Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

421쪽

semina ad intumescentiam emolliuntur, facile aliquid

virtutis extrahit, et semina sic emollita, terrae com-imissa a calore solis exsiccantur, marcescunt, ab aere

humido nimis distenduntur, diffringuntur et vege- tationi inepta fiunt, frigoreque succedente, putrescut r. Et felix seminum immersorum, quae quandoque sta'cta est vegetatio, potius coeli solique fauori et agricolarum industriae adscribenda est. De flagriiuo p. LI. Herum calcis uiuar lixivio, quo semina irrorari lent, dubitatur adhuc, an id poros vegetabilium intrare queat. Deinde salia aleatina quaecunque vina

nutriendi non habent, et acrimonia su a vellicante seminibus externe adhaerent eaque duriora reddunt; et lixivium calcareum poros seminum magis obstruit, ideoque nec in tubulos seminum intrare nec eadem nutrire potest. Nitrosa materia cum Val Θ-xibus aqueis mixta, vix in semina transit, et si quid p. ry. perficit, nutriens in semine principium lain latens

tantum mobile reddit et attenuat. Μaior seminum nitro immersorum fertilitas quandoque obseruata, non in omni agro, nec omni tempore euenire potexit. Et laetum vegetabilium in terra nitrosa obser- Uatum incrementum, non a particulis nitrosis, sed a pingui in hac terra praesente derii landum est. Semina tandem vario modo immersa non raro, accedente frigore etiam leniori, congelantur corrum PUntUrque. Saponar a alastiust pinguis mixtura, qtiae Uri-n', aqua paludosa pinguiori, lixiuio cinerum et cal-ςi3 plerumque constat, semen quidem emollit et nutrit, eiusque inde incrementum primo quidem celerius profert, sed post ea, hoc alimento deficiente, Planta protrusa exarescit, nec semina elaborat. N trost pingues mixturae, quae vegetabili et animali P. zz. pinguedine, nitroso lixivio et aleatino sale compositae sunt, incrementum uberius per pinguedinem et aquosum principium in seminibus producunt.

Spiritusum denique alimentum in seminibus liquida D d a venu

422쪽

tenuiora coagulat, et tanquam volatile seminibus nona . adhaeret. Est itaque nulla seminum immersio tura, sed omnis medicata et periculosa. Optima vexo est maceratio aleatino oleos a. paulisper ad emollitionem seminum aliqualem tantum instituta. Et cum Omnis terra nimis tenax magis solubilis, et nimis solubilis magis tenax reddenda sit, de praeparatione, cultura et stercoratione agri potius solliciti esse debent agricolae. VI. D. IO. ERN. HEBENST REI T in Vniuersitate

Lipsiensi Therapiae Pros. Publ. Facultati S Medicae Decant, Urbis Physici Anthropologia so

r en siis sistens medici circa rem publicam CaU- fasque dicendas Officium Cum rerum anatomicarum ac physicarum, quae illud attinent expositionibus. Editio altera C. fig. aeneiS. Lipsiae sumtibus haeredum Lankisianorum. Ι7S3. 8. Alph. I. pl. 24. C. dedi C. et Prooem.

Frie eodem, cuius alteram iam indicamus editionem, . αβ libro iam olim quidem differendi habuimus occasionem': facere tamen non possumuS, quin eiUS-dem denuo iniiciamus mentionem, cum quatUOT rabulae in aere incisae ei nunc adiectae sint, quarum rationem adhuc cum lectoribus nostri S communicandam esse, putamus. Postquam enim prior eius editio tanto cum lectorum applausu fuerar excepta, Ut

secunda vice prelo eum bibliopola submittere vellet, varia e museo suo ipsi delineanda concessit Cl. Auctor, quibus unum alterumque libri argumentum magis illustrari, eique maior inde utilitas conciliari posset.

In sectionis primae capitis primi paragrapho quinta

praeter alia monitum fuerat, partem curae magistratuum Comment. nostr. Vol. I. P. III. P. 36S.

423쪽

tuum nascituris debitae in eo quoque postan esse, Ut terriculamenta, quae grauidarum animos horrida aliqua visi obtesti idea percellere, indeque ipsum embryonem Vitiare posint, e conspectu publico amoveant. Talis igitur monstri, quod humanum est, imaginem prima sistit tabula. Capitis informis fronti insidet singularis tumor, totius saci ci forma, oculi, nasus, os, ipsaque artuum et superiorum et inferiorum conformatio, a forma atque pulchritudine homine digna valde abludunt. Prima tabulae secundae figuria caput osseum infantis recen ς nati ostendit, eam ab causam notam dignum visum, quod superioris mandibulae compages hiscat, labiique leporini similitudinem reserat, ad ea, quae sub finem paragraphi sextae iam dicti capitis dista sunt, illustranda hic loci depicta. In eadem quaque calida membraneus ille verticis infantilis contextus, qui senticulus dicitur aut fontanella, clare conspicitur, ideoque ad ea , quae de hacce capitis parte in sectionis secundae membri primi capitis tertii para grapho tertia

prolata fuerant, clariora reddenda refertur. Binae autem reliquae eiusdem tabulae figurae bregmaris Os, ex infante desumtum, in integrum os nondum prorsus conuersum, ideoque osti sis o simile, repraesentat, quod exempli loco subiungitur illi montro, quod in sectionis secundae membri secundi capite primo ad finem paragraphi duodecimae datur, ne fissuras

ossi illatas esse existimemus, cui sit nilis conditio visa adhuc nathiralis est. Tabula tandem tertia et quarta ad paragraphum primam capitis secundi membri tertii sectionis secundae suppeditant exempla, quarum haec caput infantuli ex hydrocephalo tumidum ostendit, quali tamen ideo humanitas denegari nequit; illa vero foetum sistit, cui monstrosum penitus

caput est, ab humana sorma totum recedens, et quod

ea de causa iustam illi dubio occasionem praebet ,

424쪽

num hominem e si e natum sacro fonte haud indignum, ccedere liceat 3

VII. Leitres sur la certitude des signes de la mori, ou son rasture les Citoyens de la cra into δ'

Cire enterres vivans. AueC des observations

i. e.

Epistolae de certitudine signorum mortis, in quibus metus iste ciuibus leuatur, ne viui olim sepeliantur. Accedunt obseruationes de hominibus in aqua submersis. Si qua grauis umquam inter medicos agitata suit

quaestio, ea certe est : num signa mortis certa sint 8 inter omnes adhuc constar, quantam inter medicos et rei publicae administratoreS, attentionem excitauerit illa dissertatio, quam Cl. WINSLO V anno

huius saeculi quadragesimo Parisiis defenderat: se ilicet mortis incertae signa minur incerta a chirurgicis quam ab aliis experimontis' omnibus, quae de praegresia vera morte habemus, signis suam vir ille Clarissimus denegauerat certitudinem; quam deinde sententiam paulo post alius vir doctus, CL BRVHIER, qui illam dissertationem galli de reddidit, non adoptauerat solum, sed ulterius quoque persecutus siserat. Nunc vero nuper contra illam insurrexit Ch iam indicati libri Auctor, in eoque comprobare in se suscepit, quod n0n solum periculosum sit, demortua hominum corpora diu relinquere insepulta, sed etiam

425쪽

quod alia signa eaque certa sint, ex quibus vere mortuos ab aliis, talibus modo visis, discernere queamus, absque expectata putredine. Quem in finem disceptationis suae initium inde capit, ut in prima eristola demonstret, CELSvM atque LANC1s IvM in iis locis, quae illi de signis mortis minus certis sententiae occasionem dedisse dicit, et quae viri illi paulo antea nominati quoque adduxerant, aliam eamque prorsus contrariam aluisse sententiam; eam porro opinionem ipsi arti salutari eiusque certitudini multum detrahere, cum potius constet, fuisse in arte viros, qui vel ultimam vitae horam in aegrotis praedicere sciuerint. In securida deinde epistola relationes quaSdam ex iis, quas Cl. 3RvHIER de hominibus obiisse creditis enarrauerat, Cl. Auctor diiudicat, ea de iis forte mouenda lite: num omnes quoque Verae sint 3 nunc neglecta, ex iisque ipsis infert, quod earum multae, signa morti S este certa, aperte declarent,

ipsaque eorum, qui mortui habiti sint, aut vitii iam iam sepulti, exempla non probent, illa signa fallere.

Concedit quidem omnino, homines tantum mortuos Vis S terrae iam demandandos, aut cultro anatomico

subiiciendos, ad vitam iterum reuocatos fuisse; ideoque eorum, qui rem publicam administrant, curam ex merito laudat, qui nimiam in sepelliendis mortuis festinationem legibus coercuerunt: inde autem sequi negat, signa ista, quibus viventes adhuc a Vere mortuis discernere possumus, este nulla, vel certe admodum fallacia; sed vel eorum, qui funera curant, ignorantia vel negligentia id accidisse dicit, ut tales

inter cadauera non numquam relati fuerint, quos Vita nondum penitus deseruisset. Alio praeter ea a gumento pro sua confirmanda sententia usus fuerat Cl. BRVHIER atque nimirum perhibuerar, cultioreSolim populos per aliquot dies conseruasse demortum D d 4. rum

' De re modica lib. 2. eap. 6 ' De mortibus subitaneis lib. I. cap Is et I 6.

426쪽

rum ciuium corpora ante, quam ea sepeliui sient aut combusti sient, idque ex ea causa ab iis factum fuisse, ut intelligerent, num illi vere vitam suam finii sient; ideoque etiam datas fuisse leges, ut alii eorum mortem deplorarent, quo minuS homines adhuc viventes, mora scilicet interposita, defunctorum sortem P. 7z. experirentur. Vt haec autem opinio vera sit, tantum abesse in epistola tertia Cl. Auctor docet, ut ii Potius, qui antiquitatem diligenter habeant cogni-rdi probe norint, alias genteS plane non alicui sepulturae dedisse suorum cadauera, alias vero eaSque mansuetioreS, v. c. iudaeos, qui nihil ex patriis moribus labare umquam sinant, ideoque nostris adhuc temporibus, quantum quidem possint, eos seruent, cito post mortem huma sie, vel illa modo tam diu super terram reliquisse, donec funus, e , quae ad id

Perrinent, curata fuerint. Verum quidem esse, ait Auctor, Romanos olim, et inter eΟS tantum opulentiores, defunctorum corpora per aliquot dies ut plurimum a sterua fle, sed eam saltem ob causam illud ab iis factum fuisse existimat, ut vanitati suae luxuique satis fac iuri, omnia ad exequiarum pompam apud illos solemnem praeparandi rempus nanciscerentur quem in finem etiam corpora eos inunxisse, uti alias genteS aromatibus ea obtegisse, ut putredinem atque foetorem ab iis arcerent. Quibus omnibus excussis, P II S. ea tunc mortis signa, quae fallere nequeant, in episty-M qu rta proponuntur. Postquam igitur eum in finem corporis humani sic diffas funditones breuibus

perpendit, atque secundum earum rationem plurima, quae de corporibus mortuis apparentibus capere soliti sunt et veteres et recentioreS, experimenta CXaminauit Cl. Auctor, eaque omnia, praeter Vesicatoria, vel causticum potius lapidem, coxis applicata, omnibus numeris absolutam de morte certitudinem haud Praebere docuit: per experientiam tum acclarare Obseruatam, et per multos annos constantem deprehen

427쪽

hensem, didicisse ait, quod eo ipso verae mortis' C momento, quo omnes vitaleS motuS ProrsuS cessant, immo ante naturalis caloris imminutionem vel certe

extinctionem, rigidi euadere soleant articuli, ideoque membrorum in aliquo subiecto adhuc superstes flexilitas , etsi praeter id nulla alia adhue supersint vitae signa, indicio satis insigni sit, vitam illud nondum deposuisse. Si quis autem quaestionem mouear, p. I Inum artuum rigor de praegressa morte semper testari queat, et num ne in quibusdam morbi S, certe conuulsi uis, si quando iis superueniat syncope, membra

sint minus flexilia, corpus nihilo tamen minUS imaginem mortis referat Θ In eo mortis simulacro, respondet Avictor, cum ipsa mortis visa specie simul et eodem tempore obseruari rigorem; in vere autem mortuis ipsam talem iam creditam mortem eum subsequi; idque deinde esse annotandum, quod musculi in conuullionis statu duri sint ac inaequales; atque antagonistae contrariam sistant indolem; in mortuis autem corporibus musculi omnes sibi sint similes; randem vero clarissimum distinctionis signum inde peti posse, quod rigor artuum a conuulsionibus ortus ram VehemenS sit, ut motus ei, a conuulsis musculis praestito, Oppositus fere numquam laesis membris conciliari possit, haec certe, si in oppositum quoque latu S stellantur, vi tamen aliqua in pristinum statum se restituant; in cadaueribus autem leges motuS corpori in animato proprias semper obseruari. Alia quoque plura ad id, de quo iam dictum est, accedere P. ISI. dicuntur signa. in morte enim saltem apparenti facies haud immutatur, in vera autem saccescit, color eiu8 pallidus, plumbeus et quasi croceus fit; sin autem a morbo cachec fico talis iam antea fianus fuerit, cerei a signa errorem inde oriundum impedient. Alius quidem adhuc casus datur, in quo omnia iam indicara signa non sussciunt, ubi scilicet a summo frigore mors producta esse videt : simuS aurem,

428쪽

quo talis homo frigore tactus cooperiendus est, et xeliqua tum adhibenda auxilia omnem difficultatem breui tollunt. Pone vero, inquit tandem Auctor, in

tanta rerum atque causarum varietate accidere quidem aliquando posse, ut membra hominis, quam vita tamen prorsus deseruit, flexilia maneant: attamen 'x se oculorum habitu certissima mortis signa depromi poterunt. Praeter id enim, quod Omnes genteS de oculorum splendore amisso, et de viscido illo muco super corneam inducto, occasionem tritae illius dicendi formulae: oculi fracti sunt; de vita nunc actum est, desumere soliti sint; aliud, eoque iam albP ISS-lato adhuc certius, quin et omnia reliqua, certitudine

sua, superans signum oculi flaccidi et molles simul salti suppeditant, ita ut, hoc praesente signo, neminem amplius de vera morte dubitare posse atque de- P. I 6O. bere, Cl. Auctor asseveret. Quam ab rem denuo contra Cl. BRvHIER insurgit, atque primo in sequenti, quae in ordine quinta est, epistola ipsum ab illo stabilitum principium oppugnat, quo maculas liuescentes in cadaueribus conspicuas, et singularem foetorem cadauerosum, ideoque putredinis initia, s

la eaque tantum certa mortis esse signa dixerat. Tales enim maculas, istumque foetorem, certa putredinis signa semper esse negat, cum et inter vivos reperiantur, qui foetidissimis effluuiis suam inquinent atmosphaeram. Fieri quoque posse deinde m0net, ut

et corpora, demortua visa, in aequivoco statu putredini sint obnoxia, cum homines dari experientia doceat, qui unius alteri u Sque corpori S membri, putredine gangraenosa corrupti, usum perdant, nihiloque tamen minus vivere pergant. Ad modum autem damnosum esse illum morem, porro dieit, quo corpora tam diu in seruari debeant, donec putrescant in eoque tum satis multus, et, uti certe nobis quidem Videtur, nimis scrupulosus est, ut. est uuia ista viven-rea inficere, grauibusque inter eos oriundis morbis

429쪽

ansam facile atque crebro dare posse, demonstret.

In eo autem quin nosinet ipsi lubenter eius senten- , tiae subscribamus, facere non possumus, quando hae Occasione vehementer in eam consuetudinem inuehi-rur, qua in multis locis haud pauci sepeliri solent in templis, quippe qua re, quoties ibi aperitur sepulcrisin, aer, per se iam iis in locis ut plurimum esseetus suaque elasticitate destitutus, tetris exhalantibus particulis magis adhuc corrumpitur. In ultima ran p. I92. dem, quae sexta est, cpistola ea, quae Cl. BR v HIERcirca funera obseruanda praescripserat, sub examen reuocat, ex iisque alia, ut haud firmo innixa principio, arctioribus circumscribit limitibus, alia vero laudat, et inter ea in primis chirurgos artis suae peritos Vel et medicos publica auctoritate in singulis urbibus minoribusque locis constituendos suadet, qui ad Omnes obiisse creditos vocari, iudiciumque de iis serre debeant, num Vere mortui sint, an tales modo e se videantur Z Eam deinde, cuius iam epitomen de p. zai. dimus, dissertationem excipit alia, quae noua eaque memoratu satis digna continet experimenta, ex quibus inferre Cl. Auctor annititur, quaenam eorum, qui aqua submersi sunt, vera sit mortis causa, et quibus auxiliis tales infelices ex apparente morte ad vitam reuocari queant Z Variis, quas de hoc argumento eruditi huc usque aluerunt, opinionibus examinatis atque refutatiS, multa, quae eum in finem eum canibus instituit, experimenta recenser, ex quibus OmnibuS apparer, aquam ipsos ingredi pulmones, ideoque

morum eorUm tollere, atque mortem animalis efficere. Semper enim non aquae solum partem in ipsis pulmonibus inuenit, reliqua eius, quae intrauerat, Parte, propter admixtum aerem, spumae sub forma apparente , sed et, quod rem magis adhuc confirmare Videtur, talem, in quali animalia submersa fuerant,

ita ut e. g. bronchia atque pulmones atrum referrent

colorem, si aquae isti adfusum antea fuerat atramen

tum.

430쪽

tum. Ne quis vero existimaret, aquam post mortem demum ingressam fu i sie pulmones, animalia, quae antea suffocata fuerant, in eam intrusit, tum quene guttulam eius quidem in pulmonibus deprehendere potuit. Tandem vero, Vt demonstraret, in ipsa animalis submersi inspiratione, et eodem mechanismo, uti fluida quaeuis , retracto embolo, in siphonem trahuntur, aquam deduci in pulmones, canis

posteriores pedes alligauit alicui loco firmo, ita ut eius inverse suspensi caput in aquam usque pertingeret. Sed et hoc enecati modo animalis pulmones idem docuerunt, quod in reliquis obseruare licuit. Ne vero nimis longi simus, ad ipsam disserrationem lectu omnino dignam lectores nostros ablegamus, ut p. 2so. ipsa ibi legant experimenta. Eam deinde sequitur praescriptum illud a Cl. DE RE A v MVR exaratum, et regis iussu iam anno huius saeculi quadragesimo publici iuris factum, de modis, quibus hominibus ex P. 26 . aqua extra ictis auxilium ferri queat, cui Noster subiunxit examen satis amplum, in quibus nimirum articulis illud aut corrigi aut amplificari possit. TO- p. 3 Oo. tum denique librum finit a nobis iam supra indicata Cl. WiNSLovo thesis, et latine scripta et gallice reddita, quam Cl. BRVHIER etiam primae sui de hoc argumento libri editioni proposuerat.

VIII.

aen. II.

hoc est Historia acadeiniae regiae scientiarum et bonarum literarum an . I7SO. Berotini etc. In praesenti volumine classis prima, quae philosophiam experimentalem spectat, sequenteS c Cn-