장음표시 사용
901쪽
xiam Primum, quia Machiones partim sint bonae,partim m lae. Quid ita quia partim sunt expetendae , partim fu- . ' giendae, partim laudabiles partim vituperatione dignae:quod certum. Quare eum actionum naturam imitentur &sequanis tur voluptates,merito, ut actones, ita 8c voluptates. partim erunt malae. partim bonae. Et quidem bonae, quae bonarum actio m propriae malae,quae malarum. Deinde quia &euoiditates partim sine laudabiles & bonae, partim malae &re- praehensione dignae: illae rerum honestarum, hae turpium. Formula. Si cupiditatespartim sunt bona partim mala se turpes. Ergo multo magis voluprates partim remi bona , partim
Ratio connexi, quia voluptates actionibus quae proprie diei lent bonae Et laudabiles, vel eontra, & ex quibus fit . ut ipsae cupiditates ita dicantur, quia sint cupiditates rerum &-onum honestarum vel turpium j sint coniunctiores,
quam cupiditates,duplici ratione,tempore nimirum &natu-- ra. Nam eupiditas Mactio tempore sunt disiunctae, altera alteram sequente. Prior est eupiditas & expetitio , posterior actio. Differuntes natura. quia actio est persectio quaedam, cupiditas non item, utpote motus. At voluptas &eodem cum . actione est tempore, ut actionis comes assidua,&naturae fere
eiusdem, adeo quidem ut vix ullum discrimen reperiri possit, eaq; re&supra voluptatem dixit esse actionem. Quanquam reuera voluptas non est actio, siue ea sit sensus siue mentis,sed actionis tam sensus quam mentis quiddam cosequens, supra ' explicaui se v. . Obseruandum autem quod hie indieat Aristoteles praeelarum praeceptum, μη ea quae inter se maximam cognationem habeant pro iisdem saepenumero haberi, εc quidem rerum cognatarψm νο- cabula s*pe communicari & eonfundi. Sie voluntas est ani. i mi quaedam facultas, quae tamen quia cum voluntatis actiorine magnam assinitatem habet svolitionem di eunt barbari)saepe voluntatis vocabulum actioni tribui solet supra libros. capituι s. Sic intelligentia est & animi saeuitas & habitus: tamen saepe ita diei solet filabitus intelligentiae saepe intelligentia diciturin propter arctissimam eoniunctionem habitus eum saeuitate supra lib. F. si e voluptas& dolor non sunt ap
902쪽
.ga proprie diei debeant ainor seu desiderium &odium. Sae Pe tamen appetitus hie , voluptas, & fuga diei selet dolor.
propter summam asnitate,qua eadem ratione & voluptas ac dolor inter seu perturbationes numerari selent lib. r. et . etsi proprie & vere voluptas ae dolor non sunt ο θη.
quia πιιθη fertinent ad id est, ad animi partem appetentem. Nam nihil est aliud, quam .uξic eupiditas iese prodens & erumpens, nihil aliud quam catiuosii. Atqui est commotio quaedam sen rus, quo motus ge
nere quia voluptas est remota, merito non est σωρ :proptet assinitatem tame ut dixi, saepe ἀαθ, diei leti Assinitas perturbationum & voluptatis ae doloris in eo est posita, quod α- haec duo,& illae versentur omnia in rebus vel iucudis vel molestis, expetendis &fugiendis. Itaq; voluptas n6 est illa sensus aut mentis actio, sed huius comes & επιγε-n ,quiddam consequens. Ad eundem modum & beatae vitae definitio supra lib. r. cap. 7. explicata, intelligi debet Neq; enim beata vita seu beatitudo proprie & vere est actio virtuti c6gruens, sed eius eomes &effictus. Na beata vita verius est quςdam animitraquillitas&securitas virtute parta,quaDemocritus A. in vocat, ut est apud Cie.lib.a.de M. locus perobseurus ita
intelligi debet. A η minia ratio,cur voluptates sprete dinferant,&. earum tertia diuisio, hic afferuntur. Ratio haee est, quia actiones sensuum puritate inter se Nabactionibus mentis iquae & ipsae inter se puritatea differunt. Formula.' actiones sensia ab actionib. -tis utras inter θρώ-ritate, disserunt. Ergo voluptaues alia abis eruntpurioiam o decis proinde distrepates. Veru primu . Ergo Purae dicuntur actiones , quae nihil aut parum admixtionis habent ex corpore. ataque mentis actione. , quia Acorporessint seiunctiores, quam actiones sensus merito puriores dicuntur: mens autem ipsa quia partim practi ea, partim theo retina, quarta haec ab inionb.eorporis est seiuncti cima, altera nonihil permixta, merito&ipsae mentis actiones inter se puritate disterent. Sic&sensus a stiones non ilum mentis actionibus sunt impuriores , &hactenus ab iis differum: sed etiam inter sel, quatenus altera altera plus commereii cum corpore habeat. dure actio aspectus ex sensius acti ib.eti
purissima: Eroxima aurium, deindς oliacius, postea gusta
903쪽
soo IN CAP. V. LIB. X. ET HIC .
tus, M tandem tactus, cuius constat S perspicuum est munus&actionem esse eralsistimam & maxime concreta. Cui rei
rgumento est, quod hic sensus tangendi facili me laedatur
omnis corporis contrectatione. Et hinc quoque est, quod animantes quo sunt crassiores, eo minus sint participes aspectus, &e. sensium subtiliorum. Verum a em primum. Ergo&secundum.Connexi ratio est, quia eadem sit voluptatum quae actionum ratio. Itaque voluptates aliae sunt purae, verae,& integrae, aliae impurae,&concretae De qua,oluptatum partitione multa praeclare Plato in Phriabo extremo, de
Rep. libro nono: de qua&supra ρ & infra capit. septimo attingitur. Cicero liquidas vocat & liberas sebro primo de .
quas Aristoteles eo 6. Vocat ειλικw εῖς voeat &ἁmγως supra libro 3 extremo,&plerunque ut & Plato Alteras voeat Vtrae autem aliis sint puriores,
ex facultatibus & earum 'stionibus modo diximus esse diiudicandum. Itaque mentis voluptates erunt parillimae , &liquid stimae infra capitul.1eptimo: & inter h. is parior ea, quae est in contemplando, impurior, quae in agendo. Quare Dei, eaelestium animarum & Philosophorum voluptates esse summas, liquidissimas &purissimas, est coiissentaneun , proximas eas quae ex virtutis actionibus capiuntur, quae hominum sunt
propriae. Sic philosophus non est homo, est phas quam homo, eolit id quod in ipso est divinum, mentem videlicet, inquit infra Aristoteles. Ex sensuum autem voluptatibus purissima est quae aspectu capitur. De quaCie. lib. b. dem eleganter Nobilius tu . a. Letioluptate siquis in spelunca inquit per aliquotantios ines usus, educeretux, & addueeretur ei puella pulcherrima; illa luce saltem frui mallet quam puellae aspectu J proxima est aurium ,& carminum voluptas: deinde odoratus di fi rum atq; unguentorum. I Hispani & Afri floribus & unguentis dele, stantur, ea de causa Afri hodie inter flores & oὸores dormiunt, insanium ex odoribus, est ridiculum rilli plerunq; lippi ut & caecutiunt, ut etia apud Italos multi JHoru triu sensuum ut actiones, ita voluptates sunt purae, nullo dolore admixtae. Contra fit in gustatu&tactu, qui duo sensus, quia egestate laborant & expletione opus habent, numquam vacant dolore, supra eap. s. Hac igitur ratione, &quia hi sensus maxime sunt eoereti sic erassi, ut modo dictu, horia voluptates impurissima esse necesse est. Eaq; is egregie Aristab.s docuit
904쪽
in his duntaxat duabus voluptatibus intemperantiam collo
cari , easque docuit esse non tam humanas quam beluinas. Flia cinus libro de Voluptate , capite 7. & aliam Platonicorum rationem , cur voluptates aspectus & aurium caeterorum senis. suum volupt.Itibus antecellant, affert istam, quia cum mentis voluptate duae istae cognationem hiabeant, quod docet hunc in Hodum. Notum est,& carminum bonorum,& tabularum pictarum, aut rerum similium suam quandam effetia moniam & pulchritudinem, atq; 2artium conuenientia. Harmonia nulla est absq; ordine; ordo est mentis & rationis. Qua re non timuia dicimus,cum mentis voluptates sint suavissim ς,& horum lensuum caeteris esse siuauiores,ut qui selum harmoniae & ordinis sint participes.
hκεἰά ψεκώσω. J Sexta ratio, & quarta potest esse voluptatum partitio. Ratio haec est, quia hi, in quibus est voluptas, 1 pecie disterant. Ergo & ipsae voluptates,& hoc est,quod ait, My --ν bέιων. Antecedens, id est, voluptates esse luas cuique animati docet bifariam. Primum, quia sua cuiusq; est animantis actio. Ergo &voluptas, quς actioni S est comes. Suam autem cuiusq; animantis este actionem,& opus quoddam ac munus, docuit supra lib. I. cap. 7. Deinde inductione idem docet, quia omnia animantium genera percurrenti, id perspicuum fiat, eC. se suam cuiuique voluptatem, equi suam, &c. Cuius rei testem adduci tyc Heraclitum, cuius dictum ; Asinumstramen maste quam aurum inter prouerbia retulit Eratinus: homo ex auro, asinus ex stramento capit voluptatem: homo ex gemma , gallus gallinaceus ex grano frumenti , ut est apud AE-
Torva leana lupum sequitur,lum ipse eclesiam,' . Florentem Uthisum sequitur lasciua capella. Te Coodon, ό Alexi, rria ri ua quem g voluptas.' inquit Virg. Eclog. 1. Sua igitul cuiusq; animantis est voluptas, Itaque voluptates partim erunt beluinae, parti in humanae. De qua partitione κουρει κρον θQuiasi diceret, non tantum humanae voluptates a beluinis distentiat, sed quae in hominibus selis reperiuntur, id est,inter humanas ipsas magna est varietas. C uius rei causa haec est, quod etiam hominibus alia aliis sint iucunda & chara. alia aliis molesta & odiosa. Quemadmodum dc multis aliis in rebus usuuenit: verba gr. non ea letin sunt dulis
905쪽
CAPUT ULCOMMENTARI Lmia. J Altera hac libri huius parte debeata
vita duo fere adseruntur: prius. eam in aditone eaque non lu- 'dicra,sed seria, non vero in habitu est epositam ; Alicium,eam persectionem in actione non agendi, sed contemplandi, seu . theoretica versari. De priore hoc capite, de altero T. ω - , J Expositis, quae ad virtutes, libris r. prioribus&ijs,quae ad amicitias libS &ijs, quae ad voluptates ει ν .ct hoc libro, pertinent: reliquum esse ait,ut de beatitudine explicetur. Causiam affert hanc,quia rerum humanarum, quarum scientia est Politica . his in libris explicanda sit finis & vltimam. Verum quia&de hac totoferetiό r.est explicatum,ea re breuiorem se hic sere ait, positis tanquam certis& fixis ijs, quae ' lib. . sient explicata. Methodus autem explicationis inὰicatur Verbo, τ ω: qua de re supra;bb. r. πο WA .m tam . J Docet beatitudinem non esse habitum, sed actionem, ex habitu tanquam ex capite & sonte profluentem. Non es le habitum,& supra lib. I. cap. . docuit. 8c hic iterat breuiter duabus rationibus, quarum prior, quia emceretur ut etia qui toto vitae tempore sterteret ac dormiret, esset beatus Altera ratio, quia essiceretur, ut summis oppressus calamitatibus , nihilominus sit beatus. Itaq; beatitudo non habitus, sed 'aetio portus erit, quod docuit supra γύ, καὶ J Posito beatitudinem esse actionem; exquirendum praeterea & videndum, quae & qualis sit actio.
Nam acti Onu duo sitiat genera, quarum aliae imi propter se expetendae,aliae non item, sed propter aliud&neces litatis causa:
qua de re dictu&sup 6. Vocet igitur beatitudincesse actione per se expetenda, quia sit se ipse c5tenta& nullae rei indiga,quil vera est actionum per se expependaru nota& Eprictas , Ut ait his verbis, Nam illae, inquit sunt adhiones per se expetendae, a quibus praeter actiones nihil quaerat aut expectet nulla ad reprii terea sint Vtiles aut moessaliae. λ . σου inis , A Jνα Exposito beatituduae esse actiona per se:ia Egredi quia eius actionu generis multae sinit species docet, quaena actio p se expetenda sit beatitudo. Adsert autem , hoc loco duo earu actionu genera,virtutu seu bonestas&ludi-
906쪽
O libera potεH. Quod idem de Tyrannis & Plato lib.ρ. de Rep-
Ea re maxime a verto regib. disserre,quodisii omnis vera se propria voluptatis expertes moisissime lucrendissime υita transgant. Non igitur,quia Tyraniai corporis voluptates aliis omnibus preserunt, ea re naὀi0res reuera & sunt & haberi debent. Nam & pueris multa licet per se villa, ut pilae, sphaerae, urbines, tui, tiochi,crustulae,&c. sunt chara&in pretio. Quare ut eadε non sunt viris, quae pueris chara dc h'norata: ita & consentaneum est,n5 eadem esse chara viris bonis, quae improbis. Hoc
posito ad principium redeundum, & videndum in hac rerum cissimilitudine . a quo petendum sit iudiciunt,ana viro bono, an vero ab improbo. Ait igitur iam saepe id iteratum, iudicium, & de actionibus & de vol uptatibus non ab improbis,sed a viro bono esse petendum. Q d si ita est, ut est, sequitur, iudicium Tyranni aut diuitis, aut potentis in rebus bonis aut malis diiudicandis esse plane nullum. Reprehensa aduers inorum ratione, hoc
amplius . pr erea adfert rationes, qui b. doceat beatii vitani
non esse in ludo,aut in ludicris aetioni Dus,sed in seriis de virtuti
consentaneis .Prima ratio,cur beata, inquam,vita non si in tu
do,quia est in virtute. Este in virtute docet hac ratione, sin virtutis actime, intellige, J quia virtutis actio vito bon0.l cuius iudicium iam diximus unius este spectan umὶ maxime sit expetenda. Quid ita quia ea cuique actio est expetenda maxi me,quae a suo cuiusque habitu oriatur & manat,
Sic Musico canere, docto philosophari, pictori pinor et me est&iucundum &expetendum supra lib.9. p. V ri autem boni habitus est virtus .Ergo virtutis actiones viro bono sunt & iucundissimae & maxune expetendae. Si maxime expetendae. Ergo in his est beata vita Nam hoc esse maxime e petendum & iucundissimum , est beatae vitae nota & proprietas verissima, silpra lib. r. e .s r. In actionibus igitur virtutis est beatitudo: Ergo non in ludo,non in ludicris, quia vir tutis actiones omnes sunt seriae, sunt quas constat ludicris ex diametro aduersiari. Atq; ita haec uriba, ευις ωι ζ' η cum iis, quae infra sunt copulanda. Nam prioribus quidem hoc maxime agriur, ut doceatur, beatam vitam esse in actionibus virtutum: posterioribus non esse in ludicris, priorum argumento,quia sit in riitutis actionibus,quas constat esse ιπσουδα - δc serias.
907쪽
καρ-α ω ν G τελος. J Altera ratio, cur beata vita non siti ludo,quia ludus itori est γελος. Forma
Ergo es ς. Assumtionem confirmat bifariam. Prini una, quia ridiculum, stultum ,puerile & absurdium,ludi c. ausa omnes vitae Imolestias l1 ubire. Deinde, quia ludus est relaxatio quaedam & animi r .i Creatio,est ιαναπα: ins & reges. QAod & 1 upra aliquoties iteratum ti cap pen. tib. I. cap. 7. Sc Plato in Phriabo, ανα mi λα vocabulum multo magis Heroicum &grauiust viri reου δει η προλα frelaxatio studiorii est ludus J. Iam vero notum est relaxationem esse 'alterius rei causa,aii mirum midiorum&' Rionum. Nam ea ι ede causa requiescimus, & nOS relaxa- mus,Vt melius & contentius polstea ad labores& studia nostra Persequenda, esui recentes reduc possimus. formula: Omnu relaxat oe,reqvies eu arctionu sudioru causa. νLudiu 'relaxati o.
Ergo est actionum rudiorum cau non es igitur Er hoc est quod eleganter Anacharsis , LvDENDUM, UT
v v M v T E D A s Sic Ahstoteles hoc Anacharsis dicto pro-M positionein illam, ludum δὴ studia causa,cbfirmat. Illam Cero relaxa cones omnes esse studiorum causa& melius age udr,cOsirmat eo quod alioqui nullae hominum perpetuae pollini esse
Hrcta requie isc. Ex his perspicuum est, non tantum infirmum ὲ uesse argum cium illud a principum aut potetu iudicio stunt uin, sed &lloc, initio allatum fuerat,iudicras actioneSetae Ium numero, quae sint per se,non propter alia, & hoc in i etae falsum,quia i a cditet, lusiis & relaxationes esse actionii causa. λεγο . J Tertia ratio, cur beatitudo non si in Iebus ludicris, lutast in melioribus, siue ut ait Aristoteles '. A
Beatitudo est in rebus melioribus. Atriiseria ludicris sunt meliores, ct tam hominum,qua eius partium meliorum meliores quoque sunt action g. maz cria. Ergo
908쪽
Ergo beatitudo es inserise, non in iocularibus aut ludi
απολαυσωτ αν. J Quarta ratio, quia & mancipia aut serui Voluptatum quoque corporis participes & compotes elle poC. sint,eaque re Aristoteles has voluptates vocat seruiles, supra
sib., in . Formilla'. '' e . Seruis/nt participes compotes voluptatum corporis, ct i eum obtictationum. , . . . Atqui sunt expertes beata vita. Ergo beata vita non est eris actionibus. UPropositio est nota Assumtionis ratio indicatur his verbis, ει μη βιου &c. Ex Aristotelis sententia & decretis, interuos nocicadit beatitudo, quia nec vita, quae particula satis est obscura. Nam alij intelligunt vitam beatam, alii vitam virtuti consentaneam, ut Eustratius & Argyropylus. Posset Sc absolute dici, seruos esse vitae expertes, non quidem ζωῆς f sunt ehim animantes J sed βίου. Nam ut eleganter Iurisconsulti, Ierui pro onortuis ct pro nussis habentur,quod ad vitam ciuilem attinet. Iete quod attinet. Digestis de Reg. iuris: sententia tamen Arist. haec est, in seruos θon cadere beatitudinem, hac ratione, quia Virtutis actiones eorum sunt nullae, in quib. in beata vita consistit. Cur autem seruorum nulla sint recte tacta, ratio redditur ab Aristotele in Polit lib. 7. es. ι . hoc prouerbio,quiau δουλMe, non est ocium seruis,quia cumalieno pareant im perio, non pollunt ipsi rebus honestis vacare, qua de re ibi co- piosius, &o
COMMENTARII. g. A Dὶν ἡ γυοιτ. JDe argumeto dictu priore capite: hic & proximo docet, qua in re cosistat psectissima beatitudo. Docet igitui eam conustere in contemplatione,id est,menotis actione, idque nouem argumentis, non pluribus aut paucioribus. quantumuis Varient interpretes. Ex qua disputatione& hoc fiet perspicuum, conleplationea hioni,id est,uitaTheo- reticam practicae multis partibus antecelleIe. Q uadere extat
909쪽
sba. IN CAP. VII. LIB. X. ET HIC .grauissima disputatio apud Platonem,&ipsum Aristotel .lis T.
Polit. cap. a. Quod idem Cicero de peripateticis ait, eos contemplationi priores partes ita diaere in libb de Mib- . Ciceronis enim argumenta valde leuia, praesert praelicum, affert aliqum
iasi Admirabilis est in Arist. disputationum contextus & series. Primum namque posito , beatitudinem esse non in habitu, sed in actione: deinde etiam hoc posito,eam esse in aetionum genere, n5 quae propter aliud, ted quae per se: postea explicato, cam este in actione, quae per se, eaque ex virtute. Iam quia & .rtutum plura sunt genera, exquirit, cuius in virtutis actione eadem sit collocanda. Ait igitur, rationi esse consentaneun ,beatitudo ut collocetur in piae
stantissima virtute id ita λ quia exi bro primo,&de sensu communi notum est omnibus, beatitudinem rem esse unam omnium praestantissimam. ἴτη δι - ωη. J Ostendit, quaenam ea sit virtus praestantissima, idque ab habitu seu facultate potius. Nam consentaneum est facultatis optimae, optimam quoque esse virtutem, &Opumam denique actionem, Quae autem in homine facultas sit optima, & nomino & proprietatib. deici bit Arist. Ait eam ei te mentem, aut si alio dicatur nomine, ut a Platone intelligens anima, effecerte quiddam, quod reliquis partibus imperet & dommetur, &quo res praeclarae ac diu nae intelligantur, siue rursus ipsum dicatur este diuinum quiddam, diuinae particulam aerae, ut quidam existimaruiit, siue dicatur &sit omnium,quae sint in homine partium , pars diuinissima, Vt Aristoteles existimauit, qui naturam mentis non diuinam este arbitratus est,sed vi & potestate tam e tanquam diuinam. Nam vere diuina a corporibus sunt seiuncta, mens non item. inradere proximo capite. Sit igitur qualicunque nomine, tame
praestantissimum in homine, & praestantimma vis ac facultas, nimiru, quae dominetur libidini, irae, reliquis animae partib. R. intelligat diuinissima quaeque, essicietur, ut quia huius facultas ei' praestantissima, virtus quoque seu habitus & actio tandem eiusdem si generis, id est, aestantissima: atque ita serquetur, in mentis actione, ut perfectissima collocandam beatitudine persecta. Ex his intelligitur, eam in homine parte esto praestanti dimam,quae & caeteris dominetur, & qua res praecla rissimae cognoscantur, siue ea mens,siue alio gaude . nomine:
910쪽
siue ea sit diuinuni quiddam, siue inter omnes partes diuini si1-naa, &diu: nas proxima. Quae secultas, quia est praestanti iii-ma, &actionem eius dein generis este oportet, in qua sita sit
beatitudo perfecta Hane autem actionem non in agendo autemetendo, sed in contemplando esse positam , esse con-- templatrice quandam actione, upra dictum monet c. a. ορρολογή ον 3 τμ. J Hoc tandem loco orditur argu menta Aristoteles,quibus docet, perfectam beatitudinem esse
actionem in contemplando. I. Argumentum ii .est,quia con-xemplatio sit actio una omnium praestantissima. Quid ita3quia dc sit facultatis pstantissimae,&inreb pstantissimis. Contem platio est mesatis,ῆ constat esse rem pstantissimam: eadem rerum Is b intelligentiam cadentium τω τε ν,q multi Spartib', aliis rebus antecellunt. Iam ratum ex prioribu S, ea Sese praestatiores actiones,q & ex facultatib. & rebus subiectis, optime triique aflectis proticiscanthar. Contemplatio igstur, quia&mentis est& rerum lubintellige aliam caditum, actio eis merito praestanus lima. Ergo in ea est beatitudo. Ratio connexi iam est explicata, & isitio huim eviris , capite priore, se β. r. Quod autem laic leui ter de mente, idem copiosius anfra a cap. explicatur, esse eam rem prope diuinam. πι θ ει εχ τη scit. Aέρμα. J Altera ratio, quia contem platio actio est retaxime diuturna, multo certe diuturnior,quaaetio seu est genus, paricuntur in &9,-e a Graeci. Latine non possumuS, etsi παξεως apud Graecos
quoq; genus eii&significatorie . - l cuius rei ratio ab Arist. ptermissi, h. e est . quia in conto piando minor est defatigatio &labor si in agendo. Quid itai quia contemplatio a corpore sit
remotior, culus de corpori S Qvm 9 α cum exercendo muta-- tur,& de statu suo quasi dimouetur, exsistit omnis defatigatio. Αθco , a. hoc verum est, Vt nisi contemplatio psantasmatis &visis niteretur, quae corpori S Organis concipiuntur, nullu vmil laborem aut lallitudinem sit i cns ura, neq; unquam interrumpenda. Sic ubi no corpus, ibi no defatigatio. Itaq; quia cJtem platio mentis potiuS si corporis, no defatigationi est obnoxia.
interrumpitur contemplatio,quia Utitur phantasmatis. μισplurium de corpore participat, quod quia defatigat , actiones
non tam diuturn e quam contemplatio. Est & altera ratio,cur contemplatio actione iit diuturnior, & minus interrumpatulista, quia contem purio Inua se Vertatur, actio regatur occasio- Eee s ni bita.