장음표시 사용
61쪽
exequi; secus enim sine causa timeretur vana sine viribus ira. 3. Ut alias etiam assuE-
verit inferre, Sc exequi simile malum. q. Ut illud malum a metuente de facili nequeat evitari. s. Denique ut illud malum sit grave saltem respective; id est, respectu personae, cui hoc intentatur: quo fit, ut respectu pueri, aut puellae aut foeminae imbellis subinde reputetur metus gravis, qui respectu viri co dati neutiquam gravis diceretur, sed potius
III. Metus reverentialis nuncupatur, quo filius metuit offensionem Parentum; pupillus Tutoris; subditus Superioris ; uxor Mariti Sec. Et hic metus, praecise secundum se sumptus, id est, quatenus praecise importat illum pudorem, verecundiam, aut confusio nem, quam pati solet filius, vel subditus, quando corripitur a suo Superiore is c. dicitur levis, quia hujusmodi pudor vel confuso, utpote subito transiens, non est malum tanti momenti, ut ab homine cordato debeat timeri r at vero si hujusmodi pudori aut comfusioni simul accedant alia mala, utputa, si mlius. aut filia praevideat se male tractatum iri a Parente, exclusum iri ab haereditate sin minus
toto, saltem. in tanto dcc. tunc etiam timor reverentialis evadit gravis . quia re era hujusmodi austeritas, mala tractatio, continua inodignatio, vel perpetua aversio Parentis Zcc. virum etiam cordatum rationabiliter concin
62쪽
De mapedit is actuum humanorum. . 3 p .
tere, ac perterrere potest, uti sapienter ad ver tit Castropalao p. I. tr. a. Dis. I. pa. . n. 6. Tambur. l. F. Decalog. c. a. I. F. n. I. La 12ς
Quaeres sto , an, vel quomodo metus causet involuntarium l U. Metus non causat involuntarium sim- 3I.
pliciter sed secundum quid duntaxat; unde ' quod fit ex metu, fit adhuc simpliciter voluntarie. licet plerumque saltem fiat aliquo modo, M secundum quid involuntarie. bi lii ,
communis DD. cum S. Thoma I. a. q. o. a. o.
Eatio est: quia quod fit ex metu, procedit ex deliberata ratione cum cognitione finis c. ergo fit simpliciter voluntarie, esto fiat. PlerUmque contra voluntatis inclinationem. iit dum mercator timore naufragii merces 'projicit in mare, dum viator timore mortis latroni pecunias exsolvit, Sc in aliis pluribus casibus. Quinimmo potest contingere, ut id quod fit ex metu, fiat etiam sine involuntario admixto, idque contingere natum est, quando metus non est totum motivum operis , ut si quis metu poenarum infernalium inoveatur ad detestanda sua peccata, talis ge- testatio potest, immo debet esse ita volunta-Ha, ut excludat vere omnem affectum voluntarium ad peccandum, secus enim talis dolor non esset essicax, neque suffciens ad obtinendam peccatorum veniam, Videatur Herincx mlh r. n. aaz . . , a . . . C a in
63쪽
' Conferentia secvnga Quaeres timor quid . de quotuplex sit
3 a. Concupiscentia est passio, seu motus appetitus sensitivi vel prosequentis bonum delectabile, uti sunt amor, desiderium, gaudium, quae propterea dicuntur pertineres . ad appetitum concupiscibilem; vel econtra fugientis malum oppositum, uti sunt odium, fuga, ira, tristitia i&c. quae pertinent ad a9. petitum irascibilem. . . V .
33. v ado Concupiscentia communiter dI- viditur in antecedentem, ct consequentem. Amtecedens dicitur illa, quae ex sola apprehemsone objecti delectabilis, vel contrarii, seu afflictivi absque ulla deliberatione rationis.
4 aut consensu voluntatis consurgit, vel etiam durat in parte sensitiva , 'M hoc ipso nec meriti capax est, neque demeriti. '. Consequens concupiscentia appellatur. quam voluntas ex proposito, Se deliberate excitat, vel imperat vel praevie excitatam adis mittit, M acceptat. Ita communiter DD. aeres 8tavb, an, vel quomodo concu- lpiscentia causet involuntarium Concupiscentia sive antecedens sit. sive consequens) non minuit, sed potius a get voluntarium imperfectum. 2. Perseis ictum tamen, id est, liberum, concupiscentia antecedens imminuit, Sc quandoque omnino tollit. Ita cum S. Thoma 1 . a. q. o. a. T.
Scoto . dist. 3ρ, Sporu ubi supra c. a. a.
64쪽
De hveditisis actuum humanorum sec. 3
, Ruel. Babenstuberae alii. Ratio prioris est rquia quod fit ex concupiscentia, non fit contra, sed potius juxta inclinationem voluntativProut experientia constat in illis praesertim, qui ex passionibus iracundiae . vel libidinis aliquid attentante ergo concupiscentia non minuit, sed potius auget voluntarium saltem imperfectum. Et licet in rigore loquendo
Concupiscentia consequens. , eo ipso, quod actum voluntatis primum consequatur, non causet illum ac tam in esse voluntarii, est i men signum majoris voluntarii, uti sapienter advertit Herincx cum aliis. I . Ratio autem posterioris este quia concupiscentia antecedens vel tollit, vel certe im- minuit deliberationem rationis, nec sinit in tellectum sussicienter considerarς circumstantias. Sc moti va in utramlibet partem, sed potius inclinat de trahit quodammodo in eam duntaxat partem, in quam ipsa fertur. Et hanc ob causam communi proverbio dici tur,tinumquemque judicare de rebus, sicut Q
ctus est. Jacobus quoque Apostolus in sua
Epistola Catholica ait; unusquisque Vero tenritatura concupiscentia sua abstractus, ct illectus: ergo concupiscentia antecedens minuit vo, luntarium perfectum, vel potius liberum. Quin immo experientia teste tanta nonnunquam etsi rarb) noscitur esse vehementia concupiscentiae passionum inordinatarum
65쪽
v. g. irae, libidinis &c. ut omnino obnubitet lumen rationis, cte ea duntaxat motiva intel- ilectum ponderare sinat, quae suadent idem-met, ad quod inordinata passio inclinat, scit, cet vindictam Ecc. in quo quidem casu,
quemadmodum voluntas non agit ex det beratione rationis, Ec cum indifferentia, sed potius necessario, α cum determinatione aclunum, ita pariter cessat omne meritum, atque i demeritum, secundiam omnes.
Quaeres 'iab, quid, Sc quotuplex sit ignorantia pht. I. Ignorantia proprie dicta est priva tio notitiae in subjecto capaci , id est, tali. quod posset babero hujusmodi notitiam; etenim ubi subjectiam capax non est, non habetur ignorantia, sed potius negatio scie tiae. Hanc ob causam v. g. lapis non dicitur habere ignorantiam Dei: iimiliter infantes,cte amentes, quamdiu in hoc statu morantur, non recte dicerentur habere ignorantiam V. g. Dei, utputa incapaces ad hunc agnosecendum; sed potius dici debent habere ne gationem scientiae: esto non desint Docto- .res, qui hanc infantium, M amentium negationem scientiae, intitulent . ignorantiam ne
3ώ, jam a. Ignorantia proprie dicta recte dividitur 1. in ignorantiam mera privati is, re prava dil=ositionis. a. In Ignorantiam juris. O facti. 3. In antecedentem, coumitantem,
66쪽
De impediripis adisum humanorum, M. 3'Ecconsequentem. q. Denique in vincibilem. M inoincibilem.. Ita DD. communiter. Expli-ἡco breviter singula membra. I. Ignorantia merae privationis est carentia notitiae in subjecto apto; ut si homo jam
adultus Sc ratione utens nesciat V. g. Deum esse trinum. Ignorantia vero pravae dispossitionis appellatur, quando quis non solum Caret notitia alicujus veritatis, sed positive est
imbutus errore contrario; ut si V. g. non tum nesciat, Deum esse Τrinum, verum insuperpositive credat, eum esse unum duntaxat;
Proptereaque ab aliis haec ignorantia appella. tur positiva, scilicet ob errorem positivum. II. Ignorantia juris appellatur, dum quis caret notitia Legis sive prohibentis, sive etiam praecipientis, v. g. hodie esse jejunandum , tempore paschali esse communica dum acc. Facti vero ignorantia dicitur, dum quis ignorat factum aliquod seu actionem particularem v. g. quod explodendo loco ferae occiderit hominem, quod loco Laici pedicusserit Clericum lec. item si non se reflectat,
nec recordetur esum carnium esse prohibitum tali die Me. etenim nomine ignorantiae hoc loco etiam comprehenditur oblivio, inconsideratio, Minadvertentia, uti recte monent Reiffenstuet, Sporer, aliique. III. Ignorantia antecedens est illa, quae Praevenit Omnem voluntatem tam explicu
67쪽
tam, quam implicitam, ac proinde nul Iomodo, nec directe , neque indirecte voluntaria est e & baecalio nomine dicitur camsa opem saltem in tantum, quia si abfuisset haec ignorantia, tale opus vel effectus nuri- quam fuisset secutus V. g. nunquam eXPI sises si scivisses te hominem trajecturum M Concomitanς ignorantia est ea, quae meret concomitanter se habet ad actum volunt tis nostrae, id est, quando id, quod agimus, ignoramus quidem, nihilominus animo ita fumus comparati, ut idammet faceremus, tametsi sciremusr v. g. mulier sumit medicinam, ignorans eam esse procuratiVam aboditus, at nihilominus eandem sumpsisset, immetsi scivimet esse expulsivam laetus. ignorantia consequens appellatur illa, quae cor sequitur aliquo modo voluntatem nostrantisve dein explicitam, sive implicitam, directam, vel indirectam, proptereaque haec igno- lrantia censetur esse voluntaria, Se culpabili quando versatur circa rem scitii necessariam, veluti constat de eo, qui ν g. dubius, an non, si dies Vigiliae, ideoque jejunii, nihilomin
Praetermissa omni inquisitione manducat case
IU. Ignorantia invincibilis nuncupatur e quae morali studio & diligentia non potuit
vinci, aut deponi: tunc autem merito censetur non potuisse deponi, quando de oppon
68쪽
Da impeditivis actuum humanorum,ctc. Isito nihil incidit, nec unquam in' mentem, venit aliquod dubium v. g. an non sit dies jejunii y Ecc. vel siquidem dubium incidit, non tamen erat, qui potuisset interrogari, aut dicere veritatem: unde etiam haec ignorantia invincibilis reipsa est ignorantia antecedens, de qua mox dictum fuit. Porro ig--orantia vincibilis, seu etiam culpabilis non. immerito nominatur illa, quae morali diligentia potuisset superari, ac tolli, dc aquiri notitia veritatis: Sc haec ignorantia coincidit cum ignorantia consequente; quocirca; adhuc
Notandum est, hanc ignorantiam vinci. bilem a Doctoribus subdistingui in assectitam Ec non assectatam. Affectatas alio nomi-ane directe voluntaria nuncupata) dicitur, dum quis studio, Sc data opera vult ignorare, Sc non inquirere veritatem, sive dein ex taedio aut pigritia . sive etiam ex mera malitia id faciat, eo scilicet fine, ut stante tali igno- . rantia Legis possit liberius peccare. Non .affectata dicitur, dum quis carentiam notitiae in se, Ec directe quidem non vult,attamen non vult adhibere sussicientem, ac debitam. reique gravitati commensuratam diligentiam, ad cognoscendam veritatem; de hoc ipso haec ignorantia convincitur saltem indirecte voluntaria. Porro si talis nullam pro sus adhibuit diligeotiam veniendi in notitiam earum rerum, quae communiter ab aliis ejus-
69쪽
4α Conferentia secunda dem status ae conditionis hominibus sciuntur, immo sciri debent, dicetur laborare ignorantia sivina, aut certe crassa, aut lata e si verb aliquam quidem adhibuit diligentiam agno Icendi veritatem, non tamen sufficientem, seu commensuratam rei exigentiae, dicetur
laborare ignorantia lavi, vel omnino levissima juxta majorem vel minorem diligentiam, qua usus fuit in indaganda veritate. Ita in re communissime DD.
Quaeres I o. Quomodo ignorantia causee involuntarium P : i8'. Ignorantia antecedens causat involuntarium simpliciter; a. Concomitans verbnon causat involuntarium positive, bene t meri non voluntarium. 3. Ignorantia autem consequens causat voluntarium indirecte. Ita cum communi DD. Reiffenstuet tr. r. dist. r.
n. a. o seqq. Ratio primi est: quia quod
fit ex ignorantia antecedente supponitur nullo modo esse cognitum, immo contra inclinationem voluntatis factum: ergo fit simpliciter involuntarie. Ratio autem adi est equia quod fit cum ignorantia concomitante, pariter non supponitur esse cognitum: ergo nec potest supponi volitum aut volunt rium s quia tamen hoc nec fit contra, sedi potius juxta inclinatione voIuntatis, veluti patet in exemplo mox mun. 36. allato, hinc etiam
dici nequit involuntarium, sed potius dici debet non volitum seu non voluntarium.
70쪽
De impellisis actuum humanorum, M. 43Ratio glii est haec: quia ipsamet ignorantia vincibilis seu consequens est simpliciter Voluntaria, sive directe, si sit affectata, sive indirecte saltem, si est crassa, Iata, aut supi- na Mc. veluti rursus constat in exemplo mox supra allator ergo etiam id, quod vi , talis ignorantiae fit, dici potest, ac debet smpliciter voluntarium sive directe, sive etiam indirecte , esto fateri cogamur, quod in rigore loquendo ipsa ignorantia utpote consistens in aliqua privatione, dici nequeat causa positiva illius, quod vi ignorantiae voluntas eligit, vel imperat.
solvuntur Casus praetici de invo-
Ilia famula ab Hero suo frequentissime sol
licitatur ad carnalia, is quia ab eodem hae Obbequia sibi liberalissime compensantur hinc admittit Didem oscula. ct tabus in paratibus inhonestis, ipsam tamen copulam hactenus
semper recusarit. At vero nuperrime contra suam voluntatem se ab eodem violenter oppressam conqueritur, simulque sciscitatur i. An in hoc serpitio . σ occasione jibi liceat protinus estperare r a. An peccaverit, quod in oppressimne