장음표시 사용
441쪽
COMMENTARI . a TPrimum quidem necesse est martem ante coniunctionem per dies aliquot celeriorem fieri e contrario post coniunctionem retardari etenim ante coniunctionem appropinquans iovi iovem ipsum magis magisque sentit, ac cum eo feratur vi sua vi etiam trahentis Ovis adducitur; post coniunctionem vero recedens paullatim ab iove, ut illius cursus ratio postulat, iovis trahentis vi retinetur. Igitur si velocitates, quas vel ante coniunctionem, vel post, ars habuerit, in dies singulos observatione comperias, easque cum tabulis accuratissimis compares nihil ego quidem assirmare audeo; sed tamen quaestionem fortasse dirimes; nam si celeiarior fuerit ars ante coniunctionem , quam ferant tabulae;
post coniunctionem , tardior id sane indicio erit, ipsum habere sensum quemdam, ut ita dicam quasi appetitionem ovis. Sin autem celeritates martis, observatione ipsa compertae , illae ipsae fuerint, quas tabulae postulant, trahen iis iovis indicium nullum erit. At si contra cunctari marsante coniunctionem, .lentius ferri videbitur tum ex ipsa coniunctione elapsus celerius excurrere; tantum aberit, ut trahentem iovem sequi videaturi videbitur potius repellen te aufugere Praeterea cum lupiter non utique in illo plano verse tu , in quo mars gyrum suum conficit; sed sit extra os tus , quasi ad latus necesse est martem, quotiescumque iovi appropinquans ad coniunctionem properat ii iovem quidem appetito educi e suo plano, mutatoque itinere ad iovem non nihil deflectere. Idque cognoscent astronomi e altitu dinibus, quas martis planeta ad meridianum circulum per veniens in dies singulos obtinebit; nam quamvis mutari has opus sit, etiamsi ars in eodem plano perpetuo maneat 'tamen mutato plano mutabuntur ratione alia atque id to tum quale sit, observationes aperient cum tabulis compa
Haec sunt scilicet, quae anhedius Observatione est prose cutus quod cum fecisset, quaestionem ipsam ingressus, observationes etiam aliorum commemoravit. Verum de his infra.
Nunc videamus, quid illae observationes ferant, quas iniit ipse anno millesimo septingentesimo septimoin vicesimo, quo anno martis, iovis coniunctio contigit ad id, quod quaerebatur, aptissim . Itaque in hanc unam studium omne converterat. Hlthri Pote-
442쪽
COMMENTARII. Poterant velocitates martis, vel ante coniunctionem vel post observando colligi multis modis . tuo si anfre dius uno tantum modo persequi stagulas volutiset, habuisset fortasse quid assirmaret; sed quoniam observare voluit modis
omnibus, observationum varietas sustulit iudicii conitantiam. Ex observationibus quidem nonnudis , eisque mehercule accuratissimis, inVenit, martem aliquanto fuisse tardiorem aconiunctionis dies, quam ante , eamque tarditatem maiorem esse, quam tabulae postulabant ; nam tabulae retardationem postulabant nescio quam . Id scilicet vim quamdam ovis ostendere videbatur, quae abeuntem martem retineret. Verum cum eiusdem martis celeritates, ex aliis Observationi bus per eosdem dies notatas, diligenter inter se comparasset, mira Xstitit illarum varietas. X aliis enim celerior ars fuit, quam Opus erat, e aliis tardior. Certissimae utique habebantur inter ceteras Observationes illae , quibus celerita te martis ex arcturi comparatione ductae fuerant. Eaeque planetam paullo tardiorem Oitenderunt post coniunctionem quam esse debuisset Ut Viderentur vim quamdam ovis signi si care sed ea tarditatis differentia fuit praeter modum Xi gua , ac si vel minimum nitrumentorum , aut sensuum vitio tribtiatur aequum et autem tribuere his aliquid quod i vi tribuas , illi erit. Videtur igitur, his quidem Observa. tionibus, nihil compertum esse, quo vis Ovis attractiva Getis confirmetur
Reliquum erat cognoscere , quid illae observationes fer
rent, Ulb Us quaesithim fuerat, utrum mars ad iovem magis magisque accedens e orbitae suae plano discederet id enim debere consequi, si iove quidem trahitur, supra diXimus. Atqui hae vim iovis non modo non confirmarUnt, Uerum etiam prope sustulerunt . Si quid enim aberravit ars ab il l plano , non certe ad iovis partem dei e Sit, sed ad op politam . Illud autem attractionum studiosis bene vertit, quod in observationibus hisce suspicio insedit erroris nonnulla quod anhedius monuit Ob eamque rem se continuit ne quid aflirmaret quod enim in Ne Utonianos Consor qu Lipoissi videbat id totum observationis vitio dedit . Quod cum fecerit, decet sane illos huic vicissim Concederes, ut af firmet, se nihil plane in hac ovis, martis coniunctione in incntile, quod attractionem ullam manitella Uerit.
443쪽
COMMENTARII. 29 Quamquam erunt nonnulli, qui id etiam concedant plus quam volumus . Nam supputationibus ducti suis vim ii Iam , quam lupiter arti facit, usque adeo Xiguam esse
contendulit, ut sub sensum cadere nullo modo possit propterea mirandum non esse, quod in planetarum illorum Coniunctione non appareat. Quid enim appareat, quod sub sensum non cadit Et recte illi quidem , quoad supputant. Maniredius ero , quamquam in supputationibus illorum nihil repreliendit, tamen desiderat aliquid, quo fiat ad T. ciendum id , quod volunt, aptiores . Olfendunt enim illae Vina iovis, quae puncto temporis martem occupat, esse quam minimam , neque essicere quidquam posse, quod cadat sub senium; dque conced1tur ira esses; sed non videtur satis;
etenim vis Ovis, quae martem in Coniunctione CCupat, ea
dem fere , per dies ante coniunctionem aliquor , martem eumdem occupaverat, ideoque insidentem in ipso diu opor te in infinitum fuisse auctam . Veluti vis terrae trahens lapi dem primum quam minima est, ut movere nil ait possit post fiat ma in amensum augetur lapidem praecipitem agit; quod idem de vi ovis dicendum it, quae martem Complexa semel celeritatem illi addit nullam sed si diutius te neat, multo maiorem addit, eamque , tiae, si cum prima illa , quam nullam dicimus, comparetur, infinita dici possit Ut ergo O tendatur, vim iovis in hac, de qua loquimur coniunctione minime manifeitari portatis Ostendere neces se eit, piam, Cum insensibilis primum fuerit, poli insensibi lem adhuc fuisse, cum per dies multos in infinitum crevi Lset. Quod itendi fortasse potest; sed aliam supputationem
xequirit Deductis huc rebus tenere se an fredius non potuir, qui vagaretur latius, aliosque locos perquireret, unde coniecturas peteret, vel potius suspiciones. Voluill et enim quo vis modo, si de Neutonianis non pol set, de re Certe ipsa bene mereri. Ponens ergo planetas duos se mutuo sequi, ut ista attractionum ratio postulat animad V tit nonnulla, quae in teliocentrica illorum coniunctione O asequi Oportet. Et
primum quidem nece is est , planetam infe riorem , idest eum, qui soli propior est, vi superioris abreptum, e Orbita sua discederes, recedentemque a sole non nihil aliam viam in
gredi quam semel ingressus , nihil ei , cur postea ad pri
444쪽
COMMENTARII. mam redeat, etiamsi longe abiens vi superioris planetae quaerat implicitus, omnino exsolvatur. Ac tum quidem planeta non ellipsin tenebit suam, sed per aliam se immittet, quam trahentis vis solis determinabit, Willa velocitas, ac di rectio, quam habere planetam opus fuerit eo puncto tem poris, quo vim superioris, recedens longius , effugit. Quibus rebus fieri debet, ut ellipseos forma in coniunctionibus singulis mutetur maior axis, periodicum planetae tem pus, idest tempus, quo universum gyrum conficit, augeatur. Atque haec in planeta inferiori sequi oportet. Contra in superiori, si illum quidem inferior deorsum trahit, oportet, axem orbitae maiorem Contrahi, periodicum tempus minui. Quae, ut in singulis coniunctionibus insensibilia lint, tamen longissimo temporis intervallo post innumeras coniunctiones sensibilia fieri debent e Observationum com paratione. Quod intervallum ut definiatur, si qui postulet, non iure fortasse postulet iure nos quidem contendemus horum omnium nihil esse, si intervallo quopiam cognito ostenderimus non haec accidisse, sed contraria. Hoc loco Mans redius Marai di suspicionem in medium profert, qui observationibus comparatis non ita paucis, pro pe iam est ut assirmet, periodicum tempus ovis, qui pla net est inferior, multos abhinc annos imminutum esse , a turni contra , qui planeta superior est, auctum . Quae suspi ci gravis est est enim coniecturis innixa non levibus est Maraidi. Nos igitur, quoad verebimur, ne haec sic acci dant, ut Maraldus coniicit, non nisi timide assirmabimus planetas se mutuo trahere neque contendere audebimus, res Omnes ita esse a natura instructas, ut sentiant se mutuo quo dammodo,, quasi appetant. Haec ita disseruit anhedius, non ut argumenta advensus quempiam promeret, quod numquam solebat, sed ut fu spiciones in academia quasdam moveret idque ipsum quo que praeter consuetudinem fecit. Fuit enim ille semper ab oppugnando alienissimus, ut valde miraremur, ipsum contra
hypothesin his temporibus probatissimam ausum esse vel ali quid suspicari.
445쪽
De mercurio solem traiicisnte.
ΡLanetae alii notiores sunt, astronomis quasi familia.
resci mercurius dissiciliorem adhuc se pr.ebuit. Quare si hunc in sole inveniunt, quod frequentissimum tamen non est , conquirunt omnia , ut de eius cursu, conversione O gnoscant apparet enim per id tempus quasi Xigua quae dant macula, distinctissima , per solem progrediens, neque Observationem potest fugere Id accid1 anno millesimo septingentesimo trigesimo se X-to , die undecim novembris, ante meridiem , cum Euliachius Mans redis e lapide in vesica orto vel maxime laboraret . a borantem mercurius excitavies itaque accitis sociis Madiuto gibus permultis , Observationem totam usque adeo diligenter est persecutus, ut laborare non videretur . Eamidem postea accurate descripssit, locos, tempora iit inguens numeris, astronomorum Oreo ad academiam , quo iam ipse veni re desierat, misit. Hanc in opuscula referemus. Quo ero in hac parte brevior , ea tantum monens, quae Observationem non explicant, sed commendant.
Traiiciente solem mercurio duo in primis notari solent puncta temporis illud scilicet, quo primum in solem ingred1tur, Willud, quo tandem e sole exit is quoniam paullatina, quasi cunctanter ingreditur atque exit, iuvat telescopiis uti quam longissimis , quo puncta singula melius ceratiusque cognoscantur. Maias redius ergo ad puncta thaec con stituenda teles copio usus est, quod erat in manibus, viginti duos pedes longo. Breviori contentus fuit, ad ea loca, quae mercurius deinceps in sole obtinuit, cognoscenda . Haec quippe teles copio quaesivit, pedes se longo , haud amplius Cui telesco pio, ne quid ad observationis subtilitatem deesset, micro metrum aptavit. His praesidiis mercurii iter, quoad potuit idest quoad in sole fuit, est consectatus. Obser .atio eo valuit, ut Odi locus, quod in planetae
cuiusvis con Versione praecipuum est, Cognosceretur . Nam mer-
cur ii, uti ac planetarum aliorum, iter eclipticam in duobus
446쪽
a COMMENTARII punctis secat, in quibus dicuntur esse odi, quorum si alter
compertus sit alter per se innotescit. Manhedius ex ea ti nec, quam mercurius in sole tenuit, unum eius nodum in tauro constituit paullo ultra gradum quintum, decimum. Nodi situm cum comperisset, videbatur astronomi quasi satisfecisses vix enim aliud in his observationibus statui pro certo potest tamen diligentiae erat, alia non contemnere. Quare inclinationem , quam habet mercurii orbita ad eclipticam, e eadem Observatione notavit, Winter cetera, quasi aliud agens, apparentem planetae diametrum definivit. Quae omnia pulcherrime processisse videbuntur, si cum praeteritae memoriae observationibus consenserint neque minus pulchra erunt, si dissenserint ; nam si praesertim nodi situs non idem inveniatur , qui fuit ante neque inclinatio orbi
tae eadem suspicio manebit de motu orbitae, qui motus tanto est pulchrior , quanto est explicatu difficilior.
De cometa anni DCCXXXVII. ANnum millesimum septingentesmum trigeramum septi
mum insignis cometa nobilitav1t, quem anfredius adhuc vivus Observationibus persequi potuit alios postea non potuit. Huius observationem in opuscula differam. Hic an tum summam proponam, ut, quo illa spectet, intelligatur quoniam tria in cometa quovis quaeri solent, forma iter, quam habeat a terra distantiam , haec eadem in eo, quem dixi, paucis Xsequar Die secundo, vicesimo mens februarii, O, Uem posui, anno, Cum superioribus prOXimis diebus crepusculuna sub vesperam valde nituisset, fuissetque caelum densius , O- meta ab Occidente, infra Venerem , inter constellationem ceti pisces apparuit. In hunc si oculum sine teles copio in tendisses, stellam nebulosam facile diXisses. Erat albidus,
eaque magnitudine, ut posset cum Venere comparari quamquam luce Comoarandus non erat, lucebat enim multo mi nus Caudam tralaebat, duos gradus longam , aversam a soles, ut Ometa alii solent . Quod si oculo ad telescopium admoto ipsum inspexistes, nucleus apparebat non plane O
447쪽
tundus, totusque quasi nebula inVolutus Cauda, qua parte nucleo adhaerebat, tam late patebat, quam ipsa nuclei nebula Ceterum cum illa et ii pars, in qua primum Cometa exstitit, stellas nen habeat nisi ignobiles, quas scriptores in
condendis Caralogis contemserunt, non potuit latim Mania
Dedrus, etsi maxime vellet, cometam ad stellam quampiam pulcherrimam referre, ut astronomi solent, eiusque locum ex alterius sideris vicinia constituere. QUO tamen facere instituit die quinto vicesimo mensis februarii, Cum O meta aliquantum progressus esset Eumdem Oile , quacum
que processiiset, eodem studio est persecutus, ad diem usque
sextum aprilis. Loca singulis noctibus notata cometae iter ostenderunt, cuius itineris haec fuit ratio Linea, quam cometa tenuit,
aequatorem in gradu decimo septimo secabat, angulum cum eo ad orientem in septemtrionali hemisphaerio faciens gra duum fere duodecim; quamquam comes ipse, UOad con spici potuit, numquam non inter aequinoctialem lineam, eclipticam versatus est . Circulus porro a Simus , per quem progredi visus est, hinc ad Occidentem terebatur inter i sces, cetum , eclipticam secans , ultra gradum piscium uir decimum , ad angulum graduum fere duodecim hinc ad
orientem excurrens, in taurum, qua meridiem spectat, in vadebat, is orionis clipeum ferebatur.
Sic fuit cometae iter quod idem tenuisse videtur etiam cometa ille, qui anno millesimo septingentesimo secundo visus est nisi quod hic, de quo agimus, ad septemtriones
spectavit paullo plus. Ceterum Ut idem Cometa credatur, annorum triginta quinque intervalles rediisse, ipsum quasi anni tempus monet uterque enim apparuit mense februa rio praeterquam quod, tempus, Witineris ratio con gruunt, accedunt etiam Ioarinis Donamici Cassini suspiciones nonnullae . Is enim cum cometam illum , quem dixi anno millesimo septingentesimo secundo apparuisse, studiosissime observasset . ac cum illo comparasset, qui annis ante triginta quatuor in conspectum venerat, visus est sibi eum dena agnoscere. Quid quod praeteritorum temporum memoriam repetens, invenit cometam non semel eodem intervallo apparuisse P
448쪽
COMMENTARII. Atque haec quidem cometae eiusdem reditum non satis meo iudicio probant: sed tamen reditus suspicionem, siqua est, augent : nam multa congruunt; quae autem non congruunt, ea sunt, quae possint etiam in redeunte non con gruere . Nam quod hic, quem anno millesimo septingente
simo trigesimo septimo prodiisse diximus, aliquanto fuit septemtrionalior, quam ille, qui anno millesima septingeniatesimo secundo X stiterat, id sane fieri ex eo potuit, quod
quamvis Cometa unus fuerit, tamen eo temporis spatio, quo is in conspectum non venerat, Vel eius nodus descendens non nihil secundum signorum ordinem processisset, vel eius Orbita angulum cum ecliptica non nilai: ut alset. Quod autem annorum triginta quatuor intervallo non rediit, quod
illi tempus Cassinus praefiniverat, sed trigesimi quinti anni moram interposuit nemo est quin videat potuisse id fieri ex eo, quod eius perihelium retrocessisset contra signorum
ordinem , uniusque anni moram attulisset; UO etiam com mode X plicabitur, cur cometa rediens caudam Ostenderit breviorem . Sic redeuntium come carum spem OVemus.
Sed iam de distantia dicamus, quam cometa illius, quem diXi, anni millesimi septingentesimi trigesimi septimia terra habuit. Hanc enimvero parallaXis nulla docere o tuit Parallaxi supplevit implicatissima Neutonio laboris plenissima supputatio, quam Mancte dius inire per se noluit, sed anottum sibi adiunxit, qui illi fuit non observation ssolum, sed etiam taedii socius. Hi ergo cum sibi animo fin xissent, quod illius supputationis ratio postulat, cometam circa solem converti, planetarum moreri eius Ue motum quem quidem observationibus quatuor comprehendere potuissent, ab linea recta non deflexisse , usque adeo cometam die quinto, vicesimo februarii a terra ab suist , subductis Tationibus, collegerunt, ut si solis a terra distantiam me diam in centena partium millia diviseris, harum partium quinquaginta quinque millia cometae distantia aequaverit ut aliquant maior fuerit, quam distantia solis dimidiata . Hic fuit Mani redi in cometis scrutandis postremus labor. De
449쪽
De cometa anni DCCXXXVIIII. AN no millesimo septingentesimo trigesimo nono die
septimoin vicesimo mensis mali, Cometa alius inter a iorem ursam , aurigam prodiit. Hunc e X cepit Eustachius Zanottus, qui anhedio mortuo in specula succedebat. Eius sermonem , quo rem totam academiae subtilius declaravit, opusculis inseram. Qui summam tantum requirunt, contenisti his esse poterunt. Cometa primum 1 nituit, Ut stella tertiae magnitudinis videri posset ceterum teles copio inspectus nucleum Ostendit, rotundum illum quidem , sed terminis non admodum distin Ois, cuius magnitudo esset cum magnitudine ovis compa randa . Caudam gerebat gradus circiter duos longam , a sole aversam, quae proveniens a nucleo, quo longius procedebat, eo fiebat latior, audatim evanescebat. Haec fuit cometae forma Cursum hunc habuit. E constellatione ursae per aurigam X currens, in taurum se immisit eclipticamque lineam secuit in quintodecim geminorum gradu hinc maiori im petu abreptus, cum gradus circiter quinquaginta confecisset, in orione tandem evanuit . an viam tenens retrogradus visus est , is circulo maximo esse Xit, nam cum circulus maXimus per duo cometae loca ductus esset loca alia ab hoc aberant. arallaxis, quae de cometae distantia doceret, fuit nulla. Non est artificium , quo a notius cometam hunc est prosecutus, praetermittendum ; nam paucis cometis accidit, Ut exciperentur hoc modo. Hunc micrometro accuratissime facto fere semper excepit, quod elescopi aperturam , filis quatuor sese in centro intersecantibus, in partes distinguebat, semirectis Octo angulis contentas. Est autem micrometri usus varius. Plerique astronomi suum esse putant, idque maXime ad observationem pertinere, ut micrometrum in Omnem partem Uertentes, numquam non filum aliquod a. beant, itineri illius stellae, quam observant, parallelum . dscilicet a notius neglegit, sivitque cometam telescopi eX-ceptum in sila incurrere quoquo modo, maluit enim stippu-
450쪽
tationibus errores, qui incidissent, postea corrigere , quam
inter observandum in Versando micrometro laborare.
Atque hoc quidem modo videbatur sibi observationique satis fecisse . Sed erat pulchrum is astronoms dignum , eidem observationi hypothesin adiungere nonnullam , quo esset nObilior velut poetae faciunt, qui vero verisimitia addunt, quo sit pulchrius . Est autem clara in primis, plerisque iam probatissima Neutoni hypothesis, Ut cometae Omnes triaca solem converti putentur, quemadmodum planetae faciunt; nisi quod hi conversiones habent breviores 1lli in ellipses
excurrunt longissimas . Facit autem longitudo cursuum , atque excentricitas, Ut arcus tantulus, quantulus ille est, quemc0meta quisque , quoad obser Vatur, conficere solet , pro
parabolico haberi possit vi enim ab hoc distat. Eo igitur spectat hypothesis, ut iam cometas per parabolas quasdam
Ingressus in hanc hypothesn anottus , parabolam voluit Uaerere , quae in cursim, quem Observasset, conveniret; ac ne illum immanis suppurationum deterreret labor, fecit summa atque incredibilis atteucci diligentiaci quem supputationis habuit socium, cum ante Observationis habuisset. Ambo ergo cum se totos calculis implicuissent, parabolam
quaesiiVerunt, Uae esset ad Cometae cursum accommodata
Quaerentibus res cessit pulaherrime Versatis quippe diu multumque calculis , cum parabolas multas sibi finxissent, multasque reieci sient, ea tandem prodiit, quam musae ipsae vi derentur invenisses adeo congruebant omnia; non quod nihil plane aberrasse cometa visus esset; sed quidquid aberraverat, id erat usque adeo exiguum , leve, ut Observanatium erroribus sine iniuria tribui posset. Commodissimae huius parabolae positum, magnitudinem X plicemus. Inclinatur haec ergo ad eclipticam gradus quinquaginta Uinqile, minuta quinquaginta tria ; libram traiicit ad gradus viginti septem , minuta undeviginti verte autem, qui idem, perihelium cometae se debuit, an cro respondet ad gradus duodecim, ainuta triginta Uatuor . Isque a sole abest septingentas, se X decim supra sex millia illarum partium , quarum decem millia distantiam sis lis a terra mediam faciunt . Atuue his parabola constituitur, quam si cometam cursu Ietrogrado tenuisse putemus,