absque indigentia, quae ubi abest, ibi neq;
expletio consequi potest. Quias autem Arist. hic vocat reddidi voluptates artium seu scientiarum omnium, 'non ut vulgo reddunt, tantu Mathematicorum seu Geometri earu . Nase,inriis ν apud Graecos alias est Generis, alias speciei vocabulum. Vniuerse autem seu generaliter hoc loco id esse accipi edum, doceo, cum ex eo, quod eadem omnium scientiarum sit ratio, quarum inquam voluptates non sunt expletiones,Vtpote doloris expertes;tu ex his verbis, supra h.
ς-QEdam pro ri, legit ,repugnantibus omni b. libris sconiectura ductus emendat J no recte. NaArist. trium sensuum,&odoratus &auri si Gri ei,& ipse Cie.
ε aliquot in locis vocant, ipsa carmina musica,&ipsos cantores & histriones: introducuntur aut ἀκροάκ-m . musici, vulgo non notum: J & oculorum fui sunt tabulae pictae J voluptates hoc articulo-ter iterato, copulat.
θ e De voluptatibus q&ex memoria re tu praereritaram,& ex spe rerum suturarum capiantur,quae Si. ipsae
872쪽
ipse sunt αλυποι, copiose Aristot. lib. r. Rhet. ubi de voluptate. -ρς θ τους προφερον&.J Quarta Platoni eoru ratio, cur voluptas no sit in bonis, aut per se bonu, quia multae voluptates sint flagitiosae, & turpes, ut mereti icia',&c. Repreheditur lite ab Aristot c de qua&supra lib. . cap. 13. bifariam illi Occurrente, I. quia ea, ex quibus haec capiuntur, non sint iucunda, etsi sorte eas capientibus ita contra videntur. Neq; . n. statim Foc vel illud ita reuera se habet. prout huic vel illi vides male sorte affecto, virtus & bona affectio, tam animi ἀ corporis, norma est & regula reru, supra lib. .c.s.ctb.I. c. s. Nam male assinis quae suapte vi sunt bona, videntur mala, & cotra, quae mala,ea bona videntur, ut aegrotis quae iucunda sunt, molesta& amara: Lippis aut prope caecutientibus, quae alba, videnturalia. Ad eundem igitur modum, etsi quibusdam ea, q suapte alioqui natura no sunt iucunda, in contraria saepe videri lent. Prima est igitur hete ratio occurrendi iis, qui propter tu
pes voluptates oes bonorum numero eximant, eas inquam non esse voluptates,quod idem & infra iteratur cap.3. extrem. η ου--Altera iisdem occurrendi ratio, nimirum
voluptates esse quidem illas expetendas, non tamen ab his rebus prosectas. Non sequitur, inquit Aristoteles,voluptates, quia a rebus turpibus prosectae sint turpes & flagi tiosae, ea p-pter omnes esse eiusde notae. Nam & diuitiae, quas constat ecse ex bonoru numero,ex proditionibus tamen aut iniustis rationibus partae, non sunt expetendae: bona valetudo, &ipsa per se alioqui expetenda, non tamen si pariatur humanis carianibus, bonum est non laborare elephanti asi flepra vulgo, sed non est: in Germania morbus notissimus & in Egypto, in Graeeia & Ιtesia ignotus elephantia sis J no tamen ea curatione, quam sibi quaesiuisse dicitur Rex Galliae Franciscus II. haustu sangainis infantium scuratur optime haust q sanguinis infantium. vacare eo morbo bonum est, sed cum lanatur eiusmodi remedii modo, no est bonum. J Atq; ita vulgo haec
verba, ωι se το πλουτεῖν accip:unt, confirmatur verbo Miτή-i, . Sic. n. Aristot.ut diuitiae rationibus iniustis, seu per fas&nefas lut loquuntur partae, item sanitas vetitis cibis aut potionibus parta, noea sunt eT petendae, alioquin suapte vi bonae: ita& voluptasex rebus turpibus manansyno est in bόnis, suapte alioqui vi expetenda. Thomas ita; ut diuitiae prodito-
ii, qui bis adluxus, plusnpccre possit, non iunx bonae, neque
873쪽
sanitas qualibet re vestenti triam qui serpentem ederit, nam ii lius illi sit laborare elephantia si,quam esse sanum ita nec vo-Iuytas Omnium est in bonis, bonorum inquam duntaxat virorum, non improborum, quam explanationem videntur suadere verba, προδόντr&φανντ . . Qη-ε δει - φέρουαν. J Tertia oceurrendi ratio,quod in luptatu non eadem omnium sit ratio, non idem genus, quod sinquam specie differant. Nam voluptates, partim esse in bo-la,nis, quae a rebus lionestis capiantur, in malis, quae a rebus turpibus. voluptates autem specie differre, id est, varia esse turpibus. Voluptates autem specie differre, id est, varia esse voluptatu genera, alias, inquam, voluptates esse bonas, honestas,& laudabiles, alias turpes & flagitiosas, alias eTpeten- , das, alias fugiendas,&hoc loco breuiter&infra eap s. latius . doeebit. Hie igitur id docet quatitor signis, seu argumen- rtis. Primum est, quia pei spicuum est, non iisdem re fassici, & laetati bonos M improbos, non iisdem Musiccis & Amusos, qua de re supra latius libro primo es. 8. Secundum signum a discrimine adulatoris & veri amici sumptum , de quo exstat insignis Plutarchi commentarius, quorum hico. mnia ad honestatem, ille ad voluptatem facit ac dieit, quorum illud est laudabile,hoc vituperabile. Est igitur voluptas quaedam vituperabilis, est & altera laude digna , quae inter veros amicbs,de qua supra libro oetavo o nono. III. signum. a puerorum Voluptate. Nam pueriles voluptates en quidem illas pueris expetendas, viris tamen minime. Nemo namque velit vel perpetuis in huiusmodi este voluptatibus . . Sant ig -- itur voluptates quaedam ut pueriles non expetendae. 1 v. sign. ἡδ χαίρειν ποιων n, dcc. quia nemo facile deIectetur, faciendis rebus turpibus, ut nullam ex turpibus iis fac is molestiam sit habiturus. Natura abhorrent a turpibus factis homines, et- . iam ut ea caelari possint, vigente nimirum semper conscien-Jatia facinoris. Itaque a factorum turpium voluptatibus abhor- rent homines, quia a factis, atque ita voluptates quaedam non sunt expetendae, neq; in bonis. QE teti-ττιαουδα. J Docet voluptate non eae summim bouia, quia propter ea multa sint, q non expetanc. Fo mula: tb ι volvim si ummum bonum. Ergo propter eam omneἷ η ' res psa propter nullas alias erit expete .la,sup. li. I. c. 7.
At hoc falsum, docet hic Aris. Nam multa esse q ua ex - ipotantur, etiam qua nulla consequa rvolup . vii
874쪽
sensuum munera actiones,meminisse,scire qua omnia, uantumuis nutusequatur volupras, tamen sua vi expetuntur, nulla inquam proposita voluptate, aut etiam utilitate. Ergo, cte. οἶ-ων-.J Concludit priorem duorum capitum dispu-ivionem, quae fuit de veteru dictis &sententiis philo pho- . ruiti de voluptate. Ex qua di siputatione, inquit, & hoe perspi- icuum est: primum voluptatem non esse summum boat, vo-luptatem non omnem esse expetendam, nec omnem fugien- 'dam, sed quasdam voluptates esse ira bonis expetendas: vo-
luptates deniq; specie diserepare. Atq; ita in hoc orationis
disputationis contextu, dum Aristot. aduersariis turpes voluptates quasdam asserentibus, tertia ratione Oecurrit, quia voluptates speeie disserant, una & hoc intexitur, voluptates non omnes esse in bonis,ut quae sunt adulatorum, puerorum x comparatione facta ad viros,&flagitiosorum hominum Sic praecise & eleganter voeat res sit btectas, de 'quibus capiantur.Voluptates , quarum rerum pro differentia ' & varietate, variant ipsae quoque voluptates, quae a rebus honestis, sint honestae, quae a turpibus capiantur, sint flagitiosae
ηοπῖον mi in Explicatis aliornm de voluptate sententiis; nunc nouo quin initio facto, eius ipse vim Sc naturaria texplieat duobus his capitibus. inorum priore. primum docet, voluptatem esse integrum quiddam & expletum , ολον et, non vero esse motum aut ortum ostea voluptate actiones O- , mnes perfici. QN Oeeasione adiungit, cur voluptates no sint perpetuae,& eur ab omnibus expetantur.
ii μ ὲν. J voluptaxem esse ολον N, integrum & expleturi quiddam seu perfectum, docet duabus rationibus: quo ipso confirmato,hoc amplius docet, velut ex repugnantibus, eam non esse motum. Nam haec duo hie implicite docentur. Prior ratio,cur voluptas sit perfectio quaedam , haec est, quial nulla re egeat cuius accessione postea expleatur. Formula. i non eget, qua quo tandemcuisque tempore accedente explerip it,ea est integra es perfecta. lAt volupta quo tandemcunquε rempore nulla re alia exputior ocipotest. r , Q. . Ddd Argo .
875쪽
Ergo est perfectio es expletis quadam. . . Propositio est persete , ut & assumptio. Nam quo ad. naturam voluptatis, tam plena & expleta est unius norae, rruam diei voluptas. Explanat Aristoteleis similitudine qua am avidendi linis ducta. Nam & huius actionem statim
inse perfectam,mom Bo inquam eo,quo rem intuentur oculi: qui aspectus ut eam re toto die astans quis intueatur, non tamen ea re fiet persectior. Itaque, quia ut in sentium mune-. xibus & actionibus, ita & in voluptate tempus ad rei na- turam & vim nihil adiicit: merito voluptatem diei mus expletum quiddam. Alia est ratio earum rerum quae tempore pera sciuntur,ut domus aut templi,quaru partes paulatim & tem
- eoribus perfieiuntur. Eadem est & hominis ipsius ratio, qui Paulatim ti temporis progressu perfici solet.
Aihi ουδ ινηεις. JIam interlicit&intexit, voluptatem non esse motum , quod doeet tribus rationibus et quarum duae priores ex haeracione, quia voluptas sit integrum quiddam di expletum, sani aptae seu inde pendent. Prima ratio hiensfertur, quia motus perficiatur tempore,voluptas non item. Motum autem tempore persei, & esse in tempore. doeet exemplis motus incrementi&motus in loco. Nam domum paulatim perfici , ae tum demum adisieationem perffetam esse, eum eo deducta fuerit, cuius gratia erat instiἶ- tuta & suscepta. Toto igitur hoc tempore perficitur demum aedificatio, cuius partes proinde non sunt perfectae Aeexpletae, quia Eius totius temporisyane tantum continent aliqua, atque ita torum aedificium a partibus discrepat perfectione, atque adeo ipsae partes inter se specie differunt. Nam quaeque sini eius temporis partem capit, qua parte conmeiatur: verbi gratia templi aedifieatio toto tempore, quoad ' tectum perducitur, perfiei dicenda est. At sundamenti extructio aut mutulicet: λυφον vocant Graeci,ornamentum Sc particulam quandam columnae , teste Vitruvio libro qmino non ut perperam quidam reddunt, Lacunar,quodvraeci vocant. Harum igitur templi partium constructio est amperfecta, ipsae inter se , & a toto templo discrepantes. Aliud genus motus est mutatio loci, ingresIus, saltus, volatus die. quod igitum & tempore variare dc perfiei, doeet. Nam
876쪽
Huius igitur generis motus , ut saltus inquam Volatus & in is gressus speeie disserunt, atque adeo, unus idemque ingressus etia in eadem linea,& in eodem stadio specie differt, non tam ratione stadii aut lineae, quae una eademque est, quam rationuextremorum,quq identidem mutentur,dum ab uno in alium loeum fiat probessus, atq; ita partes mutemur & extrema, . quibus definitur & eircum Ieribitur motus. His inquam extremis mutatis & variati mirum non est, si & motus varieti atque ita specie differat, etiam in eadem re & loeo. Itaq; sta ..dii totius pereursio est ea quidem persecta, sed singui stadiinries, dum percurruntur, sum imperfectae, ut mod odietum de tempore & aedificiis. Quare motus omnis tempore perfi- Atur. Nam quae horum duorum genersi, eadem est omniurn motuum ratio. Formula: Si igitur motus tempore perficitur, certe voluptas non est motus,ut quae momepto perficiatur.dest expletum quiddam. Caeterum de motu eopiosius lib. . , ' o. Physica διροάσεως. i.ικε A . κ S. I Quod modo dictum motu toto seu integro tempore perfici,hunc totius temporis motum esse perfectum inquam Spacium autem temporis motum non esse: hoe amplius hie agit, ne quidem omni & toto tempore motsi semper perfici, este inquam Sc totius temporis motus quosdam inchoatos neque dum perfectos : euius generis sunt opera, Mnaturae, & artium inchoata quam plurima. Itaque motus non tantum ratione partium, sed interdum etiam toto tempore est inchoatus neq; perfectus: voluptatis autem persectio est quo tandem cunq; tempore. πιθεν, πνῖJ Cur motus speeie differant. haee est ratio, ὲuia extrema quae vocat Arist. ποθεν ποῖ sunt h-ια, id est,esseientia speciei hoc est, quia extremis variantibus, variant ες
motus,cum extrema erunt alia, erunt 3c motus, voluptatem
enim non motum esse docet, qui x voluptatis statim persectio. Ex his inquit, id est, ex eo, quod volupta quo tandem cunque tempore perficiatur, motu non nitit to,&interdum ne toto quidem: ex hoc inquam argumento clara sunt & peripleua baee duo, voluptatem a motu differre, voluptatem inquam non esse motum;& voluptatem esse perfectum quidda&absolutu,esse inqua, persectione quandain. Arist. inquiunt valeo, nihil aliud agit, quam ut ostedat de voluptate quidnam ea non sit, pollea explicabit, quid sit. Ima
877쪽
' diis. 'iN CAP. IV. LIB. X. ET HIC. '
, Aristoteles ostendit sitimi quid non&quid sit, videtur expreC.
., Aαν τουτο. J Alterum arguinentum. , Ut&prius, ad duo est utile. Na & hoe docetur, voluptate,& esse persedium quiddam,& non esse motum. Ratio igitur baec est, quia motus omnis est in tepore, Voluptas non item. Nam voluptas est dytis, id est, momento. Momentum autem non esse rempus. sed initium quali temporis. ut punctum lineae,&monas numeri funum, unitas non latine, sed barbare diciturJ For
Morinomnuectin tempore. . re sic. At volupta Mo ct m tepore , qutam momento. Nam νε suaui obiecta, continuo quta delictatur. IErgo voluptas non ea mot- . Hoc unum: alterum,id est, voluptatem esse persectum quid-. dam ita concludatur. Godm momento iaperfectum. Arisoteus lib. o ἀκροῶ .
At volvim ect in momento'puncto Lem8ρxH. - , , Ergo est perfectum quiddam.
ον. J Tertia haec potest esse ratio,cur voluptas non sit motus, quia motus res sit diuidua, voluptas non item. . Motum namque in rebus duntaxat diuiduis locum habere' tum in Physicis, tum hie, si &c. exemplo aspectus, monados & puncti docer. Nam horuin ut nullae simi partes, neque ulla diuisio, ita nec motus, voluptas ig tur, quia & i- ipsa res est indiuidua, est totum quiddam & persectum,cerre. motus esse nequit. At inquies, voluptas, si est totum quid- idam. Ergo partes habet, & res erit diuidua. Respondeo, to. tum bifariam intelligi, vel ut quod partes habeat, vel ut per- lfectum quiddam , sic de anima disseritur, quae&ipsa totum quiddam est,an partes tamen habeat Domus i in totum quiddam, sed quod partes habeat, sic & homo, non ita voluptas, cuius etsi ea perfectum quiddam & totum est, rnullet tamen siunt partes, sic sensuum munera & actiones sime totum quiddam, ted partium eΣpertes. Adhucdocuit, voluptatem non esse l. motum, sed persectionem: nunc docet, quae voluptas sit & nperfectissima seu plenissima& unde haec perfectio manet M Toriatur. Mare cogatis,ciantinuo intelligetur vera vis&na- δ. ' . .' a
878쪽
- COMMENTARII. atura voluptatis, s in his malim Doctorem habere, quam e edoctor, quia difficilia. Aristoteles rem aliquam volens definire, primum causam qu rit,inuenta causia,forma cognoscitur, statim forma cognita res ipse J qui locus, quia & verborum interiectionibus & iterationibus est obscurior , & vim omnem sere & naturam voluptatis complectitur: eum paullo et altius repetito principio, sic explicemus. Notum est ex prio- ribus, voluptatem qui equid tandem sit, esse in animo, non ncorpore, supra bbro pruno capit. R. se hoc libro capit. 3. ct in
Maguorum librosecundo cap. de voluptate Animi autem par-d tes tres esse, altricem , sentientem & intelligentem , notum
est ex Physic. Iam vero in altrice nulla est voluptas , quia nulla actio, cuius perpetua eomes est voluptas. Reliqugm est igitur, ut in his tantum duabus animi partibus, sentieu te& intelligente collocetur :atque ita omnis voluptas , vel est in tensu , vel in mente. Hoc uno iam praemunito , μ' alterum est cognoscendum,nimirum ad huius utriusque animi partis persectionem duo esse neeessaria, ipsam animi facultatem siue senium siue mentem, δc rem denique facultati utrique sabiectam; haee inquam duo hie spectari debent facultas de res subiecta. Est & tertius, utriusque facultatis suam esse voluptatem, non quo sit saeuitatis nam actiq-nis est eomes voluptas sed quia actio ex facultatς manat,
cuius actionis propria est voluptas. Sensus igitur volupt*' tes sunt aurium , oculorum spectacula na- rium. O/ores, gustatus cibῖ & potionis. Meptis volupxa sunt in ambus & stentiis. His praemunitis , nunc videῆ-mus de hoc loco. Doeet igitus Aristoteles sen sium & me4tem persici tribus rebus, facultate ipsa, re subiecta,&voly- ptate. Perfici id dieitur, quod ita expletur , ut ad summa nituram perductum nihil amplius desideret. 'His igitur tribus earum facultatum actiones expleri & perfici, docet,aliter ta-' men atq; aliter. De sensu quide vere est sermo, sed mentis eidem est ratio, sensus igitur actio ea erit perfectissima, omnibus numeris absoluta, quae& ἱ saeuitate optime affecta,&G-
cultati congruente, proficiscatur, & cui tandem velut πον & corollarium quoddam comes aecedat voluptas. H docet hune in modum.
Cmnu actio ea es pulcherrimaΦρεfectissima, quae, usio ma Uecta causa proficis itur, O ab optime assecta materia,
879쪽
IN CAP. Iv. LIB. X. ET HIC . V
res assubiecta abieν. Eadem est & mentis ratio cuius ea actio erit persectissima, cum& ipsa meus optime erit affecta; εcia rebus vertibitur praeclarissimis. Hic summus est gradus actionum sensius dementis, a quo gradu statim disceditur, quantum vel ficulta vel res subiecta mutauerit: adeo, ut etiamsi res pulcherrime' si affecta , Levitas contra pessime; actio certe persecta esse nequeat. Ex quibus perspicuum est, actionum sensus & mentis multos esse gradus: alias enim aliis esse perfectiores, quo melius , aut deterius se habebunt facultas & res subiecia., Acerrimi igitur sensius, fid est, optime affecti J in rem optimo
affectam agentis actio est persectissima, eademque iucundissima: perfactissima quidem propter saeuitatem & rem 'sibiectam optime assectas i iucundissima rer0 propterea, quia p'rsech ssima. Nam cum omnis actionis peInctae, tum perfectissimae maxima comes est voluptas. Si igitur' actio, quae est p'rsecta, eadem dc iucunda; quae persectim maeade &iucundissimarid est,sia'io, qua parte est persecta,eadem eth iueunda, effici tui voluptatem &actionum quandam esse perfectionem. Itaque iam perspicuum est , actiones&saeuitate, & re subiecta. & voluptate, perfiei. & ad summum
perduci. Alio tamen modo actiones facultate re re sublectarerficiuntur, alio voluptate. Quoemadmodum bona valetu-el, , aliter a medico, aliter ab habitu bonae valetudinis seu sanitatis efficitur, sanitatis causa est& medicus 3c ipsa ianitas, non eodem tamen modo. Nam Medicus est sanitatis eausi
efficiens, sanitas sanitatis est Arma. Nam ut quis sit & die tus sanus , ex habitu sanitatis insito proficiscitur tanquam ex sorma Q ua de re & supra. liseo ιο,capita ra. bi eandem
habet similitudinem s de sapientia ibi loquiturJ Ad eundem
modum sensus actionum suarum est eausa efficiens; res sub-
880쪽
num persectio aduentitia & eosequens, velut eoru semet in quoddam &accessio seu appendix. Neq;enim voluptas af nes perficit tanquam habitus, sed quemadmodum forentis aetatis persectio est venustas & decor, velut cumulus quidam di extrema expletio i persecta & florens aras non perficitur .ex venustate, seci venustas quodammodo perfieit, ut sit quiddam aduentilium qxtrinsecus. Sie est 'oluptas. Sed non tali, quemadmodum Medicus sanitatε, sed tantum quemadmodum in florentibqs a late plaerumque adest. decor & venustas, qui est consequeos N eonoexum vnustatis. Sic etiam etsi actiones sensus 3c metis comple*tur Iribus rebus, tamen. aliter atq; aliter. Inde iam videri potest,quae. sit vis voluptatis,nibit aliud, quam qu tam in iopum tam sensis quam in entis quoddam eomplementum Maeeessio perpetua tanquam comes omnium aAionum,non est habitusJ voluptas igitur est. actionum perfectio, non insita, ut habitus, s consequens-Nam si habitus effetaq perfectio tanquam forma, efficere
tur,ut omnes actiones ment iucunda . Foymanamq; Qi cuius
est sorma si mptr inest. At constat multasactiones. esse eum. dolore & molsstia. Noo est igitur habitus voluptas, non iam est actio:non est inquit inua eapite proximo ise sensus. vel mens, id est, actio sensis vel mentis , sed actionis potius
' teles. Cur Gm,dieet aliquis, Adstotelea supra biso septis, voluptatem definiuit aesionem sev nέρνειοι habitus , quo cum natura eonsentiat on impeditam actionem e cur, inquam,semper voeat astionem λ Respondet is sipue prin
νδε λέγειν.J Hae verba parenthesi ineludenda sun LNihil inquit, refert ad ia praesentem, utrum dieamus sensiimipsuin agere, M bomin m . in quo est Nam de hoc dispetratur,vhi quaeritur, An oculi dieantur
cernere,an vero sensu, aut homo ipse, pertinet ad physicum haec quaestio.μ Aν nihil ad rem. εως διιι αν ποτε.J Explicata iam vi de nata . voluptatis,q m diximus actionum esse persemonem non insitam, sed consequentem: hie de voluptatis breuit e longitudino adiungit. Ait igitur, eandem duraturam voluptatem , quan
diu eodem modo affectae fueri' fMultas &res subjecta. Iac rus cst bipartita , sensus de ratio : res quoque sibiectA