장음표시 사용
121쪽
ne; quis enim tantam vim sustinere possit quidquid autem a me contradictum est, in iis potius quae dubia erant & obscura, sententiae tuae penitus cognoscendae , quam reseulendi tui causa proposuisse me rectἡ coni cisti. Omnia autem ratione ita communisse visus es, ut nullus jam argutiis aditus pateat. Fronte itaque occultavi sententiam , re ipsa plane assensus sum. Cas. Mirabar, si illa tenis artibus eruditum fallerent. FR. Nunc Vero pergamus ad alia, & postremam sermonis a te instituti partem, qua inter varios Ιnterpretes dijudicaturum te dixeras, absolv
mus; nisi quid aliud sortasse Thumo placet. VIII. Dis THv. Nihil mihi quidem, nam & haec pub
φαλ ω- bitriumque meum non postulat, & a te, Ca--- faubone, istam disputationem perfici volo; sed singulae videntur ejus colligendae partes, quae membratim a te sparsae sunt, &in unum veluti componendae corpus , priusquam adulteriora progrediamur. CAs. Quanquam
id a me neutiquam scitati estis, optimi Viri, quibus praeceptis interpretem contineri velinlem, sed id quaesivistis tantiim, quod genus interpretationis rectissimum sentirem, video tamen, quam postulata fuerant, plura me praestitisse; nunc vero quae sponte largitus sum, quasi jure vestro reposcitis; non obsistam tamen vestris studiis, praesertim in opti
122쪽
ma re & utili, & dissipatas disputationis hujusce partes vobiscum recognoscam, & sub unum veluti aspectum collocabo. Omnino tria sunt, quae ad veram interpretationis laudem necessario requiruntur ; religio in exponendis sententiis; fides in referendis verbis; summa in exhibendo colore sollicitudo. Sine iri, tribus, inanes quippe sint interpretum c natus , & vana industria. Sententiae igitur ita exponendae sunt, ut verbis includantur iiDdem; verba ita consectanda sunt, ut ex iis ectorescant sententiae; ita congruere debent sententiae, & veita, ut ex utrisque serma, sapor, & character exurgat. Omnis in iis rebus vis est interpretis exprimenda. Quisquis ita sententus dat operam , ut verba negligat; Velita studet verbis, ut sententias labefactet; vesita demum sententias & verba persequituro ut saporem pessundet, is boni interpretis laudem ac decus amittit. Tria ad haec alia sunt, quae ab interprete non exigam quidem, expectem certὸ & exoptem: ut summa insit in interpretatione perspicuitas; ut elegans it & concinna ; ut opus --φυες , non alieni inte
pretatio credi possit. Haec modo patiatur
debita auctori fides; qui si vel obscurus fuerit
vel inconditus, talis in interpretatione appareat. Sed ita tamen ut opacitas illa & impuriatas, totae auctoris sint; quaecumque Vero
erant interpretis, quoad ejus fieri poterit,clara G Σ omnia
123쪽
Omnia sint & amoena. Tribus h1sce prioribus addideris postrema haecce tria, omnibus ni
mirum absolutam numeris interpretationem procuraveris. Ita sit ut omnis interpretis vi
tus sex ε rebus existat, sed ex his tribus praecipue , religione in sententiis, fide in verus, sollicitudine in colore a tum ex illis deinde etiam tribus,' eximia perspicuitate; venusta
Hieron. & eo quod Hieronymus, vernaculum, nos,s. . ' αδ φέες , appellamus. Quae si quis universa fuerit complexus , punctum is ossine tulerit. Verum cum varius sit genius linguarum ac multiplex, & maximae incidant saeps numero dissensiones; harum partem aliquam laudum abs se amittere nonnumquam cogitur interpres, quamlibet diligens ac studiosus; &praeclare secum agi persaepe putat, cum α- tortis a se levioribus, praestantiores potuit, ac praecipuas obtinere. Quemadmodum enim onustam mercibus navim si medio in mari coorta deprehendit tempestas, ipsoque jam depressam onere fluctus ingruens obruit; vilium quarundam primo, mox etiam, si ita res tulerit, pretiosissimarum mercium nauta jacturam facit, eaque sibilanitim servat, quae sunt ad vitam tolerandam necessaria r ita in medio lucubrationis suae cursu dissicultatibus impeditus interpres, si institutum iter tenere non poterit, praeceptionum nostrarum, quasi
impositi sibi a nobis oneris, partem abjiciet;
124쪽
1NTERPRETANDI. Ioreasque tuebitur solu m, sine quibus interpretatio stare non potest. Au φυὲ, itaque illud primo deponet, si id interpretationis angustiae postulabunt; nec graviter fieret, si hoc quod molitur opus, non nativum, . sed aliunde derivatum, ut est, ita esse videbitur. Proxima erit elegantiae jactura; quo uno non sermonis solum munditiam & castitatem, sed numeros etiam, qui Graece ροχυι appellantur; hoc est, pigmenta e flostulos;
aptam verborum coagmentationem; omne
denique delectationis aucupium comprehendo. Tum insignem deinde illam, &summam perspicuitatem abjiciet interpres e quod non ita a vobis accipiendum est, quasi tenebris orationem opacari velim; sed mediocri luce contentus, quae involuta erunt & obscura, sagacitati lectoris evolvenda relinquet. Tria reliqua retinebit mordicus , nec ab iis umquam divelletur : quod si ea sorte vis aliqua major excusserit, quasi ereptam sibi possessionem continuo recuperabit: colori ipsi verba, verbis sententias anteponet; in quibus esserendis praecipuus interpretis labor consistit. Forma eiungi non poterit; iam simillima inducatur : verba refundi eadem non po- terunt, asciscantur proxima quaeque, numerus idem, vel non multo cera dispar numero respondeat: sententiae vero ipsae , integrae, omnique ex parte persectae & similes transfe-
125쪽
rantur; nec sibi vel minimum quicquam in iis convertendis interpres licere putet. Quod si in reliquis nonnulla, adductus necessitate, praetermittat; praestet fidem suam & verecundiam, vitanda licentia, di interpretationis immoderatione ; idque det operam ut Vi, non sponte hanc a se usurpatam facultatem nemo sit quin agnoscat. Hinc igitur satis manifesto
id cogitur, illud potissimum fugiendum este
interpretati is vitium, ne levioribus graviora; & vel σύ --φυῶ , vel concinnitati, vel perspicuitati, sententiarum, Verborum, c
lotisve fides decedat. Hinc illud quoque
extat, quantum eos fugiat ratio, qui in eo praecipuam interpretationis versari laudem ambitrantur , cum expolitione quadam distincta est. & artificiosa verborum conclusione apta; qui numeris interpretem servire volunt, &limatum dicendi genus consectari: perversa& levis opinio, ac longa animi provisione fugienda , quaeque supra a me explosa orati nem meam non desiderat. Hanc fanὸ qui tuentur, videant ne inscitiae latebram quaerant; facilius quippe est plenam dicendi &unctiorem fervare consuetudinem , quam in auctoris obsequium orationis suae cursum temperare; suo , quam alienostomacho scribere r aded ut quum Xenophontis oecon micum Tullius ipse convertit, sepe aureum il-Μ.f.,. lud, ait Hieronymus, sumen eloquentia m-bros
126쪽
bris, ει turbulentis obicibus retardetur, ut qui in interpretata nesciant, a Cicerone dicta non dant. Di iis est enim alienas lineas insequen- . rem non alicubi excedere; arduum, ut quae in aliena lingua bene d Luseunt, eundem decorem in translatione conservent. Plane huc facit Tul- cisci
lii ejusdem praescriptio oratoribus quidem
tradita, at sanctius etiam interpretibus observanda ; Verba, inquit , verbis coagmentare negligat, habet enim ille hiatus, concursu v cais m, molle quiddam, quod iniucat non in-Pratam negligentiam,de re hominis magss,quam
de verbis laborantis; de fide nempe Auctori praestanda magis, quam de sua dicendi facultate periclitanda. Tum deinde, Removebitu
omnis snsignis ornatus , quas margaritarum: inec calamistri quidem adhibebuntur. Fucati vero medicamenta candoris, ta ruboris omnia repellentur; elegantia modsi , ta munditia r manebit. Sermo purus erit, ta Latinus; dilucide , planeque dicetur. Nec enim barbarum aliquem, obsoletum, & horridum; neque Vero fucatum, unguentatum, & cincinnatum ; sed mundum, verecundum, castum,&simplicem; hispidum tamen, sentum,&squallidum potius, quam infidum interpretem postulamus; quique hanc Verborum redundantiam & luxuriem coerceat, neque a res nostras oppleat vaniloquentia sua. Μmi
nisse siquidem debet interpres se determinatis G 4 cir
127쪽
circumclusum finibus ,- extra quos evagari non liceat: se alteri mancipatum, arbitrio suo morigerari non posse , sed totum ex alieno nutu pendere. Neque vero morosi usque
adeo sumus & dissiciles, ut sit summa illa in transferendis verbis & charactere religio sine ingenti aliqua orationis obscuritate & barbarie
retineri non possit, veniam aliquam non concedamus; ea modo interpres intemperanter
non abutatur, & nihil perspicuitas sermonis, vel castitas de veritate decerpat. Haec aUtem omnia iudicio moderanda sunt, neque certiSposiunt singula legibus circumscribi. Videtis, clarissimi viri, quam non in medio omnibus
recte interpretandi palma possita sit, sed pem
recondita , & a semidoctorum hominum conatu longe remota: quam quisquis persequitur , longo usu exploratum habere debet, Ouid valeant humeri ferre, quid recusent. Ars quippe haec plana omnia, & aperta fronte promittit; contortas vero res ac dissiciles occultat in recessu, prolixe ab Hieronymo in E usebiana praefatione commemoratas; quae
quantum artis ac studii desidcrent, pluribus exponerem, si hoc esset praecipiendi tempus; sed neque id vos quaeritis, & judiccm esse me, non doctorem vobis jam supra dixi. TH v. Imo vero, quando haec attigisti, ne quid desit disputationi huic, Iocum istum, nisi molestum est, carptim, ut volcs, leviterque perstrin.
128쪽
stringes; cum id quoque Videas a Frontone
expectari. CAs. Succurram itaque expecta- IX. Arationi vestrae, quanquam ista minus apta sunt. Uyς huic sermoni. Quicunque ergo interpreti S pe- paucis
tessit laudem, doctrina puerili diligenter institutus, stilum longa exercitatione procudat,& implicatas animi notiones assiduo scribendi usu plane ac dilucidὸ evolvere insuescat: tum
linguae, quam suscipit interpretandam, a curatam animo notitiam hauriat ; nec sententias solum leviter percepisse contentus, ad
alia pergere; sed singulas etiam singulorum
Verborum proprietates enucleate consectari debet, & ad vivum resecare. Auctori prae- terea ad quem convertendum accingitur, familiariter sese adjungat; longaque & frequenti tractatione, ipsius ingenium, sermonem, ac doctrinam periclitetur. Rerum omnium comparet peritiam, non earum modo, quae abfip si us auctore ex instituto descriptae sunt &pertractatae, sed reliquarum etiam, quarum doctrina instructus Auctor ad scribendum accessit : ut si quis in interpretando Platone operam suam collocare velit, non in Philosophicis modo, sed in Geometricis etiam Omnino sit erudiendus : quas enim ex disci- plinis h1sce exoticis voces, locutioneS, argu menta, comparationes, ali ve id genus d rivavit , harum significationem animo num quam consequetur interpres, nisi in iisdem .
129쪽
doctrinis studiose fuerit, multumque subinactus. Ad haec ingenio suo moderari posidit, seseque ad alterius arbitrium ita componat , auctorisque formam ita induat, ut totus ipse sub aliena specie delitescat; & quocunque oculos lector vel perspicacissimus intenderit, auctorem cernat; ipse interpres nusquam appareat. Sic itaque paratus animum ad interpretandi studium fidenter appellat : tum singulas auctoris sui partes, ac
. periodos antequam membratim eXponat, i cum omnem repetita lectione pertentet &perspiciat; & postquam eum attenta c gitatione sepserit , verba idonea seligat, ι λωα ἰσάρρο- , Vel iis quam proxima : ea deinceps in quadrum & ordinem, pro linguae facultate , similem compingat. Et magnos demum in eo curriculo postquam labores exceperit ; nullum inde , vel exiguum certe gloriae fructum ad se speret esse perventurum. Quicunque enim ad eam aristem rectis studiis contendit, non in vulgi favore & laudibus, sed in opti & utiliter collocatae operae & facultatis conscientia , quemadmodum virtutis in seipsa, praemium positum esse intelligat. Inde fit ut recth interpretandi ars ad tam paucos reciderit: ea est Iudiciorum perversitas. Sic enim vulgo pe
suasum est, non ingenii viribns, sed ignobili& improbo labore fidam , quam requiri
130쪽
mus , & pressam interpretationem admunistrari: cujus opinioni levitas iam satis est ex supra dictis confutata. Magnus Vero a esset ille Iocus, & Grammaticae forent interpreti praeceptiones tradendae , sed ad id quod agitur , illud satis; &jam saepe non qua arte persecta concinnetur interpretatio docere me , sed quodnam sit optimum interpretandi genus judicare testatus sum. Quibus rebus expositis; quae maxime ad intem .pretationis absolutionem pertineant , satis docuisse videor : ego vero, quicunque sum in eo studio quando vobis aliquis esse videor ) non parum tamen ab exquisita illa persectione distare me sentio ; nam & me res persaepe vincit ardua ac dissicilis ; & im
se etiam , ut dixi, aliquantum aetatis hujus errori adhaeresco : qui certe nobis esset , te praesertim duce , Fronto , contemnendus r ne me verb tibi assentari putes , cur ita sentiam praetermitto. Restat ut ad propositam normam varias doctorum hominum Interpretationes perpenda. mus et quae nobis extrema pars in dividendo fuit. Sed quoniam advesperascit , si ita vobis commodum est , reliqua in crastinum differemus. Meum interim De
optima interpretandi ratione judicium ita vobis probari velim , ut quidquid hujus Ost, non aliorum redarguendi studio pr pom