장음표시 사용
151쪽
licet. . maii. habet, ut vel si debitum, vel illicitum. Actus vero isti vel respieiunt alios, vel nosmetipsos. inmobrem ex ossiciis eroea alios & nosmetipsos atque obligationibus contra. ctis, quibus aliis iacto quodam nostro tenemur, dijudicandum num ad veritatem dicendam obligemur, an vero eam reticere debeamus, vel non dicere detur. Ad haec qui animum non advertunt, dissicultatibus inextricabilibus implicantur, quae vero 'nullae sunt, ubi ea, quae modo ducimus, expenduntur. . I 69.
Quoniam veritas reticenda, quando a veriloquio abstia nendum f. Is 4. i soJ, ab eo autem abstinendum est, si ve rum dicendo contra Ossicium erga te ipsum agis s. 168. ;s vertim dicenia contra officium erga te busum SM, verius reticenda.
Quoniam veritas reticetur, si animi tui sense quomod cunque occultas, ne alteri innotestant I. Iso.), consequenter sica dissimulas g. 7ir pari. a. Igil 'a' unm. ς veritas autem reticenda, si verum dicendo contra ossicium erga teipsum agis s. a 69. ; animi tuis sit dissimutire licet, si verum
dicena confra osscium erga se imum Sis I. IS9. para. I. Phil. . Hact. Avis . . Nimirum ad veritatem reticendam obligati sumus, quando verum dicendo contra ossicium erga nosmetipsos agimus, consequenter tunc animi nostri sensa alteri indicare micitum est. Quodsi ergo verendum , ne ex facto quodam nostro ea colligat, neve ex alio resciscat, quaenam sint caVendum omnino est, ne hoc fiat, consequenter .cogitandum est de modo e. ccultandi. Lex adeo naturae, quae nobis dat jus ad eos actus, sine quibu obligationi nostiae satisfacere non possumus 3. Is 9. . Omnino etiam crat jus ad. eos actus, quibus animi nostri sensa occultantur, quando a veriloquio abstinendum. Atque ideo animi sui senis hoc in casu
152쪽
casu licitum est Iro. pari. r. Phit pract. unis ). Nimirum dissimulatio medium cst, quo obtinetur, ne verita S, quae reti- ω icenda, ete tacente, alteri aliunde innotescat. In casu particulari ex circumstantiis facile dijudicatur, an ad veritatem reticendam lassiciat tacere, seu non loqui, an vero dissimulatione 'tuus sit. I. ITI.
Si vertis dum repugnat ossicio cuidam erga alios, vel obluat uni Caseus HieronIractae, qua alteri in singulari reneris, veniarem di uiare licet. quo verita.
Idem valet, si veriloquium sit contra jus imperfectum, vesperfectum rem ae ualterius. Quod sit enim Veriloquium repugnat ossicio cuidam retiis .crga alicsi vel obligationi contractae, qua alteri in singulari teneris, vel etiam si fuerit contra jus imperfectum, aut persectum alterius, veritas reticenda s. r670. Quoniam itaque veritas reti tur, si animi tui sensia quomodocunque occub. tas, ne alteri innotescant s. r so.), consequenter si ea dissi
. bis dat jus ad eos actus, sine quibus obligationi nostrae satis- facere non possuiuus o. 3 9. pari. I. PHLpram univδ; eadem quoque nobis dat jus ad dissimulanda animi nostri senta, quando veriloquium ossicio cuidam erga alios, vel obligationi contractae, qua alteri in singulari tenemur, seu juri alterius imperfecto, aut persecto repugnat, consequenter hoc in casu animi sui senta, adeoquc Veritatem s. iso.), dissimulare licet.
Quemadmodum in dicenda dc reticenda veritate sint. g. I 67. , ita etiam in ea dissimultanda non modo respiciendum δ. ad nos, Verum etiam ad alios, ut appareat, quid neri liceati
153쪽
olatur ius alterhusve perfectam, Ilae imperfectam. Cuin enim' obligatio sit necessitas moralis agendi . II 8. pari. I. Phil. rarit. unt , ossicium Uero tam erga te ipsum, quam erga alios sit actio, ad quam omittcndam obligamur . a a 4. aa 6. pari. I. Phil. pract. nnis'. 2; ossicio erga nosmetipsos & erga alios non minus satisfaciendum, quam obligationi, qua ait ri in singulari tenemur. Einimvero lex naturae dat nobis jus ad omnes actus, sine quibus obligationi nostrae fatisfieri nequit . a s 9. pari. I. Phil. ρυ I. -υ. . Ergo dat etiam jus ad falsiloquium, quando sine co ossicio cuidam erga nosmetis ipsos, vel alios, aut etiam obIigationi contractae, qua alteri in singulari tencmur, satisfieri nequit, consequenter hoc casu falsiloquium licitum. erat primum. Nemo quicquam facere debet, quod est contra jus altem rius . 9I o. pari. 1. Prinat. , adeoque jus alterius nullo m . do viloare licet . a 39. para. I. Igit pracf. unis.). Quodsi ergo falsiim non dicendo violatur jus alterius sive persectum, sive impersectum, cum lcx naturae det nobis jus ad cos actus, quibus obligationi nostrae satisfacere non pol stimus g. 139. tart. I. HIL'acZu- . . consequenter hi actus liciti sint , iro. rara. I. PM 'AL unis.); falsum dicere tum licet, consequenter falsiloquium licitum. erat secundum.
Exemplam habemus in obstetricibus .fgyptiacis, quae a Rege jussie necare in partu masculos inrantes mulierum Hebraearum hoc minime secerunt, sed Regi persuaserunt mulieres Hebraeas tanta facilitate parere, ut, inaequam Vocatae adesse pos-. sint, partus jam sit in lucem editus. gne ipserum enim fal- filoquio vita masculorum Hebraeorum servari minime potuisset: immo neae propriae saluti consulere licuisset Obstetricibus. Exemplum aliud extat apud Plimum lib. 3. epist. I 6. ubi uerra' fit silc uuio solatur maritum. . Egrotabat nimirum trotabat&filius, uterque mortiscre. Cum filius decessisset
154쪽
De ibligatione circa serminem.
mentibus carissimus, sinus ei ita paravit 3c exequias di it. ut ignoraret maritus, 3c quotiescunque cubiculum intraret, marito interroganti, quid ageret puer, respondebat eum bene quievisse & libenter cibum tumsisse. Erat hic salsioquium medium avertendi periculum mortis a marito, quod partim a terrore, partim a nimio angore animi imminere videtiatur. I. IT 3.
Si pus rem sapim dicturus dicis se rem falsam disere,falsilo' silici ριium non es,seu, pia se falsum loqoidicis, cum velit, falseum non ὀρ- ovium his si , Disar. Si quis entin dicit se rem falsam dicere, is faretur se oquod dicit pro vero non habere. Quamobrem cum ipsi sit ris uel uis animus rem fallam dicendi per ἔνθα verba ejus a mente ipsius Non distrepant, quippe ad animi ejus sensa intelligenda sit cientia, scilicet quod pro salso habeat, quod dicit. Quoniam itaque falsiloquium non est sermo, qui constat verbis a monte loquentis non discrepantibus s. a 36. 1370; si quis . hem falsam dicturus dicit se rem falsam dicere velle, fallito- quium non est, seu, quod perinde est, qui falsum loqui vo' ' iaetas se falsum dicere dicit, falsum non loquitur.
Nimirum quod dicit logice quidem selsum est, sed mora- Iiter verum loquitur, quatenus quod falsum est pro salso habet, atque sussicienter significat, se hoc pro falso habere, ne is, cui loquitur, sibi persuadeat, velle eum, ut pro Vero habeatur quod ὁicis, aut ne existimet ipsum videri velle, quod pro vero habeat , quae dicit. Ita ostidius in libris Metamorphoseo, moraliter falsum non loquitur, cum res falsas, hoc est, quod logice verum non est, se dicturum satis fgnificaverit. Nee falsiloquii redarguitur opus, nec ejusdem redarguuntur alii fabularum conditores, cum satis innuant, se quod logice falsum est dicere velle. In eundem censum veniunt, qui hist rias fictas conscribunt. Uulgo dicitur: Qui se mentiri dicit. non mentitur: ubi mendacium sumitur pro omni falsiloquiodi tacite supponitur, quod dicat quae a mente ipsius aliena
155쪽
sunt, veluti quod narret tanquam facta, quae sina non sitisse novit. Nimirum si propositio determinata esse debet, probe distinguenda iunt, quae sumuntur. Sumitur autem in propo-stione praesente quoad objectum, quod logice festan sit quod dicitur quoad subjectum respectu facultatis cognoscendi. quod loquens norit, quod dicit esse salsum, respectu facultatis appetendi, seu voluntatis, quod velit dicere quod Iogice
falsum est, respectu verborum vero, quibus utitur, ut iisdemsgnificet, se velle dicere, quod logice falsum est. Hisce sumtis vel sine probatione intelligitur, verba a mente loquentis non discrepare, consequenter ipsum moraliter Verum loqui, nec somonem ejus esse salsiloquium.. - ITέ-
Si quis rem falsam Pro vera habet sie rem falsam disere vel disit,fa Repuum es. Etenim si rem falsam pro vera habet& se rem falsam dicere velle ait, verba ejus a voluntate ipsius diisepant, seu cum cogitationibus ipsius minime convoniunt. Enimvero si verba alicujuscum cogitationibus ipsius minime conveniunt, moraliter falsum loquitur s. a 3 a. , consequenter sermo ejus falsiiloquium est is 6. . Ergo etiam falsiloquium est, si quis dicit se rem falsam dicere velle, rem vero falsam, quam dicit, pro vera habet. Ostenditur etiam hoc modo. Quoniam moraliter faI- sum loquitur, qui non esse dicit, quod esse putat, etiamsi non sit 3. 333. , Ialsum quoque loquitur, qui rem fallam pro vera habens se rem falsam dicere velle ait, consequenter sermo
ipsius falsiloquium est i s 6. .
Nimirum hie sumitur quoad objectum, Iogice salsum esse quod dicitur, quoad subjectum vero respectu facultatis cognoscitivae, quod loquens pro Vero id habeat, respectu facultatis appetitivae, quod velit falsum dicere , respeta denique sermonis, quod verba discrepent a mente ipsius. Vnde denuo vel sine probatione intelligitur, qui rem falsam pro vera habens Di sitiroc by Coos
156쪽
ne obligatione circa sermonem. III
habens dieir se rem fallam dicere velle, falsum loqui, etiamsi logice falsum si, quod Ioquitur. Simpliciter adeo dici nequir, quemadmodum vulgo dicitur : F dicir se mentiri. non mentitur, etiamsi mendacium δc falsiloquium habeantur pro synonymis. Vult dicere verum & verba proseri moraliter verum loquentis; sed dum videri vult dicere falsum moraliter falsum est, quod velit falsum dicere.
moraliter falsum loquitur, verum dicere viat videri di Intentiam enim moraliter falsum loquitur, is profert verba cum cogita- raliter a tionibus suis mirume convenientia s. rs a.), adeoque amen-μ- θον-- re sua discrepantia. Quoniam hoc sciens ac volens facit, vult utique ut is, cui loquitur, sibi persuadear, eam ipsi esse mentem, quam verba significanto Quamobrem cum is verum dicat, cum cuius cogitationibuS verba conveniunt, consequen- 'ter cujus mentem significant Verbae, quae prosert r so. . verum dicere vult videri, qui moraliter falsum loquitur.
Intentio salam moraliter Icentis omniso est, ur aIter ex is verbis suis sibi concipiar mentem ab ea, quam haber, prorsus ' diversam cum ipsi animi sui sensa innotescere minime velit, sed pro vero haberi, quod dicit. Quae insentio abest ab eo, us, cum falsum sciens ac volens dicit. se falsum dicere velle fgnificat. Intentio ista semper requirinu, ut sine ea falsil quio non sit locus Is 3. .
morali re falFm loquitur , animi sit sense occultare δε- HL . . det. Qui enim moraliter falsium loquitur, Verum dicere vult seam si os t. videri . i s. . Vult igitur alterum, cui loquitur, sibi per- animi fui
suadere, aliam prorsus esti mentem loquentis, quam revera sensa occul- . habet. Quamobrem cum nolit animi sui sensa eidem lan restia r. 'tescere, ea utique occultare studeri . .
157쪽
Falsiloquio igitur uritur ad occultanda animi sui sensa. amobreni quando dicit se rem filiam dicere velle, quam
amen pro vera habet; alterum quod sentit cognoscere vult, non tamen vult videri, quo a ita sentiat. Hic casus est eorum, qui errores propagare Volunt, videri tamen nolunt, quod mrorem istum foveant, veluti cum ad erroresconfutandos stidio proserant argumenta parum valida. . IT T.
Quoniam stna animi sui occultare studet, qui moraliter Husim uis falsum loquitur s. 176. , qui vero animi sui Pnsa occultare i, studet, ea dissimulat f. I tr. a. H 'act. --.ὰς quis. moraticer falsem loquitar, aAimi sivi si a ta malat, consequercet cum strmo moraster falsus falsiloquium sit
ruam dissimasiatiouem veri continet s. II O. .
Veriloquii R. falsiloquii naturam intimius perspicere tene. mur in usum moralem. Quamobrem cum in jure naturae non modo ea pertractemus, quae ad jus istud externum spectam, euius potissimum in justitia haberiar ratio, verum etiam ea radamus, quae virtutis sunt; ideo de veriloquio & falsiloquio demonstramus, quae usui isti serviunt.. - 9. 278.
Henas mi moraliter falsum loquitur, menem at ea, quam habet, Risi titilio immersam simulat. enim moraliter falsium Ioquitur, ejus . sis falsi ve a cum cogitationibus ipsius disconveniunt I. M a. , seu
Pro. . iisdem contrariantur, consequenter mentem ab ea, quam ha-- - bet loquens, prorsus diversia, significant, &extema actio ab .. interna dissentit I. II 6. para. a. Phil. pra L anim2. Quam. . . obrem cum in hoc dissensu consistat simulatio I. 1 6. parri 2. Phil. ρυα unis. , & mentem cam simulemus, quam verba
falsum loquentis innuunt ; qui moraliter salsium loquitur, meu-tem ab ea, quam habet. diversam simulat.
158쪽
De obligatione elaea sermonem.
Atque adeo videmus, quod falsiloquio infit & dissimulatio& simulatio, sed diverso respectu. Dissimulat enim qui falsa
quirur verum smulat falsum, seu dissimulat quod est, simulat quod non est Vult enim ab eo, cui loquitate, credi eam fibi esse mentem, quae non est; hanc vero non esse, quae est Ηane igitur dissimulat, illam simulat. Simulatio adeo ita fabsiloquio & dissimulatio non insunt eodem respectuor 79.
Ibi moralifer Halyum Dquitur, vult ut is, cui sequi ur, pro ve- Tasi solirat artiat, quod dicit. Qui enim moraliter falsum loquitur ejus verba cum cogitationibus ipsius disconveniunt s. asa δ, consequenter per ea significatur mens loquentis ab ea, quam habet, prorsus diversa. Quamobrem cum sciens ac volens falsum loquatur, adeoque verbis utatur, quorum viis, cui loquitur, mentem loquentis prorsus. diversam sibi conc it ab ea, quam habet; loquens omnino vula, ut hoc faciat is, cui loquitur Vult igitur ut is, cui loquitur, pro Uero habe- . . at, quod dicit
Experientia hoc satis confirmat, ur adeo non dubitem fore - haud paucos, qui existimaturi sunt, hoc fine probatione sumi debere: sed hi non perpendunt, quod etiam demonstranda sint, ' quae a posteriori cognoscuntur, ut certior si propositionis unia versalitas& evidentior veritas
Quoniam Iogice verum est, quod assismatur , fi reveTa fidem an e est, prout affirmatur s. so6. Log. i, quod vero negatur, si re-us ex Mi- vera non est, prouti negatur . 3or. Log. , qui Vero falsum, Iar. moraliter loquitur vult, ut pro vero habeatur, quod dicit j. i 79. , moraliter falsum loquitur, vult ut is, cui loquitur. jussicet, quor Druens a mat, revera esse prouti a mat, quod vero, negas, revera mn esse, proari negar.
159쪽
H. gr. Dicis Titio, te non prosectum m ad nundinas, cum tibi sit animus proficiscendi. Moraliter adeo salsum loqueris 3. Is ad. Eo fine hoc tacis, ut alter credat, tibi esse animum non proficiscendi consequenter te moraliter verum loqui s9. Iso. . Quodsi vero credat, moraliter verum esse quod dicis ; logice quoque veram esse propositionem arbitratur , tu non profecturus es ad nundinas. Hinc quando sermo incidit, num ad nundinas sis profecturus, te prosecturum esse , negat. Ut hoc pro vero haberet voluisti, atque adeo moraliter falsum locutus es, ut Titius judicaret revera non esse, quod
negasti, pro uti scilicet negasti. Similiter si Sempronio dicis te filisse in horto, cum ibi non fueris; moraliter falsum loqueris. Eo fine utique hoc facis, ut is credat, te in sorio fuisse, consequenter te moraliter verum loqui. Quodsi vero credat, te moraliter verum loqui; logice quoque verum esse putat, te in horto fuisse. Vt hoc pro vero habeat, ni voluisti, adeoque moraliter falsum locutus es, ut Sempronius j icaret revera esse, quod assirmas, Irouti assimas. Quod si quis ex te quaesiverit, num systema Tychonicum si verum, & tu respondes esse verum, cum tamen pro falso habeas; moraliter falsum loqueris. Hoc autem facis eo fine, ut alter credat, te systema mundi Tychonicum pro .vero habere. Quoniam . enim dogma aliquod non ideo verum agnoscitur, quia tu imid verum esse dicis, eum hic assensus niti debeat rationibus, non autoritate ; nec aliud velle te sumendum, quam re pro vero habere, quod verum dicis, nisi aliud ipse dixeris vel ali. unde appareat. Veritas & falsitas moralis non supponunt nisi veritatem dc falsitatem logicam iam, minime autem dominae. Quamobrem quotiescunque de doctrina sermo est, seu de veritatibus uni rialibus; veritas & falsitas moralis nota intelligitur nisi de judicio, biod fers de veritate & falsitate proopositionis tanquam actu interno mentis.
zerax dicitur, qui verum moraliter loquitur, quando,
160쪽
alteri animi sui sensa indicare tenetur. Quamobrcm Veracitas. quae & Veritas dicitur, virtus est, qua quis moraliterrum loquitur, quotiescunque alteri animi nostri sensa indi- 'care tenemur. Est nimirum veracitas virtus, quae dirigit sermonem, ut is stlegi naturae conveniens. Sermone non alio fine utuntur homines, quam ut animi sui sensa s hi invicem fgnificent. Quemadmodum vςro vi Iibertatis, quae homini natura competit I. . I 4. Pan. l. r. nat.), is independens est a voluntate alterius I. 16 3.yart. t. Dr.nat Is a sua quoque Voluntate pendet, utrum animi sui sensa tibi fignificare voluerit, nec ne, consequenter. hoc non semper facere tenetur, quotiescunque alius voluerit. Quoniam tamen libertas non tollit obligationem naruralem β. IS9. pura. a. Jur. nat.), nec Vi ejusdem quicquam facere licet, quod est contra jus alterius cf. Is 6. pari. r. Jur. nar. ς ideo a tua voluntate minime dopendet, utrum animi tui sensa lalteri indicare velis, nec ne, ubi ad ea cognostenda alteri ius
quoddam est, & tu ad ea indicanda ipsi obligaris. Quamobrem virtutis est, ut animi tui sensa steri sgnifices , quando oportet. & in significando ea cautione utaris, ne ex verbis tuis praeter voluntatem tuam concipiat mentem tuam prorsus diversam ab ea, quam habes, adeoque sensa animi tui sgni, .fices alteri, quomodo oportet. Videmus itaque quaenam virtus si veracitas, aut, si mavis, Veritas a quo tamen vocabulo , nos libentius abstinemus ad evitandam ambiguitatem in Io-- quendo , nimirum quae sermonem dirigit legi naturae convenienter, cui is non minus subjicitur, quam ceterae actiones humanae, cum in harum numero etiam si loquela. . I 82.
Mendax dicitur, qui moraliter falsum loquitur, quando Mendis malteri animi sui sensa indicare tenetur. Quamobrem Menda- qaid sit. cium vitium est, quo moraliter falsum loquitur ad animi sui sensa alteri indicanda, seu ad moraliter verum dicendum inopi Iur. Nat. Pan IVP, Q ' obli , ,