De ecclesiae sacramentis : commentarius in tertiam partem s. Thomae

421쪽

DE INDISSOLUBILITATE ATRIMONII 415

memoratae. Primo quidem, quod Mich. II, 9, et Malach. II-I5, et Prov. II-17 Iudaei in divortia proni Severissimi verbi castigantur Secitndo, quod Dominu noSter legem novam in monte promulgan S, aequiparat permiSSionem repudii Cum permissione odii inimicorum: si Dictum est autem, inquit Matth. -3Ι, qui Cumque dimi Serit Xorem suam, et ei libellum repudii, ego si autem dico vobis, etc. , Et infra in Vers. 3 4 Audisti quia dictum est, dilige proximum tuum, et odio habebis inimicum situ Uin Θ quod tamen per modum praetermiSSioni Seu Urae non cohibitionis, intelligendum S Se o Stat Tertio, quod permissio repudii prout iacet in lege, comprehenderet dispensationem etiam a primi praecepti S legi naturae, et reduceret matrimonium ad quemdam modum Concubinatus. In huiusmodi autem, ut dictum CSt, repugnat di Spensati a Deo data quaSi de iure communi. Sed nec Squequaque Credibile est, Deum secisse licitam hanc adeo inaequalem conditionem Viri et mulieri in toto populo Iudaeorum. Sciendum igitur quod non omnia contenta in lege Mosaica haberi debent ut determinatione moralitatis, ad ordinem con Scientiae pertinentes. Sed ibi praeter legem Oralem agnoScenda Sile civili sive politica, quae etsi a Deo fuerit, a per hoc, in Suo proprio Ordine aequissima, non tamen civili codici Conditionem eXcedebat. Atqui ad codicem seu legem Civilem pertinet cohibere

exteriori coactione X teriore actu mRlOS, non Amen OmnOS.

Nam Si te illa non relinqueret certum Veluti derivativum impetu cupiditatum, graViora mala fierent quae o totam COTTUm-

Super CaP. 2 MalaChiae, vers. 3-I5, Si CommentRtur Hierony-mUS: et Praecipit itaque per prophetam Deus et dicit Custodiae spiritum 4 DESILum, ne ab luCamini libidine.....HI uxorem adoleScentiae suae noli despicere ut quae tibi virginali primum iunCta est matrimonio, Perse veret usque ad senectutem. Sed poterat fieri ut prinCipeS, a CerdoteS, Levitae, populus responderet Praecipit Deus per Moysen ut Cum odio habuerimus uxores, dimittamus eas. Et legendum est Di Cis mihi, Cri- ptum est Cum odio habueris uxorem tuam dimisse dicit Dominus Dens Arael. Statimque respondit ho quidem in Lege praeCeptum est. Sed si proseter uritiam Cordis Vestri. Ouod plenius Dominus in Evangelio ProSequitur Oui Cumque ... uxorem inique imiserit, operies vestimentum

422쪽

perent societatem. Et ideo Sapienti legi Statori politici est, continere intra determinato aggere Cupiditate malaS, impunitatem ei RSSOCharando, modo S Signato limite non XCedant. Unde AuguStinu l. I de lib. 1 b. c. 5 ait: si Videtur mihi legem istam quae populo exterius regendo Scribitur, recte Sta permittere, et divinam providentiam Vindicare . Sicut ergo nunc ad Vitandum malu malum recte tolerantur domu prOStitutionis, ita apud populum durae cervicis et incircumci Si cordi tolerabatur repudium uti certi conditionibu S, ne Vir Contra Xorem eiu aliquid moliretur, quin propterea ipSum repudium lege sancitum dici potuerit. Nam aliud est Sancire, et aliud tolerare. Sic ergo difficultatis propositae Subtrahitur Suppositum. Nunc autem adhuc quaeri posset utrum mulieri repudiatae Deus integrum fecerit novum inire matrimonium, Sol Vendo etiam in Con- Scientia, conseqtienter ad iniustam actionem viri, Vinculum quo erga ipsum tenebatur. Nec facili reSponsio St, tam in Utramque partem ratione pro et Contra OCCharrant. VerUmtZmen, URCCUm Uesolutio adhibeatur, nulla eSt ConSequentia ad VerSUS Veritatem quam nunc adStruimus, quandoquidem non humana, sed di Vina auctoritate Solutum tunc coniugium fui SAet, et ideo iam VerSamur X-tra termino propositionis in qua dicitur matrimonium esse de iure naturae in dissolubile, et nullius humani te istatoris vel iudicis propria potestate sanciri unquam potuisse divortium proprie

dictum. Sed nec de dispensationibus a Deo antiqui tu conceSSi Uberius disputare nunc vacat. Videndum potiti eSt, quaenam di Spensatione sub Novo Testamento dentur vel dari possint. Incipiendum autem ab ea quam declaravit ApoStoluS, 1 Cor. VII - ΙΩ, Ut SequitUr.

423쪽

THESIS XLIII.

Iure evangelico dispensatur ab indissolubilitate matrimonii in infidelitate contracti, Si uno Coniugum ad fidem Con-Verso, alter ut nullo modo, ut non Sine Contumelia Creatoris otiabitare ConSentiat. DiSpenSatur autem, quatenuSpars fidelis cum alio fideli novum poteS inire Coniugium, per quod matrimonium prae Ceden ipso laCto Solvitur. PraeSupponendum in primi S St, quod per conVerSionem Seu baptiAmum Uniu Coniugum, matrimonium in infidelitate contractum minime ceAAat. Ait enim Innocentius II in cap. 8 de divortiis si per baptismi sacramentum non solvi coniugia, Sed criamina dimitti. Quin imo, si par infideli consentit cohabitare, SalVo religionis honore, id est sine blasphemia divini nominis, et non pertrahendo fidelem ad mortale peccatum Ri, nequidem qUoad torum et cohabitationem separatio fieri potest, iuxta illud I Cor. II-12: Si quis frater uxorem habet infidelem, et haec congenti habi- tare cum illo, non dimittat illam. Et si quae mulier fidelis ha- bet virum infidelem, et hic consentit habitare cum illa, non di-

mittat virum . Cuius praecepti rationem redden ApostoluS docet quod in dicti circumstantiis, unius converSi non Solum non est ratio divortiandi, sed multo magi perseverandi in eodem coniugio, idque propter Spem adducendi ad fidem partem infidelem, quae dici iam potest in quadam animi praeparatione Sanctificata, per hoc ipsum quod sine blasphemia Christi cum Christi cultore consentit permanere si Sanctificatu est, inquit, Vir infisi deli per mulierem fidelem, et sanctificata est mulier infidelis per Virum fidelem D. Sciendum tamen, S. Thomam et alio plu- Te CUm eo, in ea SSe Sententia, quod in arbitrio fideli semper

De Ecclesiae Sacramentis Tom. II. T

424쪽

est positum ut parti infideli commaneat et non Commaneat: Fideli conversus, inquit in Suppl. UaeSt. 59 R. 3, Pote S CUm infideli commanere cum spe conversionis, Si eam in infidelitate obstinatam non Viderit; et bene facit Commanendo, tamen non tenetur, et de hoc est Consilium Apostoli 1 Cor. VII . Ratio huiu Suae Sententiae Si quia reser Verba Vel S. 12 Caeteri ego dic3, non Dominus, ad ea qua Sequuntur: Si quis frater uxorem

habet ii delem, et haec consentit habitare cum illo, non dimittat Liam, etc., quaSi de hoc mei Um On Silium daretUr, non praeceptum. Verum, ut perApicue Ostendit Stiu in Commentario, orba praedicta referuntur ad ea quae antecedunt in UerA 8 Dico autem non nupti et viduis, etc., ut totius Sententiae Apostoli Aensu Ait: Iis qui matrimonio iuncti Aunt praecipi non ego, Sed DominUS, UXorem a Vir non discedere quod Si di SCeSSerit, manere innuptam, Ut Viro Suo reconciliari nam caeteri R id est non nuptis et viduis, quod attinet ad Virginitati seu continentiae statum de qUO O locutu Sum dico ego, non Dominu S, quia Domini praeceptum non habeo. Nunc autem illud quod postea Aequitur de fratre uxorem habente infidelem, novam omnino et a Superiori diversam periodum facit. In qua non ConSilium, Sed praeceptum Sonant ea quae perti non ad retentionem Coniugi in ca Si pacificae cohabitationis: Non dimittat illam, non dimittat virum s i. Cum igitur nullo modo nullaque ratione, de iure Saltem communi Solvi possit matrimonium, quoties e parte infideli impedimentum

V Interest igitur punctuationis. Nam S. Thomas si legit amico autem non nuptis et viduis bonum est illis Ut si permaneant, si Cut et ego. Quo Si non se Continent, nutiant melius est enim nubere quam uri. Iis autem qui matrimonio iuncti Sunt practCiuio non ego, Sed Ο- minus uxorem a viro non is Cedere quo Si discesserit manere innu- ptam, ut Viro suo reconciliari. Et vir Xorem non dimittat. Nam caeteris ego dico, non DominuS Si quis frater iorem habe insidelem si et haec consensu habitare cum illo, non dimissa illam, etc. v. Nunc autem, Si legendum est et Dico autem non nuptis et viduis bonum est illis si si permaneant... Ii autem qui matrimonio iuncti sunt, praeCipio non ego, Sed DominuS, Uxorem a Viro non discedere, etin, nam caeteris ero dico, nsu Dominus. - Si quis frater uxorem habet infidelem, etc. .

Vide omnino stium in hunc OCUm.

425쪽

Supradicti capitis Septimi primae ad Corinthios, cuius dilucidam eXpo Sitionem Suppeditat Atiu in suo commentario suod si in-idelis discedit, discedat, id est, si infideli non consentit habitare cum fideli ut fideli, sed eius religione offendatur, in Verba blaSphemiae prorumpens et Chri Sti nomen audire molenS non OS CUT

coniux fidelis existimet se debere illum Aequi, sed inat eum di-SCOdere, tanquam per eiu di SceSSum Suae plenae libertati relictus. Non enim servituti subiectus est frater aut soror in huiusmodi, hoc eSt, Christianu aut christiana cum infidelibu matrimonio copulati, in huiusmodi casibus non sunt tali subiecti servituti, ut Vel Cogantur manere innupti, vel coniugibus cohabitare in infidelitate obstinatis. Alludit enim Apostolii ad SerVitutem SuperiUS OXPrOS-Sam in muliere et intellectam in viro, Ux nimirum Obligentur, Separatione facta, aut caelibe manere aut comparti reconciliari. Et rationem exceptionis statim russerens In pace autem voca Pitrio DeuS, quatenus religio Christiana non cogit no ad hanc Subiectionem, quo pacificus et tranquillus christi cultui in familia impediatur. Quare, Sicut pater filium et filiu patrem relinquere poteSt plena libertate ex eiusmodi causa, sic coniux idelis infidelem, et ita quidem ut ipsum coniugale vinculum motui possit Rc rei PS Sol Vatur, ipso facto novi matrimonii ciniti tum ideli. Semper enim firmius vinculum solvit minus firmum A sit ei contrarium, ait S. ThomaS, QuaeSt. 50, a. 5 ad 1μm, eo ideo matrimonium quod iuxta evangelicum privilegium a Paulo declaratum ac promulgatum, in fide Christi contrahitur, Solvit matrimonium quod fuerat prius in infidelitate contractum, Sed non erat ratum in Sanctitate Sacramenti. Hinc Innocentius II cap. 7 de divortiis: Si enim alter infidelium coniugum ad fidem catholicam con 'CT- tatUr, altero Vel nullo modo vel ion sines blasphemi, divini

nomini S, Vel ut eum pertrahat ad mortale peccatum, eL coha si bitare volente qui relinquitur, ad secunda, Voluerit, Nota

transibit. Et in hoc casu intelligimus quod ait inpostolus, Si ius elis discedit, discedat, eici, et canonem etiam in quo dicitur:

426쪽

Contumelia Creatoris solvit ius matrimonii circa eum qui re

Haec igitur est unica dispensatio quae iure ordinario, Semel pro Semper in Novo TeStamento conceSSa St Circa naturalem matrimonii consummati in dissolubilitatem Ri. Concessa est, inquam, non ab humano quopiam legi Statore, Sed a Deo auctore natUrae et gratiae, in favorem Christianae religionis. Et quia de

iure communi conceditur, oportet ut non Sit Contra primam naturae intentionem; nam alias, ut dictum At Supra locum non haberet ipsa dispen Satio, ni Si ex quodam miraculo et reSpectu niti Suel alteriti particulari persona tantum. Quomodo Utem Onditio ista in praesenti veri ficetur, facile At Videre Etenim constat in primi quod matrimonium infidelium qua tale est imperfectum, pro Uant non poteSt perducere prolem ad persectum Statum qui nunc in Atatu elevationi humanae naturae ad finem supernaturalem requiritur. Huic porro imperfectioni in caSu, non

solum non affertur remedium per converSionem Uniu Coni UgUm

sed imo superadditur impossibilita conSequendi quocumque modo matrimonii fines dum Acilicet propter malam Voluntatem Coniugi Sin infidelitate remanentis, pacificum domeSticae vitae Consortium excluditur, et parente circa prolem ita suum dividunt affectum, ut in diverSa a contraria nato trahere intendant. Tunc ergo inconcurrentia boni superiori ordini obtinendi, intentio indissolubilitati non potest ampliti esse Sub quocum Ue reSpectu primR-ria, sed evadit eo ipso Secundaria. Et ideo datur locus dispensa tioni divinae, etiam de iure ordinario, ne Scilicet homo deterreatura vera fide amplectenda, Vel a pei Severando in ea, propter neceSAitatem servandi persectam continentiam, Si sorte coniux infideli offenAu eius converSione, pacificam deneget Co habitationem. Sed nunc gradum facimu ad ea dispenSatione quae Xm, ni fleriali potestate Ecclesiae fieri poSSunt et fiunt. De quo sit sequen propositio:

' Enchirid. n. 35O. ' Dico circa naturalem matrimonii inclissolubilitatem, quia matrimonium inter fidelem et infidelem exsistens non est sacramentum, Ut ictum est in SuperioribuS.

427쪽

DE IN DISSOLUBILITATE NATRIMONII 42I

THESIS XLIV.

Etiam extra Casum ab Apostolo I Cor. VII-15 determi-nctium, poteSt graVi e CauSa, per miniSterialem poteSt&tem Summi Pontificis dispensari in favorem fidelium ab in. dissolubilitate matrimonii Consummati, modo Con SummationuSquam intervenerit inter ambo Coniuge iam baptizato A. Sermo est de potestate dispensandi in specialibus circumgtantiis pro quibus tu commune evangelii nullam praeStituit XCeptionem. In quo quidem primum omnium animad UerteS, OD OSSComnino quaeStionem de di Spensatione in matrimonio rato simul et On Summato nam diSSolutio absolute repugnat tali matrimonio ratione SacramentalitatiS, prout Suo loco infra declarabitur. Quare praeesen aSSertio non St nisi de matrimonio Consummato quod nunquam XStitit Sacramentum, Vel Si aliquando per baptismum utriusque Coni Ugi effectum At Sacramentum, ab eo Saltem tempore OnSummatUm denuo non fuit.

Porro ratio quae iam aperuit peculiaribus dispensationibus extra limite pro iure communi ab Apostolo praefiXOS, facile intelligetur in exemplo quod refert Antonius alterini f). 4 Quod etiamnum, inquit, in nundini Aegypti contingit, Ut venumden-- tu tum maSculi tum seminae e mediterranei Africae plagis in Servitutem abducti, qui tamen matrimonio iuncti Sunt, id ipsum factitatum Acimu et elapsi saeculis, ut immen Ai Americae de Serti Coloni compararentur. Quo cum chriStiana missionariorum charita ad fidem perduxisset, gravi instabat difficultas, quo pacto ii COnSuleretur, quo nec continente habere nec matri monio UVare, utpote pri Atini coniugii adstrictos, facile daba- si tur Usui enim facultatis quam Apostolus ad fidem converSis Concedit, obStabat non modo quod interpellari coniuge barba-- is in cloci relicti non possent, Sed etiam quod experientia

428쪽

Compertum fuerat, non raro ope mi SSionariorum, etiam relictoS

in Africa coniuge iam ad fidem converso et baptiSmo X pia- to fuisse. Opus igitur fuit remedio, cuius ope mi Seri illi, si Vct

in Servitutem peregre abducti, Sive in patria in Coniuge re licti, matrimonio non carerent, etiam quando nubendi facultati per ApoStolum ConceSSae ultu ampliu SHOCUS Orte SV pereSSet. Et Cum OVum matrimonium, priori matrimonii Vinculo ma- nente, Contrahi non poSSit, opta erat remedio per quod priori A matrimonii vinculum Certo Aolveretur, etiam quando huic Solu-

tioni nullum aditum praebebat priori coniugi discessus. Et hoc prosecto remedium est, quod et Gregorius XIII Litteris Apo- Stolici I Ianuarii 1585, et Urbanus VIII, 2 Octobris 1624,

et rurSu 17 Septembri 16u adhibendum censuerunt. Narn disertissime in iis expreAAu apparet etiam Casta in quo nullUS potest AA locus facultati per Apostolum factae occasione in fidelis coniugi discedentis quando Scilicet non modo ignoretur hic disce SSuS, Sed Supponatur et deeSSe propterea quod et alvi ter coniux in iisdem litteris exhibetur uti ad fidem iam con- UOTSUS, UO Cmpore alter nova nuptia contrahebat . Ubi vides duplicem casum ibi distingui. Primum in quo contu baptigatu Anon pote At interpellare coniugem in infidelitatere lictum, et certior fieri de eius Voluntate. Alterum in quo multo magi crescit dis ficultas ex hoc quod et coniux relictus, infideli amplius non St, sed et ipse christianus effectu est per u Sceptionem bapti Smati S. Crescit, inquam difficultas. Primo quia iam deeSt pSum praeSuppositum privilegii ab Apostolo promulgati, scilicet infidelitas in

comparte. Secundo quia matrimonium effectum Si ratum, adeoque non ampliu ConSi Sten in imple naturae officium, sed etiam in Sanctitate Sacramenti. Et si quidem ratio ibi habeatur sacramentalitatis, tunc dispensandi poteSta reducitur ad eam quam habet Ecclesia solvendi gravi de cata Sa matrimonium ratum et

tum); de qua re e pro sesso dicetur in propOSitione Sequenti Quapropter oportet interim ab isto speciali respectu quaestioni APraeScindere, Ut con Sideratio nunc de integro Versetur circa dispensationes ab indissolubilitate naturalis matrimonii consummati,

429쪽

DE IN DISSOLUBILITATE NATRIΜONII 423

quolibet modo datas, praeter et ultra Singularem casum qui in Scriptura apostolica I Cor. VIILIS, continetur Claritati autem gratia duplici velut gradu rem conficiemuS; primo quidem declarando qua ratione huiusmodi dispensationum potesta in Ecclesia concipi possit tum deinde afferendo documenta ex quibu constabit Ecclesiam de facto ea potestate SA USam; unde Statim efficietur, non OSA de XSiStentia iuri ullatenus dubitari, cum in determinandis suae potestati limitibu EccleSi non erret. I. Quomodo potesta dispensandi naturali inclis solubilitate matrimonii in Ecclesia esse possit - Tota explicatio

ex triplici animadversione pendere VidetUr. Prima animadversio esse debet, quod matrimonium in infidelitate consummatum reduplicative in quantum huiuSmodi, non Sortitur Suam Conditionem X exigentia alicuius ignificationi sacrae, Sed pure et Simpliciter X naturalibus finibu a quibus maritalis unioni obligatione mensurantur. Si forte ergo contingat naturale illo fine obtineri amplius non poSSe, adhuc quidem matrimonium communi legi e sese subiicitur, eo quod in huiusmodi te naturali non reespicit ea quae eveniunt per Cciden Sin aliquibus individuis, sed ea quae totam Speciem Con SeqUUntUT, iuxta Saepius recitatum . Thomae principium); At minime dubium SSe potest quin Sit ex Sese Au Scepti Vum di Spen Sationi S, praesertim in ordine ad bonum quoddam XCellens, Vel Simpliciter obtinendum, Vel facilius Consequendum utputa si porteret dare alicui facilitatem amplectendi veram religionem, aut in ea Sine pro Xima peccati occaSione perseverandi. In dicti igitur circum Stantii matrimonium est veluti connaturaliter removi bile a conditione in dissolubilitatis quam ei communi lex indidit, quamvis non poSSit actu eximi a conditione ista nisi per licentiam competenti auctoritati S ut e dicti in anteceASum Sati Super UOconstat. Unde iam de hac ipsa auctoritate competente merit inquiritur. Videri enim posset non e SA Ullatenu pene ECCleSiam, quia si in serior non dispensat in lege superioris, ergo EccleSia nequaquam Valet di Apensare in iure divino positivo neque etiam in iure divino naturali a quo matrimonium Suam propriam derivat in dissolubilitatem.

430쪽

Itaque Secunda animadversio Sit, quod distinctio in tractatu de Poenitentia introducta quoad iurisdictionem eccleSiaSticam, prout dividitur in eam quae Ecclesiae competit ut Cau Sae principali, et eam quae eidem ne At ut causae instrumentali diStinctio

inquam, Sta non Valet Solum per reSpectum ad Sacramentale Udicium in quo solvuntur incula peccati, Sed Valet etiam per O- spectum ad actu Aolvendi in certi alii materitS. Et certe, nemo

denegabit Ecclesiae ius dispensandi in voto et Similibus, quorum obligatio de iure divino naturali esse noscitur. Ergo ibi quoque

inStrumentali apparet potestaS, Cuiu tamen limite remanent aliqualiter assignandi, cum eviden Sit EccleSiam non OSSe, etiam

pure mini Sterialiter, dispensare in quibus Vi legibus divinis, Sive naturalibu Sive o Aiti UiS. Tertia igitur animadversio esse debet, quod in iure divino

quaedam sunt obligatione impositae a Deo auctore naturae Vel gratiae, per dispo Sitionem legi antevertentem omnem deliberationem humanae Voluntati S; quaedam vero aliae Sunt quae non inducuntur nisi con Aequenter ad ipsius homini factum et determinationem, Sicut patet in Volo, in iuramento, alitesque eiusmodi. Est autem inter o duo obligationi modos, quod ad rem prae- Sentem attinet, Viden differentia. Etenim humana deliberatione qui omnia CircumSpicere, nec praevidere omne circum Stanti RS in quibu contingere poterit ut minu opportuna Sit Vel congrUR observati eius quod voto promittitur Vel iuramento firmatur, Vel contractu sancitur. Unde ad bonum Christianae Societati eX-pediebat ut in his, per Christi vicario dari poSSet quandoqUe,

pro Xigentia particularium adiunctorum, dispenSatio. Ne Valet eadem ratio pro obligationibus quae a sola dispositione divinae Voluntati dependent, quia cum Dei providentia omnia circum- Spiciat et non habeat incertum Ventum, necessita medendi defectui prae Visioni humanae nullo pacto hic applicatur. Quae igitur Cum ita Se habeant, intellexit Ecclesia, in amplissima potestate clavium sibi a Christo collata comprehendi etiam mini Sterialem Se in Strumentalem potestatem dispensandi in certi rebus in

quibu per factum humanum obligatio divini iuris fuit inducta, dummodo iuxta declaratione in superioribus iam traditas, dicta