Erasistratus sive De sanguinis missione. A. L.A.P

71쪽

Vires animaris tunc maxime costant cum vasa sui turgidi cula potius, quam exinanita

ccida.

rum substantiarum; sive spiritus,sive Iympha, sive alio nomine vocentur. Sed una in quaeque aliarum motu suo , & partium constitutione aliquid contribuit ad san. guinis morum tum circularem, tum intestinum particularum ejus. Et haec quidem fiunt necessitate naturae; quoniam veluti in circulo sunt omnes dispositae , & invicem quam maxime communicant: ita ut ad motum unius sive velociorem,sive tardiorem , & ad hunc , vel illum terminum alteretur motus alterius, & fiat velocior, vel tardior; &ad unum potius , quam alterum terminum: & aliquid sublimetur,

vel aliquid praecipitetur; vel secernatur , vel misceatur aliquid; aut quid aliud

fiat.

Vires insuper tunc maxime constanteum tunicae vasorum sunt potius aliquantulum tenta , & distentae; quam rugosae , & flaccidae. Τunc maxime constant vires cum vasa sunt turgidiuscula potius;quam exinanita. Mediocri enim turgiditate,&tensione tunicaru multa tum rectius, tum validius fiunt; quam cu exinanita sunt,&nihil turgent vasa; & quam cum flaccidae potiris, quam tensae sunt fibrillae, & tunicae vasorum, aliarumque partium.Ιd ma nisestum adeo est, ut non indigeat majori explicatione.

Quibus positis quo ad vires , .& no

72쪽

quo ad vasa plenitudo ista tua Galeno apparet inanis , & omni verisimilitudine destituta . Ac dum illam explicas , semper supponis sanguinem,tanquam aliquid sanguimin quo vires . neque saltem ex parte.con- Π derrore οsistant. Quod est falsum . Ac si parua ἡ-

detrahas a venis forte aliquando nullam

observabis virium dejectionem;sed si plus

detrahas , certo certius vires deficient tmaxime si non adsit illa magna plenitudo quo ad vasa ἱ tunc enim, praeter alia, quae accidunt, propter detractione eJus, quod non superabundat in vasis,& nimium non est respective ad vasorum capacitatem, flaccescent tunicae; di minus tensae, quam opus, erunt fibrillae, & membranae r ut dictum est; & vires ex hoc erunt imbecil liores, & languidiores. Helm. Natura autem animalis respuit, raratiis in Galene, &aspernatur metaphoras illas sinistro cor ignis . & lignorum sive siccorum , sivo dis υ οβ

viridium . Cordis quidem sinistro ventri- φνεή ita, culo inest vitale fermentum; quo cruor: α,

venalis nobiliorem formam acquirit; & seqvis ar- ex venali fit arterialis . Ac maximum di- teriara, de scrimen est inter venarum cruorem , a & ferat a D 'sanguinem arterialem; qui per accensio. gV ης Vςn nem, non quidem igneitatis , sed illumi. rnativam , ad tenuissimum aethςra , vitales Hel. Blas spiritus , & animae substerniculum ascen h uman.&c. dit: ut tandem totus sanguis mutetur in

73쪽

spiritus sine faece, aut capite mortuo. Faex autem semper remanet in iis, que per ignis

calorem attenuantur, aut resolvuntur.

millis. Mihi tamen non displicuit illa caloris nativi, sive e)us in quo vires animantis maxime consistunt, cum igne scomparatio. Et praestantissimus Philosophus Renatus des Cartes lib. de homine ignem quendam sine lumine tamen, Helis monti cordi inesse asseruit ; a quo sanguis, qui in cordis sinus illabitur,temporis momento rarescat, inque multo maJorem molem crescat. Quod melius explicavit per epistolas ad amicos a similans hujus ignis vires virtutibus nonnullorum liquorum chymicorum, qui ut ut sese mutuo tangunt , statim rarefiunt, fervent, &ebulliunt, moxque caloris sensum excitare apti sunt.

At liquorem quendam , spiritumque hujus virtutis, qui sanguini permisceatur,

continuo per nervos in cot deferri ego sum opinatus.

Verum quidquid sit de his; ac sive ignisse in cordis sinu bus , cujus sanguis veriosus sit pabulum; siste insit cordis ventriculo vitale fermentum illuminativum, sivesne lumine, nunquam hoc suadebis Galene ad suscitandum, sive ventilandum, atque sublevandum ignem istum a vel ad corroborandum vitale sermentum sang vi

74쪽

nis missione opus habere animantes. Nam cum ignis iste languidulus est,tunc etiam depressa sunt principia activa . Tu autem time diceres, Galeue, sanguinem esse crudiorem,comparandumve lignis viridibus,& minus combustibilibus.In quo casu neque secundum meam , neque secundum sententiam tuam utilis est sanguinis mis- sio: vel, ut tu inquis , ne magis refrigeretur, & crudior fiar humor ἰ vel, ut ego

assirino, ne magis activa principia depri

mantur.

Neque cruor non superabundans in vasis, & curus quantitas respective ad v, sorum capacitatem non sit magna, oppri mere, vel obruere potest languidulii cor

dis ignem. Sanguis enim descendit incicordis sint so cochleatim , & pro ratione in VVin tesus, quod accenditur, & raresit z ut sipa' ' 82bis tarum sanguinis accendatur, & rarefiat, di Nathanaelein parva quantitate lentoque motu per adi Higmorum. terias propellatur ἰ parum quoque ejusdein cordis simis dilabitur : ac si multum a sanguinis accendatur, multum quoquo 'e usdem e venis in cordis sinus influit. , . Quae quidem in principiis maxime,& flaia τ' . . tu nonnullarum febrium manifesta sunt. 'Atque ideo ab eo , quod in vasis,& respe-

ctive ad vasa neque copiosum , neque cedens est, nativus, sive vitalis ignis , aust

75쪽

sanguis non omittendus nimae nimia

rarefactione eiusdem v serum immianear aifrumnoniι Pericu

lum.

Praeterea monstruosum hoc esset , a virium tum imbecillitate , tum robore fu mendam esse sanguinis mittendi indicationem a & idem esset, ac si diceremus sanguinem perpetuo mittendum esse lCaeterum si principia activa prqvaleant; si ignis iste sive calor nativus cordis varitidus nimis sit; si spiritus animales,& substantia , quae per.nervos in cor descenditemcax nimis sit; sive essicax nimis sit vitale fermentum cordis 3 si sanguinis copia superabundet in vasis, sitque sanguis ad

accensionem , & repentinam maxime rarefactionem paratus ,& immineat propter eam vasorum disruptio, non video, qua religione teneamur , quin sanguinem mittamus lesel m. Vt tandem probes V Villis , convenire, aliquando sanguinem mittere, fasticulum consormasti ex tua, ex Galeni, ex mea, & ex Renati hypothesi ιθ Erasis. Hoc tamen ma; us tibi facessit negotium Hel monti vasorum disruptio ere supposita repentina substantiarum,quae invasis continentur, rarefactione.

Nam in prima plenitudinis specie, quae Galeno dicitur quo ad vires , concesso illam aliquando dari, & po*bilem esse ,

non tamen sanguinem respective ad vasa non superabundantem detrahere , sed vires reficere, & ut licet augere debebimus. In

76쪽

In secunda vero specie,quae dicitur quoad vasa, & respective ad vasorum capacitatem, si nullum disruptionis vasorum periculum immineat, satis est consueta per poros evacuatio , partiumque perpetua decessior quae etiam industria aliqua , remediove, si videbitur, sollicitari, & promoveri poterit. Enim vero cum multum semper decedat, si nihil interim adiiciatur, aut minus sane adiiciatur quam dissipetur; necessario brevi haec etiam cessabie quo ad vasa repletio. Id autem confirmatur amplissimo Galeni decreto , quo sancitum est puerorum omnium , qui decimum quartum annum non attigerint,semper parcendum esse sam

gulni: quoniam plurima pueris fit per halitum digestio. Puerorum autem naturae accedere existimavit ea corpora, quἴ mollia, tenera, humida, laxaque membra , de perspirabilia habent , quibus neque san gvis detrahendus est . Verum reliqua vi

ventia corpora,cuiuscumque aetatis, atque

habitus suerint . multum quoque dissipant; ni paulo quidem longiori tempore, quam pueris , & sorte etiam in aliquo casu breviori, si quae est illis quo ad vasa plenitudo, ipsius naturae sponte, & unius diei lapsu facile curetur. Neque profecto iis , quae cibo, & potu adduntur , tam facilis est haec vasorum

reple in Rationesquo pueris sanguis mitti ns debet; neque aliis mitti de

bet.

77쪽

nimis reple-

Corpora τι- ventium asesueta sunt ad quasdam noratu dignas

nes a

repletio. Quae vix sorte in aliis hominibus est unquam admittenda , praeter C OS , cui insolita crapula replentur; & insolito copiosi vini potu inebriantur. Si quidem homines , qui paulatim , atque paulatim assilescunt lautissimis conviviis, vasa postmodum satis ampla habent: ut si praecedentem crapula exhalaverint, remaneant apta ad accipiendum id, quod ipsis ex nova crapula additur . Repletio igitur, quae vasorum capacitatem respiciat, non potest contingere nisi iis, qui peccant in tenui victu; hoc est iis , qui cum ad pleniorem tum cibum,tum potum assueti mi nime sint, pleniori cibo , potuque utun

tur is

In quibus est etiam aliqua dubitatio :

quoniam haud similiter venae, arteriaeque ac uentriculus repleri possunt. Morti primum voluntario faucium cibus in oeso phagum protrusus , postea, nisi vomitus obstet, necessario in ventrem descendit. Neque si ventriculus nimis repleatur, necessario vasa humori sera replebuntur. Cuncta insuper viventium corpora asi

eta sunt ad quasdam notatu dignas repletiodum, & inanitionum vicissitudines; a quibus nihil mali suscipiunt. Et hominis serer cu)ustumq; bene habentis post prandium, vel coenam liquorum librae aliquot vasis accedunt; fiunt ipsi venae manifesto turgi.

78쪽

turgidiores , & cordis pulsationes magis concitatae; & elapsis horis circiter duodecim exinaniuntur ipsi vasa per totidem librarum decessionem: neque ex hac quotidiana vasorum repletione, & evacua tione incommodi aliquid accipit homo . Estque in his omnibus latitudo sane notabilis. Quo circa illi sunt maxime reprehendendi , qui cum a prima aegritudinis hora curationem hominis susceperint ; post unam. & alteram diem , & quandoque spost tertiam , & quartam , & quintam, &decimam etiam, vasorum in quibus nihil restagnat plenitudinem accusant; & proqpter hoc , quod plena ab ipsis supponantur vasa , aliquid detrahunt. Cum iam,ves spatio ipso materies , quae serid plenitudinem faciebat exhausta sit; vel debuerint ipsi, priusquam tot horar,vel dies prsterissent; vomitu; vel clystere; vel pharmaco , vel frictionibus; vel venarum sectione, si illam probent, id omne , quod plenitudinem faciebat evacuasse, & desinere in posterum plenitudinem accusare. Gal. Animadverti ego te,Erasistrate, atque a Asclepiadem, qui serte a te accepit ; aliosque non paucos pernegasse plenitudiuem esse continentem morborum

causam. Atque Asclepiades quidem Me-bat; . si continens morborum causa esset pis

υel alteram diem male accusatur ple

nnudo D morbis.

eispiades

negabat plenitudinδ con tinentem esse

morborum

79쪽

causis proca tarticis c. Multa mala consequuntrarvasorum difruptionem.

ni udo nonnunquam largis inter morbi linitia evacuationibus fore, ut nocumentum Iarim a se omne aeger depellat: nunc contra luis sipiisssunt , purgata plenitudine , morbi ltamen ipsi augeri. Sed multa quidem ad- lversus haec a me scripta sunt. Erasis Vt plurimum sic se res habet, ut ab Asclepiade dictum est. Neque tempus nunc est examinandi, vel quia nos obscure locuti sumus . te non intellexisse ea, quae diximus 3 vel plerunque placuisse ltibi nos male traducere per ora virorum a lut saltem secundum ab Hippocrate in Medicina occupares locum: neq; praesenSquaestio hac alia iudiget disceptatione . t

Verum sive vasa animalium, aut alia auicunque nimis repleta sint, sive non sint adeo repleta i contingere tamen potest, ut nimis distendantur , R de repente ni mis repleantur propter nimiam eorum , quae in ipsis continentur, rarefactionem 41. X qua , magnum sane malum, disruptio vas'rum internorum , & ea ς quae conse quuntur disruptionem,timenda suntl essu sio nempe, & extra vasa liquidarum sub stantiarum insuxus in sinus, cavitatesque, ventresque nobiles a & inter partes, quarum usus necessarius est ad vitam prorogandam ; & alia multa: quae vel hominem cito auferant, vel morbi curationem

reddant dissiciliorem . Et

a Diuitiaco by Cooste

80쪽

Et ad haec praecavenda non video,qua. SUDinιs m re sanguis mittendus no sit: maxime cum cstnVentis

ignoretur in quam partem disruptio futu μ i. ρ 'erra sit. Nam si sciremus disruptionem fusareis turam esse in parte ignobili: e qua humor factione Oa extra vasa lapsiis facile , & sine gravi in- Hseumpi ρθ-

Commodo extra corpus u ni versum effundi possit quod si e accidit non sino

levamine ; cum simul educatur quod for t8 in parte illa restagnabatUrofecto haud sollicitus essena de sanguine per instituta arte venae sectionem mittendo . Nequide re omni μ impossibili est livpothesis illa, Hel monti,repente, & improuiso posse sanguinem nimis rarefieri. GaI. Recte igitur hanc quoque in I, tiro de plenitudine addidi vasorum dissentionem , & repletionem nimiam; quae ex rarefactione fieri potest. . Hesm. Haec quidem sanguinis rarefa-- --ctio non est omnino impossi bilis; sed niftfactis , qua aliud simul concurrat, non potest vas vasoris dis

disrumpere: quoniam tunicae vasorum , r Nere η'

Partim cedunt, partim resistunt illi nimiae ἱ:

rarefactioni , quae vata posset disrumpere. contingit. Requiritur insuper ad disruptionem gas sylvestre 3 quod etiam vasa vitrea ureunais Hel.tract. que magna , nisi rima in juncturis relina de ρ ribu . quatur aperta , subito diffringiis ut acetodit cum pomum acidulum sine aquis vitro hermetice clauso coquitur ; nam si aquae