Sigismundi Storchenau ... Institutiones Logicae

81쪽

chius , qui toto libro tertio G ini Uectu bu-mano praestantissima de vocabulorum usta praecepta tradidit , unde compIura huc transtuliamus, cum eo comparat, qui, dum rati ex

quasdam componit , eodem charactere g. iam septem , iam novem designaret prout sibxaommodius videretur . Talis profecto aut insaniae, aut insignis doli notam effugere hauia

Sensus igitur vocabesorum in eodem se monis filo constanter idem retineatur. Quod LEnecessitu quandoque contrarium exigat, pro moneatur auditor , vet lector , nisi id adiurωcta manifeste ostendant , quod rumeri facile νraesumi non debet cum auditorum mens. sensui primum stabilito intenta saepius ad eadem non reflectat. Praecipue id de reminivaequivocri intelligendulis, quibus,, ut optandiam foret, prorsus abstineroe non licet .. Non equidem grande erroris: periculum est cum xes diversat pec aequi vocum terminum indicatadinullam interPse relationemi aut nexum habenT,. Sic nemo propterea confusas ideas' concipiet , quod votρο υενtex iam ad extremitatem c pietis humane, iam ad montis,. aut a boris sumnestatem: denotandam uiae ; praerepquam enim

quod haec, & similia iam iere, in vulguu nota

Sunt, etiam inver capuz humanum, & montis summitatem nullus, datur nexus'. At ubὴ res: Alae inter se nexu quodam copulantur, vel re lationem causae , & effictus hahent ,. rum: omnino obscuritatis, S confusionis poriculum in gens est. Notum est inter philosophos, quarita, fiducia Malebranchius post Cartesium pronunciaverh, calorem in nobis esse ,. Contra Pe vi patetiam, qui eumdem in igne larere conutende hant; ri tum est pariter ,. anta', quam- me, diuturna inde lis exarserit p di tamen totaldissidii. caussae alia non fuit quami terminus a vita calor diversis rebus inter se tame

82쪽

connexis attributus. Si Gartesiani ex una par te declarassent, se per terminum caHr intelint ligere sensationem illam , quam admoto nostro corpori igne sentimus; & si Aristotelici ex altera praemonuissent, se per calorem de i notare illam facultatem , quam ignis habet eam in nobis sensationem caussandi , lis totis uno poene momento decisae fuisset: tam parum enim quispiam negasset calorem secundum Cartesianorum mentem in nobis , ac eumdemia senis Aristotelicorum in igne esse , quam parum aliquis vulgo ignorat , dolorem ire nobis, pungendi vero iacultatem in acu admota inesse.

4. Cum obscuritatem de industria assecta-.mus, captantes inde reconditae cuiusdam, ac sublimioris doctrinae famam . Fit id potissimum vel adhibendo vocabula barbara, ac pel regrina seriendar imaginationi apta , quod al-chemistis perfamiliare est; vel utendo term nis receptis in significatione nova, inusitatis ,1 ac ad arbitrium privatum instituta , vel intrinducendo terminos novos , quin ulla declaratio praemittatur; vel denique usitatos etiam terminos praepBStere con)ungendo, ut SenSus ordinarius confundatur, & quidam quasi aenigna ta prodeant. Omnes diversae antiquorum ebulosophorum , & haereticorum sectae obscurit i iis huius affectatae exempla prope infinita nobis suppeditant. Sed & nunc quoque ea a nonnullis, ut subtilitas quaedam , ac nescio is quiae mentiS penetrantis vis appareat, adoptatur ecum tamen aliud in se nqn sit , quam doei ignorantia. Utamur igitur vocabulis usitatis, receptaque eorum significatione ; etsi enim haec quo ad originem suam arbitraria sit, non tamen propterea cuivis privato eam iam in usum indu clam immusive. licet. Quis namque te intelligat, si illam beisinia, quam equum vulgo V

6 cant ,

83쪽

M Para L Cap. R. eant, eamis nomine compelles , & vicissim . licet , utrumque vocabulum ex aequo inditaveris

sit ad hanc, vel illam denotandamὶ Que por- iro sit usitata vocabulorum significatio , a con- .suetudine vulgi desumendum non, e t; is enim i notissimum non nisi vagas , ac inde terminatam iideas terminis subiicit , nec in retinendo eorum sensu constans esse solet. Illi multo maxime attendendi sunt, qui studio & labore persectiores de rebus ideas sibi compararunt,& in quorum scriptis , ac sermonibus accura-tior vocabulorum usus communi doctiorum sum fragio elucet . Eam in . rem. Octinimus P. . z t. a. Bunier suadet , ut consuetudinem cum iis ar

O' Miorem colamus, qui distinctas ac praecisaSs irerum ideas. quibus imbuti sunt, claris, nitidisque verbis exponere Satagunt ἰ confusio. enim idearum, ut ait, est quaedam quasi pe- .stis, quae tacite ab iis, quibus familiarius uti mur, in nos serpit. Sed quamvis Sermonis ni, i

tor vocabula longo usu comprobata requirat , i id tamen rerum, idearumque noVitas non Sem per admittit ; cum enim. scientiri nῖvas Per petuo accessiones Obtineant , necesse eSt , uc .

multa decursu temporis . inveniamur, quae pri .mis linguarum institutoribus prorsus ignota fuerunt, ad que proinde significanda' antiqui- tas nullas nobis voces transmisit . In hujusmo- idi igitur casibus licinit recentibus , ae minus, hetiam sonantibus vocabulis uti ; quin immo si necessitas ita postulet , de novo quoque Cori sngere, si modo ideam , quarmcom nicata

n iam hanc facit ipse oratorum princeps Tu - - .ι. lius ris Quibuς etiam verba partienda Sunt, . i se imponendaque nova novis rebus nomina', iis quod quidem nerno mediocritem doctus mi is rabitur,. cogitans ini omni arte , prius ususis Vulgaris pommunisque non sit, multam non Vitatem uominum esse , cum, constituantur

84쪽

m earum Ferum vocabula, quae in quaque artam Versentur. Atque hinc etiam minus recte agunt ii, qui vocabula artium. ea intelligo , Que in quavis arte, ac disciplina iam civit Ie donata sunt , universiim, omnia, quod cum debita sermonis elegantia non cohaereant , e puncta volunt ; id genus enim vocev eo poti simum sine inventae sunt, ut magno Compe

dio id convenientissime significent , quod Secus non nisi per multas ambages V longasquae periph ases explicaeri posset . Neque vero enuo , quod te smini hi vulgo, aut artis illiu taperuis ignoti sunt ulla ratione conficitur,

sermoriem, nOStrum ec metito obscurum dici

posse I eum' enim ipsa obiecta a talibus igno, sentur, quid mirum,. Si terminos quoque, quibus eruditi eadem, exprimunt se non intelligand nolim tamen, , ut quis pudet, me eorum hi geomprobare inorem ,. qui eiusmodi vocabulis utuntur, quin distinitam eis ideam subiiciant,

aut eo solum fine,. ignorauidam suam tegant. D ὶ Cum sermo uoster tropist ,. figurisque oratori iv nimium abundat. Hec equidem ornal menta tum mesito, adhibentur ρ cum placera an tum cupimus ; at quando ira ςtruendus est auditor quando, veritas. communicanda, quan do iudicium, coirigendum, eorum usus tolerari non debet. ; ornatus nimius imaginationem au ditorum serit, attentionem a rebus ipsis aver vid, assectionesque vehementiores in eorum ani. miS concitat; unde consequens est ut Ver . tas minus clare, pervideatur τ iudiciaque perturba dis animi motibus magis , quam ratione congrua efformentur . Sit ergo, stilus philosophipimus, nitidus tament: abstineatur a Propis , M. figuris,. ceterisque elegantiis , quae verita icognoscendae plurimum obsunt. Caveatur pra

pterea nimia brevitas, & importuna loquac bras, utraque enim est mater obscuritatis; illa. Omittit, multa , sine quibus auditor men

tem.

85쪽

sem nostram assequi non potest a haec nimia verbo*m copia animos obruit, ac attentionem ladistrahi ωο Cum vocabula accipimus pro rebus ipsis, aut per eadem reales rerum essentias ve-

Te eLξrimi puta*ns. Termini abstracti huici potissimum peritulo subjiciuntur , neque est uel, a philosophorum antiquorum Secta, quati Vo-eabula quaedam abstracta, sibique perquam familiaria pro rebus ipsis reapse exsistentibus non venditasset ; sic Aristotelici formas μέν-s antrales , auimas vegetatiυas , horrorem vacui ; sic Platonici ideas aeternas, animam mNu-

Ei ; sie alii denique genera & species res esse realiter exsistentes sibi persuaserunt. Essentiae deinde reales vriain quam frequenter nos latent. Quis pro.certo definiat, quae propriet tes requisitae Sint, i us 'uidpiam ex vero dicatur aurum ρ An sola gramitas cum eolore λ An etiam ductili sy maIi abititas i An omnes simul λ An suinta una cesset esse aurum , Scqua λ Et quoties tamen, dum declarationem cujuspiam vocis audimus, ea internam res i sius constitutionem exprimi firmissime putamus Inde vero duo haec necessario conSequuntur, ut primo auctori, qui eodem, quo nOS, vocabulo utitur, nostras ideas a fingamus, contra monitum g. 8 i. cor. a.):: deinde ut rem eam arcto adeo nexu cum determinato vocab Io colligemus, ut quamprimum aliud licet synon innum enunciari audimus, perturbemur, aliudque objeetum designari arbit emur. Caveamus proinde , ne umquam vocabula ad res ipsas transferamus , autumantes , omnia, quae in rebus insunt, per eadem accurate denotari : sed illud alte menti infixum haereat erantum per vocabula de rebus ipsis significari, quantum loquens de iis cognoscit.

86쪽

DE DEFINITIONE.

termino cuidam res non demem explicamus ; deis 'R finitum , seu res deso se est idea termitio illi subiecta, vel res ipsa per eam ideam repLE- sentata : sic segn- ideae is maeniae latentis ar- . 1ieulata voce prolatum est definitio , res definita est υο μία- e item' sim ex . res r praejen alio in mentae facta est definitio idea . CORQI.L. D detaitione igItur debent distincte enumerati notae obiecti , ' quas, Τ a illa repraesentat, & quidem nec plures , nec Pa cioreS, quam que Suisiciunt obiecto ab omnibus aliis semper discernend is μ' . a Rom. Σ. Cum idea distincta eadem sit cum idea complexa *- 7s. schol. , in definitione per notarum enumerationem nihil aliud fir , quam ordinata idearum partialium equibus idea compIexa definienda coalescit, evolutio : sic idea complexa quae termino Iogica exprimitur, constat ideis partialibus, Io sciencia, z. quae f.ι custarem cognoscitivam, dirigit, y. Irvositis ex uicaD Legsius 4. rognoscenda veri st' - ACOROLL. 3. Hinc ideae. cunfusae, seu SimpliceS definiri nullo modo uossunt cons. g. y - fh & g, 8 . s hol. ii I. fili.). Sic ille e tuminis, eoloris ,, Joo. , & omnium fenf/tιouum nostratum definiri nequeunt o. - LXXX

87쪽

84 Pars I. Cap. VI. LXXXV. Plures ideae partiale complexam , quae definiri debeat

vel inter se pugnant , & una colqueunt, ut ideae rotunditatis , & iquo in casu idea complexa decepti re ipsa nulla , & proinde etiam ei inanis sine mente SOnus f. II. cccum se hOl. ); vel vero eae inter snuntur, ac simul eonsistere posspropterea etiam res ipsa per id eam

repraesentata est possibilis s. siet. : ut ideae, figurae, & rotundii deae animalis , & rationalis. Hansibilitatem rei, quae per ideam cofiniendam repraesentatur, vel madefinitio, vel non. LXXXVI. Definitio nominalis sium spectata nondum constat relpossibilem: ut eclipsis lunae est tinis Iuni plenae . Circulus est 1 cur υa in Ie redeuute, ει undique centro distavre clausum. Definitio ostendit rem per ideam complexa esse possibilem, dicitur reatis vel vero obtinetur, si causa, & mocilla oriri potest, distincte expon; psis lune est defectio luminis Iunoritur ex umbra telluris solem intiu terpositae . Sι linea quaedam recticto fixa circumducatur, alterum idofer ibis circialum. SCHOL. r. Definitio nominalis qneticam transit, sive potius sparatur, quam primum rei pePlexam repraesentatae possibilia gumentis evincitur; cum enim qua obiectum vel possibile tan

se exsistens reprae Seniat is Uera

88쪽

ne Domitione . Meam esse possibilem , constat quoque loeam definitam non esse deceptricem cons. g. 83. . Sic in exemplo definitio nominalis Dei ,

quod sit eos necessarium , vel infeste perfectum, evadit genetica, si Solide comprobetur ens, quod necessitate absoluta ad exsistendum , aut infinitis persectionibus pollet , in se non repugnare. Contra ubi rei per i- deam definiendam exhibitae repugnantia demonstratur , notum fit eam ideam fallacem e se, ac deceptricem. adeoque reipsa nullam ;proinde etiam definitionem ipsam ipsam inanium duntaxat sonorum collectionem atquaadeo sine mora repudiandam. Ita definitionis nominalis , quam impius Spino Ea Deum ponit substantiam cogitantem , individuam , ae infinite . extensam, abs arditas patefit, cuin id genus substantiae pugnantia involvere demo astratur . Atque inde manifestum fit pςimo , definitionem eo usque solum permaneremere nominalem, quoad nec possibilitas , nec impossibilitas rei evidenter elucet: deinde qua ratione definitiones nominales probandae

sint; id quod in primis philo,opho curae esse debet, nisi in paralogismos , erroresque quam plurimos delabi velis.

SCHOL. a. Quod ad definitiones reales attinet ;eae nomenclationem hance propterea solum sortitae sunt , quod ideam realem , id est , reaIiter in nientem exsistentem exprimunt . Qui earum realitatem larius extendit, & cum veteribus existimat. per easdem realem, Se phyaicam rei per ideam repraesentatae natu ram, aut essentiam significari, vehementer sallitur Physica siquidem rerum essentia non in una, vel altera proprietate, quae ceterorum fons sit, & origo ; sed in reali, ac integra omnium proprietatum collectione con-Sisrit . quae nobis ut plurimum incognita est. Definitiones nimirum nostrae non ecpri

89쪽

munt nisi natu fas feram Meales , hDc e t , prout eas torrente e ei pimus , & quantum cla. 1iς in idea n9stra repraesentatur. Quodsi na-- tura, rei es enetia rei ideatis eadem sit cum

mn omnino' ex vero dici potest per definitionem exprimi realein rei naturam; sed istud eo soli in casa contigit, cum nobis ipsi x sine attentione ad rerum exsistentias ex arbitrio ideas complexas in abstracto efforma- . 1 rus ; tum enim obIectum idear eiusdem est' in se praecise tale , etsi ut tale non exsistat. Ita agunt geometrae , cum ideam , vel ' ν=ia usi , abstrahendo ab illius reali exsinentia, concipiunt, ae subinde ex eiusdem natura per definitionem cognita, vel potius arbitrarie statuta diversas deducunt proprie- rates. Ita quoque Se res habet in moralibus , eum quis ideas quasdam partiales in unameomplexam componit, eique terminum attribuit, v. g. 'arricidii , sacrilegii, iustitiae , parum sollicitus, an umquam actus talis extiterit, aut exstiturus sit: id quod primis legum conditoribus frequentius evenit.

LXXXVII. Res per essentialia & attribu-

sentialis, ta semper : per modus vero & relationes ςpide' - pro aliquo rantum tempore ab aliis discerni- destit. tur f, 32. ); cum igitur in definitione no-ptiot tae , per quas res ab omnibus aliis semper

inmeri, enumerandae sint s g. 84. coroll. I. evidens est quamlibet definitionem fieri debere vel per essentialia, vel per attributa.

Definitio, in qua notae rei essentiales enumerantur, dicitur essentialis , ut homo est animal ratisne praeditum ; triangulum est Oarium tribus limis clausum. Definitio, in qua

a tributa rei recensentur , accidentatis audit risi homo est animal verae eruditionis capaπ ῖrriangulum est figura , quae hobet tres arare

90쪽

lationes adducuntur,. impropria est, & potius. criptio compellari meretur : ut est hominis pud Tullium ; Hermai pra-δum , sagax , mNL na tir. n

α-Iii, vel si dicam: Venus est Rella , quin hodie vespere paulo post occ rem solιr orir- , videtur qus ex has fenestra in linea stem eum 4 ertice turris S. Si γ bavi. SCHOL. I. Idem generum & specierum desin - 'mus, cum in illis essentialia , , attribui a facile discernamus; contra vero, cum D tudinideis rerum singularium praestare nequeamus , eas describimus. Sic physici plantas, lapides, aliaque corpora naturalia; historici provincias, urbes, Ze facta particulariae; poetae hortos, palatia &c. longa singularum pGtium , proprietatum , & affecitionum enumeratione deξingunt . judices quoque in littaris accusatoriis, quibus reum fugitivum persequuntur , eiusmodi deseriptiones . adhibent , cuin exser num ejus habitum , magnitudinem , faciei

eonformationem, ceteraque onama, per qu discerni possit, enumerant. SCHOL. a. Cum dicunt dehnitionex nominales Definis

esse arbitrarias , id non ita intelligendum est, quasi caeco arbitrio sine ullis legibus termini te, quo significatio determinari , aut ideae cuiuslibet definitio concipi possit; sed arbitrariae sunt, quia cum eadem res vel per essentialia, vel per attributa, eaque diversa definiri quear, quibus horum quis uti velit, optio datur; ut adeo de eadem re plures diversaeque definit; nes aeque bona: coadi possint. Sic definimus Deum vel per ens, quod mi omnia cognυsci-buia distinctissimo repraesentat ; vel per eu3i vitum , aut necessaνium , vel per ens a se ,

peudet. Ex his tamen, & similibus clatitari