De ecclesiae sacramentis : commentarius in tertiam partem s. Thomae

121쪽

portionatae dispositioni in anima. Et quia menSura gloriae QSSentiali Aemper Si Secundum men Suram habitu gratiae, merita praeterit VeriSSime reviviScunt ad totum praemium Ssentiale ad quod e SeSe Valent, Statim a denuo accipiunt vim perducendi

in beatam consummationem illiu Sine gratiae, ad quam homo in suo reditu ad Deum Se dies posuit. - Dice forsitan quod hoc modo reviviscentia ad nihil fere reducitur, quia etiamSi praecedentia merita perpetuo mortificat remanerent, adhu ConSC- queretur poeniten eamdem gloriae Uantitatem proportionatam

gratiae quam in gratuita iustificatione hic et nunc accipit. Sed negandum Si SSumptum. Ad rationem vero additam dico dupli cena Sese modum habendi gloriam SSentialem vel ut coronam iustitiae meritis acquiAitam, vel ut Solo titulo haereditatis sine merito acceptam ES autem magna persecti habere gloriam Sesentialem ex titulo meriti, et tanto maior persectio St, Uanto X titulo plurium et potiorum meritorum poSSidetur. Quin imo, Si perfectio qua tantopere electo multo adornari vult DeuS, Ut pro illa sinat eos exponi tot discriminibuS, et permittat tot alia creatura rationales finaliter deficere ab ultimo fine. - Caeterum non intendimus in praesenti aliquid vel pro Vel contra in quaeStione

disputata de merito rata Sententia affirmare, Sed Solum Stendere quomodo circa reViviSCOntiam operum ut Sic Vetere minime dis- Sideant a modernies, et uesquam docuerint revi Viescere merita ad Solum praemium accidentale. Quo tamen non obstante, allia et

alius est apud hos et illos dicendi modUS, propter concurrentiam principiorum aliunde praeSUPpOSitorum. Unum hoc in conclusione

animadvertam cavendum SSO ne in hac re nimium tribuamus argument conSolatori , in alteram partem propendente Solum

quia maiori conSolationi eSSe Videtur. Quippe Vera conesolatio illa St, quae non phantasiae placiti innititur, sed veritati de qua Scriptum At Et verita Domini manet in aeternum. Ad um denique animadvertendum quod non dicit S. Thomas,

merita praecedentia revi ViScere ad Solum praemium accidentale in iis qui cum minori charitate reSUrgunt, Sed omnino ad Praemium Ssentiale, cuiu tamen hiantita commenAuratur quantitati

122쪽

IIS QUAEST. LXXXIX. - DE EFF. FOEN QUOAD UIRTUTUM, AETC.

praeSenti gratiae, ut dictum eS in reSponSione praecedenti Ouia vero gaudium accidentale diverSimo de sertur Super Varia obiecta, plus gaudebit homo de operibu magi persecti quam de iis quae minus perfecta fuerunt, et hoc modo Videnter patet Sensu re- SponSionis

123쪽

DE PARTIBUS INTEGRA IBUS POENITENTIAE

Deinde considerandum est de partibus poenitentiae, etsi primo in generali, Sectando in Speciali de Singulis h. Notandum autem quod poenitentiae attribuuntur parte inquantum OS SacramentUm, minime vero in qUantum Et Virtus, nam

4 Actus humani qui multiplicantur in poenitentia, non Comparantur ad habitum virtuti Sicut parteS, Sed sicut effectus Unde relin quitur quod parte aSSignentia poenitentiae in quantum S Sa- cramentum, ad quod actu humani comparantur ut materia , fi . Rursu non agitur de partibus essentialibus quae sunt materia

et firma, nam de hi iam dictum est ab initio sed de partibus

ipsi u materiae, quae in te rates dicuntur Secundum quamdam nalogiam ad re naturaleS. Sicut enim in homine, Consequenter ad quantitatem, di AtingUUntUr CerebrUm, Or, PCCtUS, POS, an VS, etc., e quibu integratur par materiali quae QS COrpu humanum

ita similitudine quadam η distinguuntur in poenitentia varii actu S

Thom. hi C, OuaeSt. O R. a n 2 m. R Nota bene quo sicut materia et forma non dicuntur in saCrA- mentis nisi secundum aliqualem analogiam sive similitudinem a res naturales ita etiam nun Parte integrale ex quibus materia sacramenti Poenitentiae Constat. Non ergo neCesse est de partibus integralibus, prout distinguuntur a partibus subiectivis vel potentialibus, accurate isserere: hae enim ad logicam pertinent, et non inserviunt in praesenti nisi per

modum purae Comu ArAtionis. Unum o accurate observandum nones e de ratione partis intenralis ut sit id sine quo adhu remanet uti inratia rei Parte enim integrales in rebus naturalibus i Cuntur partes quantitativae, quae Cili Cet sunt in Substantia Consequenter a quantitatem unius quidem rationis in totis homogeneis, diversarum vero rationum in totis eterogeneis seu organi Cis. Quare, ut a Composito humano exerra Dium Sumas, parte eSSensiale Sunt materia et forma, sive Corpus et anima sed partes infe rate sunt artes ipsius CorDori S, quarum liquae sunt sine quibus humanum Comi ΟSi tum omnino Stare nequit, PutnCor, CrebrUm, CAPut, etC. aliae ero sunt sine uitiu adhu permanet, tametsi is an Cum atque imperfectum, stata manus, Des Vel irn Chium.

124쪽

ex quibus integratur illud quod se habet ut materia Sacramenti. Insuper, sicut dantur in homine aliquae parte integrale ex quarum desectu Con Sequeretur Corruptio etiam substantialis, aliquae vero aliae quae si desint, non privant ni A Solam integritatem ita in poenitentia contritio et ConseAAio Si integrant mate. riam, ut sine illi nequidem quoad subestantiam consistere poSAet

Sacramentum, dum e Contra Sati Si Cti Solum requiritur ne remaneat Sacramentum mancum et aliquo modo imperfectum unde et

Par Diere integrali appellatur Thesi tamen generalis abstrahit ab huiusmodi disterentia quae Suo loco XPonot UT.

DE PARTIBUS INTEGRALIBUS POENITENTIAE IN GENERALI

THESIS XI.

In Sacramento Poenitentiae tres materiae parte aSSignantur: Contritio Cilicet. ConfeSSio et SatiSfactio. Assertio invenitur expreSSe et in termini proposita primo quidem in Decreto pro Armeni A si Quartum Sacramentum St Poenitentia. Cuiu quaSi materia Sunt actu poenitentis, qui in tres istinguuntur artes. Quarum prima Si cordi Contritio. . .

Unde S. Thomas in praesenti art. 3 acl um i Cit c Omnes par es infe- erales hanent ordinem quem clam a invicem se quaedam habent ordinem tantum in si tu .... quaedam vero habent insuper Ordinem vir tuti R. Sicut parte anisualis quarum prima irrus SI cor, et aliae quo clam ordine virtutis clependent ab invi Cena tertio modo ordinantur orcline tem uoris etC. , Uicles ergo quomodo cor Pon Atur Prima parSintegrali in animali, quamvis pro Cto sine Corcle non Consistat animalis Substantia. - Porro notio haCtenus exposita illa est quae traditur in logiCa. quae etiam Universaliter est recepta a Cholastici a quibus modum loquendi in materia e Poenitentia Concilia adhinuerunt. Et in tandem corruit tota argumentatio Antonii alterint, P. theol. Orcti. Tom S,

D. 7 et Reu. Contr Communem Sententiam quae ΟCet Contritionem, Cou- ωS ionem et Atisfactionem esse Vere materiam saCramenti Oenitentiae.

125쪽

DE PARTIBUR INTEGRALIBUS FOENITENTIAE III

Secunda Si ori conseSSio... tertia St Sati Si actio pro peccatis Secundum arbitrium Sacerdoti Item in Tridentino Sess. XIV, cap. 3 si Sunt autem quaSi materia Uihi Sacramenti ipsius poe- nitenti actu S, nempe Contritio conseSSio et Sati Si actio, qui quasi tenus in poenitente ad tegritatem Sacramenti, ad plenamque et persectam peccatorum remi SSionem e Dei institutione requia tantur, hac ratione Poenitentiae parte dicuntur . Accedit et ratio theologica deducta e natura Rcramenti, quam verba institutioni apud Ioannem manis Stant Osten Sum est enim Supra materiam Sacramenti Poenitentiae iis actibus constitui quibus peccator in ordine ad reconciliationem ConSequendam, Aege Submittit acro iudici qui pro potestate clavium arbiter est remissioni et conditionum eiu S. Iam Si qui recte con Sideret. videbit huiusmodi subiectionem tribu omnino partibUS ConStare, si in tota Aua integritate ac perfectione pectetur. Oportet enim primo ut it fundamentum et basi requiSitae SubmiSsionis requi-Ait autem Submi SAio non St nisi poenitentialis quae Scilicet ex detestatione et dolore de peccato CommiSSO oriatur, si quia hic non quaeritur Sola redintegratio aequalitati iustitiae sicut in iustitia vindicativa, sed magis reconciliatio amicitiae , μ). Tota ergo actio peccatori contra SeipSum in hoc iudicio e displicentia ossienSae proCedat neceSS QSt, Uod pertinet ad rationem contritionis et ideo contritio, non quidem ut in corde latens, Sed ut tran Sten Sin externum actum Seu Xteriorem hi manis Stationem, prima Poenitentiae pars in Concilii ponitur Sequitur deinde ipsa acchi Satio, Per Uam peccator Cati Sam Xplicat et e subiicit arbitrio acerdotis gerenti vice Dei quod fit in confessione. Ultimo tandem loco ConSideratur XSecuti compensationi impositae, quod fit in satisfactione. - Recte ergo contritio, conseASio, et Sati Si actio, Ut Poenitentiae parte RSSignRntUT. Sed non iuvat diutius nunc in his immorari, quia praeSenti SpropoSitioni Unichi Scopu e S monstrandi quo nexu haec tria e habeant ad invicem, et qua ratione concurrant ad est i mandum ali-

126쪽

quod totum cuius ratio reponatur in debita Subiectione peccatoris ad Ecclesiae clade S. Porro pro Singuli partibus specialia dabuntur argumenta, cum ad Singula in particulari eventum fuerit, incipiendo Statim a contritione.

DE CONTRITIONE. In primis observandum quod etsi contritio non Sit ipse elicitu actu virtuti poenitentiae, tamen UXta Uperi US praemiSSa, illum semper involvit quaSi in actu exercito. Quisquis enim dolet de peccato suo et illud retractat, eo ipSo proteStatur Voluntatem operandi ad destructionem eius, in qua quidem Voluntate reSplendet propria poenitentiae aues, Ut alia dictiam At. Imo Vero, Contritio censeri debet prima atque in dispensabili compensatio quam Deo offenso homo exhibeat, iuxta illud Psalm. o Sacrificium Deo spiritus contribulatus cor contritum et humiliatmii, Deus, non δε- spicies. Quapropter cum de actibu poenitentiae agitur, primari iam ac principem locum pS Semper obtinet. Caeterum, quamvis de

partibu materiae Sacramenti nunc Sermo Sit, non ideo consideranda contritio solummodo ut est pars, sed de ipsa etiam dicendum erit in quantum est dispositio ad gratiam Sacramentalem, imo secundum quod vim habet iustificandi cum solo voto absolutioni vel baptismi sic enim completa habebitur disputatio. Adhuc praeob Servandum Si quod hoc nomen contritio umitur quandoque in communi, ad designandum quemlibet actum dolori de peccato, quandoque ero Sumitur determinate pro CtUdoloris qui est charitate formatus, et sic opponitur attritioni si At-- tritio, inquit Angelicus si dicit acceAsiam ad persectam Contri- tionem, Unde in corporalibus dicuntur attrita quae aliquo modo SUnt Comminuta, Sed non persecte sed contritio dicitur quando omne parte tritae sunt simul per divisionem ad minima. Et

127쪽

ideo significat attritio in spiritualibus quamdam displicentiam

de peccati commiSSi S, sed non Persectam, contritio autem per sectam D.

Ordo igitur procedendi talis erit. Prius considerandum de contritione in genere, Secundo de contritione persecta, tertio de contritione impersecta quae attritio ocatur Utrumque contritionis genu attingendo tam Secundum Se quam Secundiam rationem artis materialis in iudicio clavium, necnon et dispositionis ad iustifica

THESIS XII. .

Contritio quae quovis tempore ad impetrandam veniam peccatorum fuit neCessaria, reCte a Triclentino esCribitur animi dolor a detestatio de peCCato CommiSSO Cum Propo Sit non peCCancti de aetero. Quo tamen probabilius sic intelligendum est, ut formale propo Situm non absolute requiratur a formalem Contritionem, adeoque SSenti Contritionis in actu doloris prout virtute includit propositum, dicenda sit ConSiStere.

Prior ASertio est Contra ProteStantes qui integram rationem poenitentiae ponunt in inceptione OVae Vitae dolorem Vero C detestationem de peccato praeterito prorsu de medio tollunt. Quem errorem reprobavit Tridentinum, SeSS. XIV, cap. 4 dicenS: si De- clarat Sancta Synodus hanc Contritionem quovis tempore ad im- petrandam Veniam peccatorum neceSSRriami, non Solum CSSω tionem a peccato et Vitae novae propoesitum et inchoationem, Sed Veteri etiam odium Continere, iuXta illud Proiicit a vobis omne iniquitate VOStra in quibu praevaricati estis, facite Vo- bi cor novum et Spiritum novum n. Hinc definitio illa contritioni ex eodem Concilio in thesi posita, cuius ingula Verba Sunt diligenter ponderRnda.

128쪽

In primi cum dicitur animi dolor ac detestatio, explicatur in quo Contritioni motu sormaliter conSi Atat. Porro doloris habet ad detestationem Sicut delectatio eri gaudium ad amorem Est igitur detestatio, odium aliquod atque Versio dolor vero addit Supra detestationem, quamdam triStitiam quae OnSoquitur perceptionem coniunctioni mali de quo OS detestatio, eodem omnino pacto quo delectatio addit Supra amorem Atidium ConSequenSperceptionem Coniunctionis boni de quo est amor f). Unde beati in caelo deteStantur peccatum, Sed de eo non dolent, quia nulla

amplius ratione illud apprehendunt ut sibi coniunctum. Sic igitur, ad dolorem non sufficit ratio mali odibilis, sed requiritur insuper

mali coniunctio et perceptio huiu coniunctioniA. At vero, SicUt amori Semper connectitur delectatio quando bonum amatum est coniunctum amanti, ita cum detestatione emper adest dolor quando malum quod qui detestatur est ei proprium. Non igitur ullatenu Adubitandum quin necessario de peccato doleat quisqui Suum deteStatur peccatum, etSi eriti dicendum videatur contritionem ASeper priu deteStationem, Cham non sit Cati Aa deteAtationi dolor, sed magis causa dolori detestatio. Nunc autem Cum dicitur de peccato commisso, determinatur obiectum contritioni tam materiale quam formale Materiale quidem, Ualenti omne et Sol Um peccatum propria Voluntate factum, est id circa quod Veresari poteS contritio Formale oro, Saltem in consues et sub quadam in determinatione, quatenu Contritio esse debet de peccato Secundum quod peccatUm St, Scilicet contra Deum et legem eius. Quo fit ut illud solum it verae contritioni motivum, quod At ratio deteAtandi peccatum in ordine ad Deum, tametes multipliciter assignari possit. PoteAt enim quis dolere de peccato, Vel e hoc quod movetur in Deum ut Super omnia dilectum, Vel e hoc quod aversatur moralem peccati QOditatem quae in receASu a Dei lege consistit, vel denique ex hoc

' e Sicut ad electationem duo requiruntur, scilicet Coniuncti boni et perceptio huius Coniura Ctionis, ita etiam a dolorem clu requiruntur, scilicet coniunCtio alicuius mali quod ea ratione est malum quia privat ali- quo hono et perceptio huiusmodi Coniunctioni S . . Thom. I-2, OUReSt.

129쪽

quod timet vindictam a Deo iustissim iudice decretam. Et sic, uno modo odio habetur pecCatum in quantum est offensivum Dei super omnia amati alio modo in Uantum Si privativum honestati cuius divina lex menSura At a regula tertio modo inquantum est inductivum poenae a Deo infligendae. Et omnibus illis modi aliqua saltem ratione, perfecte cilicet vel imperfecte, contingit esse dolorem de peccato in quantum huiusmodi, ut infra melius explicabitur. Denique per hoc quod addit Concilium, cum proposito non peccandi de caelero, Xplicat rationem contritioni pro quanto ex quadam ConSequentia reApicit futurum. NeceASe enim est ut quivere dolet se aliquid secisse, hoc ipAo proponat amplius non facere, et eodem modo Se habeat in proponendo, quo se habet indolendo.

Quibus praemissis, dico: Per hoc nomen contritio, intelligitur actu primario requisitu ad deStructionem peccati. Sed huiusmodi actus, ille est qui a Tridentino describitur. Ergo recta et genuina est contritioni notio a Concilio propogita. - Minor facile demonstratur ex Scripturis, ubi illud quod principaliter a peccatore OXigitUr, Si planctuS, AciSSi cordi S recogitatio peccati praeteriti coniuncta cum displicentia et deteStatione, necnon et propoSito Servandi in posterum mandata divina. Convertimini ad me, inquit apud Ioel II-12, in toto corde vestro, in ieiunio, et infletu, et in planctu, et Scindite corda vestra. . et convertimini ad Dominum Deum vestrum. Et Ierem. VIII-6 Nullus est qui agat poenitentiam Super peccato suo dicens, quid feci. Denique in Psalmis poenitentialibu omnia plena sunt XproSSionum dolori et Contritioni cordis, puta cum dicuntur haec et similia Tibi soli peccavi et malum coram te feci. . . Cor contritum et humiliatum, DeuS, non espicies φ). Laboravi in gemitu meo, lavabo per Singulas nocteS lectum meum μ). Recogitabo tibi omnes annos meo in amaritudine animae meae 3 etc. Unde sufficienter iam Concluditur

130쪽

contra Protestantees, nam ratio intrin Seca adeo OS nota ut expositione non indigeat. Semper enim et ubique retractatio offenSae, illud est quod primo Xigitur e parte ossenAoriS; insuper nulla apud Deum retractatio valere poteSt. niSi incipiat a dolore cordis. quia homine vident ea quae parent, OUS Utem intuetur Cor.

Sed nunc occurrit dubium inter catholico agitatum, quod in hunc modum exponit Bellai minii l. a de Poenit , C. Catho-- lici scriptore in eo quidem consentiunt ut ad Veram Contritio-- nem, et peccati deteStatio et vitae meliori propositum requira tur. Sed in eo non conveniunt, utrum hoc propoSitum expresSe et ornetaliter necessarium Sit, an sufflicta virtuale et implicitum. Neque enim dubitari potest quin i qui Aerio sua peccata odit ac detestatur, et ob ea perpetrata dolet, cupiat Simul a Velit saltem implicite et virtualiter, deinceps in meliu Vitam Utar D. Tum explicat quid sibi veriti videatur si Nobis, inquit, Communies ac trita a veteribu Via Semper Visa est tutior et commodior: probatur igitur, ad contritionem requiri explicitum ac formale propositum Vitae meliori n. Ut autem Verum contro VerSiae punctum intelligas, i Stingue primum virtualem et formalem contritionem Contritionem Virtualem nune dico actum Charitati quo Deus Super omnia diligitur absque ulla sormali displicentia et retractatione peccati commiSSi,

aut ullo formali proposito non peccandi de caetero, pro Ut CCidere neceSS OS Cum qui ad Sua peccata non ad UertenS, nec defuturo quidquam cogitans, nihilominu gratia permotu fertur in Deum amore Perfecto. Porro ex omnium Sententia, huiuS modi actu certo certiti hominem iustificat. Non ergo Aen Au est el-larmini et eorum qui cum pS Aentiunt, formale propositum itan CCOSSari reqUiri, ut Unquam Sine eo ConSequatur qui Veniam peccatorum. Sed tota quaestio ad hoc reducitur, an Cilicet absque formali proposito consistere adhuc OASi formali contritio. Et quaeStio ista non est omnino otioSa aut pure Speculati UR, Si-