Opera

61쪽

Essetia rei cuius est Proprietas essentiae

Forma: SqIecsto Trasimulanstrasmutato Arse materiae Caelu: . Terra Terra unani/

Abyssus: Tenebrae

Spiritus dei:

aquae Lux: corpora

Caput primum.

Postquam igitur distinctas reru naturas indimus:&separatis ut ita di Em sta tionibus dispositas me aederemus idcirco tantum ex his omnibu, unum fieri uni uersum quia fingula a lingulis ut supra ostendimus pro suae naturae conditione c6tineantur indicare in suo etiam cotextu propheta uoluit: ciui se quot modi essent: quibus naturae rerum Inter se inuicem copularentur non totum ad curiolam hanc intelligentiam nos uocans: sed per hoc instruens ec demonstrans qua nos uia&ratione his: quae nobis sunt meliora: copulari possimis. Cogitanti autem mihi prius/qua accederem ad uerbo' enarratione quot modi auteet aut cogitati possent: quibus res aliquae inuicem uel affinitatem uel copulam nancisceretur: Ac discurrenti pomnia dogmata philosophorum: quibus a puris insudaui: haud ultra quam qn decim genera occurrerunt. Quae deinde accedens ad Mosem ita dilucide ita appo/site sub indicata ab eo uidit ut nusquam melius eruditi de illis quenquam posse crediderim. Caput i ndum. Statim igitur in ptima die nescio breuius an dilucidius quin modos complecti ,

quibus comungi aliquid alicui potest. Quod enim steti conluctum est: aut eius essentia est aut est essentiae proprietas: aut inest ei uti se a subiecto: aut eum at tingit uel sicut transmutans id quod transmutatur : uel sicut ars subiectam sibi materiam. Similiter quinq; a Mose legimus inuicem quasi comparata & connexa caelum di terram: terra dc inanitatem: abyssum& tenebras: spestu dei & aquas: lucem & corpora. Primum igitur comunctionis modum designat nobis terra ina nis & uacuar quoniam terra .i .materia sua natura inanis est nisi aliude formis adimpleatur. Secundum indicant tenebrae super faciem abyssi. Nam abyssus sua quidem natura nec lucidus nec tenebrosus t sed illius tamen naturam tenebrae conse quuntur nisi accedens lumen illas fugauerit: quemadmodum & materiae insormi tatem inanitatem priuationis tenebrae consequuntur: donee aduenienseas species expulenit. Tertium ostendit lux oborta corporibus. Est enim in eis lux usi sorma in subiecto. uartum caelum&terra: quoniam non inheret terrae caelum uti sor

ma uel accidens inest rei quam perficit: sed coniungitur ei uti essiciens patienti θύtransmutans causa corpo i quod trasmutatur. Postremi exemplum est iritus domini: qui fertur super aquas. Artifex enim domini sapietia & spiritalis natura omnino abiuncta a comertio cor fis haud aliter iungi corporibus intelligitur: quam ars:quae in mente est architecb: cemento lignis Sc lapidibus iungatur Rursus au tem 5e hanc considera consequentiae rationem: esse terram ex se inanem domestiIcas habere tenebras: tum proxime luci iungi per lucem caelo: per caelum substantiae spiritali. Sed uideamus qualiter haec se h ant in nobis.Terra terrenu est corpus inane uita uacuum sensu t super ipsum sunt tenebrae mors torpor in efficacia immobilitas in sensatio: lux uita est: quae illud uegetat excitat agit mouet de sensu

62쪽

preditum reddit reaelum est animus sons illius lucis εο spiritus dei est intellectus lumen diuini uultus. 8c de his hoc loco plura etiam.opus sit.

Caput tertium.

Examinemus quid sibi Moses insequentibus uelit: 5e uidebimus dere alios modos ab eo insitivari: in quibus mutua inter aliqua isderationem intelligamus. λα ter enim eos quos diximus sunt rursus & hi: quos numerabimus: quoniam aut psaliquid est alterius aut essectu rite si est pars aut pars indiuidua est a suo toto quo pacto &-luna & stellae infirmamento sunt aut leparabilis queadmodu aquae partes ab integritate sui elementi ad quod confluxerunt. Si est essectus aut a seminaria ratione intrinsecapululat sicuti plantae e terra pululant: ipsi tame suae parenti assi et&naturalibus uniculis ligamentis connexae: aut ex suis principiis con sat Ac conflatura ut mixtum ex elementis: Quo pacto ex aquis & terra animalium ora fiunt: aut causam habet extrinsecam: quae trifariam diuidi potest in efiici/entem exemplar 8c finem .Quorum trium exempla habemus a Moserdum & hominem deus creat sc efficit: dc mat ad suam imaginem inquam ad exemplar: 6c bestiae homini subsunt fiunts propter hominem ut propter finem . Caput quartum, Diximus de parte & essectu:eadem p ratione de toto & causa. Respondent enim hae inuicem rationes. Sed ne implevimus omnia genera curationis. Nam 8c de

causa ea est reliqua species assinitatis: qua causa secundaria primariae obedit& adoprimitia iungitur: sicut cum deus producit aquae producunt:& hae quidem primo:quiV magiς influit xima sunt eausa sed non inter a deo praecipiente quia causa primaria magis mΠu V iecunda. itq s uda. Similiter est finis iucundarius principali appendes & annexus:quod

sapienter significat dicens posita sydera ut lucerent in caelo& illuminarent terram. ιν enim bonum inferiorum primarius finis est caelestium. Sed id primum interi Flomerus dunt: ut sibi luceant: Tum postremo ut 8c nos illuminent . Quapropter εc apud

Homerum cum auroram tum solem immortalibus primum tum mortalibus

exoriri ac lucem elegimus .Est item praeter haec omnia& homo homini re leo leoni cognatus:& tamen leo neq; pars neo essectus leonis est: si ab illo genitus nosit. hoc propheta significat:cum simul pisces: simul auest simul bestias terrae collis

git&adunat .Est ultima ratio assinitatis: quae e mediae natu ad extrema. Nam conuenit homo homini animal animali: quia eandem participant essentiae ratione uel spetialem uel generalem. At medium non eadem est essentia qua & extrema: sed temperatum quoquo modo ex illis: ita ab utro dissentit: ut cum utroq; com municet. Quod indicatum nobis a Moser cum ponit firmamentum aquarum medium diuidens sum: Hestes aquas ab aquis: quae sunt sub caelo: ubi quae sit medii natura su cienter aperit: quemadmodum nos in probemio primi libri 6c secundo capite quinti abunde declarauimus.

63쪽

Oput quintum.

Admonemur autem & hinc quid facto opus sit nobis: ut natutis melioribus unia mur: in quo uis tota θc summa posita est nostrae scelicitatis. Nam & docet nos prima dies tunc primum aquis depulsa nocte obortam lucem cum spiritus domini Iacobus eis incubuit: de illud Iacobi significatur. Omne optimum donum desuper esse Iamblicus a patre luminum. Quod ne nostros commemorem: Ita confirmat Iamblicus tui

Quid preci γ nihil quasi uel mediocre promittere sibi pose de se humanam naturam uelit:nisi pue obserua γ maiori. i. diuino numine sit adiuta. Quod si est uerum & non modo a nostris: seddu in uita a philoisphis etiam comprobatum profecto omne studium nostrum in eo esse debet: ut conuersi ad supera: quod fit per sacram religione per mysteria per uota per Qua utiles si hymnos preces 5 supplicatioes: inde nostrae infirmitati uires quaeramus .Hinc planecessariae la tonicae & Pythagoricae disputationes a sacris praecibus exorsae desinunt in easidem. cra: Datones quibus&Porptatius& Theodorus&omnes achademicinita utile magis: immo Platonici necessarium homini esse uno ore confirmant. Indorum bragmanes & magi petis Pythagorici rum nih1l aggressi unqua leguntur nisi oratione praetriissa. Quae ideo gentium te Porphitius stimonia inerro: ut quibus a malo demone persuasum: ut gentibus potius aedat Theodorus q ecclesiae: uel ab his alicant quibus adhibent fidem neque ridendam neque inuti Achademici lem neque indignam rem esse philosopho operam sumere & quide magna atque Indi assiduam in sacris praecationibus in mysteriis in uotis in hymnis deo iugiter de Persae cantandis . Quae res si quod hominum genus & iuuat maxime S decet: illis prae sertim utilis 8e decora.qui studiis litterarum de contemplandi ocio se dederunt. Quibus tui 1 necessatium magis q ut quos in diuina identidem mentis oculosae tendunt: θc uitae integritate depurent: & petita per fetialam orationis desuper luce Apostolus largius illuminent admonitique promae semper imbecillitatis cum apostolo dicat lassicientia nostra ex deo est. Caput sextum. Rursum examinemus quid nos aquae: quid terrae dispositio doceat. Discamus a

terra non edituros nos frugem: quam partu imust nisi inuadentis nos fluxae ma/teriae atque caducae impetum repressetimus: depulerimusque & e sedibus nostris exturbauerimus irruentium in nos quasi aquarum uoluptatum gurgites & torrentes. Discamus ab aquis non prius illas existimatas idoneas piscibus procreandis qin unam totius sui elementi integritatem collectae suerint. Nam neque nos si diuulsi distramque ad diuersa fuerimus: si non toti collectis omnibus uitibus ad unam seremur intentionem: sobolem dare aliquam dignam nostra diuinitate in luce pomtius myste terimus. Continetur autem&hic altius mysterium: quemadmodum scilicet gut/rium tis aquae ea est scelicitast ut ad occeanu rubi aquatum plenitudo: accedantum esse

nostram Belicitatem: ut quae in nobis intellectualis luminis portio est ipsi primo

64쪽

ommu intelleetui primo menti ubi plenitudo: ubi uniuersitas omnis intelligentiae aliquando coniungatur.

Oput septimum. At maximum illuss omnium quod firmamenti nobis doctrina signiscvr ubi uidemus non posse aquas inferiores superiorum aquarum beneficio aliquo locupletaγri: nisi caelo intercedente:quod intereas medium est collocatum. Ita nos animo PPonamus extremorum copulam non nisi per eam naturam fieri posse: quae media extremta iam cum sit utrumque in te complexa Ideo illa idest extrema inter se co/mode unit:quia in se ipsa illa per proprietatem suae naturae prius univit. Admone mur hine magni illius sacramentitquod gentibus stultitia hebreis scandalum no bis dei uirtus 5c sapientia est: non posse hominem deo coniungi: nisi per eum; qui Noditisse γcum in se ipso hominem deo coniunxerit uerus mediator effectus potest ita homi/-ectnes deo annei terer ut sicut in eo filius dei hominem industrita pereu hnmineb dei tutis nisi me filii sint . Quod si uerum est quod dicimus mon copulari extrema inuice nisi per ahumedium iid autem uete medium dici: quod in se ipso iam extrema univit: prese/ & homine isto si dispensatio illa ineffabilis in solo contingit Oristo: ut uerbum fieret caro Byius etiam est Christus per quem ad uerbum caro potestastendere: nec est ut iste Ioanne, scripsit Ioannes aliud sub caelo nome in quo oporteat saluos homines fieri. Quod diligenter aduertant qui cum Christo se dicunt crederer communem tamen religionem aut suam unicuique: in qua est natus:credunt lassicere ad consequenda sce paulu,

licitate . Non mihi non ipsis rationibus credant sed Ioanni Sed Paulo sed Christo csi istu, ipsi:qui dixit. Ego sum uia. Ego sum hosti ut 5c qui per me no intrat sur e & latro.

EXPOSITIO SEPTIMA DE FOEUCITATE QUAE EST VITA

AETERNA. Prohemium Libri Septimi.

I TOTIUS mundi gradus ordinem & naturam sexta absoluta expos stione quasi sex diebus exegimus: Reliquum: ut septimo hoc tracta tu quasi sabbato nostrae commentationis de sabbato mundi de quiete creaturarum: quarum natura in superioribus instituimus idest de mytum kelicitate tractemus: aut ut dicam rectius tractantem insem ut uerum ua musteil talitem suturora omnia audiamus. Est autem Belicitas ut theologi predicant aliarquam per naturam alia: quam per gratiam consequi possumus. Illam naturalet. hanc supematurale appestant. Deptima idest de naturali satis dictum a se: quoniam rerum cognita natura naturalem quoque earum foeticitatem cognosti mus. Reliquum igitur ut doceat de secunda propheta se potius exhibens q docto rem: quoniam cum krψsit Moses non dum erat gratia: sed futurum erat ut esset.

65쪽

Verum quoniam mihi uideor uidere sciolos quosdam dixerim an uappas potius 6c nebulones: qui se uocant philosophos cum nihil sint minus: ridentes statim lcmatiam ec sollicitatem super naturalem: quasi uana haec nomina Ae aniles saburi lint: uolui breuiusculam hac de re cum illis disputationem scuti prohemium sacere septimi libri trem ει seorsum omnibus utilem & necessariam ualde operi: quod Qua uera et suscepimus: ubi altissimis philosophia raclicibos nixam & stabilitam stare senten abilis theo, tiam theologorum dilucide comprobemus. Relicitatem ego sic desinio reditum logo' opinio uniuscuius rei ad suum principium. Relicitas enim est summum bonum: sum de faelicitate mum bonum id est quod omnia appetunt: quod aute omnia appetunt: id ipsum supnaturali est: quod omnium est principium: ut Alexander aphrodisiensis in commentariis Alexandet primae philosophiae 8c graeci interpretes in aristotelis ethicen attestantur. Idem i. Gra in iterpre tur sinis omnium quod omnium principiu deus unus omnipotens & benedictustes Optimum omnium quae aut esse aut cogitati possunt. hinc duae illi praecipue appelPnhagines lationes apud Pythagorigos unum. s. dc bonii. Vnum . . cognominatur: qua mDuo dei no/ nium est principium: quemadmodum unitas principium est totius numeri: bonamina autem: qua omnium unis omnium quies & absoluta sortiestas est .vdere iam pos

Radix dupli sumus: sisenus paulo fellertiores: rationem duplicis scelicitatis. Relicitas em pos/cis Belicitatis fessio at adeptio e huius primi boni. Bonum hoc adipisci dupliciter possunt res creatae: aut in se ipsis: aut in ipse. Nam & in se ipso hoc bonu est super omnia exaltatum suae inhabitans diuinitatis abyssos:&per omnia diffusum in omnibus in/uenitur: hic quidem perseeliust illic impersectius pro rerum conditione a quibus Poetae participatur. Unde ut scribunt poetae Iuppitet est quodcv uides:& Iouis omnia Quae sit na/ plena sunt:Vna quae igitur natura cum in se deum habeat aliquo modo: quia taturalis stelici tum dei habet quantum habet εc bonitatis bona autem omnia quae deus fecit rilitas quum: ut cum persectam omnibus numeris suam habet naturam: se adepta deuquot in se adipiscatur: S: si dei adeptio: utc5probauimus: est scelicitas: in se ipsa αiquo modo sit scelix. haec est naturalis Lelicitas: quam de maiorem & minore di

uersae res pro naturarum diuersitate sortitae sunt. Ignis res est anima carens: parti

Quo pacto cipat autem deum multis rationibus. Nam primo est:& unum quod 'est par ignis dea par ticipatu dei est: qui est ipsum esseritem qua ignis species certa 8c actus est: deo est ticipat similis r qui prima species primus est actus: de dum ignis ignem producit diuisnam foecunditatem: dum se intra terminos suae continet spherae iustitiamrdum nobis deseruit benescentiam pro suae natum modulo imitatur. Haec ignis dum agit suam adeptus persectionem scelix est quantu capax ipse Lelicitatis. Foeliciores plantae: quae praeterea uitam: Beliciora animantia: quae etiam cognitione sortita ut plus Optima om/ perseetionis ita plus etiam in se ipsis diuinitatis inueniunt. Optima omnium mor Diu mortaliu tallium conditione homo: qui sicut natura illa naturali scelicitate aliis praestat: praecoditi eho ditus intelligentia & libertate arbitrii praecipuis dotibus θc ad scelicitatem maxime conducentibus. Suprema inter creaturas angelica mens & substantiae nobilitare dc sinis consecutione: cuius maxime particeps: quia illi&iuncta 6c proxima est. At

66쪽

uero ut luna dix1mus per hanc scelicitatem nec plantae nec bruta nec homo nec an Imnsecto nagelus deum i qui est summum bonum: m ipso deo: sed in se ipsis attingunt. Qua/ turalis icelici propter & pro naturara capacitate gradatim foeticitatis ro uatiat. Quare dc de hac talis solum loquuti philosophi Belicitatem uniuscuiusq; rei in optima operatioe suae na/ Philoseph, γturae collocauerunt.& de angelis quidem quos uocant mentes 8c intellectus: etia rum de seelisi summam illorum persectionem hanc laterentur quod deum intelligerent.cogni citate opiniotionem tamen dei: quam habent: haud aliam statuere praeteream: qua se ipsos cognohunt rut de deo tantum intelligant:quantum de dei natura in eorum substantia repraesentatur. De homine autem & si diuersi diuersa senis1nt: nes tamen itra humanae facultatis angustias se tenuerunt: uel in ipsa tantum ueri uestigatioe

quod academici: uel in adeptione potius per studia philosophiae: quod Alphatata, Academicius dixit: elicitatem hominis determinantes. Date aliquid 'ux uisi Auerrois Aut Alpharabius

cenna Abubacher Alexader 8c Platonici nostram rationem in intellectu: qui actu Averrois est: aut aliquo superi ore: bis tamen coFato quasi in suo sine firmantes: sed ne Avicennaque hi hominem ad suum principium nes ad summum bonum adducut. Quaς Abubacher ego eorum disputationes at sententias. nec reprobo neca emor: si de naturali se Alexander tantum isticitate dicere profiteantur. Certum enim per eam no posse hominem Hlimici aut angelos altius euehiqipsi dicant. Quod uel hac ratione maxime coprobaturi pQTe ho quoniam si nixum propria sortitudine nihil sepra seipsum potest assurgere alio= inme uiribus

quin seipso esset ualidius uti nihil nitens per seipsum ad scelicitatem maius ali= propriis deo quid uel persectius sua natura assequi poterit. Sed dicant mihi philosophi si haec I Coniungi rebus sola sessicitas: cur uel ipsi fatentur inter animalia suum hominem natum ail Astruit superseelicitatem. Cum enim alia praeter hominem ad suos γρον fines perueniant. pos, naturale Belli sumus dicere esse aliorum si minis minorem scelicitatem: at nulla esse quo paγ LRatemeto desendemus: Quinimmo cum a sne a natura statuto reliqua infra hominem riuncti homo sere semper exorbitet: uidebitur nisi alio se priuilvo iactet inscelici γsima omnium humana conditio. Audiamus igitur saetos theologos dignitatis no= Theologistrae nos admonentes:& quae ultro nobis a patre liberalissimo diuina bona praestatur: quaeis ipsi crudeles i nostros animos S male grati erga deum opifice reiiciamus.Diximus supra summam fialicitatis in dei esse adeptionei quod est summu id disse λ

num&principium omnium. Dupliciter autem illam posse coeatingerer quoni/- superna amuel in creataris: quibus se deus participatruel in ipso deo deum assequimur. turalis scaelici Ostendimus item:quod & ostendemus tres creatas non posse uiribus suis ad hanc' a naturali postremam: sed ad illam dumtaxat acridere. Est autem illat si animaduertimus: Naturale ita umbra pinius seelicitatis quam uera elicitastquemadmoda creatura: in qua di licitate no haattingis: non summa bonitas: sed summae bonitatis idest diuinae tenuis umbra est.' ο ς

Adde tres per illam se ipsis potius q deo restituuturino id assequutaei ut ad suum stella tap incipiu r eat: sed hoc tantumodo ne a se ipsis di dat. Vera aut & consumata sisseelicitas ad dei facie contuenda quae est omne bonurui ipse dixit:&ad persecta cum principiora quo emanauimus: unione nos reuehit & abducit. Ad hac angeli

67쪽

attolli quidem possunt: sed non possunt ascendere: Quare peccauit Lucifer dicens

Supernatura Ascendam in caelu. Ad hanc ire homo no potest: trahi potest unde christus deseret lis scelicitatis est ipsa Belicitas dixit. Nemo uenit ad me nisi pater meus traxerit illum. Bruta auqui sint capa tem et quae infra hominem nec ire nec trahi ad illam possunt. Ideoq; solus ho 8c antes et quomo gelus ad eam sunt facti scelicitatem: quae est uera seelicitas. Potest uapor consendere in altum: sed non nisi attractus radio solis dapis & corpulenta omnis substantiane 3 radium usq; quat admittere neq; per illum tolli in sublime potest. Huncta, dium hanc uim diuinam hunc in fluxum gratiam appellamus: quia deo fit homi, Exeptu utriγ nem 5e angelum gratos efficiat. Habent autem philosophi huius do trinae mani=us seelicita/ sestum exemplum in corporibus. Corporum enim aliqua in reetum: alliqua in or/tis in corpori bem seruntur. Motus rectus: quo elementa ad proprias sedes uehuntur: ligurat laebus licitatem: per quam in propriae naturae perfectione res stabiliuntur. Motio circularis: per quam corpus adeundem unde asedit terminum circunuoluitur: expressi Dsima imago est uerae scelicitatis: per quam creatura ad idem principiu rediit a quo processerat. Sed uide q omnia utrinq, conueniunt.In orbem non mouentur nisi lamortalia incorrupta corpora. Ad deum non redit nisi immortalis dc aetema lues stantia. Elementa ut suos motus perficiant non alia indigent ut si indito sibi a genitura I grauitatis impetu uel leuitatis: quemadmodum etiam ad naturalem sim licitatem singula proprio impetu propria ui seruntur. At uero caelestia & si idonea sint motui circulari non ipsa tamen sibi lassiciunt ad hunc motum explendum: sed diuino opus motore: qui illa uerset 6c circumuoluat. Denique sic perpetue apta circuitioni illa corpora sunt. ut non facere eam. sed suscipere possint. Haud alli

ter nobis atque an is accidit. Tales enim sumus natura: ut non circumagere nos& resectere: sed circumagi motrice ut gratiae & reflecti in deum possumus. Hinc illud. qui aguntur spiritu dei hii filii dei sunt . Qui aguntur dixit: non autem qui agunt. hoc distamus a caelo ' illud natum necessitater nos pro nostra libertate movemur. Pulis eniri assidue animum tuum spiritus motor. Si ob audias tibi relinqueris tuo torpori tuae infirmitati mista & inscelis. Si admittas statim deo ple nus per orbem religionis ad patrem ad dominum reportaris: in eo uitam semper Summa ue/ possessurus: quo Ac semper etiam antri fieres uita suisti. Haec est uerascelicitas rae talicitatis ut unus cum deo spiritus simus: ut apud deum non apud nos deum possideamus

cognoscentes sicut & cogniti sumus.Ille enim nos non pernos: sed per se ipsum cognouit: Ita 5e nos cognoscemus illum per ipsum & non per nos. Haec est tota metres: haec est uita aeterna: haec est sapientia: quam sapientes s uli non cognouerat:

ut ab omni multitudinis imper se jione redigamur in unitatem per copulam indis Christus solubilem cum eo qui est ipsum unum. Pro hac scelicitate Christus orabat ad pa trem hoc modo. Pater fac quemadmodum ego Ac tu unum sumus: ita de hii nobis Paulus scum unum sint. Hanc Paulus sperabat dicens cognoscam non ex parte: sed sicuti Casus daemo est: & si sperabat non ne iure dicebat Quis me leparabit a caritate Christis Sc cu/nis piebat distilui ut cum Christo fieret unum . Ab tac cecidit daemoni quoniam ad

68쪽

illam ascendere no rapi uoluit:Ideo p illud amisit: quod habuisset si permansisset. Ex hac radice notum quae sors infantium: qui decessere non dum initiati . Scilicet Sors infantiu apud se manent:nec suis bonis exutimec diuinis locupletati. Nobis in alterutram qui decedunt partem cadendum: aut summam miseriami aut summam Belicitatem. Quonia no du initiati qui in causa est ne motorem recipiat: non solum 1 munem se facit gratiae: sed & naturam uitiat: ad cuius intemtatem hoc attinet: ut agnitum spiritum quaerat non recuset.&proculdubio recta esse natura non potest: quae maioris boni propositi

spem aut reiicit aut contemnit. Quare postquam Christus est agnitus si qui Christum non induunturmon solum prima scelicitate: sed & secunda Hest naturali iure priuantur rquia gratiam nolle non nisi corruptae est Sc labefactatae naturae. Que admodum autem nos uiuentes sub evangelio:Ideo Christum dei uirtutem de saypientiam in nobis recipimus: quia uti iam datum humano generi amamus & refltinemus: Ita& patres sub lege uetere illum recipiebant reum suturum aduentum de credebant indubie & sperabant alacriter re ardenter desiderabant . Sed sicut noui praesentem iam: sed ut futurum recipiebant: ita nec praesentem quasi iam spiritus inhabitantis nisi postquam aduenit studium experti sunt. Cum post peractu in ara crucis in effabile sacrificium descendente ad eos Christo ab eo uti motore ciecumacti momento turbinis ad libertatem: dc euecti ad summae Belicitatis gradum suerunt. Ad hic seelicitatem religio nos promouet dirigit& impellit: quemadmodum ad naturalem duce utimur philosephia. Quod si natura rudimentum e mi rutis Ac philos hia inc tio est religionis: nec est philosephia quae a religio Philosophia ine hominem semovet. Recte igitur 6 nos cum a Mose:post quam sex dies de na/ cohatio est retura sumus philosophati: septimo die diuinis uacantes de sumaturali scincitate di ligionis ne

Cemus. hominem a

religione se γCaput primum, mouet Duplex uti ostendimus)supremae huius scelicita is natura est capax t angelica θc Natura angehumana. Illa Gum: haec terra dicitur: quia angeli caelum: nos terram inhabita/ lica & humamus .Et de caelo non est 2 dicat amplius: quia non angelorum: sed hominum te na capax e sugem scripturus est. Ad homines igitur descendens inquit. Terra erat inanis dc ua pernae Beliciγcua: θc tenebrae erant super faciem abyssi. Non creat cleus inanitatem: non creat te talis nebras: Sed terra inquit)erat inanis & tenebrae erant.Non dicit haec fuisse creata:

sed suisse. Quod cursit dictum patebit simul cum cognouerimus quae haec inani tas: quae hae tenebrae sint . Natura humana: quae terra dicitur angelis comparatae statim abinitio:quia statim peccauit: inanis erat dc uacua orionsi iustitia: 8c peccati tenebri facies eius idest ratio obducebatur . que haec fecit deus: sed homi rus malitia: qui uolens se his bonis priuauit: quibus illum deus ditauerat. Sie naturae corruptae status a propheta describitur . quae quo pacto deinde a

deo per Abram per Mosem per prophetas nouissime uero per unigenitum

69쪽

silium suum & pristinae dignitati restituta: 5 ad summ licitatem parat, sueti

in sequentibus demonstrabit. Veru & quo itapore aquae obductae tenebris erit is, sectae scilicet primaeuis sordibus notae Originalis: iritu me domini Luebat ea,. Quod est dupliciter intelligendu:&'lumine diuini uultus quod signatu est sutino, idest lumine naturalis intelligentiae hominea regebatur;& 9, diuinae tum prouidetix eura humanii genus destitum no erat sed spiritus domini fovebat aqua, Apostolus spiritus ille: qui ut ait apostolus stercedit ρ nobis gemitibus i enarrabilibus & tueassidue cogitabat quo pacto illas a uenenis purgaret quIbuS antiquus serpens eas Ablaam insecerat.& ecce statim iubet oriri lucem:& orta est lux: Abinam stilicet ille sapientissimus landator primus uerae religionis. Primus: qui & naturae lege absoluereti& de diuina lege meditaretur: Primus qui cultum unius dei aduersus idola de gentes hominibus psuaderet. Primus qui θc tenebras erroris depellere:& malis drinonibus qui principes tenebrarii dicuntur bellum indicere est aggressus: unde metij to lux cognominatus. Quod quia Ac discipuli domini oes fecerunt oes a domino lux mun1 sunt appellati. Haec est lux prima quae mudo assulsit:& inter daemonuuerit dei religionem quasi inter lucem tenebrasi distinxit . Caput secundum. Lex Mosaica Hunc sequuta est lex: quae merito crinometo dicitur firmamentum statim sui

exordio hoc ipso scilicet q, nuc tractamus annuntias nobis opera manuu dei uice cinit David. 6c opera manuu eius annuntiat firmamentu . Data igitur lex per angelum Mosi firmata uetia dei: quae adhin: magis q superies lux gentes ab istaelistis idest in pietatem a pietate quasi aquas supercalesles ab aquis quae sunt sub caelo Hieremias discriminauit. Dicutur aut iudet aquae supercalestes quia sol, ut inquit Hieremias signa caeli non timent: quae gentes timent seli no aut stellas aut calum: sed stelγlarum de caeli auctorem ac dominum & agnoscunt & agnitum colunt ac uenerari 1 tur.Gentes autem contraria racione aquae sub caelo sunt quando & daemones caloginosi aeris incolas: quae regio supra aquas est:adorant de colunt: dc uisibile caelas era 5c planetas sita deos ac dominos faciunt.

Caput tertium. Erat autem suturum: ut nisi maior aliqua uis fle mise icordia dei obstaret aquae qsunt sub caelo. i. idolis seruientes totam terram inuaderent & occuparent. Sic se istis totius mundi de prima macula: Sic sathanae ultoris imperium 8c ius in nos reos antiquae noxae Ac huius nodi seruitutis poene obnoxios postulabat . Sed benefi/ca semper & salutaris prouidentia dei unam ex terrae partibus& si exiguam quantum iustitiae leges patiebantur ab aquarum iniuria liberam esse uoluit. haec est iu dea uocata terra promissionis: quia θc Abinae dc posteritati a deo promissa fuit.

70쪽

Cui nostrae expositioni prophetae omnes astipulantur: apud quos totiens gentium

impetus in israelitas aquarum'maris incursionibus comparatur . hinc illud ele/uauerunt flumina uocem saam: ilc mirabiles elationes madisi illud sonuerunt εc turbatae sunt aquae eorum:& non timebimus dum turbabitur terra 6c transieretur montes in cor matis.& profecto non aliter iudeam intra haud magne regionis terminos conclusam circuuallabant gentes: v nunc terrae hanc portionem utique

modicam quam habitamus undiq; circumuallet oceanus. Sed ti pluribus in locis euidentissime in litteris christianis per aquas gentes designantur. Nam & scriptu in litteris stri est aquae quas uidisti gentes sunt :& cum dominus Iesus uinu secit ex aquai V in stianis p aqs phariseidomo desecerat: figurate ut nostes scribunt significauit aquas idest gentes gentes deli Pad eam fidem esse uocandas: Quae apud iudeos apud quos fuerat antea imposse nanturrum deficeret Itidem in mysteriis tradunt idcirco aquam uino misce i s aquae. i. Dominus regentes sanguinem Christi per fidem crucis hautiant & comtabant. Illa igitur pars sus. asserta a iugo aquarum dei prouidentia fuit: ut si reliqua terra obruta undis Hy Quare i mytalis nequitiae inutilis Ac deserta erat sutura nec idonea fruimbus uerae religionis: steriis aq ui haec saltem esset: quae luce suscepta quam protulit prima dies &rore caeli quod sej no misceatur cunda statutum est idest doctrina legis ad ubertate adiuta germinaret interea quasi herbas plantas θc arbores iudicia cerimonias & bonos mores: donec cum temporis plenitudo uenisset ipsum etiam quod Esaias optabat saluatorem talicissima Esaias

germiciaret.

Caput qualetum

Et ecce iam rem fis plenitudo. Si enim numerus quaternatius plenitudo est nuὰ Messias merorum non ne erit 6c dies quartus genitudo dierum Videte igitur quid nobis asserat quartus dies. Gelum secundo die firmatu idest lex sine sole ac luna ac stet γlis eratropax quidem suturae lucis: sed obscurum adhue nec insigni aliquo lumi ne illustratum. Advenit dies quartus: quo sol dominus firmaminii idest Chiistus dominus legis & lunatis ecclesia Christi compar & sponsa: & qui multos ad iustiatiam erudirent apostolici doctores in firmamento uti stellae in perpetuas aeternita in elucescerent ad aeremam scilicet uitam mundum uocantes. Sol firmamentum

non dissoluit sed perficit:&Christus legem non uenit ut dissolueret: ut persi Abina pien ceret. x primi diei Abraam pientissimus uidit diem quartam: quae est dies Chri tissimus m 8e gauisus est.Vidit radium sile lucis idest uerae religionis: quem mundo intu/lerat per solem iustitiae per lucem ueram illuminantem omnes homines in una, Iesus christus uersum orbem Iatissime diffundendum. Vidit Iesum christum splendorem pater splendor pa/nae substantiae illucescentem his qui in tenebris θc in umbra mortis sedebant: 5e ternae substaprincipem tenebrarum principem mundi huius eiici foras: & de mentibus Eo, tiae minum exterminari. Haec uidit 8c exultauit: uidit diem quartam & letatus est. Haec dies qua secit dominus. qua domanus homo fit qua deus habitauit in no