장음표시 사용
101쪽
De Dioisione definitionum eae Maria Victorini libro
abreviata. 1 T Efinitio Philosophorum est,
quae in rebus exprimendis eXplicat, quid reS ipsa sit, in non qualis Sit , & quemadmodum membris suis constare debeat. Est enim oratio brevis uniuscujusque rei naturam a communione diVisam propria significatione concludens. Divisio definitionum in partes quindecim habetur.
id est, substantialis: quae proprie , dcvere dicitur definitio: ut, est homo animal rationale, mortale , ' risus disciplinaeque capaX. Haec enim definitio per species, & differentias descendens Venit ad proprium , & designat plenissime, quid Sit homo. Secunda species definitionis est, quae graece dicitur , latine notio nuncupatur et quam notionem communi, non proprio nomine, poSSumus di-Cele. Haec iSto modo Semper efficitur: Homo est,quod rationali conceptione,& exercitio praeest animalibus cunctis Non hic dixit, quid sit homo , Sed dicendo , quid agat, quasi quodam signo
1n notitiam devocat. In iSto enim,& in reliqui S notitia rei profertur non SubStantialis explicatio declara tur , quia illa substantialis definitionum omnium obtinet principatum. Iema species definitionis est , quae graece παρή is dicitur, latine qualitativa Vocatur, quia eX qualitate nomen
accepit, pro eo quod quale sit id, quod
Sit, evidenter ostendit. Cujus eXemplum tale est: Homo eSt, qui ingenio Valet, artibus pollet, & cogniti0- ne rerum, aut quid agere debeat, eligit, aut animadversione quid inutile Sit, contemnit. His enim qualitatibus eXpreSSUS , ac definitus est homo. Quarta species definitionis eSt, quae graece , latine a Tullio depcriptio nuncupatur: quae adhibita circuitione dictorum, factorumque, quid quaeque reS Sit descriptione declarata uaeritur enim , quid sit avarus, quid crudelis, quid luxuriosus , & univer
Sa luXUri OSi, avari, & crudelis natura describitur : ut si luxuriosum VolumUs definire, dicimus , luxuriosuS eSt Vic tUS non necesSarii, sed sumptuosi Τ' &one Si appetens , in delitiis affluens, in libidinem pronus. Haec , & alia de' finiunt luxuriosum: sed per descrip tionem definiunt. duae species defini'tionis OratoribuS magis apta eSr, quan Dialecticis : quia latitudines habet, quae simili modo in bonis rebus poni tur, & in malis. Quinta species des nitionis est, ' quam graece Iatine ad verbum dicimus. Haec VO cem illam, de cujus re quaeritur ali' Sermone designat, uno , & singui si=α quodam modo, quid illud sit in ut 'Vζrbo positum , uno verbo alio decla
rat: Ut, Conticescere est tacere. Item
cum terminum dicimus finem , 3. PopulataS interpretamur esse VaStatai eXta Species definitionis est , qu/m. λ OIαν, nos per differen tiam dicimus. Scriptores vero artium ς a m , & de altero nominant: ut cum quanitur, quid intersit inter
102쪽
Γm , & tyrannum e adjecta differentia , quid uterque sit definitur : id est,
Rex est modestus, & temperanS: t TannUS Vero impius, & immitiS. Septima species definitionis est , quam Graeci κ in μ porta, Latini per translationem dicunt: ut Cicero in Top. Littus est, IJ qua fluetiis eludit; hoc
Varie tractari potest. Μodo enim: ut moneat , modo , Ut deSignet, modo, ut laudet, ac vituperet. Ut moneat, nobilitas est virtus majorum apti l POSteros sarcina. Ut designet, caputrit ars corporis. Ut laudet, adolecentia est flos aetatis. Ut vituperet, di Vbtiae sunt brevis vitae longum Viatisium. Octava species definitioniS est,
quam Graeci κοιτ αφά.ιρε ν του ἐναντίου
Latini per privantiam contrarii ejus, quod definitur, dicunt: Bonum eSt, quod malum non eSt. JUStum eSt, quod injustum non est, & his similia. Hoc autem genere definitionis uti debemuS , Cum contrarium eSt notum:
ut, si bonum est, quod prodeSt Cum honestate, id , quod tale non est, ma
a Nona species definitionis est, quam Graeci ὁποσυπω ν. Latini Per quamdam imaginationem dicunt: ut assineas est Veneris, & Anchisae filius. Haec semper in individuis Ver- . tur, quae Graeci ατομα appellant. 3 Decima species definitioniS eSt, quam Graeci j-Ο- , Latini eXemplum appellant: ut si quaeratur , quid it animal 3 Respondetur: ut homo. Rem enim quaesitam praedi etiam declaraVit exemplum. Hoc est autem
A' Undecima species definitionis
est, quam Graeci, ε tiπu πλώρους ομοίου γένους, Latini per indigentiam pleni ex eodem genere dicunt. Τ Ut si quaeratur, quid sit triens 3 Respondeatur , cui beS deest, ut Sit aSSiS.5 Duodecima species definitionis eSt, quam Graeci ἐπει- Vocant, id est, per laudem : ut Tullius pro Cluentio. Lex est mens , & consilium,& animus, & sententia civitatis, & aliter; PaX est, tranquilla libertas. Fir,& per vituperationem , quam Graeci
ψόγον Vocant: ut ServitUS eSt, POStremum omnium malorum, non modo
bello , sed morte quoque repellenda. 6 Tertiadecima species definitioniS est, quam Graeci Latini juxta rationem dicunt. Sed hoc contingit , cum majoris rei nomineres definitur inferior: ut est illud : Homo minor mundus. Cicero hac desinitione sic usus est. Edictum legem
7 Quartadecima species desinitionis est, quam Graeci κατὰ τὸ τι, Latini ad aliquid vocant: ut est illud. Pater est, cui est filius, DominUS est, cui est servus. Cicero in Rhetorica. Genus eSt, quod plures amplectitur
parteS. Item pars eSt ., quae Sub est generi.
8 Quintadecima species definitionis est, quam Graeci γω, Latini secundum rei rationem Vocant: ut dies est, Sol supra terraS. NOX eSt, Sol sub terris. Scire autem debemus
praedictas species definitionum Topicis merito eSSe , SociataS, quoniam in ter quaedam argumenta Sunt POSita,
QRa nactus eludit. Eludoret quoque Iesitur apud Cicer. Idque probat A. Augustinus , ct Gotthi. CC. co firmant. alluderet malunt Lambinus, ct ursinus. Undecima κατ' ἐυiri αἰα. Boseth. καP ἔν Aωαν. Porro , quae restant, restituta sunt omnia ex Boarthro. Ut Ux si quaeratur, quid sit triens af r. c. b. d. v. a. Probe A. Augustinus chm in plerisque ms. legeretHr. Ut si quaeratui' it thesis respondeatur , eat vis deest , ut sit arsis , quod exemplum e musica petitum ferr/ qMoqπstmodo poterat. - non est et ut Isidorus a Booethio tam longe discesserit , cuius exemplum est , item uti apud Cati odorum : Ut si quaeia 'x,qnid sit quadrans 3 respondeatur; eui dodrans deest : ut sit assis. As is auιem rccio cώ ρΠ eit, quo. quemquam, Nud Isidorum offfendat. At Quintadecima καJ' ἀισι oγιαν. Booethio
103쪽
S nonnullis locis commemorantur in Topicis. Nunc autem ad Topica VeniamUS , quae Sunt argumentorum Se- deS , fonteS SenSuum, & origines dictionum.
Divisio Topicorum SiVe locorum , e quibus argumenta ducuntur , triplex est. Nam alia in eo ipso de quo agitur haerent: alia quae dicuntur affecta, quae
quodammodo ex rebus aliis tracta nOS-Cuntur : alia quae aSSumuntur eXtrin-SecUS. Argumenta , quae in eo ipso
de quo agitur , haerent, in tribus divisa sunt. Prima a toto , Secunda a Parte, tertia a nota. et Argumentum a toto, cum definitio adhibetur ad id quod quaeritur
sicut ait Cicer. N Gloria est laus recte factorum , magnorumque in rempublicam fama meritorum. A partibus eSt argumentum, cum is qui se defendit , aut negat factum , aut factum esse jure defendit. q. A nota est argumentum, cum eX vi nominis argumentum aliquod elicitur, ut Cicer. Consulem , inquit, quaerebam , quem in in isto majali invenire non poteram.
s Affecta argumenta Sunt, qUzequodammodo ex rebus aliis tracta
tuordecim , id est, primum a ConjugatiS argumentum est, cum declinatur a nomine , dc fit Verbum : ut Cicero Verrem dicit everrisse proVin' ciam: Vel nomen a Verbo , Cum la trocinari dicitur latro. Nomen eSt a nomine , Terentius : '' Inceptio estamentium , haud amantium : dum modo distet unius appellationis po tremitaS , in aliam vocis declinati
nem formata. Secundum ars umen
tum a genere est, cum de eodem Γ' nere Sententia dicitur , ut Virgilius: Varium, & mutabile semper foemina. Tertium a specie argumentum est, cum generali quaestioni fidem species facit: ut at non sic Phrygius penetr)x Lacedaemona pastor. A simili argu mentum CSt, quando rebus aliquibus similia proferuntur. Suggere tela mi
nt, non ullum dextera frustra torSe rit in Rutulos , steterunt quae in Cos
pore Grajum Iliacis campis. A dis
Tentia argumentum eSt, quando per differentiam aliqua separantur: ut Vir gilius , non Diomedis equos, nec cur
rum cernis Achillis. A contrariis ar' gumentum ducitur, quando res dis' CrepanteS Sibimet opponuntur : ut Virgilius, mortali ne manu factie, im mortale carinae fas habeant, certusquς incerta pericula lustret AEneas ξ ACOnSequentibus argumentum ducitur, quando positam rem aliquid inevita biliter consequitur, ut Virgilius. NO' ea ViS animo , nec tanta superbia Vic tis. Ab antecedentibus argumentum eSt, quando aliqua ex iis , quae pri 'ge ta sunt, comprobantur, ut Cic ro pro Milone. Cum non dubitaverit perire, quid cogitaverit , vos pol β tis dubitare, quid fecerit 3 A rep.ς nantibUS argumentum est, quando uq P.iod Objicitur, aliqua contrariς
' partibus consentiunt lib. o. At Cassiod A QRum in isto majali. Ita legendum adiud c ἡ ' ;- ,' Jς ' η pyix i Oculus videt noti . .
104쪽
late destruitur, ut Cicero : '' Is igitur non modo de tali periculo liberatus, Sed honore amplissimo ditatus domi te interficere voluisset 3 A conjunctis argumentum est, cum probabiliter ostenditur , quid sit eX re quaque Ven iuriam , ut Virgilius: Nos si pellant, nihil absore credunt , quin omnem Hesperiam penitus sua sub juga mit
6 A causis argumentum eSt, quando consuetudine communi reSquaeque tractatur , ut Terent. Ego nonnihil veritus sum dudum abS te D Ve: Ne faceres quod vulguS SerVO- Ium Solet , dolis, ut me deludereS. Ab effectis argumentum est: CUm eXὶis quae facta sunt aliquid approbatur, ut Virgilius: Degeneres animoS timor arguit. A comparatione argumentum RSt, quando per collationem perSOna-Tum , SiVe caUSarum , Sententiae ratio sub imputatione formatur, Ut Virg. I u potes AEneam manibus Subducere Grajum , nos aliquid contra RUtumlos juvisse nefandum est 3 Item argur menta quae ducuntur extrinSecus, qua Graeci , i artis expertia Vocant, ut eSt testimonium. Testimonium Om DP est quod ab aliqua externa re SUmi'tur ad faciendam fidem. Haec dividitur quinque modis, id est: primo eXPersona: secundo ex naturae auctorit te: tertio ex temporibus: quarto eX dictis , fatisque majorum e quinto ex tormentis. Persona non qualiscumque i, quae testimonii pondus habet adsiciendam fidem : sed morum probi tale debet esse laudabilis. Naturae auc toritaS eSt , quae maxime in Virtute conSistit. Temporibus multa Sunt qu3
afferunt auctoritatem , id est
tarum. A dictis fatisque majorum petitur fides , cum priscorum di cta, se
laque memorantur. A tormentis fides praebetur, poSi quae nemo creditur Velle mentiri. Ea Vero quae tractantur in tempore , quia suis nominibus plana sunt, definitione non indigent. Μemoriae quoque condendum est , Topica oratoribus , dialecticis, poetis , & jurisperitis communiter
quidem argumenta praeStare : Sed
quando aliquid specialiter probant, ad Rhetores, poetaS, jurisperitosque pertinet e quando Vero generaliter disputant , ad philosophoS attinere mani festum est. Mirabile plane genu S Dperis in unum potuisse colligi, quicquid
movilitas, ac varietaS humanae mentis in sensibus exquirendis per diversas causaS poterat inVenire : Conclusum liberum, ac Voluntarium intellectum. Nam quocunqUe Se Verterit , qua*cunque cogitationeS intraverit in aliquid eorum , quae praedicta Sunt, ne ceSSe eSt cadat ingenium.
1 Ontrariorum genera quatuor sunt, quae AriStoleS αντικει- πινα, id eSt , Opposita Vocat. Propterea quod Sibi Velut ex adverso V, dentur obSistere : Ut Contraria , neCtamen omnia quae Sibi opponuntur, contraria SUnt, Sed omnia contraria opposita sunt. Primum genUS eSt Contrariorum ,
φὶ Is igitur non modo de tali. Hae paullo at ter apud Cic. pro Deiotar. . ς4 qRando aliquid specialiter prob. Bonet. lib. 6. in Top. Cic. ad locum de Caus. Communis quippi. Oratoribus , ac h*'' ophis locus hic esse perspieitur , qui est a causis : his naturas xcrum i quod est Philo Ophi AE propriumὶ illis 'Rod oratoriae facultatis est in facta probantibus. . . . . . CRp. XXXI. Ouod juxta Cieerranem adversum vocatur. Mendose diversum in libras omnibus. Neque tamen dissimu- '' a quod Boanthius dicere est ausus. Ciceronem , non tam propriis nominibus, quam notioribus usum fuisse. Namq*Rxx xia linquit nominat; opposita vectus dicentur, quae advcrsa dicunt , coxit axi. sim mcliv. .uscipiunt nomen.
105쪽
adversum Vocatur , pro eo, quod tantum contrarie sibi opponuntur : ut non eorum sint quibuS Opponuntur, Ut sapientia , Stultitia. Quod genus intres species diViditUr. Nam sunt quaedam eX eiS quae medium habent: &sunt quaedam quae Sine medio sunt: &quaedam Sunt quae habent medium,& tamen Sine nomine sunt: tu nisi utrumque ei Vocabulum creet. Candidus , & niger medium habent, quia inter eoS Saepe color pallidus, vel fuscus invenitur. Sine medio Sunt quoties unum de duobus accidit: ut sanitas, Vel infirmitas. Horum nihil est
medium. Ea autem quorum media sine nomine sunt: ut felix , infelix, medium habent non felix. Secundum genus eSt relatiVOrum: quae ita sibi op ponuntur : Ut ad Se conferantur, sicut duplum , simplum. Hoc Solum oppositorum genus ad Se refertur. Non enim eSi majUS , nisi referatur ad mi
nus , & simplum nisi ad duplum.
Nam relativum relatiVo ita opponitur: ut hoc ipsum quod opponitur aut ejus Sit cui opponitur, aut ad id
quocunque modo referatur. Dimitadium enim opponitur duplo, ejusque dupli medium est: sed ita illi opponitur , ut ejUS Sit cui Opponitur. Sic , &parvum Opponitur magno: ita, ut ipsum parVum ad magnum cui opponitur , Sit parVum. Nam superiora quae dicuntur contraria ita sibi opponuntur : Ut eorum non Sit quibus opponuntui, nec ad ea quocunque mOdo referantur. Siquidem iniquitas jus
titiae ita contraria est: ut non ejuSdem
justitiae iniquitas sit, aut ad illam sit iniquitas. Tertium genus oppoSitorum est habitus, vel orbatio. Quod genus
Cicero privationem Vocat, quia in
tendit aliquid quempiam habuisse,
unde privatus est. Cujus species Sunt tres: quarum prima eSt in re , Secula da in loco, tertia in tempore congruo In re, ut caecitas, & Visio. In loco, ut caecitatis, & visionis in oculis locus est. In tempore congruo : ut infantem non dicere, sine dentibus: eum cui denteS aetaS adhuc parva negavit. Non enim est privatus dentibus, quos Non dum habuit. Quartum vero genus ex affirmatione , & negatione opponitur, ut Socrates disputat, Socrates non dis
putat. Haec a superioribus ideo diis runt , quod illa singulatim dici pos Sunt , haec nisi conneXe dici non pos Sunt. Quod genuS quartum apud Dia' lecticos multum habet confitebim: d quidem , & tertium non recipit. NatieX illis quaedam habere tertium pinSunt: ut in contrariis , candidum, dnagrum : tertium ejus nec candidum neC nigrum, sed fuscum, vel pallium. In relativis quoque , ut mult/N pauca: tertium ejus, nec multa, nς P uin, Sed mediocria. In habitu, Vς
Orbatione, ut visio , & caecitas: rζxtium ejUS , nec caecitas, nec ViSio, ς
lippitudo. Hic ergo legit , non i i tertium nihil habet.
106쪽
Λ At mistiea latine dicitur doctrinalis scientia , qua abstractam
considerat quantitatem. Abstracita enim quantitas est, quam in Dilectu a materia separantes, etet aliis accidentibus : , im par : vel hujusmodi in sola ratiocinatione tractamus. spe cies sunt quatuor, ia est, Arithmetica, Geometria, Musica, Astro nomia. Arithmetica est disciplina quantitatis numerabilis secundum se. Geometria est disciplina magnitudinis formarum. Musica, est disciplina quae de numeris loquitur, qui inveniuntur in sonis. Astronomia est disciplina quae cursus coelestium siderum, atque figuras Contemplatur , .gt omnes habitudines stellarum. disciplinas deinceps paullo latius Udicabimus, ut earum causa competenter fossint ostendi.
. De Hocabulo Arithmecisae disciplinae.
x . numerorum. Graeci enim numerum αρθμον dicunt. Quam ScriptoreS Secularium litterarum inter dis-
Liplinas Mathematicas ideo primam esse Voluerunt, quoniam i pSa: ut Sit, nulla alia indiget disciplina. Μusica
autem& Geometria, & Astronomia, quae Sequuntur : ut sint, atque SubSiS'tant istius egent auxilio.
N 1 NTUmeri disciplinam apud I Graecos primum Pytha
deinde a Nicomacho 3 diffusius esse dispositam , quam apud Latinos primus Apulejus, deinde Booethius tran,
1 NTUmerus autem est multitu-l l do ex unitatibus ConStitu
ta 2 nam unum Semen numeri eSse, non
C p. II. Numeri discipi. Eodem modo apud Boorti ut Diffusi4s esse dispositam. Ex Gotthicis. Al. compstitiam.
107쪽
non numerum. Numero nummuS nomen dedit , & a Sui frequentatione vocabulum indidit. Unus ex Graeconomen trahit. Graeci enim unum , ενα dicunt: sic duo , tria, quos illi No , &τρία appellant. N Quatuor Vero a figura quadrata nomen SumpSerunt. Quin que autem non Secundum naturam,
sed secundum placitum Voluntatis vocabulum acceperunt ab eo, qui numeris nomina indidit. Sex autem , &septem a Graeco Veniunt. In multis enim nominibus, quae in Graeco aspi rationem habent, nos pro aspiratione, S , ponimus. Inde pro sex pro A ἀSeptem , Sicut pro herpillo herba Se pillum. Octo vero per tranStationem, sicut illi, & nos: illi inta nos novem: illi Nκα nos decem. Dichi autem de Cem a graeca etymologia, eo quod ligent , & conjungant infra jacentes nu
vel ligare apud eos dicitur : Porro vita ginti dicti, quod sint decem bis geniti, .u, pro b littera posita. Triginta,
quod a ternario denario gignantur sic usque ad nonaginta. 'in Centum vetaro vocati a Cantho : quod est circulus
ducenti a duo, & centum , sic, & reliqui usque ad mille. Μille autem a multitudine, unde, & militia, quasi multitia: inde , & in milia, quae Graeci mutata littera se Ita Vocant.
CAPUT IV. Quid praestent numeri.
- non est : in multis enim Sanctarum Scripturarum locis, quan tum mySterium habeant, elucet. Non
enim frustra in laudibus Dei dictum
est: omnia in mensura , & numero,
& pondere fecisti. Senarius namquc qui partibus suis perfectus eSt, per fectionem mundi quadam numeri sui significatione declarat. Similiter , Squadraginta dies , quibus Moyses,& Helias , & ipse Dominus jejuna'Verunt, Sine numerorum cognitione
non intelliguntur. Sic , & alii in Scrip
turis Sacris numeri existunt : quo rum figuras' δὶ non nisi noti hujus ar' tiS Scienter Solvere possunt. Datum est etiam nobis ex magna parte sub nume rorum conSistere disciplina: quando horas per eam discimus, quando men sium curricula supputamus: quandψanni spatium redeuntis agnoScimui Per numerum Siquidem, ne conisu damur , instruimur. Tolle numerum rebus omnibus , & omnia pereunx
Adime seculo computum, & cun t . ignorantia caeca complectitur , nec differri potest a caeteris animalibin qui calculi nescit rationem.
108쪽
De prima divisione parium, imparium.
-t bus in imparibus. Par numerus dividitur in his: pariter par,& pariter impar, '' & impariter par, di impariter impar. Impar nUmeruS dividitur in iis, primum, & Simpli
Lem , Secundum , S compOSitum , ter-xium mediocrem , qui quodammo-d0 primus, & incompoSitus '. alio Vero modo secundus, & compOSitUS eSt. Par numerus est, qui in duabus aequis partibus dividi potest : ut ii. iiii. Viii. Impar Vero numerus est, qui dividi aequis partibus nequit , Uno medio, vel deficiente, vel superante: ut iii. V. Vii. ix. & reliqui. Pariter par numerUSς t, qui secundum parem numerum Pariter dividitur, quousque ad indivisibilem perveniat unitatem: Ut Pinta SeXaginta quatuor habet medietatem XXXii. hic autem xvi. Sedecim Vero , Viii. octonarius , iiii. quaterna-RUS, ii. binarius, unum , qui singularis andivisibilis est. Pariter impar eSt, qui in partes aequas recipit sectionem , Sed Partes ejus mox indissecabileS permanent: ut vi. X. xviii. triginta , & quin quaginta. MOX enim , ut hunc numerum diviseris : incurris in numerum quem Secare non possiS. Impariter par numerUS est cujus partes etiam dividi POSSUnt: sed usque ad unitatem non perVeniunt, ut xxiiii.Hi enim in medietatem divisi, faciunt xii. rurSumque in aliam medietatem vi. deinde in liam tres: & ultra divisionem non re
cipit se itio illa , sed ante Unitatem in-Venitur terminuS quem secare non
possis. Impariter impar est, qui ab in pari numero impariter menSuratur: ut XXV. Xlix. qui dum sint impares numeri, ab imparibus etiam partibus dividuntur, ut septies septem : Xlix. dc quinquies quini XXV. Imparium numerorum alii simplices sunt, alii compositi , alii mediocres. SimpliceS Sunt, qui nullam aliam partem habent ni-.Si Solam unitatem : ut ternariuS SO-lam tertiam , & quinarius solam quintam, dc septenarius Solam Septimam. His enim una parS Sola est. Compositi sunt, qui non solum Unitate metiuntur, - sed etiam alieno numero procreantur , ut NOVem, XV. XXi. & XXV. Dicimus enim ter terni
novem: & Septies terni XXi. ter quini XV. & quinquies quini XXV. MediocreS numeri Sunt, qui quodammodo simplices, & incompositi esse videntur : alio Vero modo secundi, eu compositi. Verbi gratia , novem ad XXV dum comparatuS fuerit, primUS eSt,& incompositus e quia non habet communem numerum, niSi Solum monDdicum. Ad XV. Vero Si comparatus fuerit, SecunduS eSt, & compositus: quoniam inest illi communis numerus praeter monadicum , id est, terna
rat ter terni, & quindecim ter quini. Item parium numerorum alli sunt
superflui , Τ' alii diminuti, alii perfecti. Superflui sunt quorum partes
simul duch e plenitudinem Suam eX- cedunt : Ut pUta duodenarius , habet enim partes quinque: duodecimam, quod est Unum, SeXtam, quo duo: quartam quod tria : tertiam, quod
. φὶ C p. V. Impariter impar. Ead/m dio , ona utitur Capella , quamvis hoc membrum Bo*thius omisserit, nequὲ ite hor' ' Gottbicis, nisi quod ρaulivost .aeplicat Isidorus quid sit impariter impβr. I i Sed etiam alicno numero. Alio numero C. Rom. , Boort.u Alii diminuti. Alii diminutivi.
109쪽
quatitor, dimidiam, quod SeX , unum enim, & duo, & tria, & quatuor, & sex simul ducta faciunt xvi. & longe a duodenario eXcedunt: Sic , &alii similes plurimi , ut duodevicesimus , & multi tales. Diminuti numeri sunt, qui partibus suis computati,
minorem summam eiaciunt: ut puta denarius , cujus partes Sunt treS:
decima, quod est unum: quinta, quod duo , dimidia , quod quinque. Unum enim , & duo , & quinque Simul duc-.tae , octonarium faciunt, '' longe a denario minoren. Similis est huic octonarius , vel alii plurimi: qui in Τ'
partes redacti infra consistunt. De Κὶ1S numerus est, qui suis partibus adimpletur : ut senarius , habet enim treS partes, MXtam, tertiam, & dimidiam : SeXta enim ejus est unum: tertia duo : dimidia tres. Hae partes in summam duelae , id est , unum,& duo, & tria simul eumdem consummant , perficiuntque Senarium. Sunt autem perfecti numeri intra denarium seX, intra centenarium xxviii. intra millenarium. CCCCXcvi.
CAPUT ULDe secunda divisione totius
ad aliquid. Iste dividitur sic : alii enim Sunt aequales , alii id aequales.
Iste dividitur sic : alii sunt majores, alii sunt minores. N Majores dividum
tur Sic : in multiplices , superparti' culares, Superpartientes , multiplices Superparticulares ; multiplices super' partientes. Minores dividuntur sic: Sub' multiplices, subsuperparticulares, Sub Superpartientes, submultiplices, sub'Superparticulares: submultiplices, Sub'SuperpartienteS. Per Se numeruS est,
qui sine relatione aliqua elicitur: utili. iiii. V. vi. & caeteri similes. Ad aliquid est numerus, qui relative ad alios comparatur. Verbi gratia, qua tuor ad duo dum comparatus fuerit duplex dicitur, & multiplex : SeX ad tria, octo ad iiii. x. ad v. & iterum tres ad unum triplex: sex ad ii. ix. ad tria , &c. AEquales numeri dicum tur , qui Secundum quantitatem sequa les sunt. Verbi gratia, ii. ad ii. iii. ad
ri sunt , qui ad invicem comparati inaequalitatem demonstrant: ut iii. adii. iiii. ad iii. v. ad iiii. X. ad Vi. universaliter major , minori, aut mi nor , majori, hujuscemodi dum comparatus fuerit inaequalis dicitur. ΜΖ jor numerus est, qui habet in se illum minorem numerum , ad quem com
paratur , & aliquid plus : ut, Verbi
gratia : quinarius numerus ternario numero sortior est, eo quod quinὸ riu8 numerus habet in se ternarium& alias partes ejus duas, di reliqui taleS. Μinor numerus est, qui conxi netur a majore , ad quem comparδ
iij Longe a denario minorem. Serυ. in Artem Donati, CmO,& nominatiVO intcrposita particula quam , ablati M. x ibyy casibus jungitur : ablativo, ςpQ
in partes recla tr. Al. reducti. i l sunt autem persecti . &c. Omnia eum D L -
110쪽
tur cum aliqua parte sui: ut terna- miles. Subsuperpartiens nUme S est,rius, ad qui narium, continetur enim ab eo cum duabus partibus suis. ΜultipleX numerus est, qui habet in se minorem numerum biS , aut ter , aUt quater, aut multipliciter. Verbi gratia , duo ad unum dum comparati fuerint, duplex est, iii. ad unum tri-PleX , iiii. quadruplex , & reliqui.
E contra. SubmultipleX numerUS eSt, qui intra multiplicem continetur bis, flut ter, aut quater, aut multipliciter. Verbi gratia , unum a duobUS bis continetur, a tribus ter , a qua mori quater , & ab aliis multipliciter. Superparticularis numerus eSt, dum fortior continet intra Se inferiorem
numerum circa quem comparatur, Si
militer , Sc unam partem ejus. Verbi gratia , iii. ad ii. dum comparati fue- Tint continent intra Se duos, & alium unum, qui media pars eSt duorum: quator ad iii. dum comparati fuerint, Continent in se iii. & alium Unum , qui 't tertia pars trium. Item quinque ad iiii. dum comparati fuerint, habent in Se quaternarium numerum , & alium
unum, qui est quarta pars dicti quate
nari numeri, & caeteri taleS. Super- PartienS numerus est, qui in Se inferiorem numerum totum continent, & SU-Per hoc alteras partes ejUS duaS , aut ait . aut iiii. aut v. aut alias. Verbi gratia, V. ad iii. dum comparati fuerint, habet in se quinarius numerUS terna Ilum, & super hoc alias partes ejus duas, Vii. ad iiii. dum comparati fuerin , habent in se quatuor , & aliaS tres Parte8 ejus. Novem ad V. dum Comparati fuerint, habent in Se quinque, Nesias quator partes ejus. Subsuperparti'
CulariS numerus est minor , qui conti Detur infortiori numero cum aliqUap rte Sua , aut media , aut tertia, aut
qu sta , aut quinta. Verbi gratia , duo iii. iii. ad iiii. iiii. ad v. & caeteri Si
qui continetur In numero Superpa
tienti cum aliquibus partibus suis duabuS , aut tribus, aut pluribus. Verbi
gratia, tria continentur a V. cum aliis duabus partibus suis : V. ad iX. cum iiii. partibus suis. MultipleX superpa ticularis numerus eSt, qui dum comparatus fuerit ad numerum sibi inferiorem continet in se totum inferiorem numerum multipliciter, cum aliqua parte ejus. Verbi gratia, V. ad duo dum comparati fuerint , continent in se bis binos , & Unam partem ejuS: Novem ad iiii. dum comparati fuerint , continent in Se bis quaternos , &unam partem ejus. Multiplex superpartiens numeruS eSt, qui dum com paratus ad inferiorem sibi numerum fuerit, continet eum multipliciter cu maliis partibus ejus. Verbi gratia , Visi.
ad tria dum comparati fuerint, continent in se bis ternos , cum aliis duabus partibus ejus, Xiiii. ad Vi. dum comparati fuerint continent in se bis senos cum aliis duabus partibuS ejus, XVi. ad vii. dum comparati fuerint continent inser se bis Vii. cum aliis duabus partibus ejus, XXi. ad iX. dum comparati fuerint continent intra se bis ix cum aliis tribus partibus ejus. Submultiplex SubSuperparticulariS est , quidum ad sortiorem comparatus fuerit continetur ab eo multipliciter cum aliqua parte Sua , ut iii. ad vii. & iiii. adix. SubmultipleX SubSuperpartienS numerus eSt, qui dum ad fortiorem sibi comparatUS fuerit , continetur ab eo multipliciter cum aliquibus partibus suis. Verbi gratia, iii. ad Viii. continentur bis cum duabus partibus ejus, iiii. ad Xi. continentur biS cum tribuS partibus SutS.CA-