De ecclesiae sacramentis : commentarius in tertiam partem s. Thomae

411쪽

DE INDISSOLUBILITATE ATRIMONII 4o5

CUndum Communionem Charitati et gratiae a Christo capite in EccleSiae Corpti redundantis. Prior est absolute in dissolubilis, quia quod Verbum ASumpsit, nunquam dimisit aut dimittet Po- Sterior, Si Cum inguli Seorsum Ecclesiae membri ConSideretur, non est omni ex parte in dissolubili donec in gloria terminetur. Si autem cum Ecclesia universa, At in dissolubili quidem, Sed ideo quia fundatur in prima niSi enim esset una Singulari humanita per Sonaliter et physice unita Filio Dei, neque foret aliqua neceSSita ut ei tanquam capiti corpus aliquod mysticum indiSAociabiliter coniungeretur. Porro vinculum Coni tigal nondum TC- praesentat in actu physicam hanc unionem Verbi Cham carne, ante Uam Coniuge rei pes effecti in una caro per matrimonii ConSUmm Ationem, et ideo nondum est signum coniunctionis Christi Cum Eccle,ia, praecise sub ratione omnimoda illius in dissolubilitatis quae in unione lypostatica Suam habet causam atque fundamentum. Unde in . . Deci et Tit. XXI, cap. 5 Innocentius III dicit et Cum duo Sint in coniugio, Videlicet consenAu animorum et CommiXtio COI POTVm, quorum alterum ignificat charitatem quae Consi Atit in Spiritu inter Deum et animam iustam, ad quod pertinet illud quod dicit Apostolus: ut adhaeret Deo, unus Spiritu LS Cum eo I reliquum Vero designat Consormitatem quae ConSiStit in Carne inter Christum et Ecclesiam, ad quod pertinet illud quod EVan- geli Sta teStatur : Verbum caro factum est, et habitadit in nobis, profecto Coniugium illud quod non est commixtione COI POTVm ConSUmmatum, non pertinet ad illud coniugium deSignandum quod inter Christum et Ecclesiam per incarnationi mySteri im CS ContTRCttim is, pro quanto Acilicet, Sacra significati nondum redUCta Si in actum repraeSentandi mysticam unionem hanc re- duplicative ut est absolute in dissolubilis si Dicendum, inquit An si gelicti S Ji, quod matrimonium ante Carnalem copulam significat illam coniunctionem quae est Chri Sti ad animam per gratiam, quae quidem solvitur per diSpoSitionem Spiritualem Contrariam ... Sed poSt carnalem copulam, Significat coniunctionem Christi ad EccleSiam quantum ad SSumptionem humanae naturae in uni-

412쪽

tatem PerSonae, quae omnino S indivisibili , Itaque copulano facit id quod est titulus ad gratiam, neque etiam facit ut Ait titulus ad ampliorem gratiam, Sed facit ut titulia praeeXistens firmetur in Suo SSe quatenu matrimoniale soldu eam nunc habet ampliationem Significationi Sacrae, cui iam repugnat omniS vinculi dissolutio. Sic igitur apparet quomodo ad indiSAolubilitatem quod attinet, alia sit conditio matrimonii consummati, et alia matrimonii non

ConSUmmati, SiVe Simple naturae US pectetur, Sive etiam ratio habeatur sacramenti Proinde necesSe'St Singula conditione accurate di Stinguere, et in tria sequentia capita disputationem totam diVidere. Primo fundamenti instar ponendum est, indissolubilitatem matrimonii SSe de naturae iure, quam Vi certi de CaUSiSet intra certo limites adhuc dispensabili. Secundo, Singillatim tractandum erit de dispenSationibu per qua SolVi poteSt tam matrimonium ConSUmmatum Sed non raturii, quam ratum Sed non conSummatum. Tertio demum, dicendum de absoluta atque indispensabili indissolubilitate matrimonii rati Simul et con Summati,

id est, omnis matrimonii in quo poSt SSe SacramentRlO SUPEΓ-Venit con Sunam Atio.

THESIS XLII.

Iure naturae matrimonii vinculum est indissolubile, nec unquam propria humani legislatoris vel iudicis auctoritate Sanciri potuit repudium aut clivortium proprie dictum. Videretur tamen dicendum quod stando implici iuri naturae, perfectum divortium in certi casibu auctoritate humana Sanciri poteSt. Nam persectum divortium non magi repugnat R-turalibus matrimonii finibus quam divortium impersectum quoad torum et cohabitationem, per quod tollitur parentum At Ue coni U-gum Commanentia ad invicem. Sed in certi casibus Separatio ad Certum incertumve tempus, auctoritate iudici humani iecundum

413쪽

legem canonicam de facto decernitur si Ergo etiam divortium proprie dictum humana auctoritate poteS decerni, imo multo magis, quia minus Contrariatur moralitati, non X ponendo Coniuges Separato evidenti periculo fornicationi si '' adulterii. Praeterea tu naturae auctoritati humanae concedit omnia necessaria ad bonum regimen societati S. Sed bonum regimen Societati A Xigit ut quandoque neXu coniugali inter insociabiles parte dissolvatur: si dissimilitudo ingeniorum, Si discordia, Si fide ab altero violata, aut trita Sque On SonSUS, Rit RQUO CRUSROrequirant vinculum liberari. Ergo idem ac prius. Praeterea ratio sacramenti non At in matrimonio de iure naturae. Sed Augustinus . de bono Coniug. . , dicit quod Sectu Aa ratione Sacramenti, nullum Anti Con Vincen assertur argu mentum pro tanta firmitate foederi nuptiali S, quod nunquam viS humanarum legum aleret dirimere. Ait enim: si Quod vinculum) neqUaqURm Ut tantiam Valere potui SSO, niSi alicuius rei maio- ri e hac infirma mortalitate hominum quoddam sacramentum adhiberetur, quod degerentibus hominibus atque id dissolvere cupientibus, inconcuSSum illi maneret ad poenam. Si quidem, interveniente divortio, non aboletur illa Con ederatio nuptialis ... Nec tamen nisi in civitate Dei nostri, in monte sancto eiu S, tali A

Denique apud Iudaeo dabatur libellus repudii. Sic enim habetur Deuteron. XXIU-i: Si acceperit homo uxorem et habuerit eam, et non invenerit gratiam ante oculos eius propter aliquam foeditatem, scribet libellum repudii, et dabit in manu illius, et dimittet eam de domo sua. Sed boni moribu multo magi repugnat Opudium uxori privato viri arbitrio relictum, praeSertim propterca USa in lege SSignataS, quam divortium publica potestate declaratum ac Sancitum. Ergo in certi Saltem CaSibu Sanciri poteSt proprie dictum divortium per humanum iudicem, e humanae legi auctoritate. At Contra est quod in Syllabo sub n. 6 damnatur SequenSPro POSitio Iure naturae matrimonii inculum non es indissolubile,

414쪽

et in ariis casibus divortium proprie dictum auctoritate tolli sanciri potest. Atqui, quod ad ita naturae Sol Vendum attinet, nulla Umana auctorita e AeSe plus potestati habet quam civiliS. Ergo nullius unquam humani legislatori vel iudicis auctoritate Valere potuit persectum ac proprie dictum divortium, etiamsi abstractio fiat a quacumque ratione RCTRmenti.

A huius autem veritati demonstrationem, revelationi Simul et naturali rationi dictamen concurrit. Et primo quidem, quod ad revelationem attinet, Matth. IX, 4-6. dicitur: si Non legistis si quia qui secit hominem ab initio, masculum et seminam fecit eos, et diXit Propter hoc dimittet homo patrem et matrem, etsi adhaerebit Xori suae, et erunt duo in carne Una Itaque iamsi non Sunt duo, Sed una caro. uod ergo Deus comunxit, homo non Separet . Sed ibi profecto sermo est de matrimonio ut in naturae officium instituto. Non enim ullam rationem igni Sacri nunc reespicit Dominues, Sed solum id quod Verba Scripturae ad litteram sonant, et hoc nihil aliud esse noscitur nisi primaeVaconiugii constitutio tanquam a naturae auctor deSCendonS. Cui USVi ea demum est, ChriAt atteAtante, ut nuptiale Vinculum Semel

initum, a quopiam inter homine dissolvi aut distrahi nequeat. Hinc Innocentius III cap. Gaudemus de divortiis, iubet ut Salvo interim privilegio de quo in thesi sequenti, paganti ad fidem On-

VCPSUS, O pluribUS Xoribu qua duxerat adhuc infidelis, priorem accipiat, quam Vi dimiSSam per repudium Secundum morem genti Suae, et alteri Viro nuptui traditam. Censuit ergo matrimonium esse de iure naturali in dissolubile, quia sola lege naturae reguntur coniugia infidelium, a quibu abest ratio Sacramenti.

Hinc demum Leo XIII iii Encyclica Arcanum si Sed quia modo

paSAim libuit humanum ius in locum naturalis et divini SuppO- nere, deleri non solum coepit matrimonii Specie ac noti prae Stanti SSima, quam in animis impresserat et quasi consignaverat natura, Sed in ipsi etiam Christianorum coniugiis, hominum vitio multum vis illa debilitata est, magnorum bono rhim Γο- creatriX. Etenim alutari depulso Dei metu, persaepe fit ut ViX serenda matrimonii munera et officia videantur, et liberari nisi mi multi vinculum velint, quod iure humano et Spontem CXUm

415쪽

putant... Et Si forte Satisfieri procacitati voluntatum lege prohi- beatur, tum iniqua Clamant OSSO legeS, inhumanaS, Cum iure si ci Uium liberorum pugnantes; quapropter Omnino Videndum ut illis antiquati abrogatisque, licere divortia humaniore lege de Cernatur . E quibus Sane ei Citur, di Vortiorum lege non iuridivino tantum positivo, sed et naturali plane opponi atque On-

tradiCCI C. Accedit et auctorita rectae rationiS. Nam in primiS, matri,

monii dissohitio resu nat principali ni quem in Coniugio natura

intendit. Et siquidem consideretur ut tollen diuturnam obligatio. nem parentum ad in Vicem, tunc e S OX SOS Contr primam Riurae intentionem, quae est nutritio et instructio proli qUOUSque ad persectam ducatur aetatem. In omni autem caSu erit Saltem Ontra intentionem Secundam, in quantum per parente filii provideri debet in totam vitam per debitam praeparationem ΟΓIam qua Sunt necessaria in Vita Quippe, ut S. Thoma l. 3 C. Gent. C. 23 ait: POSSeSSione ad Con Servationem naturali Vitae ordinantur, et si qui naturali Vita quae Con AerVari non potest in patre perpe- tUO, URSi quadam SUCCeSSione Aecundum speciei similitudinem Con Ser Uatur in filio, Secundum naturam est conVenien ut in his qURO Unt patri Succedat filius Naturale est igitur ut sollicitudo patri ad filium maneat usque ad finem vitae suae. Si igitur sollicitudo patris de filio causa etiam in avibus commanentiam et mari et seminae, ordo naturali requirit quod Aque ad finem Vitae in humana pecie pater et mater Simul commaneant Q i.

Sed et matrimonii divisibilitas repugna fini Secundaris, qui Stmutuum obsequium in domesticae Vitae ConSOrtio. Nam e naturae intentione, maXima SA debet inter Virum et Xorem amicitia in cuius Signum homo propter Xorem dimittit patrem, et Similiter uxor propter Virum. Sed amicitia quanto maior eSt, tanto debet esse firmior et diuturnior. Igitur e naturae intentione amicitia coniugali debet esse perpetua, quod quidem debitum per petuae amicitiae super foederis nuptiali indivisibilitatem eviden-

416쪽

ter fundatur. Relinquitur ergo ut iure maturae matrimonium Sit

in dissolubile.

Et confirmatur, quia si tu naturale permitteret matrimonium per aliquam naturalem cauesam di SSolvi, hoc AS et uno e hi tribu modis, praeter quo nullia aliti est assignabilis Vel per hoc quod Vir repudiaret Xorem aut Xor Virum, Vel e commUni Con SenSta triuSque, Vel demum ex Sanctione humanae legi et publici iudicis sententia. Atqui nec primo, nec OCUndo, CC CΓ-tio modo. Ergo rursus dicendum est matrimonium OSSe naturaliter usque ad finem Vitae indissolubile. - Et primo quidem iurinaturali Videnter repugnat ut solvatur Coni Ugium per repudi UmViri ab Xore, aut Xori a Viro Etenim si manis Ste apparet in ConvenienS, ait S. Thoma tibi Supra, si mulier virum dimittere 4 POSSCt, tam mulier naturaliter Viro Subiecta Ait tanquam guber natori. Non Si autem in potestate eius qui alteri subiicitur, ut ab eius regimine discedat. Contra naturalem igitur ordinem eS- Set, Si mulier Virum deSerere poSSet. Si ergo Vir deSerere OS- si et mulierem, non SSet aequa Societa Viri ad mulierem, Sed

si Ser Uitu quaedam e parte mulieri s. - Sed et repugnat Secundo Ut olvatur coniugium per Communem OnSonSUm e Pri-Vata amborum auctoritate. Nam illi Soli contractu qui ad privatum paciscentium bonum ordinantur, hac Via reScindibile eXSi Stunt, quatenu liberum unicuique S renuntiare iuri Suo, ac per hoc, liberare fidem sibi a comparte datam. Nunc autem coniugii obligatio ordinatur ad bonum commune, id est ad convenientem Speciei humanae propagationem. Ergo etsi a libera duarum partium voluntate pendeat in fieri, non tamen in Sese, quia Si SuSCipitur haec obligatio, neceASario suscipitur Confirmiter ad naturam Silam, pro Ut Cilicet ab ipsa lege quae communi bono intendit,

firmitatem habet et omne Conditione Suae permanentiRC. - Tertio demum, neque etiam esse poteSt ut matrimonium dis Solvatur per auctoritatem legi humanae. In quo quidem praeSupponitur Ut per Se notum, legem humanam, Sive canonicam Si V ci Uilem, non alere nisi ad determinationem eorum quae tu di Vinum naturale vel positivum in determinata relinquit. Nam Si quid determinatum sit in iure divino hoc prosecto humana te neqUR Uam

417쪽

DE IN DISSOLUBILITATE NATRIΜΟNII II

immutare potest. Atqui naturae ius circa individuam Viri et uxori Coniunctionem eS Omnino determinatum, adeoque minime Ubiicitur ulteriori determinationi humanarum poteStatUm PTO Ut P- paret ex dicti de repugnantia divorti tam ad primarium quam ad secundarium matrimonii finem, et maXime etiam confirmature con Sideratione malorum quibu ianuam aperiunt Stirpation OS legum in hac re. Quippe legalium divortiorum causa si iunt maritalia foedera mutabilia extenuatur mutua benevolentia; infidelitati perniciosa incitamenta suppeditantur, uitioni atque institutioni liberorum nocetur dissuendi societatibus domesti Cis praebetur occasio discordiarum inter familia Semina par- guntur minuitur ac deprimitur dignita mulierum, quae in peri Culum Veniunt ne cum libidini virorum inservierint, pro derelictis

habeantur. . . Multoque S S gra Viora haec mala con Stabit, Si con- Sideretur freno nullo futuro tantOS, qui ConcOASam Semel di UOr- tiorum facultatem valeant intra certo aut ante proviso limiteA COCTCore. Rgna Pro I SUS i eS eXemplorum, maior Cupiditatum;

hiSce incitamentis fieri debet ut divortiorum libido latius quoti

a dan i. - Sic igitur concludere oportet indis Solubilem esse de naturae iure coniugii nexum, nec dari iurisdictionem in terra quae poSSit ex sua vi propria distrahere id quod coniunxit natu-

A IV ergo dico: Separationem quoad torum et Ohabitationem non minu repugnare naturalibus matrimonii finibus quam perfectum divortium, absolute falsiMn est. Maiora autem Se Umserre in Convenientia, turpe mendacium est. Primo quia di Vortium impersectUm non St e natura Sua perpetuum, Sed Vel ad determinaltim tempuS, Vel certe donec interveniat reconciliatio, ad quam maxime incitat ipsa impossibilitas convolandi ad alia vota. Secundo quia per divortium imperfectum, etSi interim CeSSet Om- manentia parentum ad invicem, nondum tam On ratione SVPOTUC-nientium novi coniugii obligationum, distrahitur communi Solli-

418쪽

citudo in communem prolem. Tertio et maXime, quia divortium proprie dictum Si daretur, esset per Se CRUSR, SeminRTi Um, atque incenti Vum eorum malorum quae Coniugium deStruunt puta adulteriorum, aliorumque Criminum, e quibUS identidem tantum et veluti per acciden in societate bene ordinata inducuntur tori et cohabitationi Separationes. Ubi enim Aciunt homines, inquit Bellai minu A si debere Se aut caelibe Vi Vere, aut Coniugi Commanere, non facile ad Separationem adducuntur. At si Scirent, moX

facto divortio, posse aliud iniri coniugium, facillime divortium

ipsum intenderent, quaerendo occaSione diSSidiorum et Criminum.

Et hanc rationem attingit Hieronymus in caput XI Matth. ubi Scribit: Quia periculum erat ne mariti ob deSiderium alterius

Coniugii calumniam Struerent priori uXori, Si Dominum Voluisse dimitti uxorem ob fornicationem, Ut tamen ea Vivente, non liceret aliam ducere. Hinc igitur apparet, legiSta n OStro ponere Toremedio illud ipsum quod per Se Si Cati Sa malorum quibUS medendum est, in circulo Viti OSO amb UlanteS. Ad um dicendum quod bonum regimen ocietati A Xigit quidem ut Separentur inSociabiles, non tamen ut fiant insociabiles. Ideoque exigit ut in foedere nuptiali nulla relinquatur Spe persecti divortii, quae amorem coniugalem de Ae Valde debilitat, et quacumque ad Veniente Simultate, infidelitati perniciosa incitamenta Suppeditat. si Fidelior amor unita ad alterum erit, dum Cognovi cunt se indivisibiliter coniunctos. Erit etiam utriusque sollici-

tior cura in rebu domesticis, dum S perpetuo Comman SUI OS in earumdem rerum poASeSSione ReStimant. Subtrahuntur etiam e hoc di Scordiarum origine qua oporteret accidere, At Viro Xorem dimitteret, inter eum et propinquo uxoris, et fit firmior inter affines dilectio. Tolluntur etiam adulteriorum occaSioneS quae darentur, At Vir Xorem dimittere OSSet, Ut e con Ver-

SO; per hoc enim daretur via facilior sollicitandi matrimonia aliena , Ri. Ad Qxim dicendum quod Augustinus loco citat Con Siderat

419쪽

Solum Casiam Sterilitati uxori S, quo quidem in CaSu abstracte et Seo I SUID On Siderato, rex era non videtur dari e Sol iure naturae sufficiens dissolubilitatis fundamentum. Dixi in casu abstracte et SCOVSum considerato quia Cum Sterilita non it ni Si per accidens, adhuc pro firmitate matrimonii Valet regulariter commune ius, pro quanto si rectitudo naturali in humani actibus non est Ae- CUndUm ea quae per acciden contingunt in uno individuo, sed Secundit ea quae totam Speciem con Sequuntur ). Attamen dubium non Si quin eclusa ratione Sacramenti, Uxori Sterilita Sposset dare locum iis dispensationibus de quibus infra agendum erit Utputa si oporteret pro Videre Stabilitati Auccessioni in regno vel aliis eiusmodi ad publicum et commune bonum RXim Pertinentibus. Nunc autem Sola Sacramentalita coniugii Chri Stianorum facit ut matrimonium apud eo sit indis Aolubile, non tantum naturaliter, verum etiam indispensabiliter, e quacumque ratione et quaCUmqU CRUS etiam urgenti S Sima. Et hoc consideran Augustinus dicit: vi Si non licet dimittere Aterilem UXO rem)... UCm non faciat intentum, quid sibi velit tanta firmitas vinculi coniu- galis Quod nequaquam puto tantum valere potui SAe, ni Si alia cuius rei maiori e hac infirma mortalitate hominum quoddam Sacramentum adhiberetur, quod deserentibus hominibus atque id dissolvere cupientibus, inconcussum illi maneret ad OQ-

Ad V denique dicendum quod de libello repudii variae

dantur opiniones Illud in primi Statuendum, legem Cilicet repudii non fecisse promiscua apud Iudaeo divortia, et veluti ad purum arbitrium Viri poAita si uod tandem apertissime demon Strat, rariora sui AS apud Vetere Hebraeo divortia, illud est: si nimirum lege apud Moysen dari nonnullas, quibus di VerSasi prorsu ConSuetudo inculcatur. Ita lege iniunctum est, Deuter. XXII, 3-Ι9, ut Si qui Vir in uxorem suam sinistri aliquid in

tentans, Virginem ad nuptia non eniSA accuSaVerit, seminae illius parente causam eiu in iudicio de sendant. Quibus agen- tibu S, Si sorte mulier abSolvatur, vir eiu antea CaeSu in tu Stae

420쪽

si accusationi inSuper poenam luet centum Sicli eiusdem seminae patri solvendis, tum et omni in posterum facultate uxorem illam repudiandi privetur. Porro si divortium ad manum fui Aset, Cur invisam seminam Vir continuo non dimisisset Paria de iis conii-

si Cio, quibus de uxori Suae nodi OViter Au Specta St. Hanc enim amaricantium aquarum X perimento probare tantum in

lege clatum St, Umer. - 14 et Seq. X quo illud mihi dedu- Cendum AS Videtur, nullam fui SA Viri dimittendi uxore Au si Specta potestatem Iubet tandem legi Alator Deuter. XXI 15-IT, Virum qui e bini simul ducti A XOribu S prae altera alteram diligat, iure tamen haereditatis minus dilectae Xoris filium si non fraudare, ut alterum e dilecta genitum, Sed natu minorem, si praeponat. Cur in ViSam illam seminam cum nati vir non dimi- SiSSet, Si divortium pronum erat Ex his igitur aliisque documenti forsitan concludere iam licet, repudium proprie dictum non fuisse habitum apud Hebraeos ut medium per Se licitum, Sed potius Ut meram tolerantiam legis, quae viro repudianti honestatis

famam conciliare nequaquam Sufficeret. Unde vel a repudio abStinebant propter On Scientiam, Vel certe quaerebant titulo coloratoSperveniendi ad eumdem finem, procurando ut ob crimen iuridice declarAtlam, apparenter Saltem haberetur causa honesta negandi cohabitationem et tortam, adeo quo repudiandi. Hinc communior Sententia, teStei Thoma in Suppl. UaeSt. 67,

a. 3, tenet si quod illi qui sub Lege uxorem dato libello repudii

a poena Secundum legem infligenda. Et propter hoc dicitur Moyse libellum repudii permisi Sese ..., non quidem propter li- quod maius bonum Consequendum, sicut fuit dispensatio de plu- ribus uxoribus habendiS, Aed propter malu malum cohibendum, scilicet uxoricidium ad quod Iudaei proni erant propter Corru- ptionem irascibilis, sicut et permis Sum S et e Xtranei fenerari, Propter Corruptionem aliquam in concupiScibili ne scilicet fra tribu sui senerarentur . Et veritati huius Sententiae plurimae Validi S Simae ratione attestantur, praeter illa quae iam lant Om-

' D. Calmet, Dissert cle clivortii S.