장음표시 사용
161쪽
obligatus, consequenter cum sermo moraliter falsus falsilo- . quium sit o. is 6.), medacium, quatenus sumitur pro actu,' non pro habitu, est falsiloquium pugnans cum obligatione, qua tenemur alteri ad animi nostri sensia significanda.
Sunt qui falsiloquium omne mendacium appellant vocab Ia pro synonymis habentes; sed cum mendacium tanquam vi- . tium opponant veracitati seu veritati tanquam virtuti, haud ' raro in casu particulari in dissicultates incidunt inextribabiles. Mendacium nullo non tempore infame vitium suit habitum . apud omnes gentes. Quamobrem necesse est, ut quod vitiosum est in falsiloquio ab eo, quod vitio caret, distinguatur ac 'mendacii notio legi naturae convenienter det minetur, ne 'quod ea permittitur tanquam eidem adversum ad vitium re- feratur. cum iis sentit, qui omne falsiloquii: m pro . mendacio habent, quamvis deinde casus quosdam eχc piat, in quibus falsiloquium careat turpitudine. Sumit nimirum naturaliter hominem esse obIigatum ad non aliter utendum ver-. his . quam ut significent, quod fgnificare debent ex communi . . . hominum instituto, propterea quod in hoc tacite conseiiserit, se vocabulis aliter uti non velle. Omne adeo falsiloquium xepugnat obligationi moraliter verum Ioquendi in omni casu, quae ex pacto tacito est. Quodsi hanc obligationem agnoscas. - genuinam, definitio nostra mendacii cum sententia Grotis et-
iam subsstit. Enimvero pactum istud tacitum de voeabulis in recemio significatu semper sumendis, quatenus animi nostri' sensa semper 1ussicienter indicant, nobis minime probatur,' , nim quod ipsum probatione siissiciente destituitur, tum quod per ea, quae a nobis demonstrata sunt, istiusmodi pactum iniri minime potuerit. f. 83.
mredis. Omne mendacism issicitum est quidem sua natura, seu in se
riori si spectatum. Eteniin falsiloquium illicitum est, quod repugnat .
licuom. . . Osticio cuidam erga alios, vel obligationi contraeta, qua al-
162쪽
De obligatione et ea firmoram. IUteri in singulari tenemur, seu quod est contra jus perfectiam vel imperfectum alterius g. 166.). Sed istiusmodi falsilo- Suium, quod pugnat cum obligatione, qua alteri ad animi
nostri sensa signiticanda tenemur, consequenter cum ossicio aliquo erga alios, vel obligatione quadam contracta , qua ipsi in singulari tenemur, quodque adeo est contra jus vel perfectum, vel impersectum alterius, mendacium in s. Ιου a. Mendacium itaque illicitum est. Goderat primum. Enimvero falsiloquium per repugnantiam cum obligatione, qua alteri tenemur, vel jure ipsius vertitur in mendacium, nec absque ea mendacium concipitur i 8a . . Est igitur mendacium in se spe statum, seu natura sua illicitum.
- eras alterum. Mentiri nunquam licet: cavendum vero est ne mentiri di- catur, qui non mentitur. Sane ipse Deus dixit Abrahamo amente sua aliena, cum eum filium suum unicum, eumque val-e ddite itum, sibi immolare iuberet. Impossibile autem est, ut - Deus n)entiatur. Similiter Salomo lites meretricum diremturus dixit, se velle infantem vivum dissecare gladio & unicuique dare partem dimidiam, cum nihil minus in animo haberet, qu1m interficere infantem innocentem. Non tamen ideo mentitus est. Nimirum in utroque casu falsiloquium non pugn it cum obligatione animi sui sensa indican L ei, ad quem verba fiebant. Quicunque mendacium abominantur. id ipsum tanquam rem in se turpem considerant. Si vero ad mendacium non requisiveris nisi verborum a cogitationibus seu animi tui sensis discrepantiam, nulla inde turpitudo intrinseca agnoscitur. quae in propatulo est, ubi pugna cum obligatione, qua ei, cui loqueris, teneris superaccedit. Atque adeo facile patet, ut mendacium in se spectatum improbari possit, ipsum absque hac pugna concipi non debere. Ubi vero hoc pacto concipitur, tanquam vitium virtuti, nimirum veracitati,
163쪽
opponitur, quemadmodum ex collatione definitionum veracitatis & mendacii statim liquet. . 384.
Cur ei, qui tacere potest, ei moraliter falsum loqui non lisei. Ete-tatere ρο- tacere potest, is non obligatur aci animi sivi sensa al- i us . falsiω- teri significanda, alias enim moraliter verum loqui teneretur uiam non Quamobrem libertati ipsius relictum est, utrum permissum. animi sui sensa tacendo Occultare, an loquendo alteri eadem . . manifestare velit is 6. pari. I. Pri nat0, nullum vero ipsi
jus est verbis suis inducendi alterum, ut sibi concipiat mense . rem ab ea , quam habet, prorsus diversiam, consequenter imoraliter falsum loquendi f. is a. . Quoniam itaque id fa- lcere non licet, ad quod nobis jus nullum est s. 17o. I.
Psil. 'MI. uni P; nec ei, qui tacere potest, moraliter falsum
E. gr. Si Titius ex te non quaerit, num profecturus sis ad . nundinas, nec tu obligaris ad significandum ipsi, quid apud
animum tuum statueris: tacere potes, ubi volueris, ne pro- positum tuum eidem innotescat. Nulla igitur cum urgeat ratio, cur te non Tosecturum esse ad nundinas dicas, ubi prosi-
ciscendi animum habes; nec tibi licet dicere ultro, quod profecturus non ss, ut Titius sibi concipiat mentem ab ea, quam habes, diversam. i8s.' Cur moralia tacere non si cum misit, is ad mora iter verum Mue
rer verum ob bgatu . Etenim qui tacere potest, ei moraliter falsium . luis non licet cf. 384. I Quodsi ergo tacere non vult, iis nis r. cum possit, necesse est ut moraliter verum loquatur, ade cere velit. que ad moraliter verum loquendum obligatur s. 33 8.part.
164쪽
praecedentis jam ostendimus, quando alteri ad animi tui sensa Iagnificanda non obligaris, adeoque tacere potes, libertati tuae relictum est, utrum tacere, an animi tui sensa alteri significare volueris. Quamobrem s tua sponte te offers ad posterius faciendum, ultro ad moraliter verum loquendum te alteri obli- .gas: id quod ex domina de pactis inferius clarius elucescet. s. I 86.
Si quis moraliter falsum loquitur, cum rarere posset; falsiloqui-- um me rium es. Qui enim tacere non vult cum posset, is ad moraliter verum loquendum s. r8s.), consequenter ad animi sui sensa ei, cui loquitur, significanda obligaturis o. . Est autem falsiloquium mendacium, quando ad an, mi tui senis ei, cui loqueris, significanda, obligaris . 18 ad. Quamobrem si quis moraliter falsum loquitur, cum tacere posset, falsiloquium mendacium est. -
Cur moraliter falsum loqui, quam tacere malis, in casu quo vis particulari ratio quaedam adst necesse est fg. 7o. Onrol. , quam non semper eandem esse experientia probat. Pro diri ' . versitate ainem rationis turpitudo mendacii nune major esse 'potest, nunc minor, facile aestimanda vi principiorum mora- lium ratione in easu dato data. Fieri etiam potest, ut quis is non tacendo agat contra officium quoddam erga se ipsum, . vel etiam erga alium quendam, ab eo, cui loquitur, diversum. Enimvero hoc falsiloquium minime excusati quin potius qui ' falsum moraliter loquitur duplici modo peccat, tum quia non tacet, cum tacere deberet, tum quia falsum loquitur, quam do salsiloquium erat illicitum.
Mentiri dicitur, qui moraliter falsium loquitur, quando Mentisi ad verum loquendum, seu alteri animi sui sensa significandum qui n
obligatur. ilius Noct. Attic. lib. II. e. II. distinguit inter mentiri & . Q 3 , mem
165쪽
mendacium dicere. Qui mentitur, inquit, ipse non sallitur, sea alterum fallere conatur: qui mendacium dicit, ipse fallitur. Vnde facile patet, quod mentiri ipsi idem fit ac moraliter fal. sum dicere, seu verba proferre ab animi sui sententia diserea pantia, eo fine ut alter inde concipiat mentem loquentis ab ea, quam habet, diversam; mendacium autem dicere non aliaud significet quam dicere rem salsam, quam loquens putat esse veram, veluti si mendaci fidem habens tanquam verum narret, quod ab ipso audivit. Sed nollem ego mendacium 'Lppellare sermonem logice falsum, qui subjective spectatu, ne quidem falsioquii nomen meretur f. Is 6. , quamvis si verba satis explicentur, nullum hinc metuendum sit veritati praejudicium. Ceterum quod mendacium dicens non mentiatur , eri amsi omne falsiloquium pro mendacio habeas, insgnificatu Gellii, ex superioribus pater F. Is Id. g. 188.
Mentiri nunquam licet. Elcnim qui mentitur, falsum mota taliter loquitur, quando ad animi sui sensa significanda obli isti si lici-gatur I. 187., EnimVero cum mendacium omne sit it licitum cI. I 8 3. , riunquam moraliter falsum loqui licet quando ad animi liostri sensa alteri significanda sumus obli sati I. 38 et . . Mentiri igitur nunquam licet.
Uulgo mentiri, mendacium dicero dc mendacium loqui pro synonymis habentur. Qiaamobrem nulla adust urgens ratio ut logice salsum dicere ad mendacium reseratur cum Gelbo Rhinc mendacium dicere & mentiri a se invicem distingitantur. . I 89. ahasia verba loq entis duplum admitturit significatum, quorum as iuba a ui . ter a mente i us disicrepat, alter ωm eadem convenit,Win signi
ibra non catu poseristri ea adsiser loquens; moraliter opum non ditis , sed i falsel verum scis. Etenim qui Verba Ore fundit, quae cum cogita 1,iom. tionibuSipsius conVeniunt, seu eam, quam loquens habet,
166쪽
mentem significant, moraliter Verum loquitur I. i so. . Quamobrem cum talia sint verba loquentis in hypothesi proepositionis praesentis & ipse iisdem utatur in eo significain, qui
cogitationibus ipsius convenit; quin moraliter verum loqua- . tur dubitandum non est. od erat unum. . t
Similiter qui verba ore fundi quae a cogitationibus suis . minime discrepant, moraliter falsum minime loquitur Isa. . Quoniam itaque loquens verbis utitur in eo significatu, quo a cogitationibus suis non discrepant per hipoth. in hyliotlicii quoque propossitionis praesentis moraliter talsum non 'oquitur. crat alterum. 'Fieri potest, ut quis incautus ambigue loquatur non adis 'vertens, quod Verba etiam alium Uibere possint signisitatum: . postulit , ero etiam subulle rationes, cur ita loqui malit. Quamobrem si de moralitate sermonis istiusmodi judicium feren- ' . . dum. casus hi probe a se invicem sunt distinguendi. Cavcn- .duni 1raque, ne i illiloquii, multo minus mendacii redarguamus loquenlcm, si verba ambigua eum admittunt sensum, quia mente loquentis discrepare aliunde intelligitur, sit ira quod cnos ea ita interpretati fuerimus.
Ambiguitas in laquendo oritur vel ex vocabulis sit Iis, M. vel ex verborum quorundam complexione, non una de causa. Sed de hoe sibi rectius dicetur. F
Quoniam ambigue loquitur, qui utitur Verbis eX com- Ambiguitas muni loquendi usu plures significatus admittentibus I. 29 O. , in loquendo si quis vero verbis duplicem significatum admittentibus eum quando non tribuit, qui cum mente sua convenit, morallici falsum nonsit falV. dicit,
167쪽
ambiguitas in loquendo sit imprum de M.
dicit, sed verum s. i89. , ambigue oquens non ideo falsum m raliter loquitur, quod ex Ῥυ vobis colligi fossit mens ab ea, quam ia-bet aliena, ubi pse iisdem tribuit significatum a mente sua non discrepantem , sed verum potius moraliter loquitur. Nemo non admittere tenetur, si verba loquentis plures admittunt significatus, in eo significatu eadem accipienda esse, quem non invito communi usu iisdem tribuit loquens. Cum enim plures habere possint significatus, libertati ipsius relictum est, in quonam ea accipere velit 3. 166. pari. r. Jurnat. , neque in se quicquam vitii habet quod in hoc potius iisdemutatur, quam in alio, quem etiam habere poterant, communi loquendi usu utrumque aequaliter probante. Si hoc permissum esse non debet, singularis adst necesse est ratio, cur libertas eius restringatur ad hunc potius , quem alterum eligendum. Haec vero ratio non alia esse potest, quam jus quoddam tuum f. est. paro. t. Jur. nar. , quod quale esse possit inquirendum. l. 19 I.
Si qui alteri animi sui sensa significare volueris, ambigue i
quitur; imprudens est. Etenim qui ambigue loquitur, verbis utitur, quae ex communi usu loquendi plures admittunt significatus s. 19o. , consequenter cum nonnisi unus eXprimat mentem loquentis, fieri omnino potest, ut ex iis alter, ad quem Verba fiunt, concipiat mentem ab ea, quam loquens habet, prorsus diver , adeoque loquentis animus eidem non innotescat ri 9. Log. . Loquens adeo, dum utitur verbis ambiguis alteri animi sui sensa significaturus, facit quod vicircumstantiarum praesentium non facere debebat. Quamobrem cum imprudens sit, qui facit, quod vi circumstantia' rum praesentium facere non debebat o. 776. pari. I. Phil.Wact.
--δ; si ambigue loquitur, qui alteri animi sui sensa signifi
care voluerit, imprudens est. Etsi
168쪽
De οἶδεν ione circa sermonem. I29
Etsi adeo non falsiloquii, multo minus mendacii redargui possit qui ambigue loquitur; non tamen ideo probanda est ambiguitas in Ioquendo. . j- 19 a.
Quoniam imprudens est, qui alteri animi siti sensa signi- η is fila et
ficaturus ambigue loquitur I. 19 i. , actio autem impruden culposa estis culpo Ia est . 777. pari. I. Phil. Ha I. unis. ἰ ambiguitas in vitandis. loquendo culposa es, quando alteri animi tui sensa significare uvis. Cumque culpam quamlibet vitare dcbeamus 3. 299. pari. I. Pr. naid ἰ ambiguitas etiam in loquendo visanda es, quando an mi tui sensa altera significare vis.
Atque adeo videmus peccari adversus naturae Iegem, si am- bigue loquamur, ubi alteri animi nostri sensa signineare voluerimus. Hoc probe notari velimus, ne, dum mendacium ab . ambigue loquente removemus, videamur omnem ambigue t quendi licentiam admittere.
Si quir alteri ad animi sui siens significanda obligatars οὐ Asori
det, quod a lue loquentis verba alter accepturus sit in signiscatu ambesinas a mente sua discrepante, aut minimum veretur, ne hoc fu ; ab am- in sequendo . , levitate in loquendo ab nere debet es ambiguitas in loquendo men- illicita e dacio qui Ara, si ea intentione ambigue loquatur, ut alur mentem mendaciosam concipiat aliam, quam habet. Quodsi enim alteri sensa si- qui Leat. gnificare teneris & praevides, quod ambigue loquentis verba alter accepturus sit in significatu a mente tua discrepente, hoc '' tamen non obstante ambigue loquaris ; nccesse omnino est, ut velis, alterum ex verbis tuis concipere mentem ab ea, quam habes, prorsus diversiam, ac ea de causa ambigue loquaris, ut hoc fiat. Perinde igitur est, ac si sciens ac volens utaris verbis a mente tua discrepantibus. Enimvero qui sciens , . ac volens utitur verbis a mente sua disci antibus, moraliter . . ' inopi Primi. Para . R . . sal-
169쪽
. I3o falsim loquitur s. is et . , & quando moraliter falsim loquitur, si ad animi sui lenia indicanda alteri obligatur, Blsiloquia
. um mendacium est I. r 8a . . Quamobrem ambiguitas in ' loquendo mendacio arquipollet, si alteri ad animi tui sensa significanda obligatus utaris verbis ambiguis, etiam si praevia
deas eum verba tua in significatu a mente tua discrepante accepturum esse, ac ea intentione ambigue loquaris, ut hoc faciat. ud erat primum. . . Est vero mendatium omne illicitum l. I 8 3. , adeoque ab eo abstinendum I. I r o. fart. I. H. l. fract. 28a . . Oia niam itaque ambiguitas in loquendo mendacio δῖ tui se let, quando alteri ad animi tui sensa obligatus ambigDC io tui h etiamsi praevideas, eum verba tua in signiricatu a metue tua discrepante accepturum esse per G-bb.ita ; ipsit etiam in i quendo ambiguitas illicita est in hoc casu & ab ea abstinendum. erat secundum.
Quodsi vereris, ne alter verba tua in siprificatu a mente tua disciepante accipiat, hoc tamen non obstante hoc facis, necesse est ut habeas animum moraliter falsium loquendi 6. Is et . . Quoniam itaque ad veriloquium obligamur, quando alteri ad animi nostri seiasa significanda obligamur 1630, eonsequenter a falsiloquio abstinere debemus s. i64. ; a volitione quoque moralirer falsum Ioquendi, conscquenter ab eo actu, quem incIudit in hypothesi propolitionis praesem tis, abstinendum. . Quamobrem patet ab ambignitate in I quendo abstinendum esse, ubi ambigue loquens obligatus
- est ad animi sui sensa alteri significandum, Verendum autem, rie verba ambigua accipiantur in sensu a mente loquentis di crepante ab eo, cui is loquitur. erat tertium. Quodsi in eo casu, ubi verendum, ne is, cui loqueris, verisba ambigua accipiat lasgiuscatu a mente tua discrepante,
170쪽
ea Intentione ambigue loquaris, ut hoc fiat, cum in hypothesi .. propositionis praesentis falsiloquium Incndacium sit s. a 8a. ε . quin lubeas animum mentiendi dubitandum non est. Patet iigitur, cum actus mentiendi Voluntatem involvens mendacio iaequipolleat, ambiguitatem in loquendo arquipollere memidacio, quando quis ambigue loquitur ea intentione, ut alter , inde concipiat mentem ab ea, quam habet, diversam, ubi ad ianimi sui. sensia cidem significauda obligatur. ad erat .
Vitium inhaeret animo, non actui externo, pii quod vitiosus sit ab animo facientis habet. Quamobrem disreepantia verborum ab animi setas in se spectata nihil vitii habet, sed ,
tum demum vitiosa intelligitur, quando spectatur tanquam de- , pendens a libera voluntate loqueruli, qui scilicet vula uti ve his, ex quibus alier mentem suam colligere nequit, cui tamen ' . eandem patefacere debebat. Quodsi adeo spectes animum I quentis, qui ad mendacium requiritur, & eum, qui adesse Iupponitur ambiguitati loquendi in casu propositionis praese, ἡtis, unus idemque est. Qui in men facio adest animus me riendi, idem etiam adest in casu propositionis pragentis. Unica haee disserentia intercedit. quod in casu posteriori praeseras verba ambigua minipe ambiguis, ut mendacium excusare dc te, , ubi necesse fuerit, contra ejus imputationem defendere possis. 'Praeterea hoc considerari meretur, quod, quando praevides H- erum, cui loqueris, Verba ambigua in significatu a mente tua discrepante acccepturum, animum ad mentiendum esse pm- niorem, quam ubi tantummodo verendum, ne id fiat. nisi is san thi valde metuas ab eo, cui loqueris, si quidem mentitus fueris, vel aliunde incommoda ex mendacio redundatura G, tare studeas.
Si quis alteri ad animi sui sensa significandam mn 'Mea Gmque tacererisset, ambigue Muitur, quia pro , με eria: Σ