장음표시 사용
891쪽
- oa IN CAP. V. LIB. X. ET HIC .
cia febre laboranti, quae valenti: non eadem culi la imbecillo. quae firimo & pancratico corpori & athletico: non eadem atra vel alba videntur hebeti oculorum aciei, quae acti. Itaque ut omnibus alios in rebus variatur pro affectione subiectorum, ita&in rebus iucundis, &molcstis, in qui b. voluptas & dolor
. cernuntur Quadere dictum supra lib. . cap. 4. tib r.e. S. aB-bi. Itaque quia alia alijs sunt iucunda & molesta hominibus,
merito&ipsae humanae voluptates variabunt. ἰ . Hic iam docet & affert normam , qua -- luptates humanas dirigamus,quae ex ijs Veriores,cluae non sint habendae. Ait igitur normam esse virtutem &vnum bonum. Rusdidem iam supra saepius iteratum est eo cap. tib 3.3c hic cap.3.3c supra cap . . lib. st , tib T. cap. 1a. Quare, quae viri bo- a1ri erunt voluptates, Verissimae & iustissimae haberi debent, ut . de quae illi videbuntur iucunda,& erunt chara: quae autem alijs&iucunda erunt,& voluptates habebuntur, neque iucunda proprie, neque erunt Voluptates,nisi ijs, proprie inquam &ab-1blute non erunt, sed comparate duntaxat: Erunt voluptates,&erunt iucunda deprauatis & corruptis & im probis hominibus,perse&absolute non item. QSod idem& supra cap.s. exposuit. τα δὲ τουτω δυε ρη. J Causiam assert, cur ea, quae Vere sint iu- cunda, tamen quibusdam sint & videantur molesta,& aspera, hanc:quia multae,inquit hominum sunt corruptelae & deprauationes. Deprauatio igitur causa, cur quae suapte sponte i perse J sunt iucunda, tame videantur molesta& contra. Depraua tionis autem causae sunt natura praua&institutio,vt praeclare. Cic. in Tusculanus in L. aut 3. l.prooemiol&supra Arist M. .
' των hic ουσων. JEleganri'gradatione utiturAristoteles. Primum namque voluptates humanasa beluinis secreuit: deinde humanas partim fecit honestas& veras,partim tu
pes &falsias. Nunc omissis turpibus, veras persequitur easque ipsas ittin variare ostendit pro actionum discrimine. Si , inquit , viri boni una est actio, aut potius plures, quarum aliae alijs sint persectiones & meliores Ergo & voluptates aliae
Crunt primae, aliae velut sicundae. Vesum primum: nam viri
boni & beati ac persecti actiones partian in agendo sunt positae, partim in contemplando, quarum hae quam multis partibus illis antecellant,mox copiose docebit cap. 7.ct S
892쪽
COMMENTARII. 'Eι ηι ωνδε τῶν πιώ. J Altera hac libri huius parte de eata
vita duo fere adseruntF: prius. eam in actionc eaque non ludicra, sed seria, non vero in habitu est epositam ; Alicium,eam perfectionein in actione non agendi, sed contemplandi, seu theoretica versari. De priore hoc capιte, dC altero cap. 7. - J Expositis, quae ad virtutes, libris . prioribus & ijs,quae ad amicitias bbS ρ .ct. & ijs, quae ad voluptates tib hoc libro, pertinent: reliquum esse ait,ut de beatitudine explicetur. Causiam affert hanc,quia rerum humanarum, quarum scientia est Politica his in libris explicanda sit finis & vltimum. Verum quia& de hac totofere M 1. est explicatum, ea re breuiorem se hic fore ait, positis tanquam certis& fixis ijs, quae . lib. t . fiunt explicata. Methodus autem explicationis indicatur Vesbo, τυπω: qua de re supra; bb. r.
1i .eti iam . J Docet beatitudinem non esse habitum,
sed actionem, ex habitu tanquam ex capite & sonte profluentem. Non esse habitum,& supra docuit & hic iterat breuiter duabus rationibus, quarum prior, quia efiiceretur ut etia qui toto vitae tempore stcrteret ac dormiret, esset beatus. Altera ratio, quia essiceretur, ut summis oppressius calamitatibus, nihilominus sit beatus. Itaq; beatitudo non habitus, sed 'actio potius erit, quod docuit supra lib. r. cap.7.
5 ἔγερμῶν αι J Posito beatitudinem esse actionem; exquirendum praeterea & videndum, quae & qualis sit actio. Nam actionu duo sitiat genera,quatum aliae sint propter se expetidae,aliae non item, ted propter aliud & necellitatis causa: qua de re dictu & sup I r .ca. 6. Docet igi tur beatitudinc esse actione per se expetenda, quia sit se ipsa c5tenta& nullae rei indiga,quq Vera est actionum per se expetendaru nota& iuprietas , ut ait his verbis, '-υς. Nam illae, inquit sunt a-l ctiones per se expetendae, a quibus praeter actiones nihil quae-l rati aut expecte nulla ad Ic prςterea sint utiles aut ni cessariae.
l Φ,ι - δἰ ἰώ ν. J Exposito beatitudine esse actions per se iaEgredit quia eius actionu generis multae sint species docet,quaena actio p se expetenda sit beatitudo. Adsert autem hoc loco duo earu actio uti genera, vi rtutu seu honestas&ludi-
893쪽
Ergo is sensus actio erit optima se perfectissima, si, i suo
su se acutim tanquam opifex oe, causa besiissimosa hariat, ct
Eadem est & mentis ratio cuius ea actio erit persectissimu cum &ipsa mens optime erit affecta; &in rebus versabitur praeclarissimis. Hie summus est gradus actionum sensias dementis, a quo gradu statim disceditur, quantum vel faeult hvel res subiecta mutauerit: adeo, ut etiamsi res pulcherrimest affecta , facultas contra pessime ; achioeerte persima esse nequeat. Ex quibus perspicuum est .actionum senses 3c mentis multos esse gradus: alias enim aliis esse persectiores, quo melius , aut deterius se habebunt facultas dc res subiecia., Acerrimi igitur sensius, fid est, optime affecti J in rem optimo affectam agentis actio est persectissima, eademque iucundissima: persectissima quidem propter saeuitatem dc remi subiectam optime Miactas i iucundissima er0 propterea, quia p'rfect sima. Nam eum omnis actionis persectae, eum persectillimae maxinia comes est voluptas. Si igitur actio, quae est persecta, eadem dc iucunda; quae persectinima Eade de i ucundissi mar id est, si aqio,qua parte est perfecta,e dem eis iucunda, efficitur voluptatem dcactionum quandam iesse perfectionem. Itaque iam perspicuum est , actiones &Dcultate, dc re sublesta. 3c voluptate,persiet, & ad summum perduei. Alio tamen modo actiones facultate δι re sublecta rei ficiuntur, alio voluptate. Q emadmodum bona valetudo. aliter a medico, aliter ab habitu bonae valetudinis seu sartitatis efficitur, sanitatis causa est 3c medicus 3ς ipsas anitas, non eodem tamen modo. Nam Medisus est sanitatis causaesiciens, sanitas sanitatis est forma. Nam ut quis sit 3c die has sanus , ex habitu sanitatis insito proficiscitur tanquam ex forma Qua de re dc supra. bHosexto,eapite.raobi eandem
habet similitudinem s de sapientia ibi loquiturJ Ad eundem
modum sensus actionum suarum est eausa efficiens; res sub-hista ear dem est tanquam materia. Voluptas aute est actio
894쪽
num pei sed io aduentitia & eosequens, velut eomplemetum quoddam &aecessio seu appeodix. Neq; enim voluptas aeuo- nes perficit tanquam habitus, sed quemadmodum florentis aetatis persectio est venustas & decor, velut cumulus quidam & extrema expletio spersecta de florens aetas non perficitur H ex venustate, sed venustas quodammodo perfieit, ut sit quid- . dam aduentitium cxtrinsecus. Sic est voluptas. Sed non facit, quemadmodum Medicus sanitate, sed tantum quemadmodum in florentibus a late plaerumque adest decor & venustas , qui est consequens s connexum venustatis. Sic etiam etsi actiones sensus & metis complentur tribus rebus, tamen aliter atque aliter. Inde iam videri potest,quae sit vis voluptatis, nital aliud, quam quaedam actionum tam sensias quam mentis quoddam eomplementum Naceessio perpetua tanquam comes omnium aAionum,non est habitusJ voluptas igitur est actionum persectio, non insita, ut habitus, sed consequens-Nam si habitus esset aq persectio tanquam forma, efficeretur, ut omnes a ones essent iucunda . Forma namq; et euius est forma Amper inest. At constat,multas actiones esse cum dolore & mob stia. Non est igitur habitus voluptas, non etiam est actio: non est inquit incta ea ite proximo ipse sensus. vel mens, id est, actio sensus vel mentis , sed actionis potius complementum ες ἐπιλεπον seu vocat Aristo' teles. Cur ergς, dicet aliquis, Aristoteles supra biso septimo voluptatem definiuit actionem habitus , quocum natura consentiat,non impeditam actionem: cur , inquam, semper vocat actionem . Respondet infra capite pro
-τηνδε λέ-ν. J Haee verba parenthesi ineludenda sunt. Nihil inquit, refert ad re praesentem, utrum dieamus sensum ipsum agere, n hominem. in quo est s sus. Nam de hoc Iib. a.de Anima disputatur,xhi quaeritur, An oculi dicantur Cernere,an vero sensus, aut homo ipse, pertinet ad physicum haec quaestio.μηδῖν λαφεροντα , nihil ad rem. ιιν ποτε.J Explicata iam vi & natura. voluptatis. quam diximus actionum esse persectionem non insitam, sed consequentem: hic de xpluptatis breuitate & longitudine adiungit. Ait igitur, eandem duraturam voluptatem quamdiu eodem modo affectae fueri' fMultas &res subiecta. Vac.tas est bipartita , sensus dc ratio : res quoque sibi est.
895쪽
CAP. IV. LIB. X. ET HIC . est duplex, altera quae sub sensum, altera quae sub rationem cadit, atque ita prout hae res id est facultas & res sibi ecta, vel
manserint, vel mutauerint, durabunt quoque vel mutabant voluptates; atque pro harum rerum diserimine, voluptatum quoque gradus erunt, ut in quo acrior oculorum sit acies, maiorem voluptatem capiat , quam is in quo hebetior αmbtusior. Eademque est & mentis ratio. Quare perspicuum est , Dei, caelestium animarum & sapientum , quorum mentis acies est acerrima, voluptates quoque esse numeris omnibus ab silut p. His igitur duabus rebus in suo stata manenti feadein quoque erit voluptas. Nam non mutata causa manet idem effectus Et si & eadem facultas , & eadem res subiecta manet, tamen docet Aristoteles voluptatem non fore perpetuam homini, hae ratione, quia hominum actiones
non sirit perpetuae: d ita 'quia defatigentur agendo hodiminest. Qua re vel maxime homo dissert a Deo , cuius ut nulla est lassitudo aut defatigatio rita & actjones sunt continentes ae se eluat, ut praeelare Aristoteles libro S. libro a. rap. I. deraso.& pulche rime autor labri
'de Mundo tribuitui Aristoteli, sed certum est,no esse. Autor enim illedoeet; fere ut Christianus . Guillelmus Bu laeus ad-- modum docte olim vertit : putabat esse Aristotelis, quemadmodum musti existimant ; perperamJ 8c Cicero de Natura Deorum fEpieurier dote bant Deum n hil a ere, quia actiones adserunt molestiam. Atqui eertu Deum vaeare molestia. Ergo ab actionibus. 'Respond. adiuinis ad humana non Iet consequentia, actiones humanae no perpetuae, sed diuinae
suntJ Et hae re propius aecedit philo phus. Na eontempla- tio , in quati nus est philosophi, diuturnior & magis perpetua esse test, quam actio, inquit Aristoteles infra rapitulsptimo:' Quare Sipstilosophi, ut Dei, eonstantiores& diuturniores erum voliaptates , quam caeterorum hominum. Formula. '
Vbi actio, ibi se voluptas. nam actionis comes es υρ-
Hare igilsit ratio est una , eur voluptates hominum non
896쪽
sint perpetuae aut continentes etiam illis duabus rebus, saevi tate Si te subiecta, iisdem manentibus. Est & altera ratio, ex ptiore tana in apra seu pendens. Nam cur res nouae maioremasteram voluptatem, videatur Erasmus in prouerbio: Grata nouitαὶ quam obibletae vel usitatae, haec est ratio, quia acrior est actio & intentio in res nouas qua in usitatas videre namque licet, obiectare aliqua noua maiore ardore & eontentione vel oculos vel mentem eo homines dirigere. Formula. Vbi maior vehementior actio, ibi ct maior vobι
At in diebus nouis matre erit actio seu mentis, seu sen-
A mR Quia supra docuit,voluptatem actio
nii esse στλος, id est, persectionem; sic enim hoe verbum eo loco reddendum puto . non ut alii finem. Nami utrumque valet t. pra tu ro I. capvulsieptimo θ adiungit de voluptate, cur eam omnes expetant. Ratio namque ex prioribus est apta, ista, quia voluptas , ut caeteras actiones omnes , ita& vitam, quam &ipsam constat esse actionem , perficiat.
Si voluptas vitam perficit. Ergo omnibuου es expetenda. Ferum primu , quia vita est actio,cuius omnisperfectrix es voluptas. Ergo, e,c. Ratio connexi: quia vita ab Omnibus expetatur natura. Voluptatem autem ad vitam lacera,& ad vitae actiones,c--
firmat & hoc signo, quod plarique omnes libenter in his a- , ctionibus versari soleant, quas ipsi caras habent, quaeque euiqi plaeeni: ut studiosus in liueris,Musicus in earminibus, poeta in vel sibus, &c. Navita .rnquitpoeta. devent: ου, de tauris narrat arator. Vt igitur vita ita & voluptas omnibus est expetenda. Sed enim quaeri potest, utra alterius causa expetatur, vita ne voluptatis , an voluptas vitae gratiaὶ Quam disputationem alio reiicit: hoc inquit,certe constat,has res ita coniunctas esse, Mamice conspirare tanquam coniuges, ut altera sine altera esse' nequeat. N am actio nul la est,a facultate & re subiecta bene, , i affectis persecta, qnin comitem habeat yoluptatem, contra 'ex prioribus ceturumum est, nullam esse posse voluptatem
897쪽
pei spicuum eise potest, vitam non esse voluptatis, sed volα-ptatem vitae causii expetendam,nimiru ut actiones vitae mmlius exerchantur, alioqui inceretur, voluptatem esse sum- muin bonum &-quod supra refellimus,voluptas est vi- . tae tanquam condimentum,& actionum adiutrix,uon contra atq; Putauit Epicurus, &e.
COMME N T ARII. χιιν Explicata vi & natura voluptatis, id est, definitiona: hic eius differentiae & diuisi0nes quaigor afferuntur.
.θε, n,e - 4 Vnde seu ex quo, os ιν, id est,ex po quod modo dunum, a*iones omnes voluptate perfici, ex eo in . quam,argumentum capi potest,voluptates & specie differre,' quod erit primum ex quat r. Nam 4 argumentis ostendit.. voluptates specie discrepare. Primum, quia voluptates aliae sutiliae,aliae alienae. Alterum :aliae honestae,aliae tristes: .aliae purae, aliae impureter . aliae denique beluinae, aliae humanae. Haec sunt voluptatum genera, quae & supra praeter auia quae-
- lin&-J Doeet voluptates differre specie, primum hac ratione , quia alias assiones ali voluptates perfici ti
ast is interse disserunt. At voluptates aba alias actionesper uni. Ergo inter se sterie disserunt. Propositionem explicat, δe confirmat exemplo rerum & na- 'iursium Sc arte fatiarum. Nam animantes &Mbὀres ,res naturales quia aliter atquealiter perficiuntur animantium pers,ctio est sensuum aeumen,arborum foecunditas)specie quos disserunt. Sic tabulae pictae 3e signa,domus vasa & supellectilia,res artificiosae:quia de harum aliud atq; aliud est τελος, merito&ipta specie inter se differunt.
898쪽
Euo es, actiones alualis ab rebi perfitianda ipse in . . te Uecu disserunt. Et eerte notum est, alias esse mentis, alias senstrum actiones.speeie inter se diserepantes. Itaque ec voluptates, quae pro actionum, quarum sunt comites, discrimine variant, & is, specie differant neeesse est, quod supra attigimus cap 3.m . φαν hi AaνJ Altera ratio, eur voluptates speei edi L ferant.quia actionum aliae aliarum suae sunt 3c propriae volu- .
decie inter se dissarunt. Aa voluptates ac num deris dissarentium suasuaerpropria. Ergo es, is eis inter se difν-ν.
Propositionis ratio haec est, quia affectiones seu istis. si nam quaeque rerum subiectarum naturam sequuntur : labiectis
jeeie disserentibus d merui &-subiectorum. Nam idem speeie id dieitur, quod in eodem primo est subiecta: eonua specie differt, quod in dissimili , ut sustum & de eotore,& de voce dicituri fusca vox quasi semirauea J quae duo, quia dissimili ma sunt subiecto , εc fustum voeis a fuseo
coloris speeie differt Assumtionem confirmat Aristoteles haeratione, σαμνι-ξ' την, ε e. quia resuptate actiones sinquaeque augeatur & am plificetur Formula.
eua augentie sunt propria eorum, qu4 augent. - At volupta actιonem auget amplificat. Ergo ei- est propria, quam auget.
Propositionis, b A trinam ξαν,ὁcc. ratio, quia simile auget Q mile, ut contra dissimile perimit & minuit I euiusque naturae sunt propria & accommodata, ea solent amplifieate hominem J Aristoteles bbro primo do interitu capit. s. 8e eo*ose libroseptimo Metaphdis Assumtionem ,id est, vol phate actiones amplificari & augeri , confirmat exemplci Geometriae, Musicae & fabricae. Nam his artibus deditos:si cum voluptate earum sunt studiosi , maiorem facturos progressum quam si eum molestia. Eademque est omnium artium& a Rionum ratio, quas voluptate adiuuari x promoueri constat, sua dc propria. Actionum, inquit Aristoteles sistro a. Mun.c. r. voluptas est πε& -han. , instigat atq; incitat
899쪽
incitat ad agendum. Itaq; quia actiones specie differunt, &
voluptates carum proprias, quia auctrices, specie quoque citf- fere necesse est.
. -- αρεις AM J Haec est propositio prioris conclusionis.
eius interpres legit .ικεια, ετres &c. Qv modo αnos propositionem concepimus
disserantibuεspecie toropria, ea intersesseeis Vadisserunt. A Doluptiuerissecta diffrentium propria. , inter se etiam specie ipsa dissert. ' l. επι τῆτ.J Tertia ratio cum secunda tamen coniuncta, cur voluptates specie d sterant: quia alienae voluptates actionibus sint impedimento quod confirmat Aristoteles exemplo eorum, qui tibiarum sono delectentur. Nam hosvimposse se dare litteris, simul tibiam inaudierint. Tibiarum . namque sonus litterarum studio est impedimento. Iraque voluptas ex tibiis ut aliena impedit literarum studium & actionem. Eadem est aliarum artium ac studiorum ratio: , . qua de re& supra libro septimo , capitu. 12. adeo quidem, ut, si duo studia instituantur,duo agantur,quoru ex altero maior capiatur voluptas, hoc solum excolatur omisso altero. Quinetiam, quae agantur; si non magnam afferant voluptatem, ..certe remissius agi &cipe omitti solenti Quod docet exemplo spectanesum iudos, comoedias & Tragoedias. Nam hos si actio ipsis non sit iucunda, aut displieeat, non amplius attentos se praebere, sed ad bellaria se sua conferre Glitos. Spectatores namque olim, quia totos inserdum dies in theatris assiderent, maxime infima plebe, siaum poma, pyra, nuces, ς&id genus Φlia, in theatrum adferre litos, indieat & hoe
loeo Aristoteles nam his vescentes meat di Aristophanes in Pluto. dc Horatius in arte Poetica.. . Naesiquid fricti eiὶeris probat aut nucis emptor. o Sie deseribit plebeium Horatius. In Italia tape omnes aistores pomis & pyris explodunt, id in Italia ego 'idi se .se olim feeetunt, ii cui actio non placuit, pomar interim, pyra, inuces &e. editJEx his perspicuum est, actiones sitis volupta-itibus adiuuari & perpoliri, alienis impediri l inserrumpu&q- mitti s voluptas ex vino impedit literarum studia, Aristotelain sinagnis J suae auteni voluptates de alienae quἡ sint,
900쪽
riis verbo indicat insta οικειοι δἐ ειαν-in Magnis . Suastitu vo latessimi qua ex ea ipsa re, qua Uitur, ex erud relinquam actione eapiuntur. Aliena vero &aduentitia voluptas est quae aliunde, verbi gratia, ex studio literarum quae capitdrvoluptas , ea illius est studii propria & sua: vr igitur ex eo, quod actionum specie disserentium suae cuiusque actionis propri ae voluptates , & ipsae specie disterunt: ita se ex eo quod alienae quaedam sunt voluptates, quae actionibus sint impedimento, specie quoque differant necesse est. Formula. Si voluptates altina a tionibus sunt impedimento. Ergospecie disserunt. Ratio connexi,quia ea, quorum ipse sint voluptates. πει spicue & elarissime inter se disiuncta sint & specie differant. Ex his & hoc perspicuum, qua in re suae voluptates ab alienis discrepent. Nam illis actiones adiuuari & expoliri: his eas impediri & intermitti atque corrumpi. Nam voluptatum alienarum eandem fere esse vim, quam doloris & molestiae. Ut enim dolor, ita&alienae voluptates actionibus sunt impedimento. De dolore & molestia constat: Terent. est tam fariis,quin dissidiis at, inuumfacim D flerunt tamen hae ipsa in re dolor & voluptas aliena. Nam ille propter se & sua natura, haec propter actiones alienas c nam multis simul stu diis vacare, est ncias restim possibile dicunt vulgo, est αδυ- να bio est impedimento. Quare & hoc dicedum,dolorem magis impedire actiones,quam alienam voluptatem, & hoc est, quod ait,ita θομοίως δν. οἰ ,2 φ ιωλοι J Exemplum comemorat elegans Strabo
tib ι . de citharoedo Iaso: Scaliud Cic. lib. a. de orat. de Disio. Et Terent. in prologo Hecyra de Funam D. A min. J Tres adlauc rationes,cur Voluptatesspeeie disterant, attulit, atq; una voluptatum partitionem unam. Hic & quarta ratio,&secunda affertur diuisio. Nam voluptates partim esse bonas, partim malas: illas expetendas ,hassul giendas. Qua in re Plato, quo cum & Cicero facit, tacite re i prehendi videtur, qui voluptates omnes malas esse voluit. Quanquam Platonem erudite tuentur Ficinus&Nobilius, ut qui voluptatis vocabulo eas dunIaxat voluptates complectas tur more vulgi, quae sunt corporis,&quidem eae, in quibus di-l ximus versari intemperamem supra biso tertio extremo'. Fo