장음표시 사용
61쪽
teriam de virtutibus, in qua etiam non tanti momenti ASe videtur. Itaque quoties in hac disputatione de Speciali Virtute poenitentiae, et de actu eiu tum elicito tum imperat Sermo erit, latiori quodam Sensu qui praescindat a determinatione habitu proprie dicti adhibebimus haec vocabula. Nam per poenitentiae virtutem intelligimus Specialem rationem actu moralis, uita honeStaSconsistat in intentione operandi ad deStructionem peccati praeteriti Porro actum elicitum dicimus illum, cuius tota honesta in hac intentione consistit actum ero imperatum VocamuS Um qui ex alio capite laudem ibi intrinsecam habenS, participat tamen illius prioris honestatem, utpote ab eo in finem poenitentiae ordinatus Quibus praemiSSiS, Sit Sequen propoSitio.
Est in poenitentia specialis ratio actu laudabilis, Cilicet velle operari a destruetionem peCCati praeteriti per re- Compen Sationem Sive SatiSfactionem pro formali et materiali
Culpae ReduCitur autem iSte actus a genu Commutativae iustitiae, et imperare habet actu omnium virtutum Per quos Compen Sari potest peCCatum prout est offensa Dei. Peccatum praeteritum tripliciter accipi poteSt. - Primo quidem, Ualenta fuit actu tran Sion qui in certa quadam temporis disterentia exstitit, et Sic destructio eiu non Si obiectum Oenitentiae, quia si dolere de eo quod priues factum St, cum inten- tione conandi ad hoc quod factum non fuerit, SSet Stultum: hoc autem non intendit poeniten Secundo ConSideratur peccatum quoad Sequela qua habet, vel certe habere poteSteXtra ordinem moralitaties puta Secundum quod Si corruptivum Sanitatis, aut inductivum humanae infamiae, humanae correctioniS, atque ita porro. Sed neque Sic eSi materia Circa quam virtu Poe-
62쪽
nitentia VerSatur, quia hoc modo non accipitur peccatum prout peccatum Seu mal tam morale St. - Tertio tandem Consideratur
PeccatUm praeteritum Secundum Sequela ipsius in ordine ad Deum quem ostendit, quemque ideo ultorem habet ac Vindicem, et i accipitur quotie de eiu destructione sermo est Qua in re habebis prae oculi quaecumque alia dicta Sunt de peccato habituali, hoc est de reatu culpae Speciatim ero in memoriam revocabis quod peccatum habituale non ASSimilatur tenebrae, Sed umbrae. Nam si culpa habituali Si aliquid ponit, et non solamo ab Sentiam gratiae absentia enim gratiae non habet rationemo culpae nisi secundum quod relinquitur e actu Oluntari prae Cedente, Sicut tenebra non habet rationem umbrae ni Si Secun-- dum quod relinquitur ex interpositione corpori opaci 'i. Porro opacum illud ex cuius interpositione pendet gratiae privatio, omen Aa At habitu manen S. Sicut ergo operari ad destructionem umbrae, nihil aliud esset quam operari ad deStructionem opaci interpoSiti, ita nunc operari ad deStructionem peccati, Stoperari ad offensae destructionem quae est natura prior infusione gratiae Secundum ordinem causae materiali i. offensam autem destrui media saties factione sive Compei Satione, Videnti US Omnino est quam ut declaratione indigeat. His igitur circa intellectum terminorum praenotati S, Primo e X ponenda Si Speciali honeAta poenitentiae tum deinde inquirendum sub qua virtute cardinali contineatur, et quo actu habeat imperRre.
Peccatum in statu viae emendabile est e divina gratia cum homini Cooperatione. Ergo datur Speciali ratio actu laudabilis, ConSi Sten in voluntate operandi ad destructionem peccati praeteriti prout est offensa Dei.
63쪽
Antecedens Constat tum ex Verbo Dei Scripto et tradito, tum ex ratione theologica EX Verbo quidem Dei, ut testantur notiSSima auctoritate qua Super Vacaneum SAO singillatim hic reser re Ratione etiam theologica, quia neceSSe est ut homini adhuc in via constituto, ex hoc pes quod adhuc in Via St, poS- sibili sit compensatio aliqua Sive SatiSfactio, qua exhibita, imputatio peccati COASet et Onia Concedatur. Sed ante omnia diligenter notare portet, tripliciter cogitari OSSe compensationem sive satisfactionem pro peccato. Primo quidem fingi potest compensatio quae foret ex ritore iustitiae, id est, in tantum perfecta et offenSae aequi Valens, ut nequidem fieret ex iis quae a Deo danthar, ne PraeSupponeret gratuitum donum ipsius Dei miserentis et moventi ad poenitentiam. Verum haec sati Si actio in quocum
de quo dicit Apostolus si ui prior dedit ei, et retribuetur ei
Quoniam e ipso et per ipSum et in pSo sunt omnia is 'i. Secundo igitur concipi poSSet CompenSatio quae, SOClUSO imaginario illo rigore iustitiae, adhuc tamen foret condigma et secundum aequalitatem, quatenu intrinsecti SatiSfactioni Ualor aequiponderaret offensae gravitatem. Et hae etiam in pura creaturareSpectu peccati mortali quod Si peccatum impliciter et sine addito diminuente, omnino At impoAsibilis, ut ostendunt theologi in quaestione de convenientia incarnationis Ri. Tertio tandem concipi potest satisfactio quae ex gratuit Dei dono proceden S, et prorsu infra condignum exiSten S, Sufficit tamen de congruo ad deStructionem offenSae et CeSSationem imputationi peccati. Quod autem hoc modo detur possibilita destruendi peccatum, quamdiu homo manet in via Constitutus, haud difficulter demonStratur Nam qui Squi nondum pervenit ad Viae terminum, adhuc est mobilis circa finem ultimum, seu At in Statu resiliendi ab uno fine in alium oppositum. Cum citaque unumquodque a Deo O-
64쪽
Ueatur Secundum modum Uae conditionis, et ab eo recipiat id bonitati cuius est Capax, Sequitur quod divina gratia movet iatores ad Conversionem, iuxta illud Ierem. III-I Tu autem for nicata e chim amatoribu multiS, tamen revertere ad me, dicit Dominus , et Thren V-ΩΙ Converte OS, Domine, ad te, et Convertemur innova die noStro Sicut a principio s. Porro haec ipSa motio gratiae, ne Sit e parte Dei frustranea, et veluti medium Sine obiecto, happonit peccatum ASe emendabile peractum homini cooperanti Deo ad Suam iustificationem eo vel magis quod evidenter repugnat divinae mi Sericordiae, Ut reR-turam Sese rectificantem circa Ultimum finem, perverSitatemque ordini quantum in Se est cum gratiae auxilio abiicientem, adhuc longe repellat, et denegando Veniam perpetui deputet SuppliciiS. Certissime igitur tenendum quod durante Statu Viae, CCCR- tum S actu humano Sub motione gratia emendabile, non quidem de condigno, et multo minus ex iuStitiae rigore, Sed de Congruo, idqUe quantum ad ipsum sormale deordinationi culpae qUO in aversione a Deo fine ultimo reponitur. Unde a fortiori Sequitur Conclusio, Si loquamur de peccato quantum ad Aui materiale, id est quantum ad inordinatam si uitionem creaturae. Nam ex hac parte peccatum infinitatem non habet, et non Solum Congruae, Sed et Condignae SatiSfactioni Obiectum eSSe poteSt, quando Culpa quoad VerSionem iam remi SS Supponitur, prout e inserius dicendi satis apparebit si Et hactenus quidem demonStratum est antecedens argumenti.
Consequentia autem nullius est negotii. Si enim peccatum est emendabile modo iam declarato, Videnter Sequitur honeStum esse et laudabile, Velle operari ad eius destructionem evidens etiam est quod honesta ista Si Specialis, utpote Specialem materiam moralem respicienS. Unde et de poenitentia speciale praeceptum datur, Matth. IV-I7 si Poenitentiam agite, appropinquavit enim regniam Caelorum , et Luc. XXIU-46 si Oportebat Chri-
' Haec ratio est cur satisfactionis nomen soleat ut plurimum a theologis reservari iis Clitius quibus homo Compensat materiale Culseae a lextinctionem realii poenae temporaliS.
65쪽
Stum pati et reSUrgere..., et praediCari in nomine itu poenivi tentiam et remi SSionem OCCatorum in omne gente D.
Nota denique quod de poenitentiae actu locuti Umu Secundum quod respicit peccatum ut emendabile ex Opere operantis, quia Um de Virtute agitur, per Se primo considerari debet id ad quod propria efficacia actu humani Au auxilio gratiae Se extendit. Nihilominus, cum etiam in Sacramento reqUiritur VoluntaSoperandi ad peccati destructionem, Sive ut habeatur dispoSitio re-mOVen prohibens, Sive Ut ad Sint elementa signi Sacramentalis constitutiva, ConStat quod poenitentiae actu reSpicit etiam peccatum Ut emendabile ex opere Operato. Quin imo, poAt institutionem Christi de qua supra dictum est, TheS. -II, non datur ampliti vera poenitentia poSt baptismum, quae non includat Sacra
menti Votum, et non reseratur ad peccatum prout remissibile per EccleSiae ClaVeS. Verum, Si V Con Sideretur actu poenitentiae tvim haben e opere operanti S Sive ut requi Situ in SaCramento ad remiSSionem e opere operato, intrinSeca OiUS ratio Semper eadem manet. Quare differentia est tantum quoad actu imperatos qui in ordine ad Sacramentum Specialem quemdam et determinatum a Christo modum habere debent, praeterquam quod contritio eXtra Sacramentum ita Stificans, ad eum perseCtioni gradum pertingat nece SSe est, qui non requiritur Sive ad Validitatem sive ad fructum Sacramenti, Uti infra Suo loco Stendetur.*P.
Sic igitur constat ex dicti quod proprius poenitentiae actu SeSt actu Voluntati haben pro obiecto honestatem Xpiationi Sseu satisfactioni Deo offenso exhibendae. Atqui, ut dicit AngeliCUS, . , in reSponSione ad Vm: si Sicut est commutatio quae dam in beneficiis, cum Acilicet aliquis pro beneficio recepto gratiam rependit, ita etiam est commutatio in offenesis, cum ali
emendam, quod pertinet ad poenitentiam ... Unde manis Stum est quod poenitentia sub iustitia commutativa continetur . Conti-
66쪽
netur tamen deficienter et omnino AeCundum quid etiam reSpectu satisfactioni condignae quae pro solo materiali culpae Deo offerri potest. Nam iustum simpliciter non 'At niSi inter aequales iustum autem secundum quid habetur inter eo quorum unu OS Sub poteState alterius, Aicut Servii Sub domino, filiu Rub patre, uxor Sub Viro, et multo magi S reatura Sub Deo a quo omnia participat, et in infinitum distat si Et tale iugium conesideratur in poeniet tentia, ait S. Thoma in Corp. art. Unde poeniten recurrit ad Deum cum emendationi propoSito Sicut Servii ad dominum, secundum illud Psalmi Iaa: Sicut oculi servorum in manibus dominorum suorum, ita oculi nostri ad Dominum Deum nostrum donec misereatur nostri et Sicut filius ad patrem, Secundum illud Luc. XV: Pater peccavi in caelum et coram te et Sicut in Uxor ad virum, Aecundum illud Ierem. III: Fornicata es cum amatoribus multis, tamen revertere ad me, dicit Dominus . Uerum etsi sit undequaque deficien iustitiae ratio, praesertim re- Spectu CompenSationi pro Ormali peccati, quae Semper et ne-CeSSario a Pura creatura infra condignum eXhibetur: adhuc quaedam ConSideratiar proportionum aequalitaS, quatenus id quod Deo reddere valemus se habet ad possibilitatem nostram, Sicut remissio quam quaerimus se habet ad decentiam divinae liberalitatis si Dicen- dum quod dupliciter homo Deo debitor efficitur uno modo ratione beneficii accepti, alio modo ratione peccati commiSSi. Et Sicut gratiarum actio vel latria, vel si quid est huiusmodi, respicit debitum accepti beneficii ita satisfactio respicit debi tum peccati commiSAi. In his autem honoribu quae sunt ad parente et eoA, etiam Secundum Philosophum impossibile est aequi Ualen reddere Secundum quantitatem, Sed sufficit ut homo reddat quod potest; et hoc etiam aequale est aliqualiter, Acilicet
Q SOCUndum proportionalitatem ..., et Sic aliquo modo sorma iusti- tiae con Servatur. Et Similiter est ex parte Satisfactioni A unde non poteS homo Satis sacere, Si ly Sasi aequalitatem quantitatiq
importet contingit autem si importet aequalitatem proportionis, ut dictum est. Et hoc, sicut Sufficit ad rationem iustitiae, ita sufficit ad rationem satisfactionis i.
67쪽
Quae igitur cum ita Sint facile Si di Stinguere proprium poe nitentiae actum qui Scilicet non habet ex alio laudem nisi quia est poenitentiae, ab actibus imperati in quibus speciali huius
Virtuti hone Sta eatenti tantum reSplendet, quatenti ad finem eiu RS SumuntUr Acthi enim proprita S, qui alia dici solet elicitus est voluntas faciendi id quod deStruat flenSam, Compensando illam tam quoad formale quam quoad materiale. Quia Vero haec compensatio Xhiberi nequit niSi per aliarum Virtutum actuS, ideo, hos omne poenitentia ordinat ad obiectum suum; et sic dolor de peccato e motivo charitatis, Aic conseSAio et humili sui ad Deum ostensum submis Sio Sic oratio, abStinentia, eleem OSyna, aliaque eiu Smodi erunt actus imperat Virtuti poenitentiae L . Et simile quid apparet in humanis, ubi reparatur iniuria per actum urbanitati S, ObSerVantiae, duliae SubmiSSioniS, etc. Sed pS Volunta reparandi et actu praedicto ordinandi ad reparationis finem, specialem habet tu Stitiae commutativae honestatem, et huic respondet actu elicitu in prae Senti. ObServandum tamen quoSdam SA actu S, qui ab alii Virtutibus elicitive procedentes e Sua nihilominu ratione intrinseca proteStantur veluti Xercite voluntatem satisfaciendi Deo et de-Struendi offenRam eius. Quo in genere eminet actu dolori et detestationi de peccato qui dicitur contritio Licet enim contritio ad charitatem pertineat quando ex motivo amori Dei Super omnia concipitur, vel alia diversa honestate sibi vindicet quando habet motiva inferiora attamen cum Sit directe et essentialiter contra peccatum ut Si offensa Dei, Semper Constituit, Vel persecte Velim Persecte, eam Ompen Sationem quam poenitentia vult exhibere;
Unde Semper proteStatur, Saltem in actu e XerCito Voluntatem Cuiusdam satisfactioni Deo offerendae. Et haec ratio St cur Contritio magis ad poenitentiam pertinere intelligatur quam caeteri
Propterea S. Thoma in IV D. 4 q. I R. Ι, Π. 3 a 2 Vm, Comparat virtutem poenitentiae virtuti magnanimitatis, quae etiam indiget actibus aliarum virtutum e Sicut magnanimitas, inquit, habet quodam et modo pro obiecto et materia actus omnium aliarum virtutum in ractione magni, quia Deratur magna in omnibus virtutibus : et ideo, siet ut magnanimitas est specialis virtus, ita et Oenitentia v.
68쪽
actu imperati; nam oratio ieiunium, eleemoSyna, et alia Similia, certo certius ad poenitentiae finem Uni maXime ordinabilia, sed hanc ordinationem in actu Secundo e SeipSi Soli non habent, nisi speciali accedat intentio operantiS.
Ergo poenitentia, licet Sit directe Specie iuStitiae, Comprehendit tamen quodammodo ea quae pertinent ad Omne VirtuteS. In quantum enim est iuStitia quaedam homini ad Deum oportet quod participet ea quae Sunt Virtutum theologicarum, quae ha bent eum pro Obiecto. Unde poenitentia est Cum fide passionis Christi per quam iuStificamur a peccati S, et Cum SP Veniae, et cum odio vitiorum, quod pertinet ad Charitatem. In quantum Vero St Virtus morali participat aliquid prudentiae, quaevi At directiva omnium moralium Virtutum. Sed e ipsa ratione iustitiae, non Solum habet id quod iustitiae est, sed etiam ea quae Sunt temperantiae et fortitudini Α, in quantum Scilicet ea quae delectationem caUSant, Vel terrorem incutiunt, in Commu-- nionem tu Stitiae veniunt. Et Secundum hoc ad iustitiam pertinet et abstinere a delectabilibus, quod pertinet ad temperantiam, et UAtinere dura, quod pertinet ad sortitudinem , Ri. Unc, quoad Pi OCeSSUm poenitentiae quem in art. 5 describit S. ThomaS, notandum in primi ipsum abAtrahere a poenitentia
Sacramentali, ut Solum consideret id quod Stis opere perantis, quemadmodum titulu totiu quaeStioni Sati Superque teStatUr. Porro a capite ponit operationem Dei convertenti Cor ut primum principium omni tam actuum per quo con VerSio Suum habet initium, et progreSSum, et finem. Initium autem Sumitur e praeparatorii ad poenitentiae actum, quae Sunt primo motu fidei, tum
Poenitentia non habet pro obiecto Deum, Se Compensationem pro DeCCato ideo non Computatur inter theologica virtutes Se inter
69쪽
motus timori Servili quo Vi metu Uppli Ciorum a peccati retrahitur, Subinde Vero motu Spei quo erigitur animus in bonum veniae consequendae Succedit poStea pSe propriUS actu poenitentiae, id est propositum sive voluntas emendandi illud quod
contra Deum commiSSum St. Tertio tandem Sequuntur actu imperati persectae Contritionis, necnon et URTUmCUmqtae Satis sa-ctionum, quae a timore filiali iam XorienteS temporali poenae reatum de condigno XStinguunt si Motu appetitus in duobus consistit, scilicet in fuga mali et in prosecutione boni, et haec duo diversimode ordinantur. Quandoque enim aliqui fugit ma-- lum propter deSiderium boni, quando Ue Utem O OnUOTSo, et hic motu est ut frequentiu in reversione peccatori ad Deum per poenitentiam. Et ideo motum poenitentiae praecedit motus fidei et iterum motu spei coniunctu motui timoriS, per Uem fit aestimatio veniae consequendae deinde Ut in pluribus Sequitur motu poenitentiae, et deinde motu charitati et aliarum Virtu- tum per ordinem i. Haec quidem S. Thoma in Commentario Super SententiaS, ubi omnia ad amussim concordant cum doctrina articuli quinti huius quaeStioni octogesimae quintae. Utrobique enim a firmat, motum poenitentiae quo qui proponit emendare ima quod contra
Deum commissum est, antecedere ut plurimum motum charitati Aquo alicui peccatum displicet Secundum Seipsum, et non iam propter supplicia. Nunc igitur mirum videri posset id quod in articulo
Sexto dicit, actum virtuti poenitentiae SA eum qui primUS OC- currit in iustificatione impii inter actu aliarum VirtUtUm moralium ordine temporiS. Nam ante motum charitati nemo iustificatur e opere operantiS, et ideo A motu poenitentiae charitatem praecedit, nondum Si motu iuAtificans, et non primus Occurrit
in iustificatione ipsa. - Sed ad hoc facilis erit responAio Si modo
diStingua inter Simplicem motum poenitentiae et actum Virtuti SPoenitentiae. Quippe, ante Charitatem nullia egi virtutis actus, Sed Solum motu informi carens ultima persectione ordini ad
Deum Super omnia dilectum Imo ipsi habitus infusi fidei et spei
' S. Thom. in QU, D. Q 4 q. I, Art. 2 q. a. De Ecclesiae Sacramentis. Tom. II. S
70쪽
POS peccatum remanente non habent amplius rationem virtutum donec iterum charitate formentur, Ut ConStanter docet AngeliCUS. Quare motu poenitentiae adhuc infirmi praecedit quidem iustificationem, Sed Cum poStea accedit motu charitatis quo displicet peccatum ex motivo amori Dei Super Omnia, iam ipsum praeceden propositum SatiS faciendi pro peccato, quod ipSa charitas eXercite protestatur, incipit eSSe formatum, et tunc primum induit rationem actu virtutis. Atque hoc modo in iustificatione impii, si actu poenitentiae primUS OS tempore inter actu aliarum Vir tutum moralium , ut dicitur in responSione ad V .