장음표시 사용
71쪽
sed domus ejus arderet. Item per in Ventorem id quod inventum eSt: ut, sine Cerere , & Libero friget Venus,& , commixtam Vulcanus mittit) ad aStra favillam. Vult enim per Cer' rem frumenti inventricem intelligescpanem : per Liberum inventorem Vim iis , Vinum : per Venerem, libidinem per Vulcanum , ignem. At contra Wr non potes dicere '' ς' Vm in Diorem demonstrat:
junctisque feruntur frontibit, , i qum ut ue non ipsa faciant spi
nus cui perpete mento profluit oce, nus , & flumina crinibUS errant. Μentum enim , & tempora , & crines non ad Oceanum pertinent, sed ad homines. Sic , & alia rerum nomina de alio genere in aliud genus decentissime decoris gratia transferuntur : Ut oratio perornetur. Metaphora autem , aut partis unius est: ut fluctuare se etes
tur id quod continet: ur, jam proxi
vocabulo ad)ecta, aut O aut ornaudi, aut
72쪽
a parte totum , vel a toto pars intelli- 12 Anastrophe Verborum ordo gitur. Eo enim , & per speciem ge- praeposteruS: ut littora circum, pronus , & per genuS species demonStra- circum littora. iur : Sed species pars eSt, genUS autem totum. A toto enim pars intelligitur λ/t, qUam multae glomerantUr aVes, ubi frigidus annus Transpontum m-gat. Non enim totus annus est frigidus , sed pars anni, id est, hyems. At Contra a parte totum: Ut, flammaSCum regia puppis extulerat. Ubi non β lum puppis , sed naViS & non na-VJS , Sed qui in ea e & non omnes, sed unus flammas extulit. 9 Onomatopoeia , nomen sic tum ad imitandum sonum VociS COH mSaee ut stridor valvarum , hinnitus equorum , mugitus boum , balatus
1 o Periprhasis est circumloquium, dum res una plurimis Verbis significa- mr : Ut auras Vitales carpit. Significa-Vit enim per copulationem Verborum unam rem , hoc est, vivit. Hic autem trOPUS geminus est, nam aUt Veritatem splendide producit, aut foeditatem circuitu evitat. Veritatem Splen
dide producit, sicut : Et jam prima
nOVO Sparge bat lumine terras, Titho m Croceum linquens aurora cubile. Vul enim dicere . jam luceScebat, allidleS Ortus erat. Foeditatem circuitu de-Vitat , Sicut ; placidumque petiVit Conjungis infusus gremio per membra
Soporem : Hoc enim circuitu evitat obscoenitatem , & decenter Ostendit concubitum. II Hyperbaton est tranSCenSio, Cum Verbum , aut sententia ordine Commutatur. Hujus specieS quinque .unt , Anastrophe , Hysteron Protem xon , parentheSiS, tmesis , Synchesis.13 Ηysteron proteron, Sententia ordine commutata : Ut, POStquam
altos tetigit fluctus , & ad sequora Venit. Ante enim ad aequora Venit, & sic tetigit fluctuS. 1 Parenthesis, ubi '' interponi-mUS Sententiam , qua eX medio re mota , integer Sermo perdurat : Ut,
Eneas neque enim patrius conSiStere mentem paSSus amor rapidum adna es praemittit Achatem. Est enim ordo Eneas rapidum praemittit Achatem , nam illud in medio parenthesis
Ut, multo nebulae circum Dea fudit amictu, pro circumfudit. 16 Synchesis est , ubi eX omni
parte confuSa Sunt Verba: ut illud, Juvenes , fortissima frustra pectora, si vobis audentem eXtrema cupido eSt certa Sequi, quae Sit rebus fortuna Videtis. EXceSSere omnes , adytis arisque
relictis , Dii quibus imperium hoc
Steterat, SuccurritiS urbi incensae3 moriamur , & in media arma ruamUS.
Ordo talis est, juVenes fortiSSima pectora frustra Succurritis urbi incensae, quia eXcessere Dii, quibus hoc imperium steterat. Unde si vobis cupido
certa est me Sequi audentem eXtrema, ruamus in media arma, & moriamur.
17 Hyperbole est excelsitas fidem eXcedenS Ultra quam credendum est: ut , Sydera Verberat Unda , &, terram inter fluctilS aperit. Hoc enim modo ultra fidem aliquid augetUr, nec tamen a tramite Significandae verb
H Interponimus sententiam. Donatus. Interposita formatio diversae sententiae. ιὶ ordo talis , &c. Serυii ad eum Virgilii locum. . φὶ Ut voluntas loq. non fall. Ouintil. lib. S. Monere satis est, mentiri hyperbolen , nequε ita : ut mendatio sal lere velit.
73쪽
ii in aliquid diciti si re umbra ,.
licit ir, Sc aliud intelligendum . i. h. 4''ςg0ria est, cum aliud gerim
74쪽
et 'δ' Sarcasmos est hostilis irrisio , cum amaritudine: ut referes ergo
haec , & nuntius ibis pelidae genitori , illi mea tristia facta , degeneremque Neoptolemum narrare memento.
Huic contrarius est AstySmUS , id eSt, Urbanitas sine iracundia : ut illud , qui BaVium non odit, amet tua carmina
Maevi, atque idem jungat Vulpes, &mulgeat hircos, id est, qui BaVium non odit, pro poena ei contingat: Ut diligat Alaevium. Fuerunt autem Μ32 ius , & Bavius Poetae pessimi, &inimici Virgilii. Qui hos ergo diligit, sectat quae contra naturam Sunt , id ς t, jungat vulpes , & mulgeat hir-
2 5 Homoeosis est, quae Latine interpretatur Similitudo : per quam minUS notae rei per similitudinem ejus quae magis nota eSt panditur demonStratio. Hujus SpecieS Sunt treS , icon, Parabola, paradigma , id est, imago, comparatio, eXemplum. 6 con est imago cum figuram rei ex simili genere conamur eX Primere : ut, omnia Mercurio Similis , Vocemque, coloremque , & Crines faVos , & membra decora juVentae. Congrua enim est similitudo de Spe-Lie , Cuju8 persona inducitur. 27 Parabola est comparatio eX dissimilibus rebus : ut, qualis in arViSinasti ferar Libyae viso leo cominUS hoste subsedit ubi leoni Caesarem LomparaVit, non ex Suo , Sed eX alie-Π0 genere similitudinem faciens. 2 8 Paradigma est exemplum diC-ti , Vel facti alicujus, aut ex simili, aut ex dissimili genere , ConVeniens ei, quam proponimus rei; ita, Ri tam for
titer periit, apud Hipponem Scipio,
quam uticae Cato. Similitudo autem tribus modis fit, a pari, a majore, a minore. A pari: ac veluti magno in populo cum Saepe cohorta est seditio. A majore, ad minus: qua liter eXpres sum Ventis per nubila fulmen , a minore , ad majuS : Si potuit manes arceS-Sere conjugis Orpheus , Threicia fretus cithara fidibuSque canoris, quasi dicat, re parva, & brevi, id est, si ille cithara fretuS, ego Pietate.
1 IDRosa est producta oratio, &X a lege metri soluta. Prosum enim antiqui productum dicebant , & rectum. Unde ait Varro, apud Plautum prosis lectis significare
rectis: Unde etiam qu e non est perste-Xa numero , Sed recta, proSa oratio
dicitur, in rectum producendo. Alii prosam ajunt dictam ab eo, quod sit profusa , Vel ab eo quod spatiosiusprorruat, & eXcurrat, nullo sibi termino praesinito. Praeterea tam apud Graecos , quam apud Latinos longe antiquiorem curam fui SSe carminum, quam prosae. Omnia enim prius Ve sibus condebantur , proSae autem Studium sero viguit. Primus apud Graecos 'in PherecydeS Syrius soluta oratione scripSit , apud Romanos autem Appius Caecus adVersu S Pyrrhum Solutam orationem primus eXercuit. Jana
75쪽
a Suis pedibus. A numero vero h DCAPUT XXXIX. mςxyum , pentametrum , trimetrum.
Pedum Vocamus : hos Graeci μ' quia i T. - . . . SqmjR04 feriunt , trimetros dicunt. - , 'ula certIS pe' Hexametros autem Latinos primum
SVRm purgantes discerpunt e ' in hζ es appellantur viri
76쪽
ETYMOL. LIB. I. 37tur , constatque duobus pedibus , dac- rum pendet: ut sub judice μ' res relictylo, & spondeo : ac Saepe pene , Vel ex hoc, vel ex illo , nisi quod tempe
rantius sit utriusque miXtura, quam Si instruatur a singulis. Omnibus quoque metris prius est. Hoc primum Moyses in cantico Deuteronomii, longe ante Pherecydem , & Hom Tum cecinisse probat. Unde, & apparet antiquius fuisse apud HebraeoS Studium carminum , quam apud Genti
Poribus adsequatus heXametro VerSUdactylo, spondeoque decurrit. Hoc apud Graecos si in Hecataeus Milesius fertur primus composuisse: Vel ut alii putant Pherecydes SyriuS , quod metrum ante Homerum Pythium dicrum eSt : pOSt Homerum heroicum nominatum. Pythium autem Vocatum Volunt, eo quod hoc genere metri oracula Apollinis sint edita. Nam cum in Parnasso monte Pythonem Serpentem in vindictam matris sagittiS insequeretur , accolae Delphici hoc illum metro hortati sunt : ut ait Te
quod modulatio ejusdem carminiS COI Veniat miseris. TerentianuS hos elegos dixere : solet quod clausula talis triSti-bUS : ut tradunt, aptior eSSe modiS. Hoc autem ViX omnino con Stat a QUO
it inventum , nisi quia apud nos En-DiUS eo prior.usus est. Nam apud Gnecos sic adhuc lis Grammatico ta sit. Nam quidam eorum Colophonium quemdam, quidam Archi lochium auctorem, atque inVentorem
volunt.1 o Bucolicum , id est, pastorale carmen plerique Syracusis primum
compOSitum a paStoribuS opinantur, nonnulli Lacedaemone. Namque in transeunte in Graeciam Xerxe rege PerSarum , cum Spartanae VirgineS, sub hostili metu , neque egredi Urbem auderent, neque Pompam Chorumque agrestem Dianae de more eXercerent turba PaStoriam , ne religio praeteriret, eundem inconditis cantibus celebrarunt. Apellatur autem Bucolicum a bubus de majore parte, quamvis opilionum Caprariorumque sermones in iis, & cantica inSerantur.
II Hymnos primum David Propheta in laudem Dei compoSuisse , a C
cecinisse manifestum est. Deinde apud
Gentiles δ' prima Mnemia, Timothoe fecit in Apollinem , ex Musas , quae fuit temporibus Ennii longe post David. Hymni autem ex Graeco in Latinum laudes interpretantur. 12 Epithalamia sunt carmina nil bentium , 'quae decantantur a Scholasticis in honorem sponSi, & SponSae. Haec primum Salomon edidit in laudem Ecclesiae , & Christi. Ex quo Gentiles sibi Epithalamium vendica
lii Longe ante Pherecydem. Duo fuere Phereuda. Atheniensi antiquiorem fuit e SIrium I de quo cap. 37.ὶ vult Strabo. ontra Surdas , nisi mendum in hoc haret. χὶ Siquidem Iob. Hieron. in Praefat. ad Job.
Ait RcS rclicta sit. Ita r. C. Rom. relegata, set religata nostrἱ : nos duas voces, res rei ita, alienas putamus. Horatius ' ijs tamen exiguos elegos emiserit audior; Grammatici certant, & adhuc sub judice lis est. r anseunte in Graeciam Xerxe. e Sem. ad Eclog. I. Chorumque agrest in Dianae. f. Agresti , υel: ut est in Rom. Agresta. Diana Agrestis meminit pausan. lib. I. I in Prima Mncmia Timoth. Ita plerique CC. ni. Memmia, Emmia , aut inemia, ct om thoe. Q 3 4e re a litis N rendum. Nam Timothoes υestigium nullum. Mnemia vero an pars nominis sit , an μνου Aria, id est, monumenta relique
, quoque in medio rei nquimus. Quae cantatur a Scholasticis. Aug. in Ps. . Solent dici a Scholasticis carmina quaedam uxorem deducentibus, quae νψςδntur epithalamia, quidquid ibi cantatur, in honorem cantatur sponsi , & sponsa . Q ρή utem ad Scholastici no. ' ' Vivet. Hierondim. in Catalog. de Sarapione. Sarapion qui ob elegantiam ingcati non cu bcholastici meruit.
77쪽
tilibus in scenis celebrabatur pΟStea tantum in nuptiis hesit. Vocatur autem epithalamium: eo quod in thala
mentUm VocamuS , primus Jeremias Versu compoSuit Super Urbem Jerusalem quando SubVerSa eSt, & ΡΟpu- his Israel captivus ductus est. Post nunc apud Graecos Simonides poeta Lyricus. Adhibebantur autem funeribus , atque lamentis : similiter:&
ne Stipra tumulum. Est enim intitulus mortuorum , qui in dormitione eorum fit, qui jam defuncti sunt. Scribuntur enim ibi vita, mores, & aetaS
15 Poesis dicitur Graeco nomine opus multorum librorum e poema unius. Idylion paucorum Versuum : distichon duorum : monoStichon uniUS.
cul negotiis, deinde sequitur praecisus. Ut prisca gens mortalium. Sic , &deincepS alterni, quibus aliqua par deest: & ipsi praecedentibus Simile ,
sed minoreS. 18 Centones apud Gramma tiCOS Vocaris Solent, qui de carminibus
Homeri, vel Virgilii ad propria opergmore Centonario , ex multis hincind compoSitis in unum sarciunt COUUS, ad facultatem cujusque materiae. Dc
nique proba uxor Adelphi cent0 nem ex Virgilio de Fabrica mundi, Evangeliis plenissime expressit, in
teria Compotita secundum versus, VerSibUS Secundum materiam concin
natis. Sic quoque , & quidam pom
Pontus eX eodem poeta inter caetergstili sui otia Tityrum in Christi hos se lem Composuit similiter & qaeneide.
. - Ett,id ma est titulus, quod in Latinum Superscriptio interpreta tur , ' enim Super littera, vel Scriptio dicitur H Vζrunt: quia non sur
PO ὶnter Se sermocinasse finguntur
78쪽
quae animam non habent: ut urbeS, arboreS , monteS , petrae , flumina. Lybisticae autem dum hominum cum bestiis, aut bestiarum cum hominibus fingitur vocis esse commercium. 2 Fabulas poetae quasdam de lectandi causa finxerunt: quasdam ad natUram rerum , nonnullaS ad mores hominum interpretati sunt. Delectandi causa fictae : ut eae , quaS Vulgo dimcunt Vel quales Plautus, &.Terentius composuerunt. Ad naturam re rum fabulas fingunt: ut Vulcanus Claudus, quia per naturam n Umquam Tectus est ignis: ut illa triformiS bestia, prima leo , postrema draco , media psa chimera , ideSt, caprea, aetateS hominum per eam volentes distingue- Te , quartam ferox , & horrens prima adolescentia : ut leo , dimidium vitae tempus lucidisSimum : ut caprea , eo quod acutissime videat: tum fit Senectus casibus inflexis draco. Sic , &Hippocentauri fabulam esse confictam , id est , hominem equo miXtum ad exprimendam humanae vitae Veloci tatem , quia equum constat eSSe Velo ClSSimum. Ad mores: ut apud Horatium mus loquitur muri , mustella Vulpeculae: ut per narrationem fictim
ad id quod agitur verax significatio referatur. Unde , & Esopi tales fabulae Sunt ad morum finem relatae, Vel
.icut in libro Judicum ligna sibi regem requirunt , & loquuntur adoleam , & ad ficum , & ad Vitem , &ad rubum. Quod totum utique ad mores fingitur : ut ad rem , quae intenditur, ficta quidem narratione, Sed Vera ei significatione veniatur. Sic , &Demosthenes orator fabula usus est adversus Philippum , qui cum ab Atheniensibus postularet : ut sibi decem oratoreS darentur , & diScederet, finxit ille fabulam , qua dissuaderet dicens : lupos aliquando paStoribus, quorum diligentiam decipere voluis
Sent , SuaSiSSe : ut in amicitiam conVenirent , ea tamen conditione, Si canes
in quibus erat causa jurgiorum, jure
illis traderentur: annui SSe paStores, &in spem securitatiS dediSSe canes, quOS OVium suarum VigilantisSimos cuStOdes habebant. Tunc lupi , adempta omni formidine , Omne quod in gregibus illis erat, non pro Satietate tanthim, verumetiam prolidiVine laceraverunt.
Philippum quoque Principes populi
poStulare , quo faciliUS poSSet opprimere spoliatam cuStodibus urbem.
1 T FIstoria est narratio rei gestae,
I I per quam ea quae in praeterito facta sunt , dignoscuntur. Dicta
autem Graece historia , f-τοῖ ,- ρειν, idest, a Videre , Vel cognΟScere. Apud Veteres enim nemo conscribe
bat historiam, nisi is qui interfuisset, &ea quae conscribenda eSSent , Vidisset. Μelius enim oculis quae fiunt deprehendimUS , quam quae auditione colligimus. Quae enim Videntur, Sine mendacio proferuntur. M' Haec disciplina ad Grammaticam pertinet: quia quidquid dignum memoria est , litteris
mandatur. HiStoriae autem ideo monumenta dicuntur, quod memoriam D a tri
lii Vulcan. claud. e Serv. AEn. 8. λὶ Primaleo, postr. drac. Lucretii versus , lib. s. - C Sibus innexis. Cui Lonrobardico, eha actere, norint , vel crur bus , vel cursibur admittant , propter similitudinem, a r, , s, cum proertim casibus sit in libro Salamant. in Romano vero a casibus subjacens inflexi . Sic , & Demosth. In Olynthiacis. I XLI. Historia ἄπο rose L -ο ῖν , e Serv. AEn. I. . . . H ης di Sciplina ad Grammatteam pertinet. Aug. lib. 1. de ordin. cap. 12. Quia Grammatica ipso nomine profiteri y ly xςx S clamat, unde etiam Latine litteratura dieitur, factum est: ut quidquid dignum mςmori λ litteris mandaretur, Weam necessarib pertincrct.
79쪽
tribuunt rerum gestarum. SerieS autem dicta per translationem a Sertis Ium invicem comprehenSorum.
L A nos Moyses de initio mundi conscripsit. Apud Gentiles vero primus Dares Phrygius de Graecis, &Trojanis historiam edidit, quam in se
Iiis palmarum ab eo conScriptam eSSeferunt. ' Post Daretem autem in Grae-
cia Herodotus primus historicus habitus eSt. POSt quem Pherecydes claruitiis temporibus quibus Esdras legem scripSit.
CAPUT XLIII De utilitate Historiae.
1 T TIstoriae gentium non im L I pediunt legentes in iis quae
utilia digerunt. Μulti enim sapientes praeterita hominum geSta ad institu tionem praeSentium historiis indide
runt. Si quidem , & per historiam
summa retro temporum, annorumque Supputatio comprehenditur : & per ConSulum regumque SucceSSum multa necessaria perScrutantur
1 Enus in Historiae tripleX eSE I Ephemeris namque appet latur unius diei gestio. Hoc apud nos Diarium vocatur 'in Nam quod Latini Diarium, Graeci Ephemerida dicunt. 2 Kalendaria appellantur , quaa
in menseS singulos digeruntur.3 Annales, Sunt res Singulorum annorUm. Quaecumque enim digna memoriae domi, militiaeque, mari, ac terra per annos in commentariis acta sunt ab anniversariiS gestis Anna
Historia autem multorum annorum , Vel temporum eSt: cujus diligentia annui commentarii in libris delati sunt. Inter Historiam autem,& Annales hoc interest: quod histo
ria eSt eorum temporum quae vidimus. AnnaleS Vero sunt eorum an norum , qUOS aetaS nostra non nOVit.
Unde Sallustius in ex historia : LiVius, Eusebius , & Hieronymus eX annali buS , hiStoria constant. ' η Inter Historiam , & argumentum , & fabulam
quae Delae sunt. Argumenta Sunt, quae etsi facta non sunt, fieri tamen pOS' Sunt. Fabulae Vero Sunt, quae nec fac ta sunt, nec fieri poSSunt, quia con
80쪽
ETYMO LOGIA RUMLIBER SECUNDUS,
di scientia in civilibus quaeStionibus eloquentiae copia ad perSUa dendum justa, & bona. φὶ Dicta autem Rhetorica Graeca appellatione: ο τοῖ -τορίζειν , id eSt, a copia locutioniS ρη τις enim apud Graecos locutio dicitur ἐλ ωρ orator. Conjuncta est autem Grammaticae arti Rhetorica . In Grammatica enim scientiam recte loquendi discimus. In Rhetorica Vero
Percipimus qualiter ea, quae didicimus,
CAPUT II. De Inoentoribus Rhetoricae
Artis. rie: ut eam lectori admirari in promptu Sit, comprehendere impossibile. V
Nam membrani S retentis, quasi ad haerescit memoriae Series dictionis, ac mox repoSitiS recordatio omnis elabitur. Hujus disciplinae perfecta coῖ-nitio oratorem facit.
CAPUT III. De Nomine Oratoris, s par
1 Rator est igitur vir bonus di cendi peritus. Vir bonus Consistit natura moribus, artibus. Dicendi peritus consistit artificiosa eloquentia, quae constat partibus quinque : Inventione, dispOSitione, elocutione , memoria, pronunciatione, &fine officii, quod est aliquid persuadere. Ipsa autem peritia dicendi in tribu rebus conSiStit natura . doctrina, i I JEc autem disciplina a Grae- usu. Natura, ingenio: doctrina, scien X cis inventa est a i in Gorgia, tia : USUS aSsiduitate. Haec sunt enim Aristotele, Hermagora & translatari Latinum a Tullio, Videlicet , & Quintiliano, sed ita copiOSe, ita Va
quae non solum in Oratore, Sed in uno
quoque homine Ain artifice spe etintur: ut aliquid efficiat.
-ἡ j 'ς Qxin caesi bene dicendi se icntia. Hae tantum υer5a hujus loci propria esse duco. Ouε prater ea loquntur in pleristiti, 'ρ' -- in ci Vilibus quaestionibus necessaria ad persuadendum justa, & bona , eloquentiae copia in rerum, pessona ι 'ς 0ςgoti O. Ncque eadem sunt in omnibus, ct priora quidem importata huc sunt, e captie 1. lib. I. postrema vero. p x Onarumque ncgotio. A Gotth. omnibus cc. absunt, abscripsimus ergo tantum, qua in melioribus libris leguntur. . - R ut in et o piis seis ιν. Ita I V. CC. neque id abnuit interpretatio./ δp- II. A Gorgia, Aristot. Hermag. Quoniam hi praecipue artem hanc excoluerunt , quamvis alii prima funda Via jecerint: ut Empedocles , Tisias , , Cor η- ,. ' . Vntulano. Et Titiano addunt quido libri, non tamen melioris note. Recteque irrepsisse pus bat Chacon ex ultimie . , ae'i'tiliani librarior. υitio repetilis. De Titiano Hieronym. in Chronic. Titianus vir clo lucias praesecturain prae 'p' Gallias administrat. Ei Seri AEneid. 1 o. Titianus, Calvus, qui themata de Virgilio clicuerunt , & dolor- ydrunt ad dicendi usum. a id ζ' η MVmbranis, retentisque adli. Respexisse midetur ad Ciceronis verba Titsc. i. Scd nζ.cio quomodo dum lego hi j ' ς' m postii librum , assensio omnis diabitur. -p- ΠI. Artifice spectantur. AI. e eciantur, f. expetun μ'