장음표시 사용
201쪽
18o DE NATURAbus interia electrica, quaecumque sit, redundat respective: Illa vero defectu, & negative electrica, in quibus materia eadem respective deficit. Hoc positivae, & negativae electricitatis discrimen primus delenit Cl. Franklinius.
Tres hactenus excitandi electricitatem in corporibus origine electricis modi innotuerunt: percussione videlicet, frietione , & sulione . Percullione in primis, ut in lacrymis vitreis calefactis, cylindris comparatis ex cera oblignato ia, sulphure &c. expertus est ΚratZestein. At etiam fusione: nam
si liquefactum sulphur, aut pars colophonii una, & duae gummae lac cae &c. in cochlear terrae infixum, aut in vas vitreum,& conicum versentur, frigefactae postmodum massae deprehenduntur electricae. Maxime demum frictione: quo modo electrificantur vitra, mastix, piX, sulphur, resinae durae, adamas, saphirus, smaragdus, topatium, iris, Opalum, ameti-stus, herillus, chrystallus, arsenicum, alumen, laicum, Cera obsignatoria, aliaque plura corpora, quae ante perfricationem calefacienda sunt ut pili animalium omnium, pennae avium, denteS, ungulae, cornua, serica &c Frictionis ea commodissima ratio est, quam primi Hausen, & Bose in Germania,& Hau ksbejus in Anglia adhibuerunt, & qua globus, aut
cylindrus vitreus probe exsiccatus fune ductario circumagitur, & manu appressa, aut alio corpore atteritur
Corpora omnia communicatione electrificabilia electricitate imbui nequeunt nisi aliis corporibus origine electricis cingantur . Homo eX. gr. prope globum confricatum positus electricitatem in se non recipit, nisi incumbat fulcris eX vitro, mastice, pice, &c. Aer etiam circumambiens ad in Pendendam electricitatem purior esse debet: ne scilicet interspersae majore copia, & invicem communicantes aqueae particulae electricam materiam undique disperdant. Aliter
202쪽
sibi cessisse experimenta Clariis. Bose testatus est quarto de electricitate commentario. Mihi vero, & aliis omnibus nunquam sereno caelo, & maxime humido, ac nimboso cadem vis electricitatis se prodidit. In vacuo non solum lucem electricam verum etiam attractionem, repulsionemque majorem elle quam in pleno aere scripserunt Dat1este in cap. 4. Theor. EDEI., pluresque alii . neccaria Vero cum eκ recipiente Aniliae ita extraxisset aerem ut Mercurius usque ad quinque lineas descenderet, instituto accuratissime experimento deprehendit viridiorem lucem electrificatione, & satis languidam attractionem, repulsionemque, ac vix sensibilem excitari. Vide tertiam ad Boccarium episto
Si machina, & catena cingantur undique aliis corporibus ex origine electricis, electrificato globo vitreo Catena, & machina edunt signa omnia electrica. Oppositionem quamdam signorum invenit celeberrimus Francklinius Cl. Beccaria cap. i. de artificiali electricismo hoc potissimum discriminis Cisse obser-: a 3-x γ ilia observavit: quod catenae electrificatae, qua parte amplior, plana est, admoto eXtertu acuto corpore exigua, & dc-bilis quaedam lux, quam electricam stellulam vocavit, in apice appareat: & plano corpore admoto alicui catenae acumini, vividior, & copiosior lux obtineatur, figura sua conum rescrens, eidem parti acutae obversum, quam lucem ideo appellavit conum electricum, & conum lucidum. In machinares secus est: cum planis machinae partibus acuto Corpore exterius admoto conus, planoque admoto acutis stellula habeatur . Quarta ad Beccarium data epistola eumdem signorum ordinem, oppositionemque deprehcndit ipse cum globum lana, sericis, pelle animalium circumvestinet. Cuin vero globo vitreo sulphureum substituisset, aut globos ligneos Zincrustasset sulphure, pice, colophonio, res ni S, phaenomena contrario ordine obtinuit, ut quae antea eX catena habebantur, haberentur postmodum eX machina, & vice versa:
203쪽
18L DE NATURAsa: quod est elegans Κinnerstaei theorema, globo sulphurco
confricato cX Catena machinam, atque cX machina catenam clectricam cinergere. Ex PERIMEN Tubi QuARTu M.
Si phiala vitrea exterius probe scca, & quae interius affusam aquam, & clectrificatam habeat, tangatur eodem tempore interius, exteriusque, scintilla rubet coloris, & major CrepituS, atque cXcustio totius corporis habebitur. Quod si
ctiam plures homines se tangant, aut cum alio corpore ei C-dtricitati pervio communicent, & primus convexitatem phialae manu teneat, ultimus scintillam edat; omnes quotcumque sint concussionem eamdem eodem momento temporis
percipient. Concustio fortior est, ac validior in singulis jun-eturis corporis, & per viam illam brevi sti mam, quae a loco
scintillae eductae adusque vitri convexitatem intercedit, &stinui per partes transit, quibus homines sese contingunt: ut si homines manibus se teneant a manu ad manum, si unus unum manu alterum pede tangat a manu ad pedem istis transeant. Aquae globuli plumbei, aut limatura ferri substitui potest. Si adhibeatur in experimento Mercurius, aut eX phiala extrahatur aer crassios, longe violentior fit ictus. Phialae subrogavit Franklinius vitrum planum, & cX utraque parte bracteolis aureis inter se invicem non communicantibus
obductum: quod propterea quadratum magicum, & quadratum Franklinii dicitur.
EXPERIMENTUM QuINTu M. Experimentnm eodem eXitu habetur sve ex machina, sive ex catena quadratum magicum electricitatem participet . In utroque casu utraque quadrati superficies eo discrimine
signa omnia electrica exhibere solet, quod in machina, &catena deprehenditur. Ubi ex catena quadrati magici clectricitas derivetur, quae planis superficiei inferioris partibus
admoventur acuta corpora, globo vitreo confricato, lucidum Dissiligod by Cooste
204쪽
Ετ Moru AE T H E R I S. I 83 dum conum videndum praebent: quae vero acutis partibus admoventur plana corpora electricam stellulam cxhibent . Contra quae acutis corporibus, electrificabilibus, adnexisque superiori superficiei, in quam primo ex catena transit electricitas, ac ccciunt plana conum lucidum, quae acuta planis stellulam reserunt. Omnia inverso ordine contingunt ubi ex machina quadrati magici electricitas derivetur. Haec cap. . de artificiali electricismo fusius eXposuit Boccaria: secunda vero ad Beccarium epistola adjecit quod uniformiter moto globo, quam ex catena suspensum quadratum magicum dato revolutionum numero electricitatem, & excutiendi vim acii- piscitur, camdem amittit totam aequali numero revolutionum si machinae postmodum admoveatur.
Materia clectrica nihil est aliud nisi ipse aether.
Primo enim electricitatona non ullis inditis viribus attrahendi, repellendique, sed alicujus materiae actione, & motu haberi evidens est . 'Γangimus hanc materiam clectricam, olfacimus, videmus. Subtilitas hujus materiae ex eo colligitur quod corpora etiam densistima, ferrum, aurum, metalla omnia liberrime pervadat, & ad intervalla etiam maxima citisti me dinundatur. Denique materiam eamdem agitari perturbatissimo intestino motu sexcentis fere argumentis
constat, & expansione in primis, quam Cl. Bose deprchendit in electrificatis herbis, ramis plantarum omnium, floribus quibuscumque &c. Itaque materia electrica est ipse aether. COROLLARIUM.
Ex iis, quae jam circa ignis, atque aetheris naturam diximus, satis constat ignem, & calorem sensibilem electricitate non posse haberi, nisi electrificentur volatiliora corpora, accumulatio materiae aethereae fiat major, ipsique crassiora alia admisceantur corpuscula, quae latera pororum urgeant,
205쪽
seant, atque impellant. In hisce casibus calorem, ignemque haberi attingemus 1uo loco.
Pori omnium corporum origine electricorum minus communicant inter se, quam in aliis corporibus communicatione electrificabilibus communicent.
Id primo constat ex binis electricitatis legibus, quas nunet. s 9. Transacf. Philos protulit Desaguillierius: quod
scilicet corpora omnia secundi generis, admoto exterius simili corpore, electricitatem maXima CX parte, aut etiam eX toto amittant: primi Vero generis corpora utcumque tactaclectricitatis detrimentum dumtaxat ubi fit contactus patiantur. Haec duo plane indicant dumtaxat corpora communicationc electrificabilia aetheri undique ad locum, ubi scintilla contactu educitur, liberum aditum permittere. Intimae cjusdem texturae indicia plura alia sinat. Animantia communicatione electrificabilia cum sint absorbentibus poris scatcnt, aliisque innumeris inter se invicem communicantibus, ut Anatomicis observationibus inno uit. Similem pororum dispositionena in plantis esse ex nutritione, & respiratione singularum deducitur, atque ex eo confirmatur quod ubi deficiente vegetatione respiratio, succi nutritii accessio, &communicatio interior deficiat, plantae eleetrificari amplius non possint. Vegetabilium omnium liquida, & fluida quaelibot minus partibus singulis conneXa sunt, & cum facile adeo aliis corporibus adhaereant eX partibus ramosis componi debent. Metalla cum pluribus spiritibus undique aditum permittant, & facile adeo solvantur, fundanturque, caloremque ab una ad aliam partem communicent, malico etiam ductilia sunt ; quod sine ramositate partium nequit intelligi, qua fiat ut partis unius tractio cum alterius proximioris tra-Etione conjuncta sit. Nequit etiam intelligi fluida , & metalla, ac semimetalla, quae maximam metallicarum partium copiam continent, ramosis partibus coalescere, ni si poros communicantes undique intercipiant. Contrariam con1titutionem
206쪽
eum habeat vitrum, cum nullis spiritibus solvi possit, maxime rigidum, & minime ductile cum sit, neque componi
ex ramosis partibus, neque tot poros commvn: cantes poterit intercipere, quamvis communicantes aliquo modo in d rectum habere debeat ut sit pellucidum. Valet id iosum de resinis duris, atque opacis, & sulphure. Sericum si probe exsiccatum iit, quamvis naturae regno a relinis, & vitris dissitum, textura internarum partium simile ecth ex eo colligo, quod idem fere sonus habeatur scricum digitis perstringendo, ac si stringatur nos sulphuris, aut excutiantur resinae fluidae, ut rclina abietis, balsamum mechae &c. I x maxima sulphurearum partium, & resinarum copia, quam continent pinguia, & oleosa fluida, oriri debet ut communicatione electrificari nequeant. Et plane olei depositioncs subitantiae resino1ae sunt, & ex distillatis oleis oleum aliud dcnsius educitur, quod resinis fluidis respondet.
Quoniam tot modis cadem materiae portio sub dato aliquo spatio, & volumine disponi potest, manifestum est in
rarioribus etiam corporibus minus communicantes inter se porcis aliquando este posse, & advenienti aetheri minus pomvios, quam in densioribus. Et quemadmodum suber ex. gr. , quo dolii orificium clauditur, evaporationem liquorum impedit, quam aut plumbum, aut stannum impedire nequeunt; ita sericum, vitrum, & aer quoque progressum aetheris metallorum densissimorum poros liberrime permeanti S poterunt sistere: minus enim materiae eleetricae pervius est aer ipse, nec nisi tardius electricitatem aliquam au electrificato corpore mutuari potest, ut eX sis. 7. Cl. Beccariae colligitur .
Quoniam autem vibrationes aetheris reciprocae, ex quibus diximus oriri lucem, propagari possimi per aetherem in rectilineis corporum poros contentum, & interclusum, fieri po-
207쪽
186 DE NATu RAterit ut quaedam corpora pervadat electricitas, & non lux, quaedam lux, & non electricitas, qutedam & c cetricitas, &lux. Poterit enim in primis fieri, ut quaedam corpora cic-eirificabilia liberos, patentosque advenienti aetheri poros in
directum sitos non nabeant, nec vibratorii motu S propagationi locum rclinquant: secundo ut quaedam corpora diapha na, Poros in directum sitos cum habeant, aetherem tamen in iisdem sic clausum teneant, ut alteri exterius advenienti non ita facile aditum praebcant: tertio ut quaedam alia reeti lincos meatus liberos, & advenienti aetheri pervios habeant . PRO Pos ITIO SECUNDA .
Corpora origine electrica motui tremulo, & vibratorio minimarum, & insensibilium partium concipiendo maxime idonea sunt.
Quae percussione cleetrificari possunt corpora, cera obsignatoria, vitrum &c. maxime clastica, & sonora sunt, concipiendisque proeterea iis vibrationibus aptiora. Idem de aliis valet sola susione electrincabilibus corporibus. Ut enim Frvo . 8. Theoriae Electricae observavit Κratχcstein, facile agnosci potest levem Cohaerentiam partium sulphuris, &re inarum cum insigni et allicitate conjunctam esse. Nam si bacillus ex sulphure, aut resina sula el brmatus calida manu apprehendatur iis luras 1tatim cum aliquo fragore aget, qui
fragor cum ortum ducat ex motu tremulo, & vibratorio singularum partium, manifestum est vim ignearum partium eidem motui excitando in corporibus limus generis sufficere. Valet etiam de reliquis perfricatione electrificabilibus, quae
omnia, ut animadvertit Nolletus in Monumentis Regiae Pariliensis Scientiarum Academiae anno II s, CO citiuS, Ui-vidiusque imbuuntur electricitate, quo rigidiores partCS, rudio reique habent, & ad reagendum aptiores . Hanc etiam ob caudam observavit vir clarissimus in corporibus ex origine electricis,. confricatisque ad intendendam clectricitatem frigus, calorem vero ad remittendam conducere, ubi calore
208쪽
Εr Mo Tu AET HERI s. I 87 mollescant partes,& minorem elasticitatem participent, quemadmodum in cera obsignatoria Videre est. Contra qui caloris gradus augendae clasticitati, & solvendis, dissipandisque humidis particulis conducit aliquando, is etiam electricitati augendae conducit maxime. Pariter vitrum, succinum, sulphur, quae diutius confricari possunt corpora quin mollescant, & clasticitatis detrimentum aliquod subeant, ad concipiendam clectricitatem magis comparata sunt. Denique corpora haec omnia sunt etiam friabilia: quod plane indicat partes singulas percussione compressas, dissociatasque elasticitate sua resilire, & motu tremulo, ac vibratorio vehementius concepto dissociari etiam magis a se invicem, & in pulverem comminui . . COROLLARIUM PRIMUM.
Quia vibratorium motum concipiunt percussione, & mininus partibus dissiliunt quae possunt friari corpora; promptioribus vibrationibus concipiendis magis idonea esse de- Dent sulphurea, & resinosa corpora, quae magis friabilia sunt
quam Vitrea. Quia vero magis sonorum est vitrum, & sonus successivis vibrationibus sonori corporis intenditur, ut parte prima dictum est, diuturniores vibrationes in vitro excitari poterunt. Minime omittenda erat haec conjectura, quae statim vitream, & resinosam electricitatem foecie dicterre indicat, ut primus in Gallis detexerat Cl. Uu Fay.
Neque tamen ad electricitatem originariam haec sola tremuli motus, & vibratorii in minimis partibus concipiendi dispositio potest susticere: cum metalla etiam, Ac alia corpora, quae communicatione electricitatem imbibunt vibrationibus eXcipiendis, prosequendisque satis sint apta. Duo simul ad electricitatem illam requiruntur: ut minimae partes tremere, citillimeque vibrari possint, atque insuper ut intersper- Aa et ia
209쪽
183 DE NATURAsa interstiola minus communicent, advenientique exterius aetheri difficiliorem aditum praebeant.
Corpora origine electrica eumdem motum tremulum, ac vibratorium concipiunt quando electrificantur. Confricando celeriter, aut percutiendo corpora electrica, aut fusiones in vas subiectum versando, Cum sono aliquo motum tremulum, & vibratorium minimarum partium excitari manifestum est. Percussio, quae inaequaliter diversis, & diversimode dispolitis superficiei percussae punctis distribuitur, debet minimas partes depomere diverssimode, & hae, clasticae cum sint, pro quantitate depressionis habitae elevari debent, & percussione celeriter repetita itus, & reditus brevissimos continuare. Quod susum est sulphur, aut gumma ,
aut colophonium, in vas vitreum, aut ferreum ex data altitudine aecidendo eumdem motum in se recipere, & vasis etiam particulis communicare debent, qui proprio augendo, conservandoque conducet ma ime. Demum quae corpora confricantur celeriter, violenterque, ita extremis suis. & asperis superficiebus apprimuntur, ut altiores unius partes humiliora alterius loca subeant, tum superincedendo emergant, deprimanturque aliquo modo, & restituantur postmodum e-laiticitate 1ua, & continuata frictione motum vibratorium , ac tremulum concipiant. Poterit etiam diutissime tueri hic motus licet successu temporis languidior fiat, quam ut in aerem crassiorem sensibiliter agere possit, & impressionem soni
continuare. COROLLARIUM-Quia electrificare corpora nihil est aliud quam motum tremulum, & vibratorium in minimis singulorum partibus e citare, intendetur electricitas aucta tremuli motus, & vibratorii quantitate. Ideo crassiora vitra in re electrica subtilio-riris antecellent, quorum aeque validae, ac fortes Vibrationes
210쪽
Ε et Moxu AETHERI s. L89nes esse non possunt. Et quo modo intendendae electricitati conducit major vitri alicujus crassities, aer etiam interius clausus conducet, ut si rarescat, extrahaturque, vibratorius vitri motus, & elcctricitas fiat debilior. Id ferunt plura Nol- leti experimenta. P Ropos ITIO QuARTA. In iisdem corporibus ut supra electrificatis perpetuus emu-Xus aetheris habetur secundum lineas superficiei clectrificatarpemendiculareS. Quoniam enim per superiorem propositionem minimae corporum electrificatorum particulae motum tremulum, ac Vibratorium habent, quo eunt, & redeunt, assiirgunt, & de-Brimuntur; exhibeat AOCET , fg. 31., sectionem electri-ncati alicujus Corporis, quae in ea vibrationum singularum parte, qua fit deprcssio ad aoc ETI redigatur. Patet in singulis iis depressionibus aetherem quoque intus contentum vn dique coarctari, & ex crassiti e BO ad Bo redactum, cum dilatari ad latera non possit, in quibus pori magis quam antea constrim sunt, ex poris ipsis, qui secundum longitudinem A C, D E fere ut prius aperti remanent debere erumpere , & perpendiculariter ad superficiem corporis impelli. Quoniam vero juxta antecedentem propositionem vibrationes singulae summa celeritate se consequuntur, & eX legibus Mechanicae impulsus aether semel conceptum motum, ac directionem retinet quantum in se est; juxta lineas vibranti , & electrificatae superficiei perpendiculares continuus erit interioris aetheris emuxus in exteriorem, quo eXterior aether, & aer crassior circumambiens, qui aliquo modo Propagationi aetheris resistit, impelletur, lenisque ille ventus eX- citabitur, qui obversa etiam manu percipitur, & primum sere conceptae electricitatis indicium cst.