장음표시 사용
81쪽
lus dum sydera pascet: Semper h0-ΠOS,nomenque tuum, laudesque mane' bunt.
et Pari ordine e contrario , & in vituperatione hominis haec forma Ser' deliberativum , demonstra- Vanda est, ante hominem , in homi'tivum , judiciale. DeliberatiVum ge- nem, pOSi hominem. Locus commumnus est, in quo de quibuslibet utilitati- nis ad demonstrativum vituperationis
De tribus generibuS Carnarum. E Ox causarum tria Sunt:
bus vitae, quid aut debeat, aut non debeat fieri tractatur. Demon StratiVum, in quo laudabilis persona, aut reprehensibilis ostenditur. Judiciale, in quo de ipsius personae secto, aut pinnae, alligenus pertinet : quod tamen ab eo in aliquo differt. Nam Vituperatio, qtiae contraria est laudi, specialiter incertam facientis personam adhibetur. Communis vero locus generaliter in praemii sententia datur. Dictum au- facti crimine praeponitur : unde, &tem judiciale , eo quod judicet homi- communis locus dicitur, quia absentenem, & Sententia Sua OStendat, utrum perSona non tam in hominem , quam laudabilis praemio dignus sit, aut cer- in ipsum crimen eXponitur. Omne te reus 'in condemnari, liberarique sup- enim Vitium non in Uno tantum, plicio. DeliberatiVum genuS Vocatur, sed etiam commune in plurimis in- eo quod de unaquaque re in eo delibe- Venitur. ratur. HujuS genus dupleX eSt, SuaSiΟ,
buasoria autem in tribuS locis dividitur,
honesto, utili, & possibili. Haec differt I Tatus causarum apud Rhe- aliquid a deliberativa , quia suasoria o tores dicitur ea res , in qua
eget altera perSOna : deliberatiVa inter- Causa consistit, id est, constitutio. ρὶ dum, & apud Se agit In SuaSOria autem Graeci autem Statum a contention duae sunt, quae pluS Valent: SpeS, &-dicunt. Latini autem non solum metus.DemonStratiVUm dictum, Udd a pugna, per quam expugnent Dropo unamquamque rzm , aut laudando, Sitionem adversarii, sed ubii in e aut Vituperando demonStrat ζ quod pars utraque consistat. Fit autem e genus duas habet species, laudem , & intentione, & depulsione. Status autem vituperationem. LaudIS Ordo tribuS CaUSarum duo sunt, rationalis ,& legδ temporibus di8tinguitur , ante ipsum, lis. De rationali oriuntur conjectura, si in II Sum , poSt ipSum. Ante ipSum: niS, qualitas , translatio. De fine iuri
dicialis , negotialis. De juridiciali
absoluta, & assumptiva. De aSSUmp ti Va, ConceSSio, remotio criminis, rς latio criminis, it comparatio. De con ce Sione , purgatio , & deprecatist
criminis comparatio. Compensatio iis RI
ut , - illae te tam laeta tulerunt Secula-.
In ipsum: ut, b sola infandos Trojae
miserata labores. Post ipsum : ut, in freta dum fluVii current, dum monti bus umbrae lubtrabunt, ConVeXa PO-
82쪽
Conjecturalis status est, cum factum quod alii objicitur , ab alio pernegatur.
Definitivus status est, cum id, quod objicitur, non hoc esse contenditur, Sed
quid illud sit, adhibitis definitionibus
approbatur. QualitaS eSt dum qualis sit res quaeritur: quia de Vi,
genere negotii controVersia agitur, Constitutio generalis appellatur. TranStatio est , cum cauSa eX eo pendet, quod aut non is agere Videtur quem Oportet, aut non apud QUOS, QUO tem' p re , qua lege, quo crimine, qua Poemm Oporteat. Translativa constitutio
dicitur, quod actio translationis, &Vommutationis indigere Videtur. JU- Iidicialis est, in qua sequi, SO recti natara , & praemii aut poenae ratio qua ritur. Negotialis est, in qua quid juris ex civili more, & sequitate Sit, Consideratur. Assumptiva eSt, quae ipsa ex se nihil dat firmi ad recusationem, foris autem aliquid defensionis assumit. ConceSSio eSt, cum reus non id, quod factum est, defendit, sed: Ut ignoscam tur postulat: 'Τ quod nos ad poenitentes probavimus pertinere. Remotio criminis est, clim id crimen, quod infer tur , ab se, & ab sua culpa , Vi, & po
teState in alium reus dimoVere cona
tur. Relatio criminis est, cum ideo jure factum dicitur, quod alius ante injuria lacessierit. Comparatio eSt, CUm aliud aliquod alterius factum honestum , aut utile contenditur, quod : Ut feret, illud quod arguitur, dicitur eSSe
Commissum. Purgatio eSt, chim fac tum quidem conceditur, sed culpa re' moVetur. Haec partes habet tres, ina' prudentiam, casum, neceSSitatem. De precatio eSt, cum , dc peccaSSe Se , &
consulto peccasse reus confitetur, & ta men : ut ignoScatur pOStulat: quod ge-ΠUS perraro potest accidere. Item ex legali statu haec oriuntur, id eSt, scriptum , & Voluntas , legeS contrariae, ambiguitas, collectio, SiVe ratiocinatio,& definitio legalis. Scriptum, & VO-luntas eSt, quando Verba ipsa Videntur cum Sententia Scriptoris dissidere. Legis contrariae StatuS eSt, quando inter Se duae leges, aut plureS diScreparenOScuntur. Ambiguitas est, cum id quod scriptum est, duas, aut plures res significare videtur. Collectio, vel ratiocinatio est, quando eX eo , quod
scriptum est, aliud quoque quod non scriptum est, inVenitur. Definitio legalis eSt, cum vis Verbi quasi in definitiva conStitutione, in quo posita sit
quaeritur. Status ergo tam rationales,
quam legales a quibusdam certius de cem , & Ocho connumerati Sunt, Caeterum 'in secundum Rhetoricos Tublii unde viginti reperiuntur , propterea quia translationem inter rationales principaliter affixit status. Inde se ipse etiam Cicero reprehendenS, translatio, nem legalibus statibus applicaVit.
CAPUT ULDe Tripartita controPerSia.
1 Ripartita controversia juXta a Ciceronem , si aut simplex est, aut conjuncta. Et si conjuncta erit,
considerandum eSt, Utrum Sit eX pluribus quaestionibus juncta , an ex aliqua comparatione. Controversia simplex eSt , quae abSolutam continet Unam quaestionem, hoc modo : Corinthiis bellum indicamus , an non 3
Qualitas est. V dentur abunda=e ha soces ex Cic. I. de Invent. Iegendumque. Dum qualis sit res qRTritur, quiae vi, & de genere negotii, Vc. Assumptiva. Post assumpsisum Oidetur desiderari absoluta. Dixerat enim ex iuridiciali assumptivam, . absolu- - ' iri. aeuam Cicero disisti. Quae ipsa in se juris , Sc injuria: continui quaestioncm. t Q 904 nos ad poenit. Vid. d. so. c. in capite , c, 4eqq.:' Secundum Rhetoricos Tullii. Libros de Inu. IJ Cap. VI. Omnia ex eodem lib. i. de InVcat.
83쪽
Conjuncta est ex pluribus quaestioni- mile anceps, obscurum. Honestumbus, in qua plura quaeruntur hoc pacto : Utrum Carthago diruatur , an
Carthaginiensibus reddatur: an eo co
lonia deducatur 3 EX comparatione, in qua per contentionem Utrum potius , aut quid potisSimum quaeritur, ad hunc modum: Utrum eXercitus in Macedoniam contra Philippum mittatur , qui sociis Sit auXilio : an teneatur in Italia : ut quam maXimae contra Hannibalem copiae Sint.
CAPUT VII. De quatuor partibus Ora
caUSae genUS eSt, cui Statim sine oratione nostra LVet animus auditoris. Admirabile , a quo est alienatus animus
eorum, qui audituri sunt. Humile eSt, quod negligitur ab auditore. Anceps est, in quo, aut judicatio dubia est, aut cauSa honestitatis , & turpitudinis particeps: Ut, & benivolentiam pariat , & offensionem. Obscurum, in quo, aut tardi auditores sunt, aut difficilioribus ad cognoscendum negotiis cauSa cernitur implicata.
1 ID Artes orationis in Rhetorica L Arte quatuor Sunt , EXOrdium , Narratio , Argumentatio,
plicat; tertia fidem assertionibus facit;
quarta finem totius Orationis comple titur. Inchoandum est itaque taliter: ut benivolum , docilem , Vel attentum auditorem faciamus e benivolum precando, docilem inStruendo , attentum excitando. Narrandum est ita : ut breviter, atque aperte loquamur. Argumentandum ita: Ut primum noStra firmemus: dehinc adversa confringamus. Concludendum ita: ut concitemus animum audientis implere, Quae dicimUS.
1 C Pecies cauSarum sunt quinque, O honestum , admirabile, hu-
gumentatio autem dicta est, quasi argutae mentis oratio , qua inVentum probabile exequimur. in syllogismus igitur est propositionis, & aSSumptionis , confirmationisque eXtrema concluS1o : aut G ambigentis incerto, aut ex fiducia comprobantis. Constat enim tribus partibus , propositione, aSSUmptione, conclusione. Propositio' ne ἰ ut puta, quod bonum eSt tUr pem usum habere non potest. Con Sentit audiens, assumit ille: Pecunia turpem usum habet: Concluditur, a go pecunia bonum non est. Syllogis miS autem non solum Rhetores, Sed maXime Dialectici utuntur , , licci Apostolus saepe proponat, aSSUm Confit met, atque concludat, quae: ut di inmus, propriae artis Dialecticae, at qU Rhetolicae sunt. Syllogismorum
apud Rhetores principalia genera di 'Sunt : inductio , & ratiocinatio. In
84쪽
duchionis membra tria sunt : prima propositio , secunda illatio, quae , &a Sumptio dicitur, tertia conclusio. Ismductio est, quae rebus non dubiiS cap tat aSSensionem ejus , cui instituta eSt: SlVe inter Philosophos , SiVe inter
Rhetores , Sive inter SermocinanteS.
Propositio inductionis eSt, quae Similitudines concedendae rei neceSSario unius inducit, aut plurium. Illatio inductionis est, quae, & aSSumptio dicitur , quae rem, de qua contenditur, &Lujus causa similitudines habitae Sunt, introducit. Conclusio inductioniS eSt, quae aut concessionem illationis confirmat : aut quid ex ea conficiatur de clarat. - Ratiocinatio est Oratio, qua id, de quo est quaeStio, Comprobatur. 2 Enthymema igitur latine in
terpretatur mentiS conceptio, quem
λmperfectum syllogismum Solent Artigraphi nuncupare. Nam in duabus partibus ejus argumenti formaConSiStit, quando eo quod ad fidem pertinet faciendam, utitur syllogiSmOxum lege praeteritae ut est illud : Si
tempeStaS Vitanda est, non est igiturn Vigandum. Ex sola enim propOSi'tione Constat esse perfectum : Unde
magis Rhetoribus, quam Dialecticis
LonVenire judicatum est. Ratiocina tioniS duo sunt modi. PrimuS enthymema, qui est imperfectus Syllogi8- mus , atque Rhetoricu S. SecunduS epi-ςherema , qui est in Rhetoricis latior)yllogismus. EnthymematiS mem-hrd Sunt quinque, primum conVinci bile, secundum ostentabile tertiUm tum collectivum. Convincibile est, quod evidenti ratione conVincit, Sicut
fecit Cicero pro Μilone. Ejus igitur
mortis sedetis ultores, cujuS Vitam , Si putaretis per VOS reStitui poSse , nolle iis . Ostentabile est, quod certa rei demonStratione constringit: sicut Cicero
in Catilinam : Hic tamen vivit 3 vivit3
immo etiam in Senatum Venit. Sentemtiale est, quod sententia generaliS addicit e ut apud Terentium : obsequium amicoS , Verita S odium parit. EXemplabile est , quod alicujus exempli
Comparatione eventum Similem comminatur : sicut is Cicero in Philippic Te miror Antoni, quorum eXempla imitaris , eorum eXitUS non pertim S cere. Collectivum est, cum in Unum, quae ρὶ argumenta ita sunt, colliguntur , Sicut ait Cicero pro Milone: Quem igitur cum gratia noluit, hunc voluit cum aliquorum querela. Quem jure, quem loco , quem tempore non est ausus: hunc injuria , alieno tempOTU , Cum periculo capitis non dubita-Vit occidere 3 Praeterea secundum Vi torinum enthymematis est altera definitio eX sola propoSitione, Sicut jam dictum est: quae ita constat. Si tempeS
quirenda. EX sola assumptione : ut est illud; Sunt autem, qui mundum dicunt sine divina administratione discurrere. EX Sola conclusione: ut eStillud, vera est igitur divina sententia: eX propositione , & aSSumptione: ut est illud : Si inimicus est, occidit, ini micus autem est. Et quia illi deest conclusio , enthymema Vocatur. 'in Sequi
ententiale,quartum exemplabile,quin
J Sinue inter sermocinantes. Viectorinus, in quacumque contentione Verbor. in Ratiocinatio. Eod m modo Ca, lodorus. Brevius Fortunatianus: Ratiocinatio est , qua aliquid approbamus. l .Hypigraphi. Eadcm υoco utuntur Donatus , Serυitis , ad artem Donati. Constatque ex D. August. ep. F9. h use,.is G δ ρ έν tuas voces illa atate usurpatas esse , quamυis Luintiliano invisas. Iidem ab Augustino , in Fortunatiano Enthymematum membra. Fusius hae Isidorus, quam Fortunatianus. i. 'ς- Philipp. a. quorum exempla linitere, eorum exitus non perhorresceret: QR rgumentata. Ex Oυet. Colleg. Gotth. reliqui quae argumenta-Τ Ε ola assumptione. Supplesimus hic quadam ex Tarraconensibus libris , , Cassiodoro auctore Ant. Augustino. in Scquitur epicherem. Ex lib. I. de Invent.
85쪽
tur epicherema , descendens de ratio- edictum vocatur. l. Institutio aequita-cinatione latior, & αecutior Rheto- tis dupleX eSt, nunc in legibus, nunc ricus syllogismus, latitudine distans,& productione Sermonis a dialecticis syllogismis, propter quod Rhetoribus
datur. Hic autem constat modis tri bus : primus modUS tripertitus est: Secundus quadripertituS : tertius quinquepertitus. Tripertitus epicherematicus syllogismus eSt, qui conStat membris tribus, id est, propOSitione, aS- Sumptione , conclUSione. Quadripe litus est, qui constat eX membris quatuor : prima propoSitione secunda assumptione, & una propositioniS, Si-Ve aSSumptioniS Conjunctae tertia probatione, & quarta conclusione. Quinquepertitus eSt, Mi conStat eX membris quinque, id est: prima propositione: secunda ejuS probatione: tertia assumptione: quarta ejus probatione: quinta Conclusione. Hunc Cicero ita facit in Arte Rhetorica, si deliberatio,& demonstratio genera Sunt CaUSDTUm , non POSSUnt recte partes alicujus generiS caUSae putari: eadem enim res, alii genus , alii parS eSSe poteSt: eidem genus, & pars non poteSt, & caetera : quousque Syllogismi hujus membra claudantur.
1 T Ex i in est constitutio populi,
plebibus sanxerunt. Nam quod ReX, aut Imperator edicit, conStitutio, Vel in moribus. Inter legem autem , &mores hoc interest, quod lex scriptaeSt: mOS Vero eSt VetuState probata ConsuetUdo, SiVe leX non scripta: nam lex a legendo Vocata , quia Scripta eSt. Mos autem longa consuetudo est de moribus tracta tantumdem. Con-Suetudo autem est jus quoddam moribus institutum , quod pro lege suSci' pitur cum deficit lex, nec differt scriptura , an ratione conSiStat quando, &legem lsit ratio commendat. Porro Si
ratione leX constat, leX erit omne jam, quod ratione constiterit , dumtaXat,
quod Religioni congruat, quod disciplinae conVeniat , quod Saluti profi
ciat. Vocata autem ConSUetudo , quia in communi est usu.Omnis autem leX,
aut permittit aliquid : Ut, Vir fortis petat praemium, aut Vetat: Ut, Sacrarum Virginum nuptias nulli petere liceat , aut punit: ut, qui caedem fecerit , capite plectatur. δ' Factae sunt
autem legeS: ut earum metu humana COCrceatur audacia, tutaque sit inter
improbos innocentia : & in ipsis improbis formidato supplicio refraene' tur nocendi facultas. Legis enim prae' mio , aut poena vita moderatur humana. Erit autem lex honesta, just , possibilis, secundum naturam, Secun dum consuetudinem patriae, loco, tem porique conVeniens, necessaria , Uti liS , mani Sta quoque, ne aliquid pol obScuritatem in captionem conti neat, nullo priVato commodo , SQ
sit Latior, & executior Rhetoricus Sillogismus. Sic paulso ante eblahρνAmri I, ,' M cutio volebat A. Augustinus ex Fortunatiano. st em yllogismum dixit , latior est Σὶ Et Maria conclus. VOX quarta ex Gotthicis reposita est. is in Cap. X. Lex est. Lib. 1. ς p. 3 . d. I. cap. 2. Repetuntur eadem l b e - a T
sFὶ De moribus tracta tantumdem. Sico. l. tantummodo G is, I. Gl. 2. 6ὶ Ratio commendat. Tertul. lib. de Corona muti 4ςficit lςX. Nec differt scriptura an ratione eon,i,iai. est,hais i H Τ' ς'ν liba rebus pro lege suscipitur, ς' i'ὶ F ct ς autem sunt leges. Ex AM. q. ιι 'ςgςm ratio commendet. r r 8ὶ Vita moderatur humana. Moderatur passive tit i et e m Iis ψ . - matur , & condemnatio moderatur. ' ' 'U' ' ἔς ς' ἰ'IO qualitate personarum , & actio syὶ In captionem contiueat. Paul. lib. I. Sentent. cap. m. Ne mu;o P . dic quὶs m captionem verborum in caveado inci
86쪽
pro communi civium utilitate conscripta.
I OEntentia est dichum imperso-O nate : ut, obsequium amicOSVeritas odium parit. Huic Si persona fuerit adjecha , chria erit; ita , offendit Achilles Agamemnonem, Vera dicen do : Metrophanes promeruit gratiam Mithridatis obsequendo. Nam inter Chriam , & sententiam hoc intereSt, quod sententia sine perSona profertur, Chria sine persona numquam dicitUr.
cie , SI Sententiae perSOna adjiciatur,
fit chria: si detrahatur, fit Sententia.
1 Atasceve est confirmatio propositae rei; Anasceve autem contraria Superiori est: revincit enim Pon fuisse , aut non esse, quod natum, aut factum, aut dichum eSSe propo nitUr : ut siquis Chimeram neget fuis-di, alit fuisse confirmet. Inter haS , &Thesin hoc intersi, quod Thesis quam' Vis , & ipsa habeat disputationem in
utramque partem, tamen incertae rei, quZst quaedam liberatio , vel coarcta-ilo est: Catasceve autem, & AnaSCe- e in his rebus, quae VerisimileS nonhunt, Sed pro VeriS proponUntUr, pleratimque Versantur. AnaScevae prima divisio est, in inconveniens, & men dacium. Inconvenientis SpecieS SUnt, quod inhonestum est, & quod inutile. Item inhonestum tractatur, aut in dic
tis , aut in factis. In dictis: ut si quis
indecora , & non respondentia auchoritati dixisse dicatur: velut, si aliquis infamet Catonem illum Censorium, juventutem ad nequitiam , & luXuriam cohortatum. In factis, ut si quis abhorrens aliquid a sanctimonia, &
nomine suo fecisse dicatur : ut est fabula de adulterio MartiS , VeneriS.Μendacium autem tres habet SpecieS incredibile, quod factum non esSe credatur: ut adolescentem de Siculo littore 'in egredientes Africa classes vi dere. Impossibile est: ut Clodius insidias Μiloni fecerit, & id em occisus sit a Μilone. Contrarium ebi , nam si insidias fecit, occidit. OccisuS est, non fecit insidias. Haec distributio in
contrarium reformata 'i Catas vae
proderit. Oportebit tamen principia
sic ordinare: Ut aut credendum esse Veterum auctoritati, aut fabulis fidem non habendam esse dicamus. Et ad id postremum in AnasceVe reCUrramus , ne quid aliud significare voluerint , qui ista finXerunt: ut si Scyllam
non marinam, Sed maritimam taminam : neC Succinctam canibus , sed rapacem aliquam , S, in hospitalem venientibuS eXtitisse.
1 IDRosopopoeja Τ est cum ina- L nimalium , & persona , α sermo fingitur : Cicero in Catilinam:
Etenim Si mecUm patria mea, qU Umi vita mea multo est charior , loqueretur , dicens, &c. Sic , 55 monteS , dc flumina , vel arbores loquenteS indu
- Τ CRp XII. Egredientes Asrie. Eae plin. se Solin. mendose Iibri omnes ingrediantes.
di . x scdVae proderit. Post hae io=ba adduntur in Gotthicis aliquot. Ut gradus omnes constituamus , honestum,. 'ςxi imitu , possibile, consentaneum ; vel ex diverso inhonestum , inutile, parum verisimilic, impossibile , con' 'φ Π AE , quia neque satis cum stipesioribus coharent, neque sunt in vetustioribus libris , recipienda non putaυimus. icet quibusd. probarentur. V-p II. Prosopop. Hac , , Ethonua majores viisa sunt, quam: ut cum figurii r liquii cρννum randa essent , proρ- r H e 1 in proomnasmaris potuit.
87쪽
Cimus, personam imponenteS rei, quae non habet naturam loquendi, quod,& in tragoediis usitatum eSt, & in Or,tionibus frequentissime inVenitur.
1 Thopoejam vero illam Voca-Mι mus , in qua hominis per-Sonam fingimus , pro eXprimendis affectibus, aetatis, Studii, fortunae, laetitiae , seXUS, moeroris, audaciae. Nam cum piratae persona SUScipitur, audaX,
abrupta , temeraria erit oratio: cum foeminae Sermo Simulatur, SeXUi convenire debet oratio : jam Vero adolescentis , dc seniS , & militis, & Imperatoris , & parasiti, & rustici, & philo sophi , 'Τ diVersa ratio illicenda est. Aliter enim loquitur gaudio affectus, aliter Vulneratus. In quo genere dic tionis illa sunt maXime cogitanda: quis
loquatur, & apud quem, & de quo, &ubi, & quo tempore : quid egerit, quid acturus Sit, aut quid pati possit, si haec
1 Enera quaestionum duo sunt: in quorum unum est finitum, alterum infinitum. Finitum hypoth SiS giaece , latine cauSa dicitur , ubi
Infinitum quod graece thesis , lat,
ne propOSitum nominatur. Hoc personam non habet certam , nec ' inest ei aliqua certa circunstantia , id eSt, nec locus, nec temPUS. In cauSa Vero
certa Omnia sunt, O unde quasi pari
1 TAm vero in elocutionibus illa I uti oportebit: ut res, locus,
tempus, perSona audientis efflagitat, ne profana religiosis, ne inverecunda CaStis, ne levia gravibus, ne laSciVaseriis, ne ridicula tristibus misceantur. Latine autem, & perspicue loquen dum. Latine autem loquitur , qui Vermba rerum Vera , & naturalia persequitur , nec a Sermone , atque cultu prae sentis temporis discrepat. Huic non sit
satis videre, quid dicat, 'in nisi id quoque aperte, & suaviter dicere , ne id quidem tantum , nisi id , quod dicat, dc facete dicat.
CAPUT XVII De trimodo dicendi Gmere.
Sa leviter , incitata graVibter , insteXa moderate. Hoc est enim
illud trimodum genus dicendi: humible , medium , grandiloquum. CUM enim magna dicimus, granditer pro felenda Sunt , cum parva subtiliter, CUm mediocria temperate. Nam in parVis causis nihil grande , nihil subit' me dicendum est, sed leni, ac pedc tri mole loquendum. In causis autem majoribus , ubi de Deo, vel hominum Salute reserimus , plus magnificentixi& fulgoris est exhibendum. In temp ratiS Veio causis ubi nihil , agitur ut agat, Sed tantummodo : ut delec
88쪽
Nir auditor, inter utrumque est moderate dicendum: sed , & quamVis de magnis rebus quisque dicat, non tamen Sem per granditer dicere debet, sed summis- Se cum docet: temperate, cum aliquid laudat, vel vituperat: granditer cum ad
O genere sussicientia , in temperato plendentia , in grandi Vehementia.
CAPUT XVIII. De Colo , commate, peris L.
I g Omponitur autem, δ' instruiturque omnis oratio com-
ticula est Sententiae. Colon membrum. Periodus ambitus, vel circuitus. Fit autem eX conjunctione Verborum Comma , eX commate colon , eX colis periodus. Comma est juncturae finitio : ut puta , & si Vereor , judices,
ecce unum comma: sequitur , & aliud Comma, ne turpe sit pro fortissimo
viro dicere incipientem timere : &factum est colon, id est, membrum, quod intellectum sensui praestat, Sed Rdhuc pendet oratio : sicque deindeLX pluribus membris fit periodus , id
ςSt, eXtrema sententiae clauSula , ita Ve' terem judiciorum morem requirunt. Periodus autem longior eSSe non de-bQt , quam : ut uno spiritu proferatur.
CAPUT XIX. De Titiis litterarum, Ter
R DRaeterea purum , & honeS-λ tum oratoris eloquium carere debet omnibus vitiis, tam in litteris , quam in verbis , quam etiam in sententiis. In litteris: ut junctura
apta, & conVeniens sit: & Sic obSer Vandum , ne praecedentiS Verbi eX- trema Vocalis in eamdem Vocalem primam incidat verbi sequentis : ut foeminae AEgyptiae: Τ' quae Struchura melior fit , si consonantes vocalibus applicantur: triumque consonantium, quae in se incidentes Stridere , & qua-
Si rixari videntur , vitanda junctura
est, id eSt, r, S, X: ut arS Studiorum ReX Xerxes, error Romuli. Fugienda est, & ConSOnanS m, illisa Vocalibus: ut Verum, enim.
CAPUT XX. De iuncturis verborum.
1 TN verbis quoque caVenda Sunt x vitia: ut non impropria Verba ponantur, quam Graeci acyrologia Vocant. Amanda eSi ergo proprietaS , Sic tamen : Ut aliquando propter humilitatem sordidi , aut spurci vocabuli translatis nominibus sit utendum: non tamen longe accitis, sed Ut Veris proXima, & cognata Videantur. Fugienda etiam Hyperbata longiora , quae fieri Sine aliorum Sensuum confuSione non possunt. Ambiguitas
quoque, & Vitium illud cavendum, cum quidam jactatione eloquentiae ducti, quod uno , aut duobus verbis significare poterant, interpositis ina nibus vocibus longa, & circumflexa ambage concludunt , quod vitium
Perissologia Vocatur. Cui contrarium vitium est breVitatis studio, etiam ne cessaria Verba furari. Fugienda sunt
C p. XVIII. Instruitur. Prothesis in Gotthica scriptura frequens instruitur pro struitur, nec minus frequens apharesiς ρ''i' pro Hispania, Spalensis pro Hispalensis, storia pro hilistri/- . Morum requirunt. Eadem merba apud Fab. Nunc pro requirunt in Miloni Ana minimc Vidcut, Nusto legimus. Cum' U quoquι requirunt in ms. lib. legisse se si ment. ii QRP. XIX. Quae structura. AI. instruoiura ex usitata protheii.
89쪽
inter prima Grammaticorum studia cognoscuntur , ita , & in Sententiis vitia.
tologia , Eclipsis , Acyrologia , Μa
crologia , Perissologia , PleonaSmOS, his similia. At contra orationem extollit , D eXornat energia , tUm
emphasis, quae plus quiddam , quam dixerit, intelligi facit: ut si dicas, ad gloriam Scipionis ascendet: & Virgilius, demissum lapsi per funem. Cum enim dicit lapsi, in altitudinem Sugo erit. Huic contraria Virtus eSt, Verbis minuere, quae natura Sua magna Sunt.
CAPUT XXI. De Figuris verborum, se
1 Λ Ugetur , & ornatur oratio, etiam figuris verborum, aCSententiarum. Nam quia directa , &perpetua oratio fatigationem , atque fastidium , tam dicendi , quam audiendi creat: flectenda est, & in alias Versanda formaS: ut, dc dicentem reficiat , & ornatior fiat, & judicem di- VerSo Vultu , audituque deflectat. Equibus plurimae superius a Donato in schematibus Artis Grammaticae an
et Unde tantum illa hic interponi oportuit, quae in poemate, aut nunquam , aut difficulter fiunt: in oratione autem libere. 3 Anadiplosis est congeminatio verborum: ut, hic tamen vivit 3 vi vit 3 immo etiam in Senatum Venit. Climax est gradatio cum ab eo Verbo, quo SenSUS Superior termi-
natur , inferior incipit: ac dehinc qua'si per gradus dicendi ordo servatur ut est illud Africani: Ex innocentia nascitur dignitas, ex dignitate honor, eX honore imperium , ex imperio libertas. Hanc figuram nonnulli cate' nam appellant, propter ea, quod aliud
in alio quasi nectitur nomine, atquQita res plures in geminatione Verbo'rum trahuntur. Fit autem hoc schema . non Solum in Singulis verbis, sed etiam in contextione Verborum: Ut apud Gracchum , pueritia tua adolescentiae tuae inhonestamentum fuit, adolescentia senectuti dedecoramen' tum , Senectus reipublicae flagitium.
Sic, & apud Scipionem: Vi, atque
ingratiis coactus cum illo sponsionem feci, facta sponsione ad judicem adduxi, adductum primo coetu damnaVi , damnatum eX Voluntate dimisi.
traposita appellantur , quae dum exadVerSo ponuntur Sententiae pulchritudinem faciunt, & in ornamento locutionis decentissima eXiStunt, ut,
Cicero: Ex hac parte pudor pugnat, illinc petulantia: hinc pudicitia, illinc stuprum: hinc fides , illinc fraudatio: hinc pietas, illinc scelus: hinc conS tantia , illinc furor: hinc honeStas, illinc turpitudo: hinc continentia, illinc libido : hinc denique aeqUitas, temperantia , fortitudo , prudenti ,
VirtuteS Omnes certant: cum iniqui tale luxuria : ignavia cum temerita te , CUm Vitiis omnibus: postrem' Copia cum egestate: bona ratio cum perdita : mens sana cum amentia bona denique spes cum omnium re rum desperatione confligit. Hujusm0 di locutionis ornamento Liber Ecclc
90쪽
siasticus usus est , dicens : Contra malum bonum ; & contra mortem Vita: Sic contra pium peccator , &sic intuere in omnia opera Altissi-
6 Synonymia est quotieS in ConneXa oratione pluribus VerbiS Unam rem significamus : ut ait Cicero:
Nihil agis , nihil moliris , nihil co
gitas. Item , non feram , non Pa
7 Epanodos , quam regreSSiΟ-nem noStri vocant, principum dignitas erat pene par, non par sertas .e eorum, qui Sequebantur. 8 Antapodosis , quotieS media primis , S ultimis conVeniunt ut, vestrum hic factum reprehenditur, patres conScripti , non meum , ac pulcherrimum quidem factum: Ve- Ium , ut dixi, non meum, Sed Ves
9 Paradiastole est , quoties id,
quod dicimus interpretatione diSCese nimUS. Cum te pro astuto Sapientem
Rppellas , pro inconsiderato ser-xcin , pro inliberali diligentem.
bum. Quaerebatur quidam de filio,
Cur mortem suam eXpectaret, reSpon dente , non expecto: immo peto , inquit , ut eXpecteS.II Anti metabole est conVersio Verborum , quae ordine mutato Contrarium efficit sensum: Non ut edam
ViUO, Sed, ut vivam edo. Et illud : Si Consul Antonius , Brutus hostis : Si conservator Reipublicae Brutus, hostis
piUS. is Nunc figuras Sententiarum, quas operaepretium eSt cognOScere per
1 Sententia est dictum impe Sonale : ut, ObSequium amicos, VeritaS odium parit. Huic si persona fuerit adjecta , Chria erit, ita : offendit Achilles Agamemnonem Vera dicendo. Metrophanes promeruit gratiam Μithridatis, obsequendo. Nam inter chriam , & sententiam hoc interest: quod sententia Sine perSOna profertur , chria Sine perSOna nunquam dicitur. Unde si Sententiae persona adjiciatur , fit chria: Si detrahatur , fit sententia. 15 Sententiarum species multae sunt: aliae enim indicatiVae, aliae pronuntiatiVae : Ut, nuSquam tuta fides, aliae imperati Vae : Ut, Vade , age nate Voca Zephyros, & labere pennis. Aliae admirativae: ut, tantae ne animiS coelestibus irae316 Aliae comparatiVae : Ut , Si Vinco, & pereo, quid ibi me vincere praestat 3 Aliae superlatiVae , quae cum aliquo motu animi , & indignatione promuntur, - quid non mortalia pectora cogis auri sacra fames3
IJ Bina, & bina. LXX. δύο, δύι, κα ἔναντι τὸ ,νὲr. ita quidam vulg. edit. libri ms. duo, duo, unum con xia unum. Principum dignitas, &c. Ex oratione pro Ligario 1 in Pro inconsiderato tartem, pro illiberali dilig. Pro confidente sortem , pro illiberali diligentem rei familiaris: dixit 8'titius citans idem exemplum e B H eride. Eodem utitur Fabius , lib. s. cap. 3. Alterum autem Paradiastoles exem-ῖ pud Rutilium Fabius Synoeciosi stasit, cum opposita figura υideantur, illa enim res, qua videntur eAdem, uiuun 1 t: Ρnoeciosis contra diυersa conjungit. Antanactasis. Anactasin υoeat Rutilius , nisi mendum in eo. Quintilianus speciem esse dicit paronomastε. 'in Qxuerebatur quidam. Proculeium appellant hunc Fabius, Rutilius. Jὶ Moche uis eos appellavit. Videtur hoc loco deesset tum dc itio. Exoches cum suo exemplo : tum etiam alterius nomen cujus exemplum sit, quo de Miloniana assertur. H nc A. Augustinus symplocem fuit e febat, utramque Servio , O, Aquila Rom. supplere non erit difficile. . . , ρὶ Scntentia est dict. imp. Idem sup. cap. 11. Quae tamen, ne non intellecta. Verba S rvi. μή v. I, sequere Italiam vent. AEn. 4.