장음표시 사용
71쪽
le anni Quo tepore Iesus apparu
bis: exultemus & nos & letemur Iea.Qua aut uera ς solida sit risae ro expositiois attendatis quaesi paulo diligentius christiani fratres. Vnde de uobis potentissima tela contra lapideum cor habreorum de armamentariis eorum petita subministrabuntur. Probabimus aute illud primo ex testimoniis iudeoru per opera diei quar/ti aduentum Christi nobis significari. secundo ostendemus nobis Mess1am reprae sentati per nullam rem congruentius il per solem : colligemuss euidentissime extemporum ratione non uenturum in posterum Christum: sed Iesum ex Nazareth filiu uirginis promissum hebraeis Mestiam suisse. Est inter decreta ueteris haebraicae disciplinae per sex dies geneseos sex mille annos mundi sic designari: ut sint quae hic dicuntur opera primi diei uaticinium eorum: quae primo mundi millenario sutura erant ut contingerent: opera item secundi eorum quae in secundo: S sic dein/ceps eodem semper utrobii successionis ordine se uno et cui sententiae etiam alte statur inter iuniores Moses gerundinentis theologus primae celebritatis apud hae breos. Meminit dc Diuus Hieronymus in expositione psalmi illius: qui Mosi instabitur: uidetur opinio haec sundamento praecipue illi inniti st mille anni ut invpropheta unus dies sunt apud dea . Quartus igitur dies: si uera est haec doctrinaruaticinium est eoru : quae quarto millenatio mundi euentura sunt. Age nunc oste damus iuxta annales haebreorum & quam approbant ipsi annorum supputatione quarto mundi millenatio Iesum apparuisse. computant illi ab Adam ad diluuium annos mille quingentos quinquaginta sex: a diluuio ad Abraam annos ducentos& nonoginta duos: at 3 ita ab Adam ad Abraam colliguntur anni Mille octingenti. xlviii. A genitura autem Isaac ad ruinam secundi templi: quae fuit post Christi
mortem numerant annos circiter neque enim reseco ad uiuum)mille sexcentos sexaginta. Supputanterim ab Isaac ad exitum ex egypto annos quadringentos εο
triginta: ab exitu asstemplum quod Salamon aedificauit totidem fere. a Salamo/ne ad templi desolationem per Babylonios annos quadringentos & decem a tem pli instauratione sub Esdra ad hane sub tito captiuitatem annos quadringentos. xx. Itaque si omnes simul collegeris: computabis a mundi exordio ad Christum iuxta ipserum hebreorum mentem annorum tria milia quingentos Sc octo: ut Acin ipso quarti millenarii medio Christus aduenerit & intra eiusdem millena ii quasi intra terminos quarti diei Sc lunae. i. ecclesie lux toti mundo assuixerit: de innu merabilis martyrum apostolorum doctoru* multitudo qui intra quingentos an/nos post Christi mortem omnes claruere: de firmamenti. i. egis obscuritate dc no frae noctis tenebras illuminauerint. At dicent bae ei Esto per haec tempora Iesus aduenerit. Non dum habes Iesum christum suisse nisi ostenderis creditum a noγstris suturum utper ea tempora Cristus ueniret. Bene res habet Ac aequum postu lant. 8c nos praestare facile possumus quod iure postulant a Manifesta enim uulgata publica apud eos seruntur Heliae oracula citra omnem si guram citra uelamen ex proseta dicetia quarto mudi millenario uetura Messia: quae ne uel susta uideantur a me uel pro arbitrio interpretata assera testimonia ipsos tal muti statur ca
72쪽
quibus nobis est controuersiar qui θe illorum faciunt mentione & ipsa ueritate co/gente fatentur praetinisTe tempus ab Helia praedictum de aduentu Messiae. Ver/ba haec sunt in particula quae inscribitur Anodarara capite libne esseem Tana dbeeli hau seseth alaphim sana hauehaolam. Sene alaphim iobur usne alaphim tho rarusnae alaphim Iemoth hamas sibi uba hauonohema serabulassu meon masseγias. h. sic latine interpretemur uerbum uerbo reddentes.Dixerunt filii siue Aisci/puli Heliae. Sex mille annorum mundus. Duo mille inane: Duo mille lex: Duo mille dies Messiae:& propter peccata nostra quae sunt multa praeterierunt de eis qpraeterierunt. Haec illi. Age nunc ipsis uerbis ante omnium oculos propositis postquam nec commentitium nec arbitrarium ego quicquam afferre possum discutiamus examinemusis uerba oraculi εc statim propositi compotes erimus. Sex mil le annorum inquit est mundus: quod uel sic interpretemur Post sex mille annorucurriculatquod etiam ex nostris multi crediderunt: consumationem mundi quasi sabbatum suturam uel si quod est uerius illam die nemo nouit: in hunc sensum accipiamus: de ulteriori Elicet tempore nullum in lege uaticinium habeti sed hoc ad propositam non attinet quaestionem. Videamus quod sequitur. Duo mille inane Duo mille lex tum Mestis mane u at ut hebres omnes interpretes dicunt te
pus ante traditam a deo hominibus ullam legem. Sed uideo insultantem Iudeum dicenteo si duo mille anni sunt ante lege 6c duo mille I s ueturus ergo Messias non quarta die idest dum quartus agitur millenarius: sed die potius quinta quia post quartum scilicet millenarium: Sed enim responsio facilis: in quam uritas animosa suppeditat . Quod enim dicitur ab Haelia duo mille inane. Duo mi te lex haud sic accipiendum quasi integrum tempus duo mille annorum suturus sit mundus abs lege: similiteri duo mille annos permansuta sit lex: sed φ & tempus legis naturae ad secundum perueniet millenarium t 5c tempus legis ad quar tum unperueniet. Sed 6c antri secundus exactus sit lex antequam quartus elabatur: erit Messias. Quam ego expositione mihi ipse nec fingo nec somnis: sed eam me ipse Helias docet ripsimet docent re Talmulistae. Quia tibi etiam iudea aspis nisi aures occludas)mox erit manifestum .Inquit Helias duo mille inane. ει duo mille leae. Videamus inque sensum fuerit veru quod dicitur de inani: inde disicamus rationem exponendi id rquod dicitur de lege. Principium legis aut a Mose accipimus aut ab Abraam. Amose accipi non potest quoniam suillet inanitas supra quam per duo mille Sc tercentos annos aut circiter. iidem enim sere ab Ada ad Mosem. Accipiendum igitur legis principium ab Abraam: cui datum foedus circumisionis totius antique legis radix dc firmamentum: ab Adam aute ad Abra m s suas consulant historias haud integrum spatium duo mille annotui sed mil/le duntaxat octingentos quadraginta o effluxisse inueniunt. Quo sit ut non post secundum millenarium: sed intra eius terminos inanitan:legis plenitudo su cederet. Qime eadem ratione non post quartum millenarium: sed dum quartus
ageretur inanitati legis:plemtudo euangelica succedere debuit. quod si ludenter Hebrei interpretes
Hesias Thalmulistae Principia te flgis quomo accipi debeat
73쪽
Τalmuliste etiam & pertinaciter negare pertendant audiant suos thalmulistas nostram sentetiam maxime roborantes Fatentur enim ipsi iam tunc cum Hibebant praeteriisti tempus ab Helia predictum de aduentu Messiar: suis imputant peccatis.Qd si uerba Heliae sic acciperentur: ut post quartum millenarium Christus esset uenγturus no intra fines ipsius quarti mec dixissent nec dicere potuissent Thalmulistae praeteriisse tempus promissi a prophetis Mesiae: quoniam quo tempore Hipta est
doemina thalmutica tquam nos attulimus: non dum a mundi exordio fluxerant anni quatuor milia. Apparuit enim ut supra ostendimus Iesus post annos a mundi exorssio iuxta haebreos tria milia quingentos & cisto. Sriptum autem ut
Thalmuthie ipsi tradunt thalmuthierosolymitanum trecentesimo anno post Christi mortem rosolymitanti babylonium autem centesimo anno post hierosolymum. Quare utrumque intra Thalmul ba fines quarti millenarii conscriptum est: Sc tamen praeteriisse tempus dictu ab He=byloniu Christo uenturo & fatentur & conqueruntur. Quo hic se condent aut quas
latebras quaerent: ut hunc nostrum solem ipsis inuitis per uniuersum illucescente omnino fugiant omnino non uideant qFatentur Thalmu istae si non credunt ueteribus praedicta a prophetis de aduentu Christi tempora praeteriisse. Fatentur cre ditum a prophetis uenturum illum per ea tempora: per quae Iesum ipsi aduenisse
uolunt. Nec tui doctores omnino non ueri sunt cum dicunt Aeorum peccata nouenisse Messiam. enim illis uenit: qui eum non agnouerunt. Neo est Messi. as idest redemptor vindex pessimae captiuitatis beneficus rex retributor terrae proflmissionis idest supernae Hierusalem nisi hiis: qui messiam eu confessi sunt. Quod si in propria ueniente sui non receperut non sunt iam sui: qui erant sui: sed ab ortu ueniunt & ab occasu qui in sinu Abrae recumbant: filii autem dilectionis eiiciun tur in tenebras extetiores. Vnde & importuna eorum soluitur quaestio saluti sutu/riim Messiam haebreis: Christum autem exitio Hisse perditioni. Neque enim sunt l, reliqui promissum habreis ex stirpe David regem de dominum non modo tam sequuntur aut colunt: sed quasi latronem quasi sacrilegum quasi propha num per omnem iniuriam & contumelia cruci adfigunt. Si filii Abrae essent: persarent in institutis Abrae r&cuius diem hunc scilicet quartum ille praeuidens ga uisus est ipsi quoque gaudentes aduentantem exciperent. Attulit pacem Messias hominibus sed no omnibus . Neque enim dictu ab angelis simpliciter:& in terra pax hominibus sed adiectum hominibus bonae uoluntatis. Vtique idem sole qui puros oculos illuminat aegros & debiles caecat Sc obscurat.& recta sit ra nerui si bonis est saluta inridem malis sit noxius i& qui amicos beat ut pote potens & non ingratust Idem etiam hostes fulminet de disperdat. Si male euenisset iudeis suis o Christo no fuisset Christus. Sed si male euenit crucis tutique suit Christus iQui de sitis uictoribus etiam cruci affixus tunc cum maxime uictus apparuit tanta eorum cum strage fc calamitate riumphauit'. Quid igitur exti selem ex pectatis Adest sol & lucet sed lucet in tenebris θc tenebrae uestrae illum non com Prehendunt. Praeteriit dies quartus: quo ortus est soli Qui non dissoluit legem sed
74쪽
perseest: sicut neque sol firmamentum destruit: sed exomat: sed pertati sed illu/hrat. Probauimus exordine diei quain & tempore aduentus Clitisti intelligenda Sol Christi de eo quae hic dicuntur. Probemus idem ex figurae similitudine i quia per nullam imago aliam rem imaginari Christum congruentius possumus: q per solem . Nam &in sese posuit tabernaculum suum: θc exiit de tribu iuda:cuius signum est leo solare animat:&cum selem in re. p. Plato uisibilem filium dei appellet cur non intelliγ Plato 1 re. p. gamus nos imaginem esse inuisibilis filia. Qui si lux uera est illuminans omnem mentem expressissimum habet simulachrum hunc solem equi est lux imaginaria
illuminans omne colpus. Sed quid alia quaerimus fiam solem interrogemusrqui patiente Christo aduersa luna desciens consensum nobis suae naturae euiden ter ostendit. Vt iure optimo nos me tangam altiorem causam diem quam uocant mathematio solis de diem domini uocauerimus:& illius cultui totam mancipaue Dies solis dbrimus.Vel hinc ostendentes non esse cur amplius corporeum solem ut olim gen/ es dominites colamus quasi regem caeli dc dominum rpostquam selinuisibilis coaternus patri&coaequalis: per quem re caelum & terra condita sunt sederes in umbra mor/tis homines illuminauit. Caput qui tum, Sed iam examinemus an quae sequuntur opera diem quartum respondeant his quae post aduentum Christi euenisse compertum est: ut tunc demum hanc nostra expositionem ut ueram ut stabilem recipiamus: cum illi undique attestati & con/sonare omnia cognouerimus. Videamus quid fiat post diem quartum. Productat aquae pisces 8c aves: producit terra pecora & iumenta .Reuocemus ad mentem Osuperius per aquas diximus significari: quae sub caelo I ratae collectae sunt ad locum unum: quid item per terram: quae ab illatum diluuio facta est in munis. Diximus per aquas gentes per terram lsraelitas figurari: quod & multis cum tessimoniis P Per aquas gephetarum tum similitudinis rationibus comprobauimus. Vidimus autem ante in tes per terralis exortum steriles aquas nihil producerer quod esset bonum: Terram autem se lsraelitae figurarem quidem: sed exigui ctus olerum scilicet atque herbarum . Post solem& rantur aquae maiori etiam q terra foecunditate duo genera pros,unt animantium aues Simeon ει pis .Terra non iam contenta arboribus ec fructicibus δc magna pecora dc tu Ante x' ad/menta producit. Nonne uidetis me etiam tacente impletum uerbum mi Simeo u&ua mes nserui esset hic noster lumen ad reuelationem gentium dc gloria plebis istaei. nullu specime Nonne habemus sub oculis expressam si nihil aliter interpretemur Ae gentium uo uitae nullus sumtionem Ec transsi mationem terrestris Hierusalem umbratilisque sinagogae in it seuetus ue ueram ecclesiam r&perpetuam dei caelestem ciuitatem. Ante solis exortu aquae rae religonis. nihil producunt.Terra producit aliquid: sed tenue ita exiguum: Quoniam ante Israelitae uera Christi aduentum apud gentes nullum specimen uitae nullus sust fi uetus uerae re coluerunt re
Ilionis. Apud is aditas fuit quidem uitae spes aliqua cte uiam lucis ex parte cogno ligionem
75쪽
uerunti&ueram coluerunt religionem i*dyn batam: sed imperfectam donee ille ueniret: qui est uia ueritas & uita , Et R hi Rd n mysterium recurramugi asserat mihi quispiam rationem; cur terrae Ox δxum M se lem ita partituς est: ut alia quidem ante solem protulerit: alia autem ' selem, Cur item ante solem nihil pro, ducunt aquaei terra aliquid producit duo Πnera animantium ab aquis tinudumtaxat genus a terra producitur . CVx ui S aereum animal aquis ascribitur. Nam ut agamus de prim non satis ritu di amu 'uod quidam dixerunt herbas & plantas de terra educi ante secturam seliS ne uirtute eius creatae uideretur. Nam multo magis eadem ratione N pis es & aues re omnis elementorum orna tus debuit fieri ante solem me uirtute eiuS laetus crederetur. Reliquisset igitur su/spitionem Moses & si ad plantas ut pote imperfectiores producendas solis lumine opus non fuisset sum tamen ad animalia producenda: quae sunt persectiora. C6 sequens enim ut si 1llo non adiuuante persectiora in lucem uenissent possent & sine illo fieri quae sunt minus persecta et Non reciprocatur autem ratio ut si ab ν eo fuerint laeta quae sunt ignobiliora ut pote plantae despicarissimum genus uiuen
tium: potuerit etiam eius opera non intercedente produci omnigena animalium natura. ius igitur unde nos diximus auctoris consilium inuestigatur . Similiter si dicat aliquis relata ad aquas animantia:quae in aquis degunt tuidebit unum potius genus ad eas duo autem ad terram Bise reserendat quia auium terra postius q aqua domicilium est . & citra omnem controuersiam s1 animalis naturam
consideremus aut terrestre aut aereum animal arus est: aquatile nullo modo est.
Altissime raj Sed audite altissimas omnium rationes ad Christi ad ecclesiae nos mystcina uel mtiones ustos trahentes. Et profecto si omnia ut inquit Aristoteles)uero conlanant conso/Aristotiles nare omnia maxime Christo debent: qui est ipsa ueritas. Qui non ab re non de nihilo haebreis totiens dicebat Scrutamini scripturas: ipsae sunt quae testimoniu perhibent de me: 8c predicta de se tam multa: Immo omnia lege in psalmis in prophetis asseuerabata Sed cutimus nos saepe ad tantam lucem: nec nisi reuelante eoo culos nostros considerare possumus mirabilia de lege eius. Veniamus eo nobis ope serente ad mysteriorum figurarumq; reuelationem. Duo ex aquis animalia:unu
Maior Lit ex terra producituri quia maior fuit plenitudo credetium ex gentibus qextudeas: plenitudo cre Terra autem & si minus multa: persectiora tamen producit animantia his quae Ddentia ex ge quae producunt tumeta scilicet et quadrupedia omnia. Quia&si plures ex ethni tibus qex iu in erediderunt si ex haebreis persiniores tamen qui ex haeti eis: ex quibus aposto deis perseetio ii iandatores totius religionis. Duo item genera diuersa duplicem natura aqua res tame sue educit auium&pilaum unam tantummodo terra: quoniam ex gentibus alii qui rudit qui ex dem deseruitio daemonum: alii de lege naturae ad Christum transferuntur. hame hebreis credi us ors hebreus tm qa no pmissiim illi uiuere 1tra terminos naturae: cui data lex deiderunt est peculiaris et neq; reliquis gentibus communis. enim se in taliter omni na tioni Ac iudicia sua non manifestauit eis. Significant igitur nobis pikes: qui admmonum cultu ad nos uenerunt non solum quoniam aquae ut supra ossedimus si
76쪽
gurant gentium impretatem: sed quoniam per haec quae in aquis degunt animalia improbos daemones significati saepem factis litteris attestatur lanethes caldaeus: lanethes cilSignificant aves: qui de naturae institutis ad gratiam sunt translati. Cuius mani daeus secta ratio ex his: quae in prehemio huius libri abunde se ipsimus de naturali super naturatas Belicitate. Oeendimus enim & caelum expressissimum esse simulachrusupernaturalis seelicitatis:& naturalem scelicitatem iecundariam quanda Be imajginariam potius q ueram esse isticitatem. Quare qui hanc consequuntur naturae legibus utentes per aues congruentissime denotantur in colas non primi & ueri caeli: sed aeris : quod secundaria & imaginaria quadam ratione caeli etiam sibi uendicat nomen. Vnde & ues res caeli Sc aues caeli tam crebro in diuinis litteris appellantur.Videte autem q Ac profundo factum consilio: ut no ad aerem: sed ad aqua
aues reserantur. Quoniam qui secundum naturam uiuebant: gentium tamen Scipsi populus censebantur. Quippe qui & se gentes uocabant: 5 inter gentes uiuesbant: quales sertasse Sc So rates εc plerique philo horum. Propterea incommune utrumque genus ad aquas est relatum. Sed qnantu euangelicae quantum rapostolicae do strinae haec expositio conueniat impromtu est obstendere. Quando qui Paulo dem de conuersi ex haebreis apostoli a Paulo per boves teti estria animalia & a no/ Euan iumstris doetoribus super euangelium : in quo uendentes de templo eiiciuntur: sunt Christus figurati:& Christus istaelitas oves appellat. Apostoli autem: quibus mandata couersio gentium: piscatores a domino sunt appellati: quorum princeps Petrus:qui Romae dominae mitium quasi oceani quasque caelarum piscator erat futurus.
Christus autet qui se dirit non missum nisi ad oves quae perlatui de domo lsrael: Christus hiasibi non piscatoris sed pastoris potius nomen uindicauit. no piscatoris
Caput sextum. nome uedicauit: Apostoli
Manifesta etiam hinc ditatu quaestionis: γω diutor interpretes huius libri r aut a domis Cur secundo die non fuerit dictum: 8c uidit deus quoniam bonum . Si enim uocati sunt pidicamus quod dici solet ideo laetiim quia opus aquarum eo die absilutum non scatoressuit: sed tertio in quo aqum quae sunt sub caelo confiuxerunt ad locum unum haud Cur secundo plene uidebitur satisfactum. Ne en1m opus secundi diei proprium est dispositio die noe dicγaquarum: sed dispositio firmamentur quod inter aquas medio loco firmatum est. tu qm bona Fuit autem eo die & firmamenti factura : Cum dixit deus fiat firmamentum: Sc distinctio aquarum: m dixit Se diuidat aquas ab aquis satisabsoluta. Aquaruautem collectio quae dicta est mare:&terrae reuelatio:&plantarum productio sicut alte ius operis omnino rationem habent:Ita 8c alibidest tertio die ad que spectabant consumatae sunt. Quaerenda igitur ratio de altiori mysterio. Firmamen tum ut supra ostendimus)legem figurat. Et erat firmamentu uti insorme itan
Q persectum simpliciter donec sole luna ac stellis fuit instructum: Quemadmodunes lex non quidem mala ut dicunt manichehsed nes bona erat simpliciter idest Manicheus
77쪽
Paulus perseeta: donec Christus uenit, qui legem impleuit. Si malum fuisset firmamin, tumi solem non recepisseti Si fuisset bonum: sese non eguisset. Sed firmamentum
eatenus bonum: quatenus solis caeterorum s erum erat capax: sicut eatenus bona erat lex quatenus pedamus nobis erat in Christo re multa permisit Moses obduritiam populi: quae euangelium postea non permisit. Quod autem legem non possimus appellare malam ut didit Manes possimus tamen appellare non bo/nam apertisti me docet propheta:apud quem deus de haebreis loquens inquit dodi eis praecepta non bona. Non dixit praecepta mala sed praecepta non bona idest
non persecta non absoluta non consumata. quod confirmant ueteres hae ei doctores: qui illud interpretates ecclesiastis . Uanitas uanitatum Somnia uanitas.
na inquiunt etiam lex donec uenerit Messias. dc de his quidem hactenus. Caput septimum. Quoniam autem supremum beneficium corporali uerbi id stat ut per baptisimi sacramentum et per quod uirtus Christi in nos transfunditur: regeneremur in filios dei non ex sanguinibus: sed ex deo nati: postremo hoc nobis indicat Moses cu post exortum solem 8c mundo demonstratum: post aquarum terraeq) sertilitatem Iminem facit ad dei imaginem non terrenum hominem: sed caelestem. Conuersis enim ad Christum gentibus 8e iudeis hoc erat reliquum rut per sanctissimum la/uacrum dominicae cruci se conformantes reformarentur ad imaginem dei.Nam si baptismus dei filios laciti filius autem imago patris: nonne totius trinitatis uirtus
operas in baptismo illa est quae dicit Faciamus hominem ad imaginem nostram 8 Si igitur sumus ad imaginem dei sumus& filii. Si filii & heredes sumus heredes dei coheredes Christi. Sed qui sunt filiis Scriptum a Paulo est clamare nos abba pater i spiritu sancto Qui igitur spiritu uiuunt hii sunt filii dei: hii Christi statre, ihil destinati aeterne hereditati quam mercedem & fidei bene aistae uitae in eae lesti hierusalem feeliciter possidebunt.
EXPOSITIO pMMAE DICTIONIS IDEST IN PRINCIPIO.
m ad calcem uentum est operis septiser mi uniuetsi contextus erapositicine decursa. Sed superesse aliquid adhuc cognosco inlaetum at nobis&in discussum: quod etiam primo loci, exponendum uidebatur idest quid sibi uelit prima dictio legis: quae est:In principio. Notemere autem aut sine causa de hoc principio in sine totius operis dicere uolui. c aut de dei filio hic sum disputaturus quod est principium per quod facta sunt omnia Est enim sapientia patris Nec probaturus idem sentire cum no stris hoc loco ueteres hae eos: quod alibi faciemus. Sed cogitamus per aliam in
78쪽
terpretandi rationem gustum dare lectoribus molaicae profunditatis. Quod non antea satiemus il cum de dogmate quodar quod uere paradoxon est antiquioris Paradoxon
iudaicae disciplinae: paucula delibauerimus. Firma est sentetia omnium ueterum: dogma uete/quam ut indubiam uno ore confirmant: omnium artium omnis sapientiae Ac diui tu hae eorunae & humanae integram cognitionem in quini libris Mosaicae legis includi: dissimulatam autem & occultatam in litteris ipsis quibus dietiones legis contextae sutquo modo nunc declarabimus. Summamus gratia exempli primam particulam libri genetem uidelicet ab exordio us ad locum ubi est scriptum de uidit deus Iu/cem quod esset bonum: Est tota illa scriptura tribus 8c centum elementis coagmentata: quae eo modo disposita Ruo ibi sunt dictiones constituunt quas legimus nihil nisi commune 5c triuiale praese serentes. Corticem scilicet costat hic litterarum ordo hoc textum medullae interius abditae latentium mysteriorum. At uocabulis re silutis elementa eadem diuulsa si capiamus 8c iuxta regulas quas ipsi tradui quae de eis conflari dictiones possiant rite coagmentemus futurum dicunt ut elucescat nobis si simus capaces cinula sapientiae mira de rebus multis secietissima dogmayta & si in tota hoc fiat lege tum demum ex elemetitorum hac quaerite statuatur δίpositione & nexu erui in lucem omnem doctrinam is reta omnium liberalium
discipitiarum. Dixi autem si simus capaces occlusae sapimtiae. Nam fieri potest ut tractatibus nobis distatuentibus & coponetibus aliquas dictiones patiatur inde multa uocabula multiplex ite series orationis: q magna doceat: mgna significet: sed nisi aliqs de ea re doctiinc alibi sit consequutus qd illa significent non intelli
gens quasi in utilia at 3 sortuita non contemnere non potest. enim dogmata doctrinas ibi disiere possumus: sed solum possumus agnoscere. Haec ego ut noprobo asserens uel attestor: quia D eis nec seci periculum mec me facere posse confido: Ita neq; nego ne 3 contemno: tum quia magnos haec opinio habet auctores:
Tum quia de Moser qui in tota domo dei suit fidelis: Maiora etiam fulle credi pos Moses in to/sunt. Dae autem mihi non illas quidem abytas intranti: sed huius maris litus in ta domo des denti gemmarum diuitiae occurrerint quas ne hermus neq; pactolus apud p fidelistas serre dicuntur: Non ingratum fore putaui nostris hominibus si publicarem. Li Hermus paebuit periclitari in prima operis dictione quae apud haebreos Bresit apud nos in prin totus eipio legitur an ego quo usus regulis antiquorum eruere in lucem inde cognitud num aliquid possem itur praeter spem meam praeter opinione inueni quodneo inuemens ipse credebam neci; credere alii facile potuerunt uniuersam de mundi rerum 3 omnium creatione rationem in una ea dictione apertam & explica
tam . Rem dico mirabilem inauditam & incredibilem . Sed mox credetis si attens In prima dbderitis& res ipsa uerum me demonstrabit. Dictio illa aput hae eos hoc modo ctione operis scribitur I Ex hac igitur si tertiam litteram primae ciniungamus fit uniuetia toti dictio I l .i. Si geminate primae secundam addamus fit i. i. bar. Si us mundi r5 praeter prima oes legamus fit . i. refit. Si quarta primae 5c ultimae conec nem cotincti
79쪽
tamus: sit U . i. sciabat. Si tres as quo iacet ordine statumaus: siti. bara . Si prima omissa tres sequetegi fit .i .r c. Si omissis pris&secuda duas sequentes: fit VI .i .es. Si tribus primis omissis quartam ultimae copulemus: PVI . i. seth. Rursus si secuda primaeris I . i. rab. Si post tertia qnν tam tum Quarta statuamus iis . i. hise. Si primas duas duabus ultimis coagmentemustis P I .i. tith. Si ultima primae: stultima dictio& duodecima quae est III . i. thobuerse: quod frequentissim uapud haebreos thau in thetelementum. Videamus autem quid primo haec latine significente tum quae pereano ignaris philosophiae de tota natura mysteria revelentur. Ab: patrem significat.
Bbar in filio εο per filium utrum is enim significat beth praepositio Resit principi
um. Sabath quietem & finem. Bara creauit. Ros caput .es ignem. Seth sundamentum. Rab magni .hise hominis. Betit scedere. Tob bono.& totam si ordine consequenti ora nem texamus erit huiusinodi.Pater in filio Ac per filium : principium&sinem siue quietem creauit caput ignem&fundamentum magni hominis sce/dere bonor haec tota oratio ex ptimae illius dictionis resolutione 5c compositione dissultat. Cuius q altus si plenus omni doctrina sit sensus haud palam esse omnibus potest . Sed ut aliqua statim non tamen omnia omnibus aperta quae per has
uoces nobis significantur. Notum omnibus christianis quid sit patrem in filio &per filium retasse. Quid item sit filium principium esse & snem omnium : Est enirestata alpha α o ut scribit Ioannes & ipse principinm se appestauit:& nos demonstraui,
mus finem rerum omnium esse: ut principio suo restituatur. Caetera paulo obscu/riora quid illa scilicet sibi uelint caput ignis& sundamentum magni hominis: Oillud sit foedus de qua ratione bonum dicatur . Neq; enim statim in promptu om/rubus uidere hic explicatam mundorum quatuor de quibus aegimus omnem ro nem:cognationem item &kelicitatem: de quibus postremo nos disputam uius . Primum igitur illud aduertendum uocari a Mose mundum hominem magnum. Nam si homo est paruus mundus: utiq; mundus est magnus homo. hinc sumpta occasione tres mundos intellectualem caelestem 5c corruptibilem per tres hominis partes aptissime figurat: simul indicans hac figura non solum coitineri in hominemudos omnes: sed & quae hominis pars cui mundo respondeat breuiter declaras. Quae pargit, Cogitemus igitur in homine tres partes supremam caput: tum quae a collo ad umhomine cui bisium protenditur.Tertiam: quae ab umbilico extenditur ad pedes . Sunt enim mundo re o hae in hominis figura uarietate quadam disclusae Sc separatae. Sed mirum q pulchre q examussim per exactissimam rationem tribus mundi partibus proportione respondeat. Est in capite cerebrum sons cognitionis. Est in pectore cor sens motus uitae& calo Q. Sunt in parte postrema genitalia membra principium generatio nis . Itidem autem & in mundo suprema pars quae est mundus angelicus si ue intellectualis est fons cognitionis r quia lacta illa natura ad intelligendum est . pars mediat quae est caelum principium uitae motus 5c caloris in qua sol uti cor in pectore dominatur. Est insta lunam quod omnibus notum genera nisdeat
80쪽
principium & comptionis . Vide is quam apte omnes hae mundi partes re γminis inuicem congruant. Designauit autem Moses p imam quidem nomine proprio capitis. s. Secundam autem ignem appellauit:& quia hoc nomine a multis caelum censetur:& quia in nobis h. portio principium est caloris. Tertiam uocauit sendamentum quia per eam ut notum ominus totum hominis corpus landa tur 6c substinetur. Adiecit autem p haec creauit laedere bono:quia inter eas Ledus pacis & amicitiae ex naturarum cognatione de mutuo consensu per lapientiae dei legem sanestum est. Quod isdus ideo est bonum:quia ad deum: qui est ipsum bonum rata dirigitur & ordinaturrui quemadmodu inter se totus mundus est unus rha & cum suo auctore postremo sit unum. Imitemur de nos sanctissimum Bedus mundi: ut & mutua caritate inuicem simus unum & simul omnes per ueram dei dilectionem cum illo unum steliciter euadamus.