장음표시 사용
241쪽
Sextnς gradus. Directio certa in hos Gradus.
ab igne fugiunt, sursum elevantur , adeoque & destillant. Intra eandem Plumbum, & Stannum liquescunt, cominisceri possunt. Olea , sales, s pones , Animalium & Vegetantium redduntur volatilia, acria, in Alcati
plus , minus vergentia. Partes horum solidae siccantur, in carbonem atrum convertuntur calcinata, omnia haec penitus destruuntur, in alienam indotalem commutantur , Virtutes proprias amittunt. Sulphur fossile, Sal Ammoniacus , sublimantur.
Quintus gradus censeri potest, quo metalla caetera funduntur , qui initium ducit a sco gradibus , & desinit, ubi ferrum fusum tenet; eo quidem
in gradu caetera destruuntur, Vitrum, Aurum, Argentum , Cuprum , fer rum , diu constant; hoc in gradu omnia alia corpora fixa, candescunt; Salia vegetantium , fossiliumve, fixa funduntur , Oleo fere omni Orbantur, in alcatinam acrimoniam evehuntur magis , magisque ; cum arenis , silicibusve, in Vitrum abeunt; calcinantur lapides calcarii ; reliqua omnia vitrescunt; aut volatilia reddita in auras dissipantur. Ultimus denique , qui Sextus ordine, gradus fit Dioptrica vel Caton- trica virtute supra explicata , cui nullum fere corpus valet resistere ; sed cujus vi ipsum aurum quoque mirifice mutatur. De quo Igne , Homber giana , Hartsoeyceriana , Vilet lana , videri poterunt, & ea , quae & nos de eo jam supra diximus, Ejus inprimis communis fere in omnia effectus habetur , quod cuncta eo vitrescant. Unde & ultima Ignis, nobis cogniti , actio erit vitrificare omnia fixa. Quod antiquisi1mi in Asia sapientes intellexisse videntur, dum dixere in suis pri dictionibus, omnem Mun dum tandem Igne periturum, tumque in pellucidum vitrum abiturum esse. Saltem huc usque nostra de gradibus Ignis doctrina firma erit : Ultima definiri ingenio humano non poterunt unquam. Nostra dein quam plurimum refert , scire , quanam ratione Ignem hunc queamus ad quaesitum gradum excitare, & sustinere : quum hinc inprimis pendeat tota Chemistarum ars, effectura Opus quodcunque propositum.
Qua quidem in re constat longe difficilius esse magnum diu frigus
Conservare, quam magnum calorSm perpetuum conficere , quod omnia
satis Vitrariorum ,& Metallurgorum , opera fornacibus ardentibus pe . acta quam certissime docent. Haec autem moderatio Ignis fit primo eligendo talia Ignis pabula, ante recensita, quibus excitari poterit vis Ignis requisita. Alcohol vini flammam exhibet debilem, aequabilem, facile moderandam et lychniis incensis paucioribus , pluribus. Postquam igitur ptimo constitit de gradu Ignis requisito , facile quidem erit , lampadem accendere instructam tot ellychniis , quot Thermos copium indicat conficere illum caloris gradum praescriptum. Ita pariter dein post Alcoholsequuntur ordine leviora Ignis pabula , porosa , spongiosa , ut foenum scirpi, stramen , folia arefacta, pili, plumae, scobs ligni, pelles fago- pyri, paleae , furfures. Olea dehinc , sebum , cera, camphora , pix , resina, sulphur, quaeque ex hisce. Tum ligna crassa, ponderosa , dura , integra , haud nimis sicca , exque his carbones lignei; tandem metalla ignita ;carbones fossiles.
Deinde quoque vatius Ignis gradus poterit excitati usque in summum
242쪽
per quantitatem congestam materiae combustilii: si enim ingens copiasibuli simul aggesta incenditur uno impetu , tum semper major longe
Ignis excitatur; quia vis unita fortior. Postea quoque multum differt calor excitatus ratione ob)echi mutandi, Tcrtio, distan- pro distantia , qua Igni applicatur illud, decrescit etenim calor, ut augetur remotio ab Igne. Putaverunt egregii multi Philosophi, posse una simplici regula hanc diversitatem definiri,dum ajunt, qualitatum corporearum Vi te; decrescere in ratione reciproca quadratorum distantiae ab centro generante illam qualitatem. Hinc & in Igne ad duplatam distantiam quadru plo minus Ignis dominari. Sed hoc verum ut habeatur , oporteret prius certi simus, an Ignis ipse, in arctius spatium adunatus , non acquirat novas potestates , non pendentes a solo numero elementorum Ignis , sed a vi, quae nascitur de propiore vicinia. Quae quidem dum investigamus , invenimus sane, Verum quidem esse , quo propius abes ab Igne , eo sem- m . per plus caloris deprehendi; sed tamen lex decrescendi longe alia est, quam generalis modo allegata. Quoniam experimenta rite instituens reperiet, subito admodum valde decrescere vim Ignis in valde parva dis tantia a puncto calefaciente, dein Vero in remotiore inde loco, non eadem, sed minori , proportione. Unde valde credibile videtur , quod partes
Ignis, praeter vim , quam habent agendi in alia corpora, praeterea etiam possideant vim aliam ex relativo motu orto ex parva valde distantia sua a se mutuo. Quum enim Celeberrimus Grimaldus , & eximius Nevvlonus, observaverint, elementa Ignis tendentia in corpora opaca reflectentia,in vicinia horum corporum novos motus acquirere , quidni, & ipsae Ignis
partes inter se , idem pati possiant Θ de qua re superius tradita videri
Quarto , Ignis excitati in foco per suum pabulum , atque conclusi intra . Quarto, agit fornicem suum aerium, agitatio , concussio , compressio. Inde enim valde .ς 'μ' augetur Ignis violentia , & quidem tanto plus , quo fortiores illse, modo fornix non destruatur, ut jam superius tradidi. Quum vero haud alia recommodius , magisque cumulate , hanc Ignis agitationem & compressionem queamus obtinere , quam flatu , sive motu aeris vi adacto ad focum illum Ignis; hinc sane follibus inprimis aeris pressum adigimus ad foci superficiem , ignemque ibidem contentum maxime concutimus , quae tamen ipsa etiam superius, ubi de fornice aerio focum incensum ambiente egi. Ibidem quoque vidimus , quod, si plurium , & valentium, follium spiramenta dirigantur in unum foci centrum a variis circumferentiae foci plagis , tum vim Ignis tanto violentius determinari in objectum , quod centrum foci occupat, idque adeo tanto etiam magis mutare. Unde Do-cimastae solent hac inprimis arte uti, quoties summa vi Ignis indigent. Tandem ergo, si quatuor modo memorata auxilia simul adhibentur, imita& conspirant opera , habebitur vis Ignis vulgaris maxima. Quinto , figura fornicati furni apta reflexum Ignem cogere in partem Τ' ' ' βgVr- ci datam. Vide sequutura de Furnis. Haec erant praecipua, Auditores , quae Vobis dilucidanda putabam circa Ignis Historiam naturalem , quatenus in Chemia usum inprimis habet,
243쪽
vero e it Vestrum judicare. Crediderim autem certo inde contare , quod Ιgnis Chemicus, definitae materiae, gradus, & applicationis, in idem obiectum seniper agat idem , sive adunando , sive separando. Caeterum , nisi hae prius conditiones quam accuratissime definitae sint, certi nihil de
actione Ignis in corpora dici posse. Ideoque in describendis artificiis Chemicis sollicitissime semper notandum omne id , quod ubique in hoc
tractatu de Igne fuit propositum : ita tandem poterit Chemicorum ars. redigi in disciplinam seque certam , ordinatamque , quam ulla alia habetur. Semper ergo determinetur Ignis gradus ; successio graduum ; materia
unde sustentatus ; atmosphaerete pondus , calor , motus , flatuS, Ventus;
objectum dein : ita descriptio haud fallet imitatorem. Juvat jam post haec
omnia quaedam addere Naturam Ignis spectantia. Ut, quod porro Ignis non eget aere, nitro , pabulo , sulphure , ullo alio corpore. Naphtha vera facillime inter corpora nota ab Igne incenditur, ad distantiam satis magnam a flamma , ut & Petro leum purissimum. Diar. Erud. 1671. 3 3. Corpora inuncta liquore Naphthae, deIta aesensa, sub aquam dimissa pergunt sub aqua ardere. Diar. Erud. I 68 3. Io . Naphtha incenditur flamma candelae intra laternam positae, sicque a contactu Naphthre remotae. Ach. Soc. Reg. Brit. Ioo. p. 188. Pulvis Pyrius inclusus machinae ,, in quam aqua se penetrare non poterat, incluso simul horologio , quod certo tem- Dore collisu chalybis ad silicem illum pulverem incenderet, fuit dimissi is in fundum maris. Ubi dein incensus pulvis , auditus fuit ingens mugitus , visus densissimus fumus , nulla apparuit stamma. Sinclairius , de arte gravitatis. pag. 3OI. Quod quidem experimentum meretur sane summam observationem : quum multa singularia offerat meditationi. Id vero, quod
Nobilissimus Sibbaldus prorsus singulare refert, in Scotia illustrata , de
lacu Strath Erricensi, cujus aqua nunquam conglaciatur , ne frigore quidem acutissimo, ante Februarium mensem , quum tamen, post illud tempus , stepenumero , unius tantum noctis decursu, consistat glacie rigidis sima ; videtur docere , calorem in uno loco auctum producere tanto majorem frigoris vim in alio. Id rursum , jam supra propositum , manifestius colligi videtur ex alia mirabili observatione rivuli tenuis ne violentis sima tempestate frigida conglaciandi. Ach. Phil. N. 36. II 39. Adh. Phil.
Comp. T. II. 33s. Omnium tamen maxime confirmatur haecce sententia
iis, quae leguntur conscripta a Domino Abbate Bois oro , in Diar. Erud. I 86. p. 3 36. & apud Hamelium in Historia Academiae Scientiarum , pag. Σ1 . Quinta scilicet a Vesuntione in Galliis leuca, cavernam dari, 3 oo passus profundam , quae ritu ante fervidi coeli tempestate una die plus suppeditat natae hoc tempore glaciei, quam carri, & muli, octonis deinde diebus auferre vix possimi; ut fere ad quatuor pedum altitudinem exsurgat. bliberno autem tempore vapores densi ibidem, cum rivulo fluente in medio , qui rivus aestivo tempore semper conglaetatur. Vapores in hoc antro visi certo denunciant instantem pluviam. In hybernaculis quoque, caldariis e stirpium hiberno tempore conservandarum, quo calor plus certis. augetur locis , eo ad loca non calefacta magis increscit frigus. Quin & c1rca fornaces ferrarias, Vulcaniasque ossicinas, quo violentius ardent omnia, tanto majus frigus fit circa vicina. .
244쪽
En igitur, Carissimi Auditores, naturam causae illius mirabilis, quam iesum CREATOR omnium DEUS posuit in universo, cum summa potentia excitandi motus illos in corporibus, qui requiruntur ad peragendas illas ingentes mutationes , quae in mundo exercentur ubique. Hanc objicio Vestrae indagini ita exploratam a me, quantum valui per labores examinare ; infinita supersunt revelanda in abdito ejusdem ingenio : quum tamen penetrabilitati mentis Vestrie nihil se subducere queat , sedulitatem excito Vestram , ut ulterius illa omnia detegere velitis , humano generi impertire , atque ita, omnem cogitandi vim quae infinite superat, DEI potentiam , sapientiamque propius intelligere , rectius adorare, de perspectis liquido operibus, quae in rerum natura perfecit, sustinet. DE AERE. Ordo dictat, agamus protinus de Aere; quoniam illius concursu , &virtute , natura atque arS utuntur fere in omnibus suis actionibus ; cujus ideo indoles, & virtus cognoscenda penitus, quo modus cognosca tur Mutationum Physicarum. Quum vero magis ille compositus sit ipso Igne, hinc utique cognitu quoque dissicilior , oportebit iterum nos gerere in perscrutando ejusdem abdito ingenio , quasi hactenus nihil de illo cognosceremus, pari cautione , quo modo in detegenda natura Ignis usi fuimus. Nos ergo nomine Aeris intellectum volumus suidum illud vix nobis percipiendum ad sensus , nisi quatenus resistentia sua ad veloci tatem corporum in illo motorum , vel ingenti suo motu in alia , Vento dicto , se manifestat. Incumbere hunc telluris nostrae superficiei undique, iisdem Experimentis novimus. Homines in illo , se inper quotquot su mus , degimus. Fruimur illo , & Vescimur , assiduo ; hunc , qualiscu1.que demum ille fuerit, vitae ratio , & necessitas inevitabilis , cogunt, ut inspi
remus, exspiremusque Pusque adeo , ut omnia artis auxilia frustra sint, juvet nihil naturae omne praesidium homines Aere carentes. Si juvat sequi naturae , ex lege , quam CREATOR dedit, agentis ra tionem , deprehendemus utique , hunc ipsum Aera esse Instrumentumeatholicum, necessarium , efficacissimum , quo inprimis universa natura utitur ubique in omnibus fere suis operibus , quae perpetuo exsequitur. In hoc enim vero omnes prorsus species corporum ponuntur, in eo suos perficiunt motus, in illo peragunt actiones suas singulares, quae eX proprio , &privato , cujusque ingenio enascuntur , vel ex mutua indole producuntur , quam relativam dicunt. Imo Vero , quod deinde ab Experimentis constabit, vix ullus est humor, cuius non immisceat se Aer partibus ;vix solidum , unde aliqua arte educi nequeat Aer. Prorsus, ut dissicut ter indicare detur aliquam naturae operationem cognitam , quae sine Aere, aut penitus extra ipsum , contingat. Sola ignis, magnetis , gravitatis , at tractionis particularis corpusculorum , & repulsionis, forte excipiuntur, ut aptae sine Aere exerceri, operationes. Ad caeteras necessario requiri tur. Ipsa vero Chemia, qu absolvit, omnia in ipso Aere perficit opera ,
De Aere ariordo posthilat. Qui alterum universale In
245쪽
nullo , quod sciam , excepto. Nisi forte velint Alchemistae, materiem La pidis Philosophici rite paratam , ovo Philosophorum conclusam sollicitatissime, omni Aere crudo privatam esse, atque ita in Vacuo potius , quam in Aere ipso, percoqui : quum uno ore testentur omnes , nihil magis ob stare maturationi hujus pulcherrimi fructus, quam crudum Acrem. Id
autem potius de aliis, quae Aeri permista, quam de puro ejus elemento , forte intelligetis. Sane novimus certissime , Ignem , qui movet omnia , sine Aere vix colligi, conservari, dirigi, intendi, temperari. Ideo si ad Ignem Aer , ad opera fere ejusdem omnia , idem requiretur, sine quo Ignis operari definit, atque applicari negat. Scilicet de illo me Igne agere intelligitis , qui inflamruabili excitatur, sustineturque , pabulo ; quo Ars & Natura praecipua sua absolvunt; quem Aere usque adlo indigere tot argumentis supra evictum prius fuit. Quod si animo vacat, libetque simul, lustrare universales maxime corporum classes , ubique Aerem requiri constat, ut Vivere queant, crescere, vigere, agere. Si enim vivere in hisce sit, proprios humores movere per vasa sibi propria , alienos simul suam in naturam vi propria conVertere , aut certe singulari quadam virtute moli suae apponere, sicque inde capere magnitudinis augmenta ; crediderim, ne unum quidem horum omnium, absque assidua Aeris adjuvantis opera, unquam perfici posse , Omnia autem illius praesentis auxilio egere. Miretur inprimis Chemicorum ordo audiens, Aera me advocare inenarranda Fossilium oeconomia : quum simplicissima horum materies unius tantum Ignis efficacia indigere videatur ut agat, patiaturque, Omnia ,
quae in hac rerum specie peraguntur. Sed profecto, quicunque naturam rerum , ut decet, speculati sunt, intellexere dudum , Fossilia in profundissimis fodinarum adytis nasci , multiplicari , extundi inde sursum. Omnia vero haec potestate insigni subterranei Ignis absolvi. Quae, ut certa, ita simul ratum habetur, Ignem illum subterraneum ibidem Vestalem , perennemque , Aere solo ibi retineri, colligi, applicari. Hanc ego rem gestio ob oculos vobis ponere : quoniam vix alibi rite proposita fuit. Aersuidus; gravis ; elasticus; densus in ratione ponderum comprimentium, ad Ignem eundem validius agens pro ratione densitatis acquisitae; expandens se ratione suae immunitatis a compressit ponderum ; & rarescens pro ratione Ignis in eum agentis ; insinuat se in omnia ; in profundis telluris centrum versus maximoeere omni sua dote inprimis agit. Hinc igitur semper tanto operatur Violentius ibidem, quo 1pse profundior , densiorque , ab Igne ibi magis collecto per hunc ipsum Aeris attritum agitatus ,
facit causam Physicam omnium violentisi1me comprimentem , atterentem , compingentem , deparantem , adunantem homogenea : unde igitur
evadunt nata ibi Fossilia praedita quoque tali indole. Haec itaque sine hoc Aere haud fierent. Forte inde patet, cur ibi tantum haec ipsa generentur 3 sed de hisce postea clarius. Hic dixisse verbo sat est : ut cognoscatur scili cet Aeris ad omnes Naturae operationes, requisita praesentia & agendi in
246쪽
Neque opus erit ullo modo , ut Vobis enarrem ejusdem Aeris potentiam in Animalibus , Plantisque : quum sane per accuratissima hodie catapta Experimenta edocti simus, nulla ova animantium , vel & de terra cres centium, matura, praegnantia, optima, licet fuerint , si bsque Aere in vacuo , vel absque renovato eodem in vitris hermetice clausis , haeserint, quamvis Mcundante tepore foventur juxta suam indolem , unquam suos embryones in ovo latentes producere , sed manere inertia penitus. Ita pariter omnes Plantulta , vel musci minimi fuerint, vel aquatiles algae, moriuntur statim , in loco ubi non est Aer, aut ubi idem assiduo stagnans quiescit. Quod idem , quum de omni Animali , usque ad minima insecta , sit quam verissimum , clare cernitis Aeris hujus per omnia imperium.
Accurata ideo cognitio Aeris , qua comprehenduntur ejusdem actuosis proprietates , omnino scitu necessaria Chemico , Medico , de Physico :1nde quippe tantum intelligi queunt quam plurima opera, quae arte per ficiuntur , vel natura ipsa; quum praecipua laepe illorum omnium caula sit quaedam ingenita Aeri potestas, alibi non existens. Interim forte non invenimus aliud corpus, quod dissicilius cognosci perfecte queat : quia sensuum nostrorum organa sponte , & ex se , vix assicit. Quod subtilitati ejusdem , nervorum nostrorum hebetudinem effugienti, facile tribuetis; dum neque Micros copiorum perfectissima ali
quid in eo detegere possint. Sed aliud praeterea in illo inest , quod magis
impedit ejusdem intellectum ; dum nimirum in se habet tam varia corpus - culorum genera, ut in rerum universo haud inveniatur aliud liquiὰum magis compositum ex diversis. Imo vero patebit vobis liquido , ubi audiveritis quae prolaturus sum de Aere , quod ViX noverimus ullam corporum speciem , quin ejus aliquid in ipso here volitet, ne auro quidem ipso, omnium minime caeterum volatili, excepto.
Tanto igitur impensius aequum erit, ut quam distinctissime prius, &seorsum, perpendamus singulas illius dotes; cavendo , ne ullam in hisce
confusionem inducamus. Deinde vero, postquam singulas excusi us singulatim omni cum cura, universas in unum aggregatum legendo, habebumus veram , quae dari potest, illius scientiam. Igitur haeti incipiamus. Ρrima ergo , quae consideranti apparet proprietas Aeris , est Fluiditas ejusdem. Haec vero adeo quidem huic naturalis habetur , ut nullo eventu contigisse meminerim , hanc ab Aere auferri potuisse. Ultro patet, si acutissimo gelu cuncta constiterint, Aera mansisse liquidum. Quin in frigore, quadraginta gradus frigidiore , quam unquam natura paraVCrat , manebat Aer fluens, quamvis tam enormi constrictus frigoris excessu. Etiam compressus ille in densissimam compagem ponderibus , di vi, summis, attamen haud solidescit concrescendo , sed aeque fluidus manet, simulque Iemittitur compressio, pristinam liquiditatem recipit. Inter numerosa autem rerum eventa , dum tot liquoribus usus fui permistis, hincque tam Varia coagula repperi , nunquam vel unum contigit incidisse Experimentum, quo demonstrabatur coagulatus Aer communis in massulam solidam. Fateor, observari quondam mihi, gelidissima tempestate speculanti serenissimum tempore meridiano Aerem, corpuscula per illum ma-
In Animali APlantas Igitur cognoscendus.
247쪽
nantia exigua, resplendentia ad solem, mirisque per restexam a mutatis superficieculis facem coruscationibus scintillantia ; sed re prudenter ex plorata , deprehendi glebulas fuisse , quae , ex elementis aquae per aerem sparsiae coeuntibus , dc conglaciatis, natae, subtilissimae pruinae volitantia imaginem exhibebant. Adeo , ut , si Ignis cum corporibus concrescere vaciteret, de quo superius agere vobiscum memor sum , Aer sane fluiditatis
suae naturae longe magis tenax comprobaretur , quam ipse Ignis. Verum potius mihi videtur, esse in rerum natura duo fluida , quorum Elem tanunquam coeunt inter se , nunquam cum aliis crescant in unam molem homogeneam ; haec autem esse Aera, & Ignem. Neque tamen , dum hisce commentandis occupor, interim oblitum me putetis , quod ipse hic Aer,
cum omni corporum genere noro concrescat, sicque ad componenda concreta elementi instar conspiret: id quippe monstrat copiosus Aer , ultro semper prodiens de omni fere corpore, dum resolvitur in sua elementa. Quem quidem hodie factitium vocant, forte minus recte, Aerem. Veorum, Auditores gratissimi, Vos , qui mecum hunc examinastis Aera , scitis, illum contentum intra liquores quoscunque notos , una cum iis penetrasse se in omnes concretorum recessus; sicque tandem, facta coalitione totius, in meatibus concretorum substitisse inclusum, ut in ampullulis minimis ; quin & postea ibidem , liquore suo dissipato , quo cum advectus fuerat, remansiste solum. Inde scilicet pulchre videtis , hunc Aera illic haud concrevisse , sed latuisse includendo retentum. Hinc igitur ille , simul ac destruuntur illi carceres, ilicet exsilit immutatus penitus, sed revertitur Ocyssime ad proprium sibi ingenium. Id vero patet certius quidem , ubi aquam contemplamur vulgarem, dum gelu constringitur. Nonne latet in illa invisibilis , copiosus, Aer3 Quid autem 3 simulac coire incipit in glaciem aqua, arctiusque appressae adunantur ejusdem partes, dum jam carent illa vi Ignis, quae requirebatur ad dissociandas aquae partes ,
ne in nativum ruerent complexum i, tum , inquam , Aeris partes interceptae intra corpuscula aquae non possunt concrescere, sed exprimuntur de interstitiis, adunantur cum aliis , similibus elementis aeriis, separantur ab aqua , colliguntur in bullas, fluidissimum Aera iterum constituunt, sicaque docent, quod non concretus, non coagulatus, Aer hic , interceptus quidem , non mutatus, perstiterit. Idem in omnibus aliis pariter eoὸem modo obtinere quum censeatur, constat de proprietate Aeris prima , qui ditate scilicet. Tenuita; par- Primo igitur facit tenuitas partium singularum Aeris ad hanc ejusdem Miu δες - fluiditatem. Equidem adeo sunt hae exiguae, ut harum una visibilis reddi nequeat ullo micros copio. Attamen longe sunt minores Igne : neque enim transire queunt metalla , vitra, lapides, ligna densiora , imo nequidem chartam bonam. Unde & excludi a multis potest. Imo quidem non valet transmittere se per meatus corporum invisibiles , per quos manant Alcohol, Vina, olea, Aqua, Myriae, Lixi via, Spiritus alcatini, Spiritus acidi. Quae quidem omnia observata sunt in Machina Boyleana.
Dum enim fundo patinae aeneae, quae vitreas campanas sustinet , unde Aereducitur, applicatur excisus de orbe coriaceo annulus , illique margo campanae vitreae imponitur; tumque subdiicto Aere de campanae cavo , pom
248쪽
llas Atmosphaerae campanae marginem apprimit annulo coriaceo fortiter ; non ibit Aer externus per porosi corii meatus sub margine campanae intra campanae cava , sed penitus inde arcebitur. Si autem aliquem modo, memoratorum liquorum extrinsecus annulo coriaceo affuderis, ibi statim imbibetur a corio , insit abit se sub vitro , veniet brevi intra campanam ; manifesto documento , quod quo prohibetur Aer, facile transmeenteaeteri, & satis spissi, tenacesque , humores. Quod idem infinitis aliis
Experimentis evincitur facillime. Secundo, linimae illae Aeriae partes sunt adeo facile separabiles a se mutuo , ut ad hanc earum divulsionem procurandam opus modo sit tam exigua vi, ut illa nulli nostrorum sensuum queat sentiri. Neque etiam refert in quam plagam hanc separationem tentaveris semper aeque obsequiosam. Summa haec illius divisibilitas unicuique observatur , qui exigui, politi corporis , motum per Aera quiescentem spectat. Nonne aciculam chalybeam dimovere licet per circumfusium Aerem in quamcunque de tuum plagam idem in aliis omnibus obtinet. Hanc igitur illius proprietatem , feretis , in posterum a me Lubricitatem Aeris appellari. Quam tamen dum undique sollicite perscrutamur , videre visi sumus aliquam inter partes hasce associationem , qua conspirent facile in amplexus mutuos , leves, fateor , & temere dissbciabiles , verum tamen ali quos. Quid enim contingit sane quoties unam forte Aerium elementum absconditum latet in quocunque liquido , nihil prorsus ejusdem ullo mo do apparet. Ubi dein aliud simile eidem adunatur, quam cito ex his bul lula conspicua fit; quae tenacitate quadam suae repugnat dissipationi. Post quam dein alia talis bullula accedit una, & item altera , quis non vidit , de coeuntibus eo majorem enasci rursus bullulam , magnitudinis iterum suae , ut & formae sphaericae , tenacem. Cogitabitis id tribuendum potius Vi comprimenti ambientium liquidarum partium. Neque inficior, inde fiet, posse. Sed vel ita salteri major est in adunationem nixus inter Aeria , iam inter liquidi coercentis elementa & inter Aeris minima habetur
Namque fateSor exiguam valde esse inter hasce partes attractionem. I modicetis , est inter has repulsus : quam maximus Nev v tonus demonstravit
Inficias non ibo , hunc adesse. Ipse de illo Vobiscum brevi agam. Sed manet interim stabile, adesse vim in partibus, unde in forma sphaerica unitae se diu defendunt contra ambientia. Si enim examinamus hanc cohaerendi libidinem propius , visuri sumus ilico, quod Aeriae particulae patiantur quam facillime , divisis ubi fuerint, de solitariae seorsum , unicuique liquido quod vacuum est Aere, immisceri protinus', inhaerere tenaciter, atque in ejusdem interstitiis tran- qnille latere. Haud aliter, quam sales quilibet in aqua di Tolvuntur. Quin patebit postea , bullam ingentem Aeriam , quae de multis adunatis particulis Aeris conflatur, positam ad superficiem liquoris Aere prorsum vacui, abire in elementa sua , atque haec dein dissociata rapi inter meatus in liquido relictos , neque unquam iterum inde in bullas colligi, nisi majoris
Tertio igitur inde memorata prius cognoscitur Aeris nostros ad sentasus imperceptibilitas. Neque enim unquam cogitatum fuisset de Aere illo,
Lubricitas paratium Aeris, Attractio mu
249쪽
' Quousque eX- plorata. Et mire va-xians comperta,
quem jam tractamus , nisi corpora majora , & inprimis sub ingenti su perficie parum molis condentia, mota fuissent facie sua latissima per hune
ipsum Aerem. Sed tum statim notabili repressu motui resistens corpo reum manifestat solidum. Quum autem resistentiae illae, quae veri modo repulsus sunt, valide increscant ad augmenta velocitatum , quibus feruntur corpora, quam in duplicata ratione ponunt Mechanici , fieri potest, ut reddatur imperceptibilis Aeris liquidi mollities saxi instar dura. Si enim levissimam quis laminam , ex aere confectam , quadratam , centumque p dum lateri innixam , hac superficiei planitie conaretur ferre per tranquillum vento Aerem, tanta pernicitate , ut spatio scrupuli secundi hora: pe curreret lineam viginti binos pedes longam , perciperet in hoc Aere renixum , sive duritiem , incredibilem, facile supputandam ex Mariottianis. Si quis autem lamina hac erecta , quiescente , exciperet venti velocissima rapiditate ruentis impetum, experiretur , quanam duritie impingeret Aertanta pernicitate raptus. Omnia quidem haec de toto Aere ut composito intellecta sunto ; in quo ingentia , Sc gravia valde , corpora natare posse ,
aves , & rapta venti S corpora , docent, ne pulveres commemorem.
Altera deinde ipsius Aeris , eodem, ut prius, modo considerati, proprietas est universis ejus molis singulare pondus ; hujus enim respectu om nes simul partes , quae aggregatae illum constituunt Aera , ita vi gravis nituntur in telluris centrum , ut tam fluidae forment sphaeram circa terrae ambitum , quam Aero sphaeram appellare licet, quamque, a Vaporum copia exhalantium maxima in hanc ipsam, Atmosphaeram hactenus appellitant Philosophi. Gravitatem equidem illius deprehensam olim statices mensura de nire ausus est magnus Hetruscorum geometra Torricellius , anno 1 , 3. Plurimis dein ad sensus documentis inclytus Guerichius confirmavit anno 1633. Paschalius dein, subtilissimi ingenii Philosophus, illustravit. Perfecit ingens Boyleus. Mariotius vero elegantis limis omnium Experimentis perpolivit denique : ut hodie non alia in Physicis doctrina habeatur certior. Constat equidem horum beneficio mensurabile , ad minimum usque , totius prementis Acrosphaerae pondus, vulgari exprimendum mensura ponderum. Sed impossibile remansit , definire corporis Aerii comparatum aliis spectatis corporibus pondus. Enimvero brevi explorantibus patebat, nunquam binas aequales Aeris portiones , eodem tempore, in diversis altitudinibus , captas , aeque ponderosas haberi ; contra vero semper inferiorem superiore magis ponderosam inveniri. Idque quidem adeo semper verum, ut a telluris superficie in altissimorum montium fastigia , ea-yem ubique ratio obtineat. Quin etiam in eodem penitus loco , Vario tamen tempore, vix datur invenire immutatum pondus in aequali Aeris mole; seὰ & hic assidua dominatur varietas , ut jam plus, jam Vero minus , habeat ponderiS. Ipsa interim Aerosphaera in locis nostris , ubi explorata fuit hactenus, multum , & fere perpetuo mire mutatur respectu sui ponderis nunquamdiu ejusdem. Maxime vero haec differentia observatur , quoties Meteora in Aere , quod adeo crebrum, commutantur. Statim quippe aliud in Atmosphina indicatur pondus, quando pluviae , imbres , nebulae, gran-
250쪽
dines, nix , fulgura, fulmina, tonitrua, venti a variis plagis, procellae, turbines, siccitates , Variati planetarum adspectus , accidunt. Ipsae quoque anni tempestates diversae incredibilem hac in re vicissitudinem fataciunt Unde successiva , semperque continuata , haecce mutabilitas, a tam multis, semperque renascentibus, causis pendens, essicit, ut nunquamdiu maneat idem A ero sphaerae pondus. Hinc infiniti quoque circa tellurem effectus , qui omnes fere ab amone gravitantis Aeris pendent , in per petua vicissitudinum inconstantia haerent. Q are etiam fit, ut unius haec Aeris in pondere variatio sola constituat quam plurimas diversorum eventuum causas. Sedula autem instituta circa hanc rem observatio, jam ultra octuaginta & sex annos continuata, dedit hic maximi & minimi in Europa differentiam. Scilicet exploratum fuit, quod summum visum At mosphaerae pondus aequilibratum Merit cum Argenm Vivo intubo Tor-ricelliano usque ad 3 adscendente. Minimum autem idem elevavit Ar
gentum illud mobile usque ad 1 ἰ pollices : ut differentia , fere sit decima pars ponderis maximi; intra quod intervallum decurrit perpetuo & abso vitur tota illa Atmosphaerae ponderis ratione differentia. Quotidiana vero ista mutatio si iis omnino , iisque diversis penitus, &multis, causis haeret; ira tamen, ut certae lite omnino sint atque diligenti observatorum cura cognoscendae. Id igitur quando datum erit, tunc si
mul, instabilis nunc habitae , fluctuationis certa habebitur ratio. Neque aliunde illud exspestare fas est , quam a solertissima industria viri ab ingenio & cultura his promovendis instructissimi, Nicolai Κruquii. Cujus, jam laudatae prius, Tabulae Meteorologicae, infinita diligentia, acutissi
ma subtilitate , concinnatae unico contuitu simul exhibent omnes causas concurrentes ad singulos quosque gradus aucti in Atmosphaera ponderis. Utinam decoris tanto merito praemiis incitaretur profutura omnibus tanti Artificis naturalium rerum perscrutatio ἱ ne sublati de medio frustra quaeratur , his par, successor lTandem quoque detectum fuit, quod Aer communis, circa tellurem nostram , tempore ponderis medii in Aerosphaera , simulque in calore anni totius medio , si comparatur cum aqua ratione ponderis, sit fere octingenties & quinquagesies levior aqua : re tamen intellecta secun
dum conditiones supra jam propositas ; aliter nimirum explorati nihil quidquam super his proferri poterit.
Primo igitur Aer , pondere suo incumbens telluri nostrae , premit si perficiem illius vi perpetua. Haec autem compressio aequiparatur illi potentiae , qua sustinetur illo tempore pondus Mercurii in columna perpen- 'diculari contenti ad illam altitudinem , qua tum Mercurius in Baros copio attollitur 1, cujus columnae basis erit planum horizontale, secans pyramidem , cujus apex in centro telluris, cujus latera vero rangunt limites horizontales corporis pressi ab illo incumbente Aere. Proinde potestas haec aestimari exacte potest ubique, ex comperta tum altitudine Mercurii in Barometro, & magnitudine superficiei cognita in corpore, cujus pressio indagatur. Hinc & secundo deducitur, quod corpora in tellure posita ,
tanto majore comprimantur potentia ab incumbente Aere, quanto illa
sint vicina magis telluris centro. Quoniam Hydrostatici demonstrave-
Tandem ad I ges cogenda. Et comparata. Effectus ponderis Atuioi plut-