Sigismundi Storchenau ... Institutiones Logicae

171쪽

nihil consideretur praeter Cori Ueratrum, id est, actionum nostraria item, quae in anima nostra Coneam exsistere, cogitare , dolere , l. late pollere &c. Et denique eorthis legitima demonstratione dedusunt conclusiones pure geometrica physicae, quin in his omnibus ulctum ad realem obiecti extra mentexsistentiam habemus. SCHOL. Qui nullam aliam evidentiarquam eam , quae in sensu intimo funmittunt, eumque hac de caussa unis veritatis criterium esse autumant, si sibi concordes esse velint, omne nem evidentem eorum negare, quexperiuntur, nec ex interna experitimo ratiocinio concludunt. Iam quam plurima praeterea quorum e nemo ullus, qui quidem sana ratios in dubium vocare queat. In vestiga nobis sunt indicia sufficientia veritanae, quorum nimirum ope de realextra nos exsistentia iudicia certa , dentia consor mare liceat, & praeci dem loco de iis, quae maxime ad Lnent, atque ad usum, vitaeque nost nes cumprimis necessaria Sunt. Quid senis CLXIX. Sensus natur.e eommunis ersus na v dam animi comparatio ipsius naturae

inuhπ cunctis hominibus indita, per quana ill

nis usum consecuti circa res quasdam non sunt obiecta sensus intimi, quaeqomnium captum , atque intelligentiam icommune, & in universum consentiens,

a. nullo alio principio pendens iudicium

eiusmodi iudicia sunt : exsistune praeter in ιomines in mundo 2 omnea homines My

172쪽

De nns. Int. sens. Comm. εν ni ad me fallendum , Ur decipie udum , iuiis. que concordi judicio asserunt: ex fortuito

partium concursu non potest exsurgere toδum a

siquod ordinatum , quod constantes ac deter

minatos motus edat.

CLXX. EUHunt fonsur naturae communis; An extis eum enim , experientia perpetua omnium saeis stat. culorum id contestante, deprehendantur inter homines, ceteroquin aetate, genio, temperamento , educatione , affectionibus, moribusque inter se infinitis prope modis discrepantes, judicia quedam constanter consentientia de reis bus compluribus , quin sensu intimo non perucipiunt , etsi reliqua eorum judicia fiat diversissima , necesse prorsus est , ut si commune quoddam omnibus principium , in quo ea in- nilautur ; universim enim quivis effectus gena-ralis generalem quoque caussam requirit, si- cui ab opposito ex diversitate enectuum diverinlitatem causarum , & ex diversitate iudiciorum diversitatem quoque principiorum rite .colligimus. Iam vero quod potest aliud esse, vel cogitari commune omnibus hominibus principium, nisi natura rationalis, ob quam .unt, & dicuntur homines λ Licet enim naturae diversorum hominum in quam plurimis diseserant, ut sere eorum facies, semper ἐamen in .essentialibus , quae naturam nimirum ham nam , & rationalem constitvuut, perfecte con

Veniunt, ut iterum diversae hominum facies in praecipuis. partibus haud discrepant: exstat igit'x principium quoddam in ipsa Matura hum Ba , & rationali sundamentum, id est quaedamRnimi comparatio , seu propensio naturalis, ς qua eiusmodi iudicia omnibus communia proficiscuntur . Et profecto sine hac potior ominum pars deficientibus principiis , sive

necessariis adiumentis nullum judicium verum, certum serre posset de rebus extra Se ex. . tentibus, quae tamen ad vitae consuetudinem

173쪽

x α pars it. Cap. m. apprime sunt necessariae; quod qui asserit

asserat quoque, neceSse est, maximam hominum rationalium. partem ratione ,. actionumque usu destitui .

Sc Hot. Etsi vero haec naturalis animi propensio ad rite de objectis. quibusdam iudicandurn omnibus. hominibus indicta esν, nota tamen iniomnibus incorrupta permanet; cum enim ho- jmines libertate polleant, fieri Rotest, ut quis idistortis animi affectionibus nimium induu lgendo. contrarios habitus contrahat, Suamque naturam magnopere depraver ς' atque, inde , fit, ut numquam fere omnes prorsusi hom g nes in idem iudicium conspirent, neque sit hi opinio quantum mave abSurda , quae non: aliquos saltem, fautores nacta fuisset. At vero nemo Vropterea inSerav. consentiens cete-

rorum plurium atque magis proborum 1 im dieium non esse naturale ; sensus enim hic εnaturae, qui nos ad recte iudicandum impeli ni , conferri debet cum alio natum: Sensu, iqui nos assi amandum, ac desiderandum in- tcitat: prosecto quis negaverin naturalem es- se parentum in proles suas amolem λ Interea tamen novimus parentes suisse, in qui- hus sensus hic naturalis erorsus suppreSSus, '

ac exstinctus suit . Ita igitur non launus corn- hmune quoque plurimorum in unumr conSen- titiens iudicium inter naturalia reponi debet,i tametsi ' nonnulli ab- eo. dissentiant. Quamvis hvideliced natura regulariter, & ordinate in Ninis operibus procedere soldat, pOSSunu ra- , men ea quandoque deformia , &ex parte irti perfecta esse ; & sicut in corporibus nonnumquam monstra . & abortus deprehendimus , ita ipariter monstra subinde animorum abortae iknveniuntur , quae ramen non fam naturae tri- ibuenda' sunt, quam ipsi hominibus, qui obi , perversum. libertaris, usum lamen illud a natu-

174쪽

ra insitum exstinguunt, ac frena pravis als Hionibus laxando propria culpa in monstra degenerant. Porro depravationis huius pr*cipuos sontes detegere non erit iuutile.

Fomes corrupti CommAnis natura Sensuae .

r. Cupidiras quaepiam Diemdi in-dinara , t ac iustos ultra limites provecta, quae nos impellit , ut curiosius ea perscrutemur , quaei mentis humanae captum longe excedunt : un- .l de consequitur , ut tenebris , ae Obscuritatibus involuti, omnisque ductu luminis privati

in gravissimos errores caecorum instar Drolatam r.

a. Vanitas quaedam ridicula , inanis et gloriae sudium , quo fit, ut ab aliis, ac prae- eipue quidem ab indocto vulgo discerni cupia-l mus : inde a iudiciis communius receptis dui scessionem facimus , aliterque de rebus O-l Rium captui expositis , quam vulgus soleat . I pr0nunciamus; simul vero, dum elatione anui mi aliorum sensa rejicimus, communem na .l inrae sensum repudiamus. 3 Insta quaedam sana anto menti opis. γ να fortuita quasi adhaesio ad sectam quampiam , quae se novitate , salsoque doctrinae , ac veritatis splendore aliquo tempore commendat; cuius tei exemplo Academici olim,& Sceptici fuerunt. Cum enim se Solos Saeculi sui eruditos, ceterorumque magistros ia- is tRrent, omnes ab ea doctrina alienos superint prae se despiciebant : & quasi commisera-j Done dignos intuebantur, ab iisdem ipsis in-rma iure merito derisi. M ) studium proprii commodi, quod frequen-rar repudiato communi naturae sensu, Sr perturos speramus ; sunt nimirum veritates quaedam in sensu naturae sun datae hominibus vuluptatum studiosis per quam moIestae, pro

175쪽

r a P v II. Cap. Dcpterea quod, si iisdem assentirentur

Tum prescripto vitae sue rationes irmoresque etiam suos ad eas consorigerentur ; quare, ut gravissimum hoc meris suis jugum avertant , veritare letarissimam contra comm qm omni hominum consensionem agnoscere nolum uisi, olim Epicureus ille apud Tullium μ. Pr. Dei providentiam depugnavit : IH ,, in cervicibus nostris sempitern IM num, quem dies, & noctes timerer Habet quippe voluntas ingens in intimperium, eoquo frequenter efficit , ctis veritatibus evidentissimis opinione maxime absurdas, praesertim si suavet voluptatem polliceant , ambabus qua amplectatur 'an um. CLXXI. Sensus naturae communis mxuli . fauit; cum etaim hec animi comparat' propensio ad iudicandum de rebus quilJuando eae menti debite proponunturetur in natura nationali , si ea umqvieret, ipsa naturae rationalis nos per errorem induceret ; atqui Me fieri neqpotest: seret quippe eo in caῖu natura Malis, eodemque tempore non rationaliseontradictionem implicat rationalis 3 est namque natura humana, quam qui expoliat , hominem bellias aequiparar

rationalis vero'; cum etaim error rationrioque errori ad Uersetur , neceSSe eyt

quae nos per sese ita salsum iudicium Et, natura rarione careat . Est haec omnium sere antiqv rum philosophoroe ρο- tu. δε fragio confirmata; audi Tulliram , om ' i 'tem in re consensus omnium gentium Iturae putanda est. δε Musta dare solem ιEr. 1ν. is quit Smeca , praesumti ni omnium D num: apud nos veritatis argumentum

,, aliquid omnibus videri.

176쪽

CQ dLL. Nullum igitur iudicium ad quod

'tolandum a sensu communi inducimur, ullo ly ς id potest esse falsum , atque adeo fieri ne- qin, ut quis vere iudicet de re , quae Sub omnium intelligentiam aequaliter cadit, quan- ο 4 communi plurimorum sana ratione utentissae iudicio dissentit; aut comprobet, neceSSe it, in se solum, ac in parvo ipsi similium manipulo residere naturam rationalem, reli-uq dis vero omnibus, ac proinde toti sere generi humano eamdem deeSSe. 0L. I. Profecto ut tanta in diversis homi-hibos circa res quam plurimas iudiciorum di- Vt itas non potest non esse evidens falsitatis ς ῖracter; ita ab opposito in ipsa hac ingenio, affectionumque diversitate perpetuus Om hyqda, aut sere omnium in idem iudicium con-

'a ni summa cum ratione pro certi Mima Ve' xktatis nota accipiendus est , quique eam re

pQt, ab insania procul abesse non potest. 'tirati huic, posita iam Dei exsistentis de- Rod tratione, maximum inde robur accedit . yda haec naturalis animi comparatio non pro 'dire queat, nisi ab ipso naturae auctore, cu lyΤ veriloquio, providentiae, & bonitati nul-' pλ's congruit, ut eas nobis iacultates nam

Iutta indat, quibus etiam bene utentes dire- '' in errorem impellamur; talis enim error η kpiam redundaret, ipsaque nos fallere di-ς Rius seret, quod vel cogitare absurdissimum 'κ Ex his manifeste conficitur, iudicia ex

'pia communi profecta non minus certa esSe si ' pin*ea, quae ex sensu intimo feruntur z esu

'Rost inter illa nonnullum evidentiae discri-bi haec quippe evidentia claritatis maximae ρ'liqnt S. 168. , ut ne umbram quidem du-Hi. .dmittant, quod de illis ex vero dici ne . t Cum enim iudicia in sensu communi sun- 'λt respiciant, obiecta extra nos exsistentia, yyy p0ssunt vivacem adeo in nobis impressio H s nem

177쪽

. Pan fh cap. IV. Um incere,. ut illa, quorum obiectam ipsnns

intrat nos exsistit.. Inde tamen, nemo inserat iudicia. sensus con Iluxus, non esse vero senSu evidentia: nam aeque naturaliter, . intestibii ter, & necessario inretieetum ad consensa mi determinant minorque ejusdem luminis viva- lcitas efficit solum, ut obieelunP minus clare ;non autem , ut: minus verae, ac realiter cerna- lt uri. aeque proinde insipientium in. munero, collocari meretur qui iudicia Sensus communis. Serio, negare, aud in dubium trahere ten- ttat, . atque is , qui iudiciis e sensu intimo prolectis assensum. abnuere praSumin, hoc Solum discrimine; quod hic a se ipso quodam modo. th discedere L ille vero, rationi ipsique naturae corationali renunciarae censendo foret. SmoL. Verum. adhuc disputata, Nan omnibus omninoe probantur II contendunt enim non- nulli , . complura iudicia omnibus fere homini- tilius communia falsa fuisse, ac erronea : cuiusmod L fuerunt, M. polytheismo , in quem. --nes olim nationes, . excπra solum Iudaica , . iconspirarunt de motu solis annuo citcrtellu-Tem 9 de non exsistentia antipodum : & deuique ,.nonne aiunt, Commune lardi omni umhominum, jugicium, est, solis diametrum vix duos pedes aequare se ac nisi a pbiloSophis contra-Tium evidentem demonstraretur , omne2 ad Unum homines 'sibii relIctii id firmissime. iudica

xent λ Ait vero haec , . & similia judicia ex sen-- naturae communi profecta esse vehomenret nego; nam ut ab eo, quod postremum est .

exordiar, hune erase sensum communem eo,

tum , ut de magnitudine: solis: iudicium 'strant, idomi sint, aperte 'falsum est. Et enim quis est retiam: de rudissimae plebe , qui l hae in re non philosophorum potius , ac ast

o fidesntiaveas Quis umquam seria mentemsΨnuavit, solidi giametrum sine ratione a. pMU

178쪽

m senti Inr, ει gens' Comm. 17sbus maiorem haberi Aut fingamus fuisse ta-

Iem an non uno quasi momento errorem deis

doceri potuisset provocando ad experientiam, qua certissime constat, obiectum quodcumque pro rati e maioris distantiae minus apparere 'Profecto vel imperitissimus novit plerumque suis se oculis de vera rerum ni agninidine decipi ; quare quo tempore absque consideratione censet solis diametrum duos duntaxat pedes compJ em, ita simul comparatus est animo, ait

- etant Illa atretatione accedente ici contrariam

parrem iudicando abear, priusque judicium erroris Condemnet: illud igitur primum iudicium

nota proficiscitur ex sensu naturae communi cum evidenrer erroris convincatur, per ipsum communem , & puriorem quasi naturae rationalis semum, qui per artentionem paulla accuratiorem obtinetur. Atque idem sentiendum est de reliquis erroribus popularibus, qui ra- . tiocinii non adeo sublimis, aut notae alioquin experientiae ope nullo prorsus negotio refuta lur ut pes'inersmo contingir, qui longe clariori , ac evsdentiori ratione ad rudium etiam captum refellr potest; quamquam & is non ubique receptu, fuerit, &ubi viguit, consocia. rus erar cum aliqua notitia unius, s a premi ν& praepotentis Dei, Deorum , b minumque parentis , ut suo loco in nieta physica demo

Addunt deinde axioma per Igatum, venis Cis. ἀν

ώοπε Auitorum piarear iudieari ; Sed his alio quoque automate occurri potest, videlicet rυοτ populi υσα Dei, Ut igitur superiori dictaavo conster veritas, id ita accipiendum esr, ut in res ligatur ea seritas, ad cuius investigationem singularis attentior, maior ingenii vis. dissicilius ratiocinium', aurex luisita experimentare. mrantur. Quae omnia utique frustra in .mul.

179쪽

titudine desiderantur. At veritaS, qudi solamentis applicatione absque longiori ratiocinatione cognosci potest, aeque ita vulgo, si ix naturae duetum sequatur. quam in sapie ruissimo quovis philosopho residere potest . iudicia. proinde vulgi in sensu naturae fundata nequaquam inter stultorum opiniones, ut disputationis gratia contendit Cotta , referri possura Denique , ut similibus objectis penitus. satisfiat, rite advertendum est, non agi hic de quacumque hominum singularium. Sod de ipsa naturae humanae , ac rationali, aue rivate , ne que hanc per qualemcumque majoris. hominum partis in aliquod iudicium consensione mi, sed per eam solum , quae ex ipsa naturali propensione omnibus indita proficiscitur, constitui: quare philosophi quam maxime interest, nosse ea, quorum ope duplicem. hanc hominu in consensionem accurate discernere queat eam, itarem sequentes. ei suppeditamuλ . Characteresa Confensionis in sensu natu--

Cbnsensio ex sensu naturae communii aroficiscitur , si nullam. habeἀt alian ori nem , quam quae ipsiur Daturae , ac sponte prorsus, & naturaliter sine ullae institurione. , . ac doctrina in hominum animis exoriatur Sic Dεi ex entiae 'religionisque naturalis nullam caussam, nisi naturam , . nullum i initium , nisi. naturae originem deprehendimus : nec enim id collocutio horninum , auo consensus effi-6 xi i. cit num institutis opinio. est confirmata, . ,, non legibus contra pol thos mi- , ἀυina-

180쪽

De nnae. Int. oe in o Comm. I speciaIi animi attentione vulgi eaptum poti Simum superante corrigatur , freque nrer in errorem inducit; hor, quod praejudicio quo j dam abrepti intelli mere non potuerunt , quo i modo homines, qui ob gravitatem suam comi stanter deorsum tenducit , in inferiore telluris parte haerere, & ambulare possint. l a. Si ea consensio su DNiυersitas , a ' pra

mnes om uino nationes di sis ι , non obstante temporum, ac locorum diversitate , ingenio. Iura, az morum repugnantia , propriorum et-l uiri commodorum Oppositione ; unde Cicero :l is filmissimum hoc a zgumentur' afferri vid

is tar , CHr Deos esse credamu , quod nulla

fi geias tam sera ,. nemo Omnium tam sit imis manis cuius mentem non imbuelit Deo-

ω rum Opinio. Item, nulla gens est, neque t I P,

ω tam immansueta , neque tam serat , quel se non, etiamsi ignoret qualem Deum habereis deceat, tamen. habendum sciat. Id si obtineat , haud. oberit, si in quavis etiam n

tiuae nonnulli dissentiant , si modo ii , quil reliquos aut doctrinae praestantiae, aut morum, it probitate antecellunt, prae reliquis quoaue eidem. iudicio firmius adhaereant ; quid enim natura doceat, ex ea desumi debet , quae minimum st naturali sua perfectione recessit.

Si iudieitim communi eo ensione furei, receprum , oes retenttim sne speciali sectae cu-

, sdam commodo neque impugnatum, nisi ab eo, qni palam praejudicatis opinionibus , acisinistris astectionibus agitur aut principiis MEas iam a se stabilita , quibuscumque Sumribu ,. pertinaciter defendere constituit , opponen ibus sese illico omnis ex parte meIiotis notae avientibu& - ) Si sensus illε sis connexus cum alitae υθ l statibus certis , ae ab ipsa καιtura dictatis ial tamquε alter animo infixus, ut nulla ua, in- ustria i vel violentia prorsus exotirpari queat, qui α