장음표시 사용
141쪽
S quod esse putas es 'incis, cum non sit Θ contra, moraliter abier ram θι serii. Etenim si esse vel non eci dicis quod csse vel et eram di- non esse putas, ctiam si in casu priori non sit, in posteriori sit: cat, qui quod Vprba tua cum cogitationibus tuis conveniunt, hoc est, quod fas ais est significant, illud est. Enimvero si verba tua cum cogitatio- dicit. nibus tuis conveniunt, moraliter Verum loqueris I. aso. . Ergo moraliter verum loqueris, si quod esse putas esse dicis,
' cum non sit & contra. E. gr. Si quis ex te quaerit, num Maevius sit domi, &, dum putas eum esse domi, cum non sit, responde quod sit: moraliter verum dicis. Ex adverso ii putas eum non esse domi. cum sit, quaesitus respondens, quod non sit, morali er verum dicis. Ast in utroque casu logice salsum est, quod dicis. Pa. tet adeo quomodo dicendo falsum loquamur verum. s. 132.
Astas M. Falsitas muralis est disconvenientia verborum cum cogi rationibus nbstris. Falsum adco loquitur, qui aliter cogitat, quam
tui dis icit, veluti si dicat hoc esse falsum, quod pro vero habet, vel si judicet esse verum, quod pro falsis a se haberi ait, s velit, quod se nolle, vel nolit, quod se velle affirmat.
Opponitur falsitas moralis falsitati logicae, quae est dicon-x venientia verborum cum rebus g. sos. Log.) Nimirum Ver . ' tas & falsitas moralis atque logica non idem habent objectum:' . moralis versatur circa cogitationes, seu actus internos animae, quorum tibi conscius es f. a 3. mes. μιτια , logica autem circa res, quas cognoscimus. Si de veritate vel falsitate ni rati sermo fuerit, id tantummodo quaeriter utrum ea cogites, nec ne, quae verba tua significant, V. gr. si ex loquaeritur, num Titius sit domi,& tu respondes: Titilis est domi, num tu putes
. eum esse domi. M si de veritate vel falsitate logica qua sto M, tum quinitur, num sit, quod esse assirmatur. Vae non si
142쪽
De obligatione circa serarionem.
uod esse negatur, veluti cum tu dicis: Titius est domi, num revera fit domi, an non sit. Disserentiam veritatis moralis averitate logica & falsitatis moralis a falsitate logica probe perspicere plurimum refert: multa enim hinc pendent in moralibus, quae alias non satis intelliguntur, quemadmodum suo loco constabit. . Is 3.
Si quod esse putas non esse disis, cum non sit,'contra, morati-ur falsum loqueris. Etenim si quod esse putas non esse cogitationes tuar ac verba tua inter se non conveniunt, licet . . non sit, quod non esse dicis. Similiter si quod non esse putas, esse dicis, cogitationcs idae cum verbis tuis minime con- veniunt, quamvis sit, quod esse dicis. Quoniam itaque moraliter falnum loqueris, quando cogitationeS tuae ac verba tua intri se non coiivolii tuas isa. ; fasiun moraliter loqueris, ' '. si quod clIc plicas non eisse dicis, ctiamsi non sit, vel quod non esse putas este dicis, quamvis reUCra sit. . ' .
E. gr. Quaero ex te, num Titius sit domi, tu putas eum nota esse domi, respondes, quod si domi, etiam si hic domi si moraliter falsum loqueris, neque enim verba tua significant quod cogitas. Similiter si tu putas Tinum esse domi, qui non est, & respondes, quod non si domi, moraliter denuo falsum loqueris, cum aliud loquaris, aliud cogit , adeoque veris ba tua non comeniant cum cogitationibus tuis. In utroque easu logice tamen Verum est, quod dicis. Atque adeo patet. - quomodo dicendo Verum moraliter falsum loqui possimus-
Veriloquium est sermo moraliter verum Moraliter verum est, si Verba, quae profers, animi tui sensa Verisis exprimunt Iso: . Hinc veriloquium est, s dicas te hoe facere velle, quando tibi est animus hoc faciendi; si dieas, Titium primum strinxisse gladium, ubi hoc ab ipso factum
143쪽
. Is s. svmnis Quoniam veriloquium cst sermo moraliter verus veritatem a sq.), moraliter vero verum csse potest, quod logice falitim est . is id, verio3ium non senonis Deritatem logicam, nec per sum veritas Ogua prabatur. Nimirum moraliter verum loqui potest, qui dicit falsum I.
Quamvis adeo certus sis alterum moraliter verum loqui , non tamen hinc colligere potes, fluod hoc sit verum. I. . 36.
Tui quum est sermo moraliter falsius.
Moraliter fessum est, si Verba, quae profers, snt a mente..tua aliena g. Is a. . Hinc falsiloquium est, si dicas te hoe facere velle, quando tibi est animus non faciendi, vel te hoe facere nolle, quando tibi est animus faciendi; item si diea, Titium primum strinxisse gladium, ubi hoc ab ipso factum non esse putas, aut num factum si, ignoras. Qui enim assirmat se nosse fatetur quod assirmat: qui ignorantiam confitetur, - nec assirmare, nec negare audet, sed juὸicium suspenditis. Is T.
Quoniamfalsiloquium est sermo moraliter falsus s. is 6. , moraliter vero salsium esse potest, quod logice verum est 333.), falsiloquium Mn supponit falsitaI-2zicam, nec Per i umprobatis falsitas logica.
Nimirum moraliter salsum loqui potest, qui dicit Iogiee ve rum 3. Quamvis adeo certus ss alterum moraliter sal sum dicere, non tamen hinc colligere datur, quod sit salsum. i I. 138.
Vulsio in Verrisqvium actio externa sincera es; falsiloquium simia. a. -. ras Veliloquium est sermo moraliter verus . is Quam l .is,m obrem cum strino actio extema sit s. I 67. n. I. Neol. naid ,
144쪽
De obligatio e circa sermonem. I
idemque moraliter verum est, si verba cum cogitationibus- stris cousentiunt aso. , quas esse actiones internas constat 367. 8art. I. πχα nat. , Incera autem sit actio externa quae cum interna consentit s. 7ι4. para. a. nil. pra I. unis. ;. veriloquium actio externa sincera est. oderat Asem. Similiter falsiloquium est sermo moraliter falsus s. Is 60 Quamobrem cum sermo sit actio externa . pari. 1. Theol. nar. , i lemque moraliter falsus sit, si verba cum cogitationibus nostris, actibus internis s. 367. para. I. Ne . nat.), minime conveniunt, seu ab iisdem dissentiunt s. asad, simulata autem sit actio externa, quae ab interna dissentit II 6. pari. a. Hil. ρυα unis. ; falsiloquium .actio simul ia
, .est 'od erat alterum. Si verba cum cogitationibus nostris conveniunt, eas, quas inisbemus, cogitationes significant, adeoque iisdem minime contrariantur, cansequunter cum iisdem consentiunt 3.7I4. I m. a. Phil. prael. uum. . Ex adverso si verba cum cogitationibus nostris non conveniunt, eas, quas habemus cogitationes non
. significant, sed potius conn arias, adeoque ab iisdem dissentiunt - s. 726. Part. a. Phit Pra I. uxuv. .
mmo obligatur ad animi sui sens alteri significanda, quana mori sine hoc os Pio cuidam naturali, vel Abgationi cuidam, qua Hieri inquis obli e- singulari tenetur, fatiferi ηequis. Ossicio enim jure naturali rara an latisfacere tenetur s. a 24. 34 a. para. I. Phil. practa Mni , , dinuisens aia quoniam obligationi contractae, quὸ alteri in singulari teneris, signi similiter latisfaciendum, nisi is te ab ea liberare vesit o. a 3 6 canda. pari. I. Phil. 'a I. unisu, quod hic non fieri siupponitur, oblia gationi quoque contractae, qua alteri in singulari tenemur, latisfacere debemus. crodsi aergo alterutri harum satisfieri inopi Fur. t.'πα. o nequit, '
145쪽
nequit, nisi animi nostri sensa alteri significemus, quin ad ea deui ipsi significanda obligemur dubitandum non est.
Vi libertatis naruralis permittendum unicuique, num animi - .sui sensa nobis significare Velit, an nolit 3. IS6. yart. I. Dr.nat. . Quoniam tamen libertas non tollit obligationem n turalem 3. IS9. para. r. Jur. nat , consequenter Vi ejusdem tibi non licet omittere, quod est ossicii tui erga alios aeta. Parι. . Phil. pract. univJ s nec animi tui sensa celare alterum liscet, quando hoc fieret cum neglectu ossicii tui erga ipsum. Quodsi facto quodam tuo obligationem contraxisti, qua alteri in singulari teneris, sponte libertati nataurali quoad ea renunis elasti, quae illa exigit: id quod unumquemque facere posse, ipsa libertas naturalis insinuat Io6.). Quod si ergo ea exigit, ut animi tui sensa alteri fignifices, hoc utique faciendum, nec jus te defendit libertatis naturalis, ubi hoc sacere nolueris. s. 16O.
Aom pino Quoniam ad officia erga alios, quae siunt ossicia humani-
expendit-.- f. 63 s. pari. I. Pur. alteri impersecte tantummodo , obligamur 639. pari. I. Furi nat. , adeoque alteri ad ea nonnisi jus imperfectum competit s. 238. pari. P. Phil. ρυα.jus vero, quod respondet obligationi, qua alteri in si gulari tenemur, persci turn est 9o8. pari. I. Fannat , homo . vero alteri obligatur ad animi sui sciasa significanda, quando. . sine hoc ossicio cuidam naturali, vel obligationi cuidam comrractae, qua alteri in singulari tenetur, satisfieri nequit ' 1 3 90, obligatW ad animi sivi si se alieri significanda, ipse jus imperfectam, velperfectum ad LX competis, ,
Ρatet adeo neminem a te exigere posse, ut animi tui sensa eidem fgnifices, nisi jus minimum imperfectum ipsi competat ad notitiam cogitationum tuarum, quo violato justa demum . ipsi conquerendi causa est, quod eas sibi sussicienter indicare nolueris. Si nullo jure hoc praetendit, libertati tuae relictum - ' i . insia Digitizod by ost
146쪽
De obligati e et ea sermonem. Io
est, quid facere velis, immo quod hoc praetendat iuri libertatis adversatur, ita ut tibi si de eo conquerendi causa justa. I. 16 I.
M veriloquium obligamur, 34ando Hreri ad animi nobisens manἀνω indicanda obtigamur eperfecti, iis imperfecte. Quando enim M-rtauuium . tei i obligamur ad animi nostri sensa indicanda,necesseest ut ver. Me naturata, quae facimus, adhibeantur, quibus auditis intelligitur, quae υ 'ac
auimo nostra sententia sedeat, consequento ut verba cum cogiΨtum. tationibus nostris conveniant. Quamobrem cum veritas moralis . in convenientia verborum cum cogitationibus nostris consistat iso. I sermo, qui ex illis constat, moraliter verus esse debet. Enimvero sermo moraliter verus veriloquium estas 4.). Ad veriloquium adeo obligamur, quando alteri ad animi nostri senis indicanda obligamur sive pers ecte, sive im- perfecte.
Videmus adco, quando veriloquium si lege naturali praeceptum ,. I 64. I t. l. scitu. . Omnis enim obligatio vel naturass est, vel a naturali vim suam habet. Vnde alteri ad animi nostri sensa indicanda obligamur, vel quando lex naturae praecipit ut hoc faciamus, vel quando ea jes et, ut bligationi sponte contractae satisfiat.16 24
Quoniam ad animi sensa alteri indicanda obligannm , Idem alteria quando sine hoc officio cuidam naturali, vel obligationi cui-us evenia dam contractae, qua alteri in singulari tenemur, satisfieri ne-tur. quit l. is 9.j, seu quando alteri jus ad hoc competit, ut ipsi 'animi nostri sententiam dicamus f. i6o. , ad veriloquium vero obligamur, quando alteri ad animi nostri scivia invicanda sive perfecte, uve imperfecte obligamur I. 36 IJ; ad ume riurium obligamur, quandosne est e is cuidam naturati, vel obligationi cuidam contrina, qua alteri in singulari tenemur, satisfieri O oc uiro
147쪽
η t, stu quando ipsi jus imperfectum. - rfectum ad lac compo
tu, ut animi nostri sensa eidem aperiamus. Ut hujus principii in quocunque casu dato semper dijudic
. re licebit, utrum veriloquium sit praeceptum, nec ne, ita ut nec sine peccato omitti, nec falsiloquium eidem substitui possit f. 4 o. pari. I. μα-: qui enim verum dicere ten tur, nec veritatem celare, nec salsum dicere debet. Istud peccatum omissionis, hoc peccatum commissionis est I. a 4. partia. rail. pract. uniυ. . Vt vero clarius appareat peccarum commissionis legi naturae, quae veriloquium urget in casu proposiationis praesentis, adversari, sequentem addere lubet proposi
. I 63ω mori Quoniam qui ad hoc faciendum obligatur ad contrari-mmisesen urn non faciendum simul obligatur Taa. pari. I, Pr. naid, se non sint ad veriIoquium autem, consequenter ad verum moraliter . ceti,d . dicendum i 34o, obligatur, qui sine veriIoquio ossicio cuidam naturali, vel obIigationi contractae, qua alteri in singulari tenetur, satisfacere nequit, seu qui verum non dicendo faceret hoc contra jus vel persectum, veI imperfectum alterius I 620ς veritatem, consi uenIer animi sui se a G. 33o0, asterum celare non debet quaindo ossicium aliquod erga aliam, seu . Aligario contracta, qua aberi in petulari tenetur, exigis, ut verum
loquatur, seu crimi sui sensa indicet, aut si alteri cuidam jus sitis perfectam, sive imperfectam ad hoc est, ut verum loquatur, seu ann
. Qui verum non dicit, quando dicere debet, sed celat, is utique omittir, quod facere debebat V. 24.part. I. Phil. pract. m.), atque adeo celare veritatem , quando ad veriloquium obligamur peccatum omissionis est. Constat itaque pecca. - tum hoc omissionis repugnare legi naturae, qua ad veriloqui. vin obligamur. - I64.
148쪽
g. 164. Iaando a veriloquium ulla ur, a falsiloquio ab nere debe- ωoaniamus, seu falsiloquium Alicitum est. Quando enim ad eriloqui-6 immum obligamur, cum veriloquium sermo sit moraliter venas ohibitam. I 34. , Verba nostra cum cogitationibus nostris convenire debent s. iso ), consequenter cum lex praeceptiva sit simul prohibitiva contrarii s. Iaz. parto t. Furi nat.), prohibitum est uti verbis, quae a cogitationibus nostris dissentiunt, adeoque ab iis abstinendum s. I 63. para. I. Hilopract. unis. . imvero sermo, qui constat ex verbis a cogitationibus nostris dissentientibus, moraliter falsus I. as a. , adeoque falsiloquium est . i s 6. . A falsiIoquio igitur abstinere debe- , mus, quando ad veriloquium obligamur, consequenter falsiloquium illicitum est I. 1 7 o. parto Io Phil. 'My. univo J. Contradictoria sunt verum loqui & verum non Ioqui. Sed qui salsum loquiturnon loquitur verum F. Iso. Isa.)- Ergo qui obligatur adloquendum verum, ei permissum non est loqui faussim. Manifestum itaque est in eo casu, quo ad veriloquium obliquamur, falsiloquium illicitum esse. E. gr. Si tibi animus non . . est mutuo mihi dandi pecuniam, & cum necesse sit ut mihi
dicas, num mutuo dare velis, non licet dicere ac verbis sdem tuam adstringere, quod dare velis- .
Quoniam ad veriIoquium obligamur , .quando sine eo Idem alteria ossicio cuidam erga alios vel obligationi cuidam conura , us expendis qua alteri in Angulari tenemur, satisfieri nequit, seu quando alteri jus est ad animi nostri sensa cognoscenda five persectum . . sive imperfectum . t 6 a.); a falsiloquio autem abstinere debemus, quando ad veriIoquium obligamur cf. 16 4. ;
quium illicitam es, seu ab eo asstinere debemus, qua o sine verilo- . quis inis catrio erga alios, vel obligationi confracta, qua alteri in
149쪽
lari tenemur, satisfieri sequit, seu quando alteri jus sive imper fectum, si perfectum est ad animi nosris se cognoscenda.
ream stiloniam falsiloquium repugnat ossicio cuidam erga sessiu uisim alios, Vel obligationi contractae, qua alteri in stingulari tene issicium mur, si sine veriloquio neutri latisfieri possit, quando autem in latur, satisfieri nequit sine veriloquio, falsiloquium illicitum est, . . & ab eo abstinere debeamus I. 16 s. ;gnat ossicio cuidam erga alios, vel obtigationi contracta, qua Eieri iasivalari tenemur, illicitam es 1 ab eo abstinendi . Et eodem
modo patet, ni quium illicitum esse, quod est contra jus sive remfectam, sive inferfectum alterius. Atque adeo patet, falsiloquium in se non esse illicitum, sed
. illicitum essici repugnantia cum ossicio erga alios, vel obliga- . tione, qua alteri teneris in singulati, aut, si mavis, cum jurenua' ' persecto, sine imperfecto alterius; quando enim repugnat otas eio erga alios imperfecto, cum jure alterius imperfuisto pugnat. uando autem repugnat ossicio perfecto , aut obligationi. q. - . qua alteri in singulari teneris, cum jure persecto alterius pu- gnat. Falilloquio itaque in se non inest moralis quaedam tur- pitudo, sed eam trahit ab actu moraliter turpi, qui eidem a ' . O cedit.. g. 167. . Si veriloquium pugnat cum osscio adiguo erga abus, vel Ele Cisi as re-- ηι rita, qua βlteri in singiaairi tenemur , hoc si vera dia, redis es cendo contra inciam vel ebligationem contractam, qua aberi in si ijriluuium πη-- , Uβmς; a veriloquio ab inere debemus, seu verisis Ela fia retice σ- I sim etiam valet, si veriloquium es contra jus alseriassime perfectum, sive imperse m. Cum enita obligatio sit ne- cessitas agendi moralis . II 8. pari. I. nemo 'non eoncedere tenetur, quod ossicio non minus tanquana
150쪽
ne Iobligatione circa sermonem. III
actioni, ad quam omittendam obligamur β. 224. pari. F. 'n il ρυα unis . , quam obligationi contractae, qua alteri in singulari tenemur, sit satisfaciendum g. Ieto. para. .HIL'act. m. , consequenter quod omittendum sit, quicquid contra ossicium istud, vel obligationem istam cst I. Iaa. N. f. Furi nat. . Quodli ergo veriloquium pugnat cum ossicio ali. α quo erga alios vel obligatione contracta, qua alteri in singu- lari tenemur, seu, quod perinde est, si vera dicendo contra . ossicium istud, vel obligationem istam agimus, id omnino omittendum, conicquenter ab eodem abstinendum, adeoque veritas reticenda s. is 4. . mod erat stramum. Porro nemo quicquam facere debet, quod est contra ius asterius, sive id perfi citum sit, sive imperfectum g. 91 . para. I. Iur. nat. . Ergo neC Verum loqui debet, quando hoc fit contra jus alterius, consequenter a veriloquio in hoc casia abstinendum cs. 134. , seu veritas reticunda. moderat μ
In cassi igitur propositionis praesentis vertitatem reticere non modo permissum, sed prorsus praeceptum est, ita ut peccet, ' . . qui eam eloquitur. E. U. etiams noveris, ubinam is fit, . quem aggrestor quaerit; non tamen id eidem indicare teneris, quin potius tibi tacendum, quasi nescires, ubinam sit. AD . . 'que adeo patet veriloquium quoque illicitum duco I 68-
Si veri quium pugnat cam iacio erga te 'sum, seu si verum Casius iatre, dicendo contra iacium erga te ipsum agis; veriloquium Hic tum es 3tio veriti es ab eo a inendmis. Ostenditur eodem modo, quo prOPO-γium Hic,-sitionis praeceiantis partem primam demonstravimuS. Ium. .
eriloquium in se spectatum nullam habet morsitatem quemadmodum iis videtur, qui absolute assirmant, hominem is via dicendum verum obligari; sed ab aliis actibus, ad quos a ccedat, . '