Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

251쪽

Pros in regia Fridericiana pubi. Ord. In P. Acad. N. Cur. Collegae, obseruationum anatomicarum rariorum fassii culus notabilia circa merum humanum continens, cum figuris ad Vivum expressis. Halae Magdeburgicae apud ΙΟ. Iust. Gebauerum IT a. mi. mai. pl. ι tab.

Cuius iam alibi merita in rem anatomicam comprobauimus Cl. Auctoris, nouum nunc illudque splendidum adducimus eruditionis documentum, illo te quidem non magnum, nouis tamen Obseruationibbus quibusdam illustrarum. Ex his primo l0co de iis liceat referre, quae ex uniuersa anatome, tanquam singularia, in praefatione, repetere ipsi placuere. Oileologica itaque , myologica, angiologica, splan'chnologica, tandemque neurologica obseruata adnotantur plura. Inter osteologica costarum vertebr rumque excessus vel desed us locum habent, in myo l0gicis, styl0sostas musculos aliquando desecisse, itylopharyngaeum dextrum et mallei infernum duplices extitisse, vel alios multiplicitate sua lusisse, deprehen' sum ab eo est. In vasis haud rarae sunt varietates, iumnioribus etiam subiectis ob humoris gelatinosi siccita, tem et coagulationem ossea illa redduntur, ex annosio' ribus tamen in storta spermaticisque arteriis exempla

proponuntur. NumeruS ramorum, eorum ortu S

et diuisio copiosioribus ansam dedit expositionibus, imter quas haud praetereunda esst illa, qua, saepius deficien , Vena bronchialis in Hygum distincta abiens fuit detecta, nec non visa duplex vena caua superior, g0 pariter duplici stipata. In viscerum perstri tatis epancreatis ductus geminus, glandularum bronchiR-lium in gnitudo et copia, thyroide e glandulae cornu Q. I alterum,

252쪽

alterum, prout glandulae CowPER I mucosae deficientes, aliquando eχiguae repertae,didque seimpermagis, ae ab ipso descriptae sunt Co wΡERO, VasO-rum lymphaticorum in hepate decursus, et ad si er-ΠUm, mammaS et diaphragma accessus, nec non inventriculo, liene et renibus eorum praesentia, sese obtulerunt; fhoracicum vidit Cl. Auctor ductum in venam subclauiam dextram terminatam; laesiiseros mammarum ductus , varie diuisos, in mammae glandula S introeuntes, circulum vero Nuckianum non de prehendit. Ex reliquis tandem, quas praeternati fere cogimur, adnotationibus, memoria dignum est maximum ganglion in portione dura, non procul ab egressu per extremitatem inseriorem aquae ductUS FALLOPII, Ouale simul cum dura portione ex mayillaris in serioris et ceruicalis secundi paris neruis conflatum. His autem expositis, ad uterum, quem sibi considerandum sumserat, accedit propius Cl. Auctor, de eo sex propositurus obseruationes, quarum prima pertracta 'bit conceptionem Ouariam, secunda concrementum exponet olfeo lapideum, in uteri cauo repertum, iuncta conceptione tubaria persecta et impersecta, tertia perpendet ouaria praeternaturalia, unum hydropicum, alterum substantiana cartilagineo osseam continens , in femina deprehensa; uuarta de utero humano bicorni et bifido cum vagina duplici, quinta deinde de orificio uteri, praeter naturam clauso, dispiciet, et sexta tandem plenariam orificii uteri prolapsi cum

Vagina relaxata concretionem, et nimiam simul cum hae connexam vesicae urinariae crassillam, explicabit.

Ex obseruatioinibus autem illis, nunc primam fantum accepimus, reliquas enim seiasim se nobis tradi turum esse promisit CL g o E A M E R v s , quas ob rei dignitatem, et Atinoris strudium, in iis adhibitum, non expectamus selum, sed etiam suo exponemus tempore. Considerat illa conceptionem Ouariam,

quam

253쪽

quam variis aliorum inctorum exempli S comprobatam , hic autem nouo casu ita adornatam VidemUS, Ut

post traditam morbi, et qui cum eo conspirant, effectuum disquisitionem, momenta, in cadauere nota in , explicet, suumque de illa re iudicium in epicrisi addat. Deprehensa autem fuere consueta aliis grauibdis symptomata in triginta et octo, quae subiec una constituit, annorum femina, ex quibuS praecipue talam tum notamus, tumorem sinistri lateris, ad hypog strium usque prorepentem, cum grauitati S sensu coim iunctum, et dissicultatem mingendi, ab intempestiue adhibitis sortioribus emmenagogis productam. Quiribus, cum vehementeS quidam excitarentur doloreS, partus autem subsequi non postes, febris conuulsionesque accesserunt, et vitae imposuerunt finem. In cadaueris sectione eo praecipue enitendum erat, ut quae in praeter naturam fac a eius modi conceptione contigere, studiose exponerentur, id quod sibi praemaeum habens Cl. Auctor ossicium, ita expleuit, ut Gmnium, ad Uterum pertinentium, partium, e PIGrutionem institueres, ex quibUS praeci Ua tantum referre possumus, cum omnia momenta notasse nimis noS a scopo nos TO abduceret. Oustrium itaque sint, P sis Tum, in quo conceptus factus fuerat, sacci maioris instar comparuit membranaceo carnosi, maximam Uteri partem replentis. Hic tamen inflammatione tactus et sideratus erat, ita quidem, ut per mediam eius posteriorem partem falla inde ruptura peS --bryonis dexter, ad genti u Sque prolapsus, conspicem retur. In ouario dextro rugoso et rimoso vesiculaedu e Gra a fanae, sine calice et corpore liuteo, exta' bant. Cum grauido ouario fimbriae Fallopianae Coa luerant tubae, quod praefer ea copiosis Venis, pau'cioribus tamen arteriis instruictum se spectandum praembebat. Disiecto deinde utero, intus tenax oem e bat et flauescens mucus, mollisque por0s, villosa et valvulosa membrana, internae eiusdem applicata sum

perficiei.

254쪽

perficiei. Inouario porro communis, quae illud ob uoluit, membrana in duplicem se re tui facile patiebatur, et exterior fibrosa, interior, uteri instar, sinuosa erat, tenera villosa tunica undique obuolatia. In hoc ipso foetum trium circiter mentium et Ultr ,

sexus potioris continebatur , ita dispositus, ut capite ad sinistrum dimissi, humerum, prona et obliqua facie perpendiculariter positus, inseriusque conglobatus, posteriorem ouarii partem respiceret. Ille ipse tamen funiculo umbilicati, suisque consilietis obuoluebatur

membranis. Haec reliqua momenta tres adiectae O, seruationi tabulae aeneae repraesentant. EpicrisiS aUtem has, et ad conceptionem in uniuersum pertinentes, conditiones sollicite disquirit, operamque adhibuit Cl. Author, ut aliorum etiam, quae copiose sati Srecenset, de eiUS modi rebus monumenta adferret.

p. 3o. Concepti 0 in naturalem et vitiosam distribuitur, quae posterior ergo sub se etiam ouariam comprehendit, quae vel profundius in eo haeret, infernam facienS, vel sub superridie eiusdem fit, constituenS eXternam. Illa, quod omnis otiarii substantia inde ob extensionem summam, Vasorum compressionem, aliaque pa'tiatur, hae multo magis periculosa nec non absolute letalis est. Ast, quod otiaria conceptionis hUiUS Organum sunt, horum etiam is ingreditur disquisitionem, et vera in iis oua esse comprobat. De quibus, cum

adhuc disputari soleat, ita statuit, ut vesiculaS GRAA-FII pro illis habendas non esse, sed saeculos potius lymphaticos, in calicibus luteis comprehensos, ea sistere euincat. Dictae namque vesiculae cum aetate et augmento verorum ouorum disparent. Luteum econtrario eorpus et calix excrescunt, hine externa OUM

xii membrana attenuatur, et papilla eminet, porum membranae, OUarium succingentis, distendens. Quodsi igitur per varias impediatur causa S Ouum, quo minus ex calice suo abire et in uterum delatum concepti O-nem constituere possit, relinquitur, crescit,' et pe sed ami

255쪽

sectam, si foetus, impexsectam, si mola vel monstrum

inest, cotistituit conceptionem. Haec autem Omnia p. in praesenti contigistic casu nunc a CL Auctore ita demonstrantur, Ut momenta, in grauiditate et post mortem ubseruata, sigillatim proponat, causaS etiam, symptomata, nec non signa praesentia diiudicet. Sunt ne autem certa Ouariae conceptionis signa, potestque artis praesidium in ea tollenda aliquid conserre 3 dehisce quaestionibus nunc adhuc dispicit CL soLAMERus. Priorem considerantibus signa tum generalia sactae grauiditatis, tum specialia quaedam, Ut tumorem Ventri S, grauitatem, pondus in uno magis, quam altero loco obseruatum, mammarum saccidit tem et similia plura, offerre apparebit, ex quibus tamen probabile tantum de conceptione tali serri potest iudicium. Posteriorem ergo pariter dubiam habere responsionem patet, nisi, quod natura in exteriori quam vocat, Ouarii impraegnatione diu aliquando delitescentem foetum exsiccet, vel per abscessum aliquando viam exclusioni pandat, vel caesareae sessioni locum relinquas. Licet inficiandum non sit, utroque

in casu grauidam in vitae deduci periculum. IV.

Dissertatio physica de petriMatorum disseren

tiis et varia origine, praeside IOANNEGES NERO, M. D. Phys. et Math. P. P. O. de

fensa a Dauid a Moos, &C. Tiguri. 17Sa. q. pl. 6 .

anta est corporum animantium vel vegetabilium, in fossilem si ibstantiam mutatorum, copia, ut sine omni dubio vel ex diuersitate eorundem, Vel ex varia conformationis ratione sundamenta desumi posbsint, pro itabiliendis et explicationibus et methodis,

256쪽

dispositionibusque. Utrumque perficere annisus es CL Auctor in adducto hoc specimine, ex qUo amplam petriscatorum cognitionem nec non sagacem eorundem disquisitionem, ab eo institutam, diiudicare licen Disserentias enim atque classes exinde constituit ita, ut varia simul noua proposuerit. Superest ad completam petriscatorum historiam , ut de eorum

locis natalibus, diuersis stratis, materia ea componente, nUmero, conuenientia et discrepantia cum aliis

corporibus, agat, quod alio se loco esse facturum

promittit, nos vero, Ut consilium propediem exequatur, OptamVS, quippe cum ex omnibus demum

hisce simul sumtis momentis vera de origine lapides actorum sententia possit formari. In ipsis autem pe-

trificatis corporibus hanc esse obseruamus disserentiam, p. q. ut vel tota eadem lapidea evadant, ex diuersis tamen massis diuerso modo compacta, vel mineram constituant, vel substantiam, parum mutatam, ostendans,

ut ligna aliaque, vel vestigia substantiae pris inae tantum exhibeant, quae typolithi vocantur, vel nucleo seu interaneis restitantibus, testa destituantur. Distingui igitur a graptolithis facile poterunt, qUae corporum similitudinem tantum sistunt, quo etiam den-dritae pertinent et naturales et illi artificios, quos

P. 7 elegantes CL Auctor ex solutione dilutiore argenti in aqua sorti, applicatis frustulis ferri, cupri, χinci vel

Wi Smuthi parare nouit, quorumque nitida nobis ad manus exempla sunt. Omnia deinde ex animalibus vegetabilibusque proficisci non solum ex exacta, talia reserente, figura et sabrica eorundem, inamo et vitiis, morbisque praegressis, suis adhuc notis conspicuis, sed ex chemica quoque patet exploratione, filiae eadem, quae illis confiteta sunt, corporibus, nobis offert principia. Hae autem conditiones illae sunt, quae duplicem formare tum animalium, tum vegetabilium corporum lapides allorum classem monebant Cl. GES NE Rudis, harumque ordines ex figura, quam

257쪽

reserunt, ut desumeres, ei persuadebant. Prior classis itaque phviolithos altera Zoolithos perpendit. Illi p. ia. vel tota iam sistunt plantam, ut filices et equis ta in schi, sto, et proprie phviolithi dicuntur, vel radiceS tantum, ut osteocollae. rhi)olithi vocati, vel truncos, qui lithophyta et lithocalami audiunt, vel solist, lithobiblia et lithophylla nuncupati, vel fructificationis paries,sores nimirum et fructus, carpolithorurn nomine Venientes. De quibus generibus, postquam Cl. Auctor aliorum scriptorum denominationes et exempla proposuit, ad et Oolithorum considerationem progreditur. Horum plura dantur genera, studiose pariter perlustrata, subiunesis simul eorum speciebus. Medium

tamen plantas inter et lapides, cum mereantur locum corallia, horum exponenS naturam Noster, cum IVS-S Ι Ε V, VITALIA NO aliisque pro domiciliis vermium

eadem habet. Posiluit vero et Oolitha ad nouem ordi- p. IS. neS referri, primus 1solithos lithophytorum complectitur, qui corallithi vel corallites aliis nominantur, et in quatuor abeunt genera sequentia: corallites solidus, teres, ramosus, seu corallium rubrum sostile, corallites lithophytus, tubuloseus, cauitatibus radiatis s. madrepora, corallites lithophytus tubulosus, cauitatibus simplicibus s. millepora, corallites heratu tus, fruticinus, ret fommis. Alter ordo Toolithos Zoophytorum seu ZOOphy' p. Ι8. tholithos exponit, ad quos stella marina periinet. Tertius circa digerendos V Oolithos testaceorum Versm p. I9.tur, qui ob maiorem numerum et spuram in septem distribuuntur genera, in echinitem nimirum, balaniat m, patellitem, conchitem, tubulitem, ad quem be- lemnites resectur, et cochlitem pol thalamium seu multi locularem , et simplicem s. monothalamium. Poly thalamii autem denuo subdiuisa complectuntur genera inferiora quatuor, lituitem, ammonitem, nautililcm, atque helicitem sue lentes lapideas; monothalamitplUra, Uae ex tuborum, cochleam constituenti Um, differentia et modo circumuolutionis definiuntur.

258쪽

p. 3s. Ad quartum ordinem Zoobithi insecti vel elatomolithi pertinent, quod nomen iis praecipue tribuitur lapidibbus , qui ex insectis fiunt alatis, illi vero, qui ex cru- p. 37. statis oriuntur, asta colithorum nomen habent. Qui imium ordinem conficiunt Zoolithi piscis seu ichthyolithi,

quorum nomina ea tenus diuersa sunt, qua tenus integrum piscem repraesentant, vel parteS eiusdem.

p. 4O. Sequuntur in sexto ordine Loolithi amphibit vel amaphi biolithi, ut serpentum, ranarum et testudinis, in P I septimo porro Zoollini auis seu ornitholithi, in octauo deinde Zoolithi quadrupedum, quos proprie et Oolithos

Ρ- 6- vocare possenuus, in nono tandem anthropolithi. His declaratis pauca tantum de origine lapides ac um comporum lemmata proponit , quibuS alia eorum antiquissima, diluvii uniuersalis testes, alia recentiora esse et fieri euincitur.

Observations fur r histoire naturelle sur la phy- sique et sir la petriture aVec de planches lin

Obseruationes ad historiam naturalem, physicam et artem pictoriam pertinentes, cum tabulis vivis coloribus expressis. Tom. I.

Corpora naturalia e orum que mutationes contemplari, cunctaque phaenomen R ac Urate enti merare, arduum Omnino est negotium, quod per f0t sedula In hac editione tabulae coloribus pictae suis loeis inseri et simul compingi postulat, altera vero, quae in I amo est,rillis forte acceptior esset, qui tabulas sepa

ratii n

259쪽

secula a viis eruditis tractatum, et nostro potissimum maiori cum cura susceptum, posteris tamen multa ab hue disquirenda relinquit. Non inutilem itaque Cl. Auctor suscepit laborem, cum obseruationes, ad hibstoriam naturalem, physicam et artem pictoriam pertinentes , per parteS edere constituerit et primum iam tomum, treS partes complectentem, in lucem edide-xit. Est ille Cl. GAvΥIER, Chalcographus celebri S, qui artem tabulas, aeri incisas, Vivis coloribus exprimendi, regio priuilegio instructus, hactenus exercuit et Myologiam, anatomen capiti S, anatomen viscerum una cum an Ologia et neurologia tabulis eius modi illustratas dedit. Ρraeuidemus equidem, hane ipsam artem, corpora naturalia vivis coloribus depicta sistendi his obseruationibus ansam dedisse, nec satis certi sumus, an accuratior historiae naturalis et physices cognitio, vel ab Auctore, vel ab iis, qui eum imuant, expectanda sit, in re tamen adeo ardua et utili perficienda nec conatus improbandos esse lubenter concedimus, dum modo non ficta, sed vera naturae phaenomena exhibeantur. Tomi primi tres priores partes, quas iam examinandos nobis sumimus, specibmen exhibent, quid imposterum a Cl. Auctoris laboribus , in historiae naturalis et physices studio illo strando, nobis promittere possimus. NOS vero pro more nostro illas tantum, quas nostris studiis accommodatas deprehendimus obseruationes, exhibituri

sumus.

ratim colligere et in ordinem methodicum, historiae naturali accommodatum,disponere vellent, quod tamen aliis, qui in libro perlustrando tabulas simul inspicere Volunt, minus commodum videbitur.' Splendidi huius operis, a septem abhinc annis per par res editi, veram rationem in nostris commentariis exposituri sumus, quam primum ultimas tabulaS, quas Auctor proxime editurum se esse promisit, accepe

260쪽

Parti primae obseruatio prima exhibet noua inuenis,

circa gruersi isturm coutra eos, qui vel ex ouulo, MI ex p. IO. Ucrmiculo eandem explicant. Veterum philosophorum placita et recentiorum physicorum hYpotheieS circa generationem, sed minuS accurate recenset, qua Squidem fusius examinare non libet, ex meditationibus tamen summariis, nunc recensendis, assertum nostrum p. 72. satis confirmare valemus. Quaestionem nimirum iis, qui utri usque seminis concursum assumunt, mouet:

Cur semen maris liquorem frigidum, quem foemina in coitu emittit, ad foetus persectionem requirat, cum tamen ipsum particulas/magis calidas et subtiles coim

tineat Z Cur dentur animalia, polypos hic intelligere videtur,) quae generationem sine foemina perficiant ZFoetum in ovulo delineari non concedit, quoniam progressio in infinitum assumeretur, si ouulum in Gulato contineretur; quoniam ouula frigida sint, et nunquam in vivi paris existant; quoniam tandem foetus, in abdomine deprehensi, huic hypothesi non f uean Iis, quibus animaleuia spermatica placent, Obiicit, vermiculos, a pluribus assumtos, ante emissio nem spermati non inesse, sed per corruptionem eiusdem, uti in aceto fieri solet, produci. Agilitatem

quoque summam vermiculorum sententiae contradic re affirmat, cum causa nulla sit, cur eandem in continuata corpusculi organisatione amittanti Leuidensia haec argumenta sub examen vocare, nostrum non Ρωtitur institutum, ideoque etiam coniecturam, de fominatione foetus, quam Auctor proponit, breuiter tan-Ρ 3 tum indicabimus. Foetus sub sorma fluida, ex sanguiniS optima parte et spiritibus concurrentibus, in vesicillis seminalibus maris sormatur, et quidem per mechanismum, illi similem, qui incrementum partium in animali parente produxit, qui ideo tantum in

matricem deducitur, quo nutriatur et crescat. HiS

praemissis, progrestum foetus ex mare in foeminam, illiusque nutrimentum ex liquore seminali maris et eminae,