장음표시 사용
881쪽
est duplex, altera quae sub sensum , altera quae sub rationem cadit, atque ita prout hae res id est facultas 3c res subiecta, vel ,
manserint , vel mutauerint, durabunt quoque vel mutabunt voluptates; atque pro harum rerum discrimine, voluptatum quoque gradus erunt. Vt in quo acrior oculorum sit acies, 'maiorem voluptatem capiat , quam is in quo hebetior & obtusior. Eademque est & mentis ratio. Quare perspicuum est , Dei, caelestium animarum & sapientum , quo- tum mentis aetes est acerrima, voluptates quoque esse numeris omnibus ab lui. . His igitur duabus rebus in suo statu manentibus eadem quoque erit voluptas. Nam non mutata causa manet idem effectus 's, J Etsi & eadem saeuitas , & eadem res
subiecta manet, tamen docet Aristoteles voluptatem non' fore perpetuarii homini, hae ratione, quia hominum actio snon si fit perpetuae: Quid ita i quia defatigentur agendo hor minest. Qua re vel maxime hom' differt a Deo . cuius ut nulla est lassitudo aut defatigatio : ita Sc actiones sunt conti-- nentes ae peletuae , ut praeelare Aristoteles libro f. Phlis y ἁκρούσεω , libro a.' eap. r. pulcherrime autor bori' de Mundo tribuitur Aristoteli, sed certum est,n5 esse. A utor enim ille doret; sere ut Christi alius . Guillelmus Busaeus ad-- modum docte olim verut : putabat elle Aristotelis, quemadmodum musti existimant ; perperami & Chero de Natura Deorum DB pleurer docebant Deum n hil agere, quia actiones adserunt molestiam. Atqui certu Deum vaeare molestia. Ergo ab sictionibus. 'Respond. a diuinis ad humana non valet consequentia; ractiones humanae no perpetuae, sed diuinae
suntJ Et hae re propius aeeedit philosophus. Naeontempla- tio, re qua hinnus est philolbphi, diuturnior & magis perpetua ex potest, quam actio, inquit Aristoteles infra rapitiat Jptimo:- Dare &pltilosophi, ut Dei, constantiores & diuturniores erues voluptates , quam caeterorum hominum.
Vbi actio, 'ibi se voluptas. nam actionis comes es voluptas.. Erno μι amo non ect terpetua . ibi nee volupt/M: ubi η - per elua hetis', aut saltem diuturnior , ibi mola
Hare uitat ratio est una, eur voluptates hominum non
882쪽
snt perpetuae aut continentes etiam illis duabus rebus,saeui late 8c te subiecta, iisdem manentibus. Est & altera ratio, ex ptiore tariten apta seu pendens. Nam cur res nouae maioremasteram voluptatem, videatur Erasmus in prouerbio: Grata noui vij quam ob letae vel usitatae, haec est ratio, quia acrior est actio & intentio in res nouas qua in usitatas videre namq; licet, obiectare aliqua noua maiore ardore & eontentione et ceu los vel mentem eo homines dirigere Formula. Vbi maior vehementior actio, ibι maior volu
At in pabus nouis maior esi actis seu mentis , seu sen
ορέμα Quia supra docuit, voluptatem actio
nii esse τελος, id est, persectionem ι sic enim hoe verbum eo loco reddendum puto, non ut alii finem. Nami utrumque valet supra libro I. capisulseptimo adiungit de voluptate, cur eam Omnes expetant. Ratio namque ex prioribus est apta, ista, quia voluptas , Ut caeteras actiones omnes , ita& vitam, quam &ipsam constat esse actionem, perficiat.
Si voluptas vitam perficit. Ergo omnibu s expetenda. rerum primu , quia vita es actio,cuius omnisperfectrix est volvt s.
Ratio connexi: quia vita ab omnibus expetatur. natura. Voluptatem autem ad vitam faceret,& ad vitae actiones, confirmat & hoc signo, quod plarique omnes libenter in his actionibus versari leant, quas ipsi caras habςnt, quaeque cuiqi plaeenx: ut studiosus in licteris,Musicus in carminibus,
poeta in verssbus,3cc. . . multa , inquit poeta.de ventμ, de tauris narrat arator.
Vt igitur vita ita & voluptas omnibus est expetenda. Sed enim quaeri potest, utra alterius causa expetatur, vita ne voluptatis , an voluptas vitae gratiaὶ Quam disputationem alio reiicit: hoc inquit,certe constat,has res ita coniunctas esse, Mamice eonspirare tanquam coniuges, ut altera sine altera esse' nequeat. Nam actio nulla est,a Ωιultate & re subiecta bene i affectis persecta, quin comitem habeat yoluptatem, contra ex prioribus eertissimum est, nullam esse posse voluptatem, Ddd 3 -ὰ , abs
883쪽
absque ac tione. Ex prioribus tamen & de quaestione ipsa peti picuum esse potest, vitam non esse voluptatis, sed voluptatem vitae causi expetendam, nimiru ut actiones vitae mm litus exerceantur, alioqui efficeretur, voluptatem esse sum-rnuin bonum quod supra refellimus, voluptas est vitae tanquam condimentum, & actionum adiutrix,uou nua atq; Putauit Epicurus, &e.
Vnde seu ex quo, os εν, id est, ex eo quod modo dictum , actiones omnes voluptate perfici, ex eo in- . quam,argumentum capi potest,voluptates εc specie differre,' quod erit primum ex quatuor. Nam 4. argumentis ostendit, . voluptates specie discrepare. Primum, quia voluptates aliae sutilaae,aliae alienae. Alterum : aliae honestae,aliae tristes:3. aliae purae, aliae i m purae 1 . aliae denique beluinae, aliae humanae., Haee sunt voluptatum genera, quae & supra praeter ilia quae-
- -- J Docet voluptates disserre specie, primum
hac ratione, quia alias assiones aliae voluptates perfici ti
mares non abi μερετ, μι alia ab aliuρρrsicis turi ean ast is inter se disserunt. o At voluptates aba alivi actionespresseiunt. 'Ergo interse sterio disserunt.. Propositionem explicat, , confirmat exemplo rerum & na- Diralium &arte factarum. Nam animantes &Mbὀres, res naturales quia aliter atq; siter perficiuntur animantium perhi ctio est sensuum aeumen,arborum fine ditas specie quoq; differunt. Sic tabulae pictae&signa,domiis vasa& pellectilia ,resattificiosae:quia S: harum aliud atq; aliud est τελος, merito &ipsae specie inter se differunt Assumptionem confirmat. .-- R--s &ς. hupe in
884쪽
ia eslacu disserunt. Et eerte notum est, alias esse mentis, alias sensuum actiones. specie interse diserςpantes. Itaque di voluptates, quae pro actionum, quarum sant comites, discrimine variant, & ipsa specie dfferant neeesse est, quod supra attigimus cap.3.m . φαν ηδίαν τῆ b. J Altera ratio, eur voluptates speei edi Diarant.quia actionum alia: aliarum suae sunt x propriae volu- .ptates FormulA.
Ap voluptates aclionum deris disserentium βasini propria. Ergo i, ipsasteria inter se disseruna. Propositionis ratio haec est, quia affectiones cu πιέει suarum 'quaeque rerum subiee harum naturam sequuntur : subiectis Reeie differentibus d. Serui &-subiectorum. Nam idem speeie id dieitur, quod in eodem primo est subiecta: eontra specie differt, quod in dissimili, risustum & Meolore,& de voce dicitur fusea vox quasi semirauea J quae duo. quia dissimili ma lunt subiecto , R sustum voeis a fuseo coloris specie differa Assumtionem confirmat Aristoteles haeratione. - τὴν, ε e. quia voluptate actiones sita
quaeque augeatur di amplificetur Formula. Lua augent, sunt propria eorum,quε avent. At vorupt/Madtιonem auget e, amplificat. Ergo essM est propria, quam quget.
Propositionis, bai σα- ξον,&c. ratio, quia simile auget si mile, ut contra dissimile perimit & minuit I Quae euiusque naturae sunt propria & accommodata, ea solent amplifieate hominem J Aristoteles Izbroprimo da ortu e, interitu capit.Lεe eopiose libroseptimo Metaph . Assumtionem , id est, voluisphate actiones amplificari & augeri , eonfirmat exemplo Geometriae, Musicae &fabrieae. Nam his artibus deditos:si cum voluptate earum sunt studiosi , maiorem facturos progressum quam si eum molestia. Eademque est omnium artium& a stionum ratio, quas voluptate adiuuari & promoueri constat,sua & propria. Rettonum, inquit Aristoteles Misa. . Mun.c. r. voluptas in & πάρεριυς, instigat atq; tacitat
885쪽
incitat ad agendum. Itaq; quia actiones specie differunt, t
Oluptates earum proprias,quia auctrices, specie quoque iussere necesse est. . '
. Haec est proposito prioris conclusionis. lvetus interpres legit M. ικεια εοροι &c. Quo modo vinos propositionem concepimus
disserantibu steriesunt propria, ea inter sestecie
ipsa disserunt. Q. At volupta/e Upecie iusserentium propria. Erro, anter sie etiamspecie ipsa dissert. ιε rigi μέλοντά .J Tertia ratio cum secunda tamen coniuncta, cur voluptates specie disterant. quia alienae voluptutes actionibus sint impedimento quod confirmat Aristoteles exemplo eorum, qui tibiarum sono delectentur. Nam hos vixiposse se dare litteris, simul tibiam inaudierint. Tibiarum namque sonus litterarum studio est impedimento. Itaque voluptas ex tibiis ut aliena impedit literarum studium & actionem. Eadem est aliarum artium ac studiorum ratio: qua de re & silpra libro septimo, capitu. I a. adeo quidem, ut, si duo studia instituantur, suo agantur,quoru ex altero maior capiatur voluptas, hoc solum excolatur omita altero. Quin. etiam, quae agantur, si non magnam afferant voluptatem, . certe remissius agi &saepe omitti solent. Quod docet exemplo spectantium ludos, comoedias & Tragoedias. Nam hos si actio ipsis non sit iucunda, aut displieeat, non amplius attentos se praebere, sed ad bellaria se sua conferre solitos. Spectatores namque olim, quia totos inserdum dies in theatris . assiderent, maxime infima plebe, sit m poma, pyra, nuces, x& id genus .lia, in theatrum adferre selitos, indieat & hoc et Ioeo Aristoteles nam his vescentes meat Aristophanes in Plato. δc Horatius in arte Poetiea.
N.e Huldfricti eiὶeris probat aut nutu emptor. Sie deseribit plebeium Horatius. In Italia cepe omnes acto res pomis & pyris explodunt, id in Italia ego' vidi siepe. sieoli miseerunt, licui actio non placuit, poma interim, pyra, inuces &e. editJEx his perspicuum est, actiones suis volupta-;tibus adiuuari & perpoliti, alienis impediri, interrumpi &omittis voluptas ex etinino impedit literarum studia, Aristot arasn Magnisi suae aut 'voluptates & alienae quae sint,
886쪽
vos verbo indicat infra εἰάν Magnis . Sua igitur voluptatεssunt qua ex ea ipsa re, quἀ Urtur, ex ram relinquam actione capiuntur. Aliena vero&aduentitia voluptas est quae
aliutide, verbi gratia, ex studiolirerarum quae capitiir voluptas , ea illius est studii propria dc sua: ut igitur ex eo, quod actionum specie disserentium suae euiusque actionis propriae voluptates , & ipsis specie differunt: ita & ex eo quod alienae quaedam sunt voluptates, quae actionibus sint impedimento, specie quoque differant necesse est. Formula. Si voluptates alti na a tionibus sunt impedimento. Ergospecie disserunt. Ratio connexi, quia ea, quorum ipsiae sint voluptates. πει spicue &elarissime inter se disiuncta sint & speeie disserant. Ex his &hoe perspicuum , qua in re suae voluptates ab alienis discrepent. Nam illis actiones adiuuari & expoliri: his eas impediri & intermitti atque corrumpi. Nam voluptatum alienarum eandem fere esse vim, quam doloris & molestiae. Ut enim dolor, ita &alienae voluptates altionibus sunt impedimento. De dolore & molestia coiistat: Terent .nihil est tam facile,quin dissidiis fiat, muliusfaciata Differunt tamen hae . ipsa in re dolor & voluptas aliena. Nam ille propter se & sua natura, haec propter actiones alienas c nam multissimul stu . diis vacare , est ncias: est impossibile dicunt vulgo, est αδ υ ,αῆν est impedimento. Quare & hoc diecdum, dolorem ma gis impedire actiones,quam alienam voluptatem,& hoc est,
οι si φίλων λοι. J Exemplum eo memorat elegans Strabo tib ι.ε de citharoedo Iaso Cic. lib. a. de orat. de Disio.
Et Terent. in proogo Heyra de Funambulo. . - των. J Tres adhuc rationes Mur voluptatesspeeie differant, attulit, atq; una voluptatum partitionem unam. Hic & quarta ratio,&secunda affertur diuisio. Nam voluptates partim esse bonas, partim malas: illas expetendas,has fugiendas. Qua in re Plato, quocum&Cicero facit, tacite reia prehendi videtur, qui voluptates omnes malas esse voluit. Quanquam Platonem erudite tuentur Ficinus&Nobilius,ut 'qui voluptatis vocabulo eas duntaxat voluptates complectatur more vulgi, quae sunt corporis,&quidem eae, in quibus diximus versari Intemperantem supra bbro tertio extremo: voluptates igitur partim esse bonas, partim malas, docet bifariam
887쪽
xiam. Primum,quia & actiones partim sint bonae,partim m lae. Quid ita quia partim stant expetendae , partim fugiendae, partim laudabiles, partim vituperatione dignae: quod
certum. Quare eum actionum naturam imitentur & sequanis tur voluptates,merito. ut actones , ita 8c voluptates, panim
erunt malae. partim bonae. Et quidem bonae, quae bonarum actionum propriae malae,quae malarum. Deinde quia &eupiditates partim sint laudabiles & bonae, partim malae & repraehensione dignae : illae rerum honestarum, hae turpium.
Formula. Si cupiditatespartim sint bona, partim maia , turpes. Ergo multo magis voluptates partim erunt bona, partim
Ratio connexi, quia voluptates aictionibus cquae proprie diei solent bonae de laudabiles, vel eontra, & ex quibus fit ut ipsae eupiditates ita dicantur, quia sint cupiditates rerum Macrionum honestarum vel turpium sint coniunctiores,
quam cupiditates,duplici ratione,tempore nimirum &natu-- ra. Nam eupiditas Mactio tempore sunt disiunctae, altera alteram sequente. Prior est eupiditas & expetitio , posterior actio. Differunt& natura quia actio est persectio quaedam, cupiditas non item, utpote motus. At voluptas &eodeis cumb actione est tempore, ut act onis comes assidua & naturae fere
eiusdem, adeo quidem ut vix ullum discrimen reperiri possit, eaque re&supra voluptatem dixit esse actionem. Quanquam reuera voluptas non est actio, siue ea sit sensus siue mentis, sed actionis tam sensius quam mentis quiddam cosequens, supra explicauimus p. . Obseruandum autem quod hie indieat Aristoteses praeclarum praeceptum, ea quae inter se maximam cognationem habeant pro iisdem, saepenumero haberi, δc quidem rerum cognatarum vocabula sepe communicari & eonfundi. Sie voluntas est ani. , Iniquaedam facultas, quae tamen quia cum voluntatis actione magnam assinitatem habet volitionem di eunt barbari)saepe voluntatis vocabulum actioni tribui solet supral o 3. capituL s. Sic intelli sentia est & animi saeuitas & habitus: tamen saepe ita diei solet thabitus intelligentiae saepe intelli- gentia dieitur' propter aristissimam eoniunctionem habitus cum saeuitate supra lib. F. sic voluptas & dolor non sunt appetitus ti suga rui iud undae dc molestae. appetitus Sc
888쪽
toga proprie diei debeant amor seu desiderium &odium. pe tamen appetitus hic , voluptas, & fuga diei let dolor.
propter summam amnitate,qua eadem ratione & voluptas ac
dolor inter -- seu perturbationes numerati selent lib. r. ωhet. etsi proprie & vere voluptas ae dolor non sunt ii. quia pertinent ad id est, ad animi partem appetentem. Nam nihil est aliud, quam ιαξiι eupiditas sese prodens δc erumpens, nihil aliud quam iaciuosa. Atqui est commotio quaedam sensus, a quo motus ge- .nere quia voluptas est remota, merito non est-ρ :proptet assinitatem tame ut dixi, sepe diei solet. Assinitas perturbationum & voluptatis ae doloris in eo est posita, quod haec duo,& illae versentur omnia in rebus vel iucudis vel molestis, expetendis &fiigiendis. Itaq; voluptas no est illa sensiis
aut mentis actio, sed huius comes 8c επιγέννηκώm,quiddam consequens. Ad eundem modum & beatae vitae definitio supra lib. r. cap. 7. explicata, intelligi debet. Neq; enim beata vim seu beatitudo proprie & vere est actio virtuti cogruens, sedi eius eomes &incctus. Na beata vita verius est quςdam animitraquillitas disiecuritas virtute parta,quaDemocritus ae vetas vocat, ut est apud Cie.lib. a.defin. locus perobseurus ita
A ἡ-J minis rario,cur voluptates speeiedinferant,& earum tertia diuisio, hic afferuntur. Ratio hare est, quia actiones sensuum puritate inter se &abactionibus mentis I quae & ipsae inter se puritatea differunt. Formula. ' Myromssensua ab actionib. -tu es utras inter θρώ-ritate disserunt. Ergo voluptates alia abis eruntpurio-o decreprianis discrepates. Veru primu . Ergo Purae dicuntur actiones , quae nihiI aut parum admixtionis habent ex corpore. Itaque mentis actioneε, quia acorpore sunt seiunctiores, quam actiones sensus merito puriores dicuntur: mens autem ipsa quia partim practi ea, partim theo retica, qua Ha haec abinionb. corporis est seiunctissima,alte rationi hil permixta, merito&ipsae mentis actiones inter se , puritate disterent. Sic & sensus actiones non solum mentis actionibus sunt impuriores , &hactenus ab iis differunt: sed etiam inter sel, quatenus altera altera plus commereii cum corpore habeat. Hare actio aspectus ex sensiis acti ib.etit
purissima: proxim aurium, deindς olfactus, postea Psta
889쪽
tus , x tandem tactus, eurus constat S perspicuum est munus& actionem esse erat sistimam & maxime concreta. Cui rei rgumento est, quod hic sensus rangendi facili me laedatur omnis eorporis contrectatione. Et hinc quoque est, quod animantes quo sunt erassiores, eo minus sint participes aspectus, Sce. sensuum subtiliorum. Verum a Mem primum. Ergo Et secundum.Connexi ratio est, quia eadem sit voluptatum quae a stionum ratio. Itaque voluptates aliae sunt purae, verae,& integrae, aliae impurae, & concretae. De quaVoluptatum partitione multa praeclare Plato an Phtiabo extremo, de Rep. libro nono: de qua & supra capriui ρ & infra capit. septimo attingitur. Cicero liquidas voeat & liberas fibro primo de . quas Aristoteles eo s. Vocatvoeat supra libros extremo, dc plerunque ut &Plato Alteras voeat Vtrae autem aliis sint puriores, ex facultatibus & earum 'Hionibus modo diximus esse diiudicandum. Itaque mentis voluptates erunt purisItalae , &liquidssimae infra capitul.septimo: & inter has purior ea, quae est in contemplando, impurior, quae in agendo. re Dei, ea testium animarum & Philosophorum voluptates esse summas, liquidissimas &purissimas, est consentaneum, proximas eas quae ex virtutis abionibus capiuntur, quae hominum sunt
propriae. Sic philosophus non est homo, est phas quam homo, eolit id quod in ipso est diuinum, mentem videlicet, inquit infra Aristoteles Ex sensivum autem voluptatibus puri suma est quae aspectu capitur. De quaCie. lib. b.dem x eleganter No- . bilius lib. a. de Gluptate siquis in spelunca inquit per aliquotantios ines usus,educeretur , & adduceretur ei puella pulcsier rima;illa luce saltem frui mallet quam puellae aspectu J proxima est aurium ,& carminum voluptas: deinde odoratus & si rum atq; unguentorum. I Hispani & Afri floribus&vnguentis deieci antur, ea de causa Asri hodie inter flores & odores dormiunt, insanium ex odoribus, est ridiculum: illi plerunq; lippi ut &caecutiunt, ut etia apud Italos multi JHoru triu sensuum ut a stiones, ita voluptates sunt purae. nullo doloxe admixtae. Contra fit in gustatu&taehu, qui duo sensus, quia egestate laborant&expletione opus habent, numquam vat cant dolore, supra cap. s. Hae igitur ratione, &quia hi sensus maxime sunt eo creti Nerassi, ut modo dictu, horsi voluptates impurissimas esse necesse est. Eaq; is egregie docuit
890쪽
in his duntaxat duabus voluptatibus intemperantiam collo
cari, easque docui resse non tam humanas quam beluinas. Fi 'cinus libro de Voluptate , capite 7. 3c aliam Platonicorum rationem , cur voluptates aspectus & aurium caeterorum sen . istum volupt..tibus antecellant, affert istam, quia cum mentis voluptate duae istae cognationem hiabeant, quod docet hunc in modum. Notum est,& carminum bonorum,& tabulatum picta ruin, aut rerum similium suam quandam esse harmoniam & pulchritudinem, atq; 2artium conuenientia. Harmonia nulla est absq; ordine; ordo est mentis & rationis Quare non iliniri a dicimus, cum mentis voluptates sint suavissim ς,& horum lensuum caeteris este suaviores, ut qui selum harmoniae &ordinis sint participes. εκ ε ai. J Sexta ratio, & quaita potest esse voluptatum patetitio. Ratio haec est, quia hi, in quibus est voluptas, 1 pecie disterant. Ergo dc ipsae voluptates,& hoc est,quod ait, sa α ζ, επιρων. Antecedens, id est, voluptates este luas cuique
animati docet bifariam. Primum, quia sua cuiusq; est animantis actio. Ergo &voluptas, quς actionis est comes. Suam autem cuiusq; animantis esse actionem, Scopus quoddam ac munus docuit sh pra lib. I cap. 7. Deinde inducti eidem docet, quia 'omnia animaiuium genera percurrenti, id perspicuum fiat, es. se suam cuiusque voluptatem, equi suam,&c. Cuius rei testem adduciis c Heraclitum, cuius dictum ; AEnumstramen
malis quam aurum , inter prouerbia retulit Eraurius: homo ex auro, asinus ex stramento capit voluptatem: homo ex gem
ma , gallus gallinaceus ex grano frumenti , ut est apua AE-sopum. Tortia uana lupum sequitur,lum ipse esesiam,' FDνentem thisum sequitur lasciua capella.
Te Corydon, o Alexi, rriat ua quem l voluptas.' inquid Virg. Eclog. i. Sua igitur cuiusq; animantis est voluptas. Itaque voluptates partim urunt beluinae, partim humanae. De qua partitione&lupr. tib. 7.: εω μιικρὸν J asi diceret, non tantum humanae voluptates a beluinis Asteriint, sed quae in hominibus selis
reperiuntur, id est,inter humanas ipsas magna est vas ietas. Cuius rei causa haec est, quod etiam hominibus alia aliis sint iucunda & chara. alia aliis molesta & odiosa. Q uemadmodum& multis aliis in rebus usuuenit: verbi gr. non eadem sunt dulis