장음표시 사용
191쪽
188 Pars II. Cap. κnia amonum no Strarum regula; tanta ut nos in acquisitione boni, aut fuga mali, quod a rebus externis in nos derivari potest, Optime deducat; tanta denique, quanta voluptas, aut dolor, quem ex earum rerum usu percipimus, atque inde tam parum quis de exsistentia alio rum entium extra se, quam de ipso illo sea su , quo se ab iis interne affici sentit, serio dubitare potest; ex quo patet veram utrin que, licet non aeque vivacem, dari eviden- . tiam. Ceterum etsi Deus in uno vel altero casu per miraculum efficere possit, ut id , quoi it . Sensibus apparet, non exsistat; ut tamen hoc l. coastanter evenire admittat, quin hoc ipsum falia nobis ratione patefaciat, id enim vero il- ij
lius & bonitati, & sapientiae, & veriloquio si
omnino adversum esse dubitari vix pote t. i Opponunt hie alii imaginationes phreneticorum, ac iuriosorum, qui res, quae nusquam sunt, tamquam praesentes intuentur, inseque con
sequi putant, ut prudenter ambigi queat, linum sensationibus nostris obiecta reapse exsistentia respondeam . At vero eius rei ratio in ,
aperto est, eaque dilucide in psychologia explanatur : Interea , quod pro praesenti sufficit, Iam clara , tam manifesta est differentia interideam ope imaginationis re productam ; &eam, quae actu ope sensuum in mente exci- . latur , qua in clare senti mus differentiam, quae . inter duas ideas realiter distinctas intercedit . . Profecto diversissimas habemus ideas, cum de die solem intuemur, & cum noctu de eo co- gitamus; cum rosam Odoramur, aut rem quampiam dulcem gustamus: & cum praeteriti odoris, aut gustus solum recordamur; neque enim imaginatio tam vivaciter nos assicit, neque voluptas ,& dolor, quae potissimum senSationes nostras comitantur, cum ideis per phan- .us ἰ tasiam reproductis redeunt. Eleganter hane
192쪽
m etiam praedicare, que nova ides o caSione υν. l.
D earum figurarum , quas ope calami in ea dem pinxero . momento subseqnente sit in iUen- . ... Ital - ω te excitanda: prosecto si id mihi tantum ν
- ω imaginarer, die figurae in charta nusquam ii D Vparerent. Igitur non est merus ima nam tionis lusus, cum deprehendam charaeteres M Secundum meam phantasiam prius sermatos, ,, iam non amplius ab eadem pendere, nequacessare , quomodocumque mihi imaginet il-M los non esse, immo permanere & constantetis & regulariter, atque meam , & aliorum,quiis legeritar, Sensum p'ri ratione affecturos. 14 somma confugiunt alii, voluntque evincere, et vigilantium ideis exsistentiam rerum actualem nequaquam certo colligi posse; quem ad
modum neque ex somniantiu in imaginati om-bus eius generis conclusio fieri potest. At istis quidem respondere parum refert; si enim res ita e habeant, obiiciendo somniant & si mera
sint somnia, nulla exsistit veritas, nullaque sit cognitio ; vana proinde sunt omnia ratio i , linia; inutilia omnia argumenta . quae seu ad tabiliendam, seu ad refutandam eam rem ad ferri posse viderentur . Sed tamen ne nihil dicamus: valet huc primum responsio Supra Hala ; differentia enim immensa est inter imas nationem, quam somnians habere poSSum , esse in igne, & inter actualem sensatiomem, quam eo in casu experire; neque VoluptaS, aut dolor ea, qua vigilantes solet, vivacitate somniantes umquam afficit. Deindeshm vigilamus, clarissime agnoscimus absur-uRm quae in somniorum phantasmatis perpet d.
0ccurrit, confusionem ; somniante Vero eam
Rua discernimus; denique cum vigilantes de omnio cogitamus, optime perspicimus Sta-3um eum magnis esse tenebris involutum ue cum
vero somniantibus de vigilia larte cogitatio
193쪽
1po . Porr II. Cap. V. erit , eamdem Ot statum clariorem , vel altem aeque clarum percipimus.
LXXVIII. Testimaniam sensuum extarno r. certis otia: m omisibus es indietam βω-
niuna de compluribus rebus certum fit . ac evi deos g. i 77. γ in quibusdam adiunctis numquam fallit g. 14s.) , ac proinde iis recurrentibus infallibiliter indicat adesse veritatem 2 atqui hoc est es e iudicium veritatis sufficiens f. 16o. : ergo pater propositum.
Se Ηo L. Veritatis aio externa , sentu enim e terni nobis nihil annunciant de obiectis intra nos exsiStentibus: addo , certis arctam in limiatibus p cum enim testimonium Sensuum quam doque nullum sit, etsi fortassis adesse falso ui-: deatur f. ε s. , quandoque vero dubium g. 1 6. , patet illud certos intra fines con- eludi debere. Verbo , ut rem brevissime absolvam ; Sensum ope eae nobis veritates patefiunt, , quas obtinere possumus de rebus ad vitae usus, nostrique conservationem necessariis , qtilibus, aut noxiis, quo actioues nostras, communisque vita societatem regam , ac tueamur. Deus
quippe optimus, uti nobis magnam hac in tellure rerum ubertatem concessit, ita etiam ii dem in bonum nostrum nos uri voluit; iam vero si sensus vel prorsus nobis deessent, vel Constanter falsum repraesentando nos perpetunde luderent, omnium harum rerum cognitione , commodisque inde profluentibus destitueremur . Atque inde manifeste consequitur nobis hominibus eo fine a supremo A uetore Sensus, datos esse , ut iis in examine rerum nobis utilium, aut noxiarum uteremur, neque iis nos ConStanter decipi posse, nisi summa sapientia
sibi ipsi quodam adversaretur, utpote quae vel lat , ut ivadem modiis quae nobis ad cognoscem
194쪽
De Testim. SoH. Exterra. To, Has , qaibus utimur, res dedisset, in errores induo camur cons. g. 77. se hol. . Verum ut in his apsis rebus testimonio sensuum absque erranis di periculo fidamus , mecesse est, ut discamaseertam a dubio quovis in easu in assibiliteae discernere; id porro ad sequentia attendendo haud di me alter consequemur
i t. 3 Spectandus est ad quem sentus nobis ab Auctore concessi sunt; dati nimirum
tabis sunt sensus, ut supra dictum est, primk: no ad nostri conservationbin , ususque vitEnecessarios, non ad comparandas scienti te purου theoreticas, quantumvis eae ad meliorem animi culturam plurimum faciant: huic porro fini aptissime semper Sensus congruunt nam & umma pernicitate, totque modis diversis, dolore videlicet, aut voluptate , iucundis , vel 'iniucundis affectionibus mentem de rebus, quae ad conservationem vitae vel necessariae , vel utiles , vel noxiae sunt , admonent , & a-
iorum cum nostro' corpore convenientiam , Si-
. ve discordiam evidentes edocent . Inde quis corpus nobis est propius, eo sortius; quo vero remotius, eo debilius nos assicit; remotio- η quippe universim minus prodesse, vel obes e nostri corporis conservationi possunt.. Dectandum est sbiectum peculiare cuia i libet sensus. Quilibet namque senSus ex na- mali sua institutione ad res duntaxat aliquas, 'R que determinatas nobis exhibendas ordina- θ' . undε decipi nos mirum non est ; cum il- Φλη ope res ali as, ad quas i Ile directe se nore' tendit, cognoscere volumus. Multi cum Ma-
thy-nchio Merrime contendunt, ab oculis no- 'η perpetuo imponi , atque argumentum d ς'nt ab eo, quod eorrum renuntiatio de obie-
195쪽
Pari u Cap. V. rum magnitudine , ac distantia potissimum Disa sit. At Vero , Si rem accurate expendamus , deprehendemus utique proprium oculo rum obioelum solos esse colores , licet , ut
consuetudo fert, ex augulo per radios luminis in oculi retina sormato de ipsa etiam obiecticolorati magnitudine, aut distantia iudieare sere soleamus ; verum hoc iudicium non magis ad visum, quam ad auditum pertinet. Si quidem ex diversa quoque soni intensione , aut remissione de magnitudine , & discordia corporis sonori perfrequenter iudicium serimus . Quodsi iam ejusmodi iudicia falsa esse conti
gat , nullo iure oculis , aut auribus culpa. Ri- tribui poter,i, cum ea organa simili in casu non suo, sed alieno, tactus ni irum mutae refungi propemodam invita cogantur ; digiti nempe , pedes, palmi, cubiti. quae pro rerum mansuris universim hibentur , sunt partes corporis humani , in quibus sensus tactus praecipue viget, atqu' ad eas spessat explorare magnitudines, & disrantias objectorum , me surando videlicet per suam propriam extensiouem eam , quae est in objecto , ad quod applicantur. Nisi igitur testimonium oculorum de rei cuiuspiam magnitudine confirmetur perieuimonium manus, aut alterius partis mensurabilis , certam fidem non meretur : neque tamen propterea oculi sunt fallaces, aut eorum iunctio impersecta, cum ex se ipsis , α ex directa naturae institutione ii nobis solum concessi sint ad iudicandos colares, & solum per accidons ad discemendas magnitudines , et distantia adhiberi possint.
3. Ipsa rutis consulenda est, quae Velut Iudex Sensuum externorum renunciationes in examen vocare debet : quodsi ea ex aliis a. iliunde . certis principiis contrarium iudicet testimonium sensuum absque haesitatione relicis dumi est . Sic cum uobis oculi solem exhi.
196쪽
ἷent , di fecim, etijώs diameter duos circiter pedes completi tur ; hoc visus testimonium nullum obtinet apud nos momentum Hvra nem pe ratio nostra ex evidentissimis aliunde argumentis invicte colligit solem esςe corpus sphaericum, & in immensum tellia re maJus. q. Spectandum est testimonium sensuumi praecedens; quodsi sensatio quaepiam praesens pugnet cum iis, quae alias ope sensuum percepimus , gravis adest suspicandi caussa , vel objectum non esse debito modo collatum, vel mutationem quampiam seu tu obieeti, seu in organo nostro evenisse : est proinde testimo- nium praesens dubium, atque adeo iudicium eomque retinendum, donec voritas clarius evol
s. Spectandum est testimonium praesens femsur alterius ; nam si duo testimonia actualia diversorum sensuum inter se opponantur, ma j niseste patet , alterutrum eorum dubium es-
se: quod vero illud sit potissimum ratione objecti habita h. et decidi'. poterit . sic
eum oculi semum aquae immerseran exlibet cum vum , eodem si sui t mpore tactus eum rcpr
sentat rectum; credimus vero huic prae illo , quia partium in corpors distantias , cohaesio ne in , quotiusque magnitudinem explorare proprie ad tactum perci ner ; 'sic quoque infans Aprimum in ipsum in specillo , aut aqua videns alium intus latere tu scat infantem ; sed ubi speculum , aut aquam Saepius contigerit , emendat iudicium, G cbiit ra oculorum testii monium tactui fidem habet . 6. Spectandum denique est testimonium su-
suum aliorum hom nam; si etenim alid plurimis, ac sere Omnibus, quos organis aeque per sectis instrue os esse tuto credere licer . aliud appareat, atque mihi, sana ratio exigit , ut . me potius unum prae tot aliis selli iudicem ;becus euim natura ipsa potissimam hominum
197쪽
o II. Vis partem per se se in errores induceret , quod line absurdo ne cogitati quidem potest . . ScesoL. Non attuli hic criterium, quod complures in debita organorum conStitutione reponunt, aientes .: attendendum esse uel maxime, num sensus nostri valentes, ac Vegeti
sint ; id siquidem ips*m e t, 3 uod fere Sem p nses latet , neque praeter dicta alumenta ulla detur certa norma 1 ad Suam noStrum ea de re iudicium exigi possit . Reseit Ρ- Bumer suisse homine'. cui ad annum inta . tis sere trigesimu* omnia obiecta est O , ARςGeris hominibus, colore: imbuta appazueω rupi, quin tamen. id, ii q*'qRam animast verteretur: invaletudine eo circiter temporae . ςorrepto albugini R Ruaedam Spscie8. ex oculis declait, simulque, glRucoma , adhuc ignorans laborabat, di a uit 9 2 eo. Veroe tempore longe diverso . in iisdem rebus . ruas totie1 ante viderat, colore deprehenit . Iam quaeso , potuitne hic apte suam aegrotationem de recta. oculorum Suorum constitutione c*rtus esse λ i censuerit id sanet, 'at non sine gravissimo errBre 2 deinde an non idem ipsum, quod homini huic per m. liquod temporis intervallum contigit, quodque toto fasile vitae. spatio perdurare DO, tuisset, aliis etiam nonnumquo accideyρ Pal. tet. igitur, quemadmodum , vh testimqnium SenSuum Sit . cemi ., requiritur , us, ii si trite constituti; ira. quoque Adi: i', ip*μm i casu quovis singul/rj disςernendymi Q u . es
198쪽
CLXXIX. Atiε ritas est testimonium alte- quid auis rivS, quatenus nos movet ad aliquod iudicium
serendum ; & quia testimonium vel a Deo , st. ζ' ' : vel ab homine proficisci potest , ea duplex
est diυina , & humana. CLXXX. Auctoritas eoustituitur per scieπ- quod e-3 rsam, . veriloquium tessantis ; sic enim a Fus c. flatura comparati sumus , ut ad assensum relationi cuipiam praestandum non ante moveamur, quam firmiter persuasi simus narrantem neque decipi, neque nos decipere vel se, illud autem scientia rei, quae narratur et hoc veriloquium, seu veracitas praestat : igitur auctoritatam quamcumque Per scientiam, & veriloquium testantis constitui in apellio est. ιeOROLL. Quo igitur quis certior est de sciemtia, & veracitate testantis, eo maior com i parate ad illum erit alterius auctoritaS. i. η. CLXXXI. Atictoritas diυino parit certit quam em mervosicam ; eum enim in Deum nus ς' R la eadat impersectio , ut in theologia natura- dixitia i H demonstratur, nullo pacto fieri potest , ut is vel rei alterius scientia , vel veri dicendi voluntate umquam destituatur: quare Dei a ctoritas, quae per haec constituitur g. praec. a. nullo in casu fallere potest; sed eiusmodi imi dicium parit certitudinem metaphysicam g. 126. r igitur auctoritas divina patie certit Onam meta physicam.
199쪽
R o IL Cap. COROLL. Evidens igitur est auctoritatem Det di quale . loquentis esse indicium veritatis omnibias Lud elum numeris absolutum, in iis videlicet rebias ' μ Πελ spectarulum , quae per revelationem divinam. nobis innotescunt, atque assensum ob ear dem praestituin metaphysica quoque certim
dinem pollere. Anaiidhia CLXXXII. Auctoritas Sumana in se specta- h. h. ' tu quandoque fallere potest I eum enim quilibet
nonnum . homo in se consideratus ob intellectus humani Ru brevitatem errandi periculo. expositus Sit fieri vh i -t' ri pes est, ut quis de iis rebus, qyas te latur , non sit satis instrinitiis ; cum item volantas habia sana in malum propendeat, variisque affectionibus, ut spe, me tu , commodorum aut partium studio M. persaepe agatur,. fieri rursum: . potest, ut quis consulto etiam falsum pro v
ro propinando nobis imponat: quare cum ex alterutro horum sonte consequi necesse sit, utrinenirentes eiusmodi auctoritati fallamur , ma, uifestum est , auctoritatem, humanam in se spe latam quandoque fallerς posse. a. n.h. CLXXXIII. Auctoritas bumana eertis in a mim- itinctis' est infallibilis, pariιque eertitudinem tuis ii, nc evidentiam moralem; etsi enim quilibet ho-' mo seorsum acceptus e prori obnoxius sit, con' currunt tamen ea quandoque adiuncta , ut nemo eorum teni monio refragari debeat , auin ut id homini sana ratione utenti impossibile 'evadat : suaderetur nempe ea efficacitate . veritas, ut de ea nullo modo dubitare poSsimus , , etsi ibia , quae in obiecto inest, obscuritas non tollatur; sed hoc ad celtitudinem, & euidentiam moralem sufficit g. M a. & schol. ) . Quod si quis plura requirat, nae is veritatum , ac iudiciorum naturas confundit, aut in vanam logo machiam declinar.
SCHOL. Et profecto si ocularum aliorumquq
200쪽
m Auctoritate. is 1 sensuum testimoniuo sua constet firmitas, ac certitudo, cur ea testimonium hominum certis in adjunctis denegemus aequatim enim
utrinque ipsa nobis natura quodam modo fie- cessitatem imponit, ut' uni aeque, ac alteri testimonio. veritatem subesse nob S persuadeamus . Indidit nempe natura omnibus hominibus eam animi comparationem , ut verila rem discernere possint . quando eam ipsorum captum, ac intelligentiam non excedit, eam que a I iis enuncient, nisi parva quadam allectione in transversum agantur; unde fieri nequit , ut omnes Si inui falsum pro vero accipiant, aut illud malitiose nobis obtrudant. Si quis ad ea, quae in se experitur, animum advertat, sincerusque esse velit, lateri cogi rur, se tam procul ab omni de exsistentia urbis Romanae dubitatione abesse, quam pa-'rum de exsistentia so is supra horizontem , dum eum suis intuetur oculis, ambigere potest; profecto sicut fieri omnino non potest , ut serio iudicem, omnes cuiusdam typographiae charaeteres fortuito casu proiecto ita feliciter convenire posse , ut inde oratio quae
piam Ciceroni, aut Virgilii aeneis prodeat . ita quoque impossibile est, ut serio iudicem,
omKes homines, cum asserunt Romam ex si
stere, simul falli, aut in id, ut me fallant, conspirasse: igitur in hoc casu nullo modo liber sum, ut fetia mente unanimi tot ho
minum testimonio contradicam, aut non assentiar: id quod ad certitudinem, & evidentiam moralem omnino sufficit. Interea tamen latendum est, evidentiae huic non eam. ReSSe vivaciet a tem . qua metaphysica , aut phTaica gaudere solet; non tamen propterea minus vere, ac re aliter nostrum ea conse sum elicit: nempe non sum magis certus SO-lem exsistere , quando eum video , quam cer.