Commentarii de rebus in scientia naturali et medicina gestis

431쪽

mentarios, qui nostra attentione omnino digni stini,

exhibet. I . De tatura et asseationibus σquae commisuis, qu ' p. 67. tenus corpora bisoluit. Auctore Cl. ELLERO. In hac disquisitione Cl. Auctor nec ad .lementares aquae particulas, quae in dissolutione corporum agunt, nec

ad particulas minimas solutas et in aqua dispersaS respicit; sed, cum haec minima sensibus attingi nequeant , Phaenomena portus non nulla, in ditiolutione corporum obuia, attendit. Si sussciens copia particularum ignearum in aqua dispersa est, eadem fluida deprehenditur et ut menstruum soluens considerari potest, et gelu coasta aqua, si ad gradum caloris, sub quo ebullit, deducitur, ad εἰ circiter voluminiS ex

tenditur , quo in casu, praeter moleculaS peregrinas aquae immixtas, etiam calorem specificam grauitarem augere posse, experimenta docent. Praeter

ignem aer quoque subtilis in interstitiis aquae haeret, non elasticus in sua mixtione, sed talis redditur, quando vel per ignem, vel sub antlia pneumatica,

ex aqua expellitur. Regressus aeris in aquam adeo dissicilis est, ut MARIOTTvS et B OERHAAVIVS iam asseruerint, non commixtionem aeriS cum aqua

fieri, sed veram aeris in aqua solutionem; et Cl. Auctor experimento accurate instituto cognouit, aerem aquae admixtum partem centesimam et quinquagesimam totius masiae non excedere. In transitu hic monet, aerem in aqua nubibus inclusa solutum, calore liberum redditum, causam tonitruum dici posse. Aqua itaque communis est compositum ex materia P. Ta. primitiua glaciali, aere et igne; et ignis est causa fluiditatis; ipsae vero tenuissimae aquae particulae, nullis experimentis disquirendae, in vaporibus elasticis ita subtiles redduntur, ut Auctor in eam opinio nem ducatur ac si ignis ipsa elementa sphaerica aquae in tenues cylindros spirales elasticos mutet, quo iu

432쪽

casu tamen incognita particularum figura per hypo-P.' 7 . thesin assumitur. Rationem, qua aqua alia corpora penetrat eaque dissoluit, in pondere et subtilitate particularum alii , alii in minore cohaesione particularum corporum soluendorum, alii in maiore attractione particularum aquearum et soluendarum ponunt, quas auctorum hypotheses breuiter tantum recenser, et suam subiungit explicationem, qua calori in aqua contento vim dissoluentem adscribit. Praecipua eius p. 77. asserta haec sunt: aquam omni calore destitutam nihil dissoluere: aquam communem tantum vehiculum esse caloris: vim itaque soluentem aquae gradui caloris semper proporti0natam esse: aquam non nisi calorem 2Ia graduum suscipere posse, reliquam caloris partem dissipari in auras: in machina payiniana gradum caloris auelum essicere, ut vis dissoluens naturali auctior euadat, et ossa et cornua solvat: aqueas denique particulas suscipiendis tantum et aequabiliter distribuendis particulis per ignem solutis

P- 79 inseruire. Haec prima dissoluentium classis dicitur Cl. Auctori, ubi ignis per aquam, cum qua coni UΠ-gitur, agit; alteram classem vero constituunt dissoluentia siue menstrua, in quibus ignis in materia oleos a vegetabili et inflammabili, fermentationis ope aquae iuncta, concentratus suit. Spiritus vini vel frumenti, corpora, quae aqua intacta relinquit, dif-sbluens, in hac classe nominari meretur; hic tamen non nisi vegetabilia corpora soluit, ex quibus menstruum hoc ortum traxit. Aquam simplicem et hoc in casu, ut vehiculum ignis, considerari posse, ex eo Patet, quod alcohol viiii, per deflagrationem dissipati, vaporeS aquam simplicem referant. Obiter quaedam de sermentatione altera, quae acida est, et de putrefactior e et destillatione corporum anima lium, qua spiritus alcatini producuntur, addit; quae tamen menstrua in explicatione phaenomenorum solutioni) forte accuraxius cum reliquis comparari de

433쪽

buissent. Vnde enim vis aceti in soluendis corporibus mineralibus, cum vehiculum ignis, scilicet in flammabile, excussum sit 8 In tertia classe dissoluen- p. 8 I. tium acida mineralia in scenam producuntur. Et in his aqua communis in censum venit, licet ad acidum, in quo igneae particulae concentratae sunt, magi S respiciendum sit. Acidum uniuersale, quod in aere

dispersum est, igneas particulas a solis radiis recipit, sed ad solutionem corporum applicari non posset, nisi

in nitro, sale marino, alumine, vitriolo et sulphure figeretur, et vi ignis inde expulsum in aqua, tanquam

Vehiculo, contineretur. Aquam enim et hic concurrere ostendit experimentum, quo acidum vitrioli cum, cretae vel terri S absorbentibus affusum , aquam

supernatantem insipidam relinquit. Haec sunt praecipua phaenomena, quibus Cl. Auctor aquam tanquam menstruum considerauit; eo tamen de auctus fuit, ut ignem, tanquam soluens uniuersale, consideraret.

2. De Phaenomenis, quae se prosilit, quando salia p. 83. quae uis in aqua communi s paratim dissoluuntur, di ste-

ruit Cl. ELLE R. Postquam ea, quae in praecedenti commentario ostensa fuerunt, breuissimis indicauit, praecipue deinde monet, salium dissolutionem aquam

ratione caloris ita immutare, ut per haec experimenta glaciem inde producant. Cum vero ea, quae clarissimi viri o Eorpuo Y, AMONTONS et MVSCHEN-BROECK hac in re tentaverunt, distensum aliquem

ostendant, nec salia media artificialia ab iis adhibita fuerint: Cl. Auctor doctrinam de igne et salibus, non nullis tentaminibus institutis, iterum illustrare suscepit. Nos, qui experimenta ipsa repetere haud possumus, summam eorum ita indicabimus, quo, quid in hoc commentario praestitum fuerit, lectores intelligant. Primo itaque disquisiuit, quaenam salia, P. Si et in quonam gradu, aquam, in qua dissoluuntur, re

434쪽

quae alliati volatile acido minerali iungunt, maxime refrigerant, ut sal ammoniacum, immo ipsum alii alivolatile, ut sal volatile cornu cervi; sic e contrario vitriolum album, sal amarum sedliZense, et sal mirabile GLAVAERI, caloriS augmentum ProduXerunt. p. 88. Alterum phaenomenon copiam aquae, quae ad salium solutionem requiritur, concernit. Cum igitur, experimentis accurate institutis, in rationem huius dis ferentiae inquireret Cl. Auctor, eandem in densitate diuersa salium inueniri posse credidit, ideoque eandem nouis experimentiS tentauit, et in vasis cylindricis obseruauit, quantem copiam aquae sal immissum expelleret; eo ipso vero assertum confirmare hi id potuit, quoniam vitriolum album, sal gemmae, P. 9 I tartarus vitriolatus, arcanum duplicatum, sal eps niense, sal volatile cornu cerui, pondere specifico conuessiebant, nihilo minus tamen ratione quantitatis aquae ad solutionem requisitae quam maxime differebant. Quo Vero rem accuratius definiret, ad genesin saliurn, ex diuersis corporibus Ortam, regrediendum

esse intellexit, sed experientiae dubiae et disticulter instituendae ulteriorem disquisitionem impediuerunt. Tertium phaenomenon ostendit, in aqua communi definitam salis copiam sine voluminis augmento dis solui p0st e. In phiala itaque ad definitam aquae quantitatem diuersa salia addidit, et , quantam copiam salis aqua sine voluminis augmento assumar, disquisi-χiit. His experimentis intersti ia in aqua demonstrantur, quae alias particulas in se recipiunt, indeque sphaerica particularum aquae figura quodam modo P. PS. declaratur. Ultimum phaenomenon, per eXperimenta definiendum, ostendit, aquam, uno sale saturatam, alia adhuc suscipere posse, quia inter salium mo- leculas eodem modo, uti inter aquae particulaS, interstitia relinquuntur, nouis particulis suscipiendis

435쪽

3. Tentamen δε pr Cpargi istuς V fio Vm, qVsse V siem p 90. mentillimum ignis gradum ferunt et ita coryora in fu- ione constituta satis coercent. Auctore Cl. POTI'. Argumenti huius dignitas primo declaratur, cum non tantum in disquisitione corporum chemica, sed et lavariis artis productis vasa, quae ignem vehementissimum ferunt, requirantur. Exhibet itaque Cl. Auctoc experimentorum, in Lilbog Uu olim expositorum, veram applicationem, et Primo generales quaS-p. I9 T. dam obseruationes praemittit, e. g. massarii ad vasa formanda aptam nec siccam nimi S, neque humidam esse debere; argillam pinguem, lentum ignem, macram vero vehementiorem ferre; sal commune inflammas iniectum, vaporem producere, qui efficit, ut, dum vasa igne indurantur, superficies densior et polita euadat, uti in vasis Waldenburgensibus obseruamus, sal commune vero massae admixtum fissuras potius inducere; vasa fusoria, quae Vitra e. g. plumbi et antimonii continent, amplo, quae Vero regulos metallorum et semimetallorum suscipiunt, conico fundo instructa esse debere. His praemissis, ad eas

res considerandas se conuertit, ex quibus vasa fuso ria conficiuntur, nec tantum earum indolem breuiter declarat, sed et variam compositionis proportionem, per tentamina vel aptam Vel minus aptam deprehen-lam, indicat. Cum itaque non nisi seriem experimentorum exponat, DOS, qui cuncta reperere non possumus, primaria tantum Obser lata breuiter recensebimus. Aut argilla, aut lapis argillaceus, materiem P. I OS vasis fusoriis praebet aptissimam, et, uti argilla communis lateritio operi apta, cum eXcrementi S equinis

commixta et quasi digesta, ad vasa, quae aliquot libras metalli per paucas horas in fusione sustinent, aptissima est; sic illa ad labores docimas ficos accuratius suscipiendos inepta deprehenditur: Sabulum

enim, marga siue calcarea terra, et particulae martiales, copiosii S admixta nocent, et, licet sabulum et par-T-. IL Pari III. E e licu-

436쪽

ticulae martiales, definita quadam proportione admixta, massam haud ineptam reddant, marga tamen minus conuenit. Fusus igitur de sabuli admixti indole et copia agit Cl. Auctor Subtile vix valet, sed quodam modo crassius, non coloratum, id, quod vasa se dicta hastia ea declarant. Cum vero vitra, diu in p. II o. fusione sustinenda, sabulum in vitrum mutent, hoc vero in casu argilla magis resistat, eandem coctam siue ustam, e. g. partes fistularum, quibus tabaci fumum sugimus, comminutas, argillae molliori miscuit; proportionem itaque commiscendorum, et usum admixti salis simul declarauit. Cum vero vasa p. II S. eo modo parata saepius nimis porosa sint, qua ratione

hoc vasorum vitium corrigatur, exponit, Vitris nimirum contuso, in primis vitro plumbi, nec non particulis martialibus. Minime vero limatura ipsa, sed croci martis, varia sub forma occurrentes, in primis

in terris bolaribus, huic fini inseruiunt; proportio

tamen martis ad massam argillae exigua sit, e. g. aduncias decem argillae partim recentiS, partim coctae, drachmae duae capitis mortui vitrioli sussciunt. P. 12 . Ad apyraS terras, quatenus compositionem vasorum fusoriorum ingrediuntur, examinandas transit Cl.

Auctor, et de creta monet eandem densam et excavatam fusioni corporum interdum inseruire: disquirit itaque, quo modo terrae alcatinae, per ignem in calcem mutatae, ad fusoria vasa applicari possint, et quanam proportione vel cum argilla, vel cum aliis

terris, componi debeant, et hi S experimenta, cum OS-

p. I 28. sibus calcinatis instituta, iungit. Simili modo quoque terras gypseas examinauit, quae cum argilla invasis fusoriis caldinarae. insignem duritiei gradum obtinent , nec vehementissimo igne mouentur; vasa. vero ipsa ex simili massa praeparata eundem ignis P. I 3 I . gradum non serunt. Et talcum ad vasa sus oria esingenda adhibitum, et fusioni vitri plumbi in primis conuenire creditum fuit; sed in commixtionibus variis

437쪽

riis insignem suiditatem ostendit. Simili ratione non nulli, sed minus recte, alumen plumosum ignis vehementiae diu resistere posse assum serunt. Post quam non nulla de plumbagine sterili, magnesia et smiride, subiunxit, ad steat item siue cretam hispanicam considerandam progreditur Cl. Auctor. Lapis

hic, ad terrae indolem accedens, excavatus adhiberi

posset, nisi pretium, in primis in optimo sinensi, nimium esset, et vasa inde parata in igne paulo vehementi facile finderentur; cum argilla aliisque rebus tamen apta proportione remixtus vasis fusoriis optimis conficiendis inseruit: e. g octo partes steatitis cum simili copia argillae ustae, unaque parte lithargyrii firma illa et alba vasa sistunt, in quibus vitra siue gemmae artificiales coquantur. Lapis serpentinus et nephriticus metallici quid continent, hinc, si etiam compositiones ingredi possent, colore peregri

no tamen massas fundendas inficerent. Plumbum

scriptorium, ex quo vasa Υpsensia siue passa utensia

parantur, continendis in fusione metallis conuenit; salia tamen et vitrum plumbi facile per vasa inde parata transeunt, et massae fundendae puriores ab iis colore obscuro inquinantur. 4. Examen particularum, ex quibus lapides compo-lnuntur, qui, calcinatione praegressa, per carbones ita mutantur, ut luci expositi, post ea in obsicuro fanimae splendorem exhibeant: addita est ratio compositionis artificialis horum lapidum. Auctore Cl. MARGGRADLapides post calcinationem lucentes in alio iam commentario disquisiverat Cl. Auctor, et csi mententiam non nullorum lapidum nostratium cum lapide bononiensi declarauerat ' Nunc in eo est, ut particulas, lapides hos constituentes, curiosius exponat. Post- Ee a quam' vid. Histoire de rAcad. Roy. des Scienc. de Berlinann. IZ49. p. s6: seqq. et Commentarios nostros Vol. I. Part. III. p. 394

438쪽

quam enim ille ex peculiari grauitate, odore sulphuris

et effervescentia cum acidis, post calcinationem cum carbonibus factam, hos lapides ex acido vitriolico et terra aleatina consistere Perspexerat, opinionem hane variis experimentis confirmare annisus est. Expe-Timenta vero non tantum cum lupi de bononiensi. sed

et cum spatho fusili ponderoso et lapide speculari

siue glacie mariae, instituit. Hi omnes in minores partes diffracti et ex retorta destillati, parum vaporis insipidi exhibuerimi: addito Vero puluere carbonum, et spiritus volatilis sulphuris, et parum sulphuris in collo retortae, apparuit, certo indicio, inflammabile carbonum acido vitriolico iunctum fuisse. Residuum, quod in retorta remanserat, lumini eX- positum, in tenebris tamen lucem non retinuit, nisi p. r 7. in lapide speculario Lapides nostros porro cum alcati vegetabili, sale scilicet tartari purissimo in crucibulo composuit, et post calcinationem massam, aqua solutam, per fit trum depurauit, ad crystallisationem disposuit, et tartarum vitriolatum per Varia tentamina disquisitum, et verum inuentum obtinuit Cl. Auctor. In pollinem tandem redacti lapides, addito alcati fixo vegetabili, in aqua ebulliendo agitati, tartari vitriolati crystallos dederunt. Terrae, in sit P. IS P. tris collectae, examini subiectae, acido nitri et salis soluebantur, cum sale ammoniaeo tritae, sal volatile liberum reddebant, sulphur commune coquendo sol

hi ebant, et ita omneS affecti ΘneS terrae calcareae referebant , qui effectus omnes in lapidibus ipsis in pollinem tritis non obseruabantur. Cl. Auctor porro terras illas, in siltro relictas, in spiritu nitri di sibi uir, solutionem aqua diluit, addito spiritu vitrioli,

praeeipitauit, et crystallisatione subsequente, concretiones albas et splendentes seleniticaS obtinuit, qu's, in pollinem redactas, cum tragacanthae solutione in placentas formauit, quo desiccatae, eum carbonibus stratificatae et calcinatae, ad lumen recipiendum et in

439쪽

tenebris retinendum aptae euaderent. His itaque de P. I S. indole particularum, lapides nostros componentium, expositis, ad formationem lapidum artificialium ex terra calcis et acido vitriolico explicandum, progreditur Cl. Auctor. Aquae calcis uiuae bene saturatae duodecim mensuras, addita uncia una olei vitrioli, retortae immisit, et subductis per destit lationem tribus partibus, quarta relicta dedit crystallos selenitidas,

quaS elotas et leuiter calcinata S cum tragacanthae solutione in masiam redegit, et stratificatione et calcinatione cum carbonibus facta, lapidem lumen recipientem et in tenebris seruantem obtinuit. Alia

quoque ratione, lapidem calcareum in spiritu nitri soluendo et solutionem diluendo, addito spiritu vitrioli, crystallos seleniticas, simili modo ut priores

tractandas, produxit. Solutiones vero lapidis calca, p. ISI rei nune commemorati cum solutione vitrioli martis et Veneris commixtae seleniti eas quidem particulas praecipitarunt, quae tamen, experimento continuato, ob particulas metalli immixtas, lucentem indolem non obtinuerunt; cum solutione aluminis tamen experimentum melius successit. Ex his etiam genesis

naturalis lapidum nostrorum intelligitur. Quot sunt P. IS9. aquae, quae lapidem stat actitem deponunt, qui saepius lapidi calcareo simillimus esti Quot porro sunt

aquae vitriolicae et aluminosae, quae, si cum prioribus concurrunt, similem nostris lapidibus materiam omnino progeneranti In commentario supra citato P. I6 Cl. Auctor asseruerat, lapides accurate praeparatos, calore fumi agitatos, lucem spargere poste: tentaminibus tamen continuatis, errorem commissum agnoscens, astirmat, nullum lapidem lumen spargere posse se, nisi antea per tempus aliquor luci expositus fuerit. In fine corollarii loco addit, lapides nostros descripto modo praeparatos, in aqua ferme solui posse, ita, ut

tantum exigua terrae argillaceae parS remanear,

440쪽

63. S. Obseruatio anatomico - physiologica de . dilatatione

cordiis extraordinaria, ab aorta nimis angustata Proti ut ut . Auctore Cl. MEC REI Io. Et praestantissimos causarum morbosarum scrutatores aliquando Vnam alteramque earum fugere posse, monstrat N-

Cis II, quod ab initio adducit Cl. ME CREL, exemplum, qui in pereleganti de corde et an eury Smatibus libro, eam, quae ex nimia aOrtae angustia proficiscitur, morbi originem praeteriit intactam. Perspexit autem cordis maiorem, quam quae naturali Sest, relaxationem fuisse exinde productam Noster in

femina octodecim annorum, cui US Vitae genUS modumque, quo in leuandis variis amissionibus uti cogebatur, optimo sane consilio praemittit. A tenera nimirum iuuentute anxietatibus et uniuersali corporis tremore cordisque palpitationibus affligebatur illa, quae eo etiam, quo caramenta comparere debebant, tempore, hi S emanentibu S, aUgebantur, immo sanguinis instituta missione purgantiumque usu ad huc increscebant, syncope tandem accedente Vires frangente et vitae imponente finem. Erat aUtem corpUS eius teneriam, pectu S angustum, compressum, longum, os la vero parua et debilia. Repletis massa

ceraeea vasis et aperto abdomine, a orta descendens iam angusta detegebatur. Cor vero totum Occupabat sini strum pectus, pulmonibus in teri in rite se habentibus. existebat autem illud, praegrande, capacioriperi cardio inuolutum, saccidum tamen et ventriculo fere utroque eiusdem roboris. Venae sanguine nigro polyposo farctae erant, pulmonali S etiam arteria a orta magis distenta obseruabatur, et sinuS pulmonalis, supra sinum venae cauae multum dilatatus eminebar, sed aorta dimidiam vix pulmonalis arteriae aequabat diametrum. Quo facto cor etiam cera repleuit Noster et studiose figuras eius delineatas commentario adiecit in duabus tabulis, quarum Una anticam, altera posticam faciem sistit. Praemissa autem