장음표시 사용
191쪽
observaturus, in observandis similitudinibus rerum exercitatus esse debet, aut si mavis, pronus ad observandas rerum similitudines. Et quoniam allegoria obscurior est, ita ut significatus verborum improprius ambiguus sit, nec eum nisi divinando assequi detur . ao9. ; ideo necesse est, ut aenig-- ma interpretatinus in discernc is similibus, consequenteriis. quae in duabus rebus exiem sunt r 9 s. tald, sit satis acutus s. 3 3 a. Psych. empir. . Enimvero facilitas observandi re- , rem similitudinem ingenium est . 476. Ps 4 empird, idque tanto majus, ouo majore acumine juvatur cra L --ynd. Quamobrein patet, aenigmatum interpretatione exerisceri ingenium, consequenter aenigmata ad exercendum in- ' senium faciunt.
Siquidem ex instituto de aenigmatis ageremus, plures illorum usus commemorari poterant: immo multo etiam adhuc evidentius doceri poterat, quomodo aenigmata faciant ad ingenium exercendum. Sed Fo praesenti instituto usus hic susscit, nec uberius eundem exponi necesse est, ubi tantummodo de moralitate aenigmatum in genere statuendum.
i, se Γ- A igmata inse spectata licita siunt. Faciunt enim ad exemtita. cendum ingenium . a i o.). .amobrem cum ad ingenium perficiendum obligemur s. a I a. pari. 1. Pr. nat.), etiam ad alienum fg. 6o8. pars. I. Iur. naid, consequenter lex naturae nobis dat jus ad ea, quae ad ingenium perficiendum facia unt I. I 39. para. f. Phil. 'act. --δι eadem etiam ad aenigmata nobis jus dat, consequenter aenigmata in st spectata licita sunt.
aenigmata semper eum habent usum, quem iisdem simpli- citer vindicavimus in propositione praecedente, eumque neces .
sario. Atque adeo usus iste lassicit ad Uendendum, quod itis: spe- , Diottiaco by Corale
192쪽
spectata licita sint. Quamvis vero in se spectata licita snt; non tamen ideo negatur, quod ex causis aliis illicita fieri possim. Exemplo esto, si quis aenigmata proponit, quod V cabulis offertur, quae res obscoenas significare videntur, ut placeant illis, qui rebus obscoenis delectantur: suo enim loco ostendemus, delectationem istiusmodi illicitam esse.
AEnigmata quivalent sermani ambigvi. Etenim de mi- M angminmatis constat, quod verba non accipienda sint in significatu rares. renis proprio, sed quia transferenda sint ad significandas res alias ams vj- . ao I. ao9. , consequenter quod in sensu improprio acci-tatem mispi debeant verba . 146. Quamobrem cum signifi- να catus verborum improprius sit ambiguus ao 90, qui mugmatice loquitur, ambigue loquitur, consequenter migm in sermoni ambiguo aequivalent.
Inde est, quod Grottur de I. b. & p. lib. 3. c. r. Io. n. a. Fabulas Chiisti, quae parabolarum nomine vulgo veniunt, ad ambiguas locutiones reserat, quatenus scilicet sabulae aenigmata continent isor. 2O9. . . a II.
Quoniam migmata sermoni ambiguo aequivalanta ra. ; ΛΡηdo ambgurtas in loquendo licita, olmata quo3M lia moralitas cita sunt, quaκῶ vero in illicita , haec quoque illicita sunt. aenigmatum Ostendimus aenigmata in se licita esse et II. , atque adeo HIMPmia non demum videntur pro licitis habenda in eo casu, in quo ambJguitas in loquendo licita. Superflua adco videtur pars cprior corollarii praesentis, aut, si minime superstua videri duebet , non opus erat demonstrari, quod in si licita snt. Enim. vero monuimus jam ante not. a II. , aenigmata in se licita ex accidente, seu eausis supervenientibus illicita fieri posse. Non superfluum itaque censeri debet, quod ostendatur, quatis donam licita pessistant, aliis licet catas supervenientibus. Osten
193쪽
Osten Iendum vero etiam erat, quod in se spectata licita sinta
ne eum locutionibus ambiguis aliis in mi merum actionum in se indisserentium reserantur, quasi in se smpliciter spectatis ocula insit moralitas. Ceterum non opus eth, ut ad aenigmata applicentur, quae paulo ante de ambiguitate in loquendo a nobis dem Instrata sunt, cum nemo non absque ulla difficul- tate hoc ipse facere possit. E. gr. aenigmata iubinde mirifice faciunt ad erudiendos alios in moralibus. Quamobrem cum in anterioribus ostenderimus, ambiguitatem in loquendo esse Ii- .citam, quando facit ad erudiendum alios . aos. ; hine etiam concluditur, quod vi corollarii praesentis aenigmata in isto' casusnt Iicita, aut, si mavis, maneant licita, vel potius .magis licita et sciantur. Ceterum nunc subtiliter non inquirimus, num aenigma quoad significatum Verborum improprium sit in se ambiguum, an vero ambiguitas illa saltem oriatur ex parte .ejus, qui idem interprerari aut significatum improprium di- vinando assequi.tenetur: haec enim disquisitio merito rejicitur ad theoriam aenigmatis completam, quae non est hujus loci. Hie illud diserimen insuper habemus, sue ratio ambiguitatis desumenda sit ab ipso aenigmate, .sve .ab eo, sui aenigmatis sensum .divinare debet.
meta Si ad veriloquium obligamur, mera pericu5 inde nobis ves actismis ad . imminentis falsum loqui non licet. Etenim si ad veriloquium
ais o obligamur, a falsiloquio abstinere debemus seu falsiloquium
luia licear. illicitum .est I. 364. . Quamobrem cum nemo metu mali . . cujusdain imminentis deterreri debeat, quo minus faciat, . quod legi naturae convenit, nec sese adduci patiatur necesse est ad faciendum, quod legi naturae contrarium I. I99.part.
. Prinat. , nec metu malicujusdam a veriloquio imminentis deterreri debemus, quo minus Verum loquamur, nec eo nos
adduci pati debemus, ut falsium loquamur. Quamobrem si ad veriloquium obligamur, metu periculi inde nobis, vel
194쪽
m obligatione circa sermo . I s
aliis imminentis loqui falsum minime licet II . para. r.
Phil. rarit. unis.). E. gr. Testis obligatur in judicio quaestus moraliter verum loqui. Quodsi norit, si verum dicat, periculum inde imminere ei, contra quem testis adhibetur, vel etiam sibi ideo ab e dem metuit; metu hoc minime a vero dicendo deterreri debet, neque eodem adduci se patiatur lege naturali permittitur, ut falsum dicati
Si ad veriloquium obligamin, meta pericali nolis vel adiis im- mania minentis ambigue loqui vel aenigmatice respondere minime tiret. ambigua ε aiuio enim ad veriloquium obligamur, cum veriloquium arigmatica sit scrillo mo: aliter Verus cs. is J, ad animi nostri, dictione ad sa signi canda tenemur . is o0. Quamobrem cum ex ver- evitandam bis ambiguis concipi possit mens loquentis ab ea, quam ha-sericulumbet, diversi i 9o0 ; si quis ambigue loquitur, quando ad non uti Ii- veriloquium obligatur, non alia de causa ambigue loqueriar, ceat. quam ut is, cui loquitur, sibi concipiat mentem ab ea, quam habet, diversiam. Enimvero ambiguitas in loquendo pro salsiloquio habenda, si quis verbis ambiguis utitur eo fine, ut alter inde concipiat mentem ab ea, quam habet, divem lam . t 93. . Quamobrem cum falsiloqiliuin loqui non liccat, quando ad veriloquium obligamur, metu periculi inde nobis imminentis at 4. ; nec ambigue loqui licet, si ad veriloquium obligamur, inctu periculi nobis vel aliis inde
AEqui'alciat aenigmata sermoni ambiguo s. et Ia . . Igitur nec aenigmatice respondere licet, quando ad veriloqui- um obligamur, metu periculi nobis vel aliis inde imminen-
tis. Iuod erat alterum. Casus hic est Martyrum, qui metu tormentorum marissi- molpi Fur. Nat. Pars Iad T mo
195쪽
' morum adduci minime potuerunt, ne Veritatem Imperterrit Confiterentur, propterea quod Christiam lege Christi ad eam confitendum obligantur. . a I 6.
Dialisia Si ad veriloquium non Abgamur, ain facere iatur, meta perhmetu mali culi nobis vel adiis imminentis falbum is i licet. Etenim si tace-Mktam a re non datur, aut Verum, aut falsum loquamur necesse est: sam si ui quod per se patet. Quodsi ad veriloquium non obligamur, nec moraliter necesse est, ut Verum loquamur,. β. Is 8. pari. I. Phil. pra T. uni P, cumque tacere non detur, nec simpliciter illicitum est falsium loqui 384. . Quamobrem cum quilibet operam dare debeat, ut sibi caveat a malis corporis atque fortunae, quantum in potestate sua cst II parto a. Iur. nud, cadcmque ab aliis quantum datur avertere dei, g. 6o8. pari. I. Iur. nat.2, adeoque ubi nobis vel aliis periculum aliquod imminet ex veriloquio, id ossicio erga nos- metipsos vel alios repugnat ; veriloquium esticitur illicitum f. I TO. f. I'hil. 'acri consequelarer metu periculi, nobis vel aliis imminentis falsum loqui licet
Ita nemo obligatur ad se vel alium sicario prodendum. Quamobrem quaesitus quinam sit, vel ubinam sit I itius, quem quaerit, quin falsum respondere liceat, eum tacere non per-t mittatur, dubitandum non est. Qui hoc in casu falsiloquium pro mendacio habent idemquae illicitum pronunciant, qu . modo turpitudinem intrinsecam demonstrare velint, non video. Non aliud hine sequkur, quam ut sicarius fallatur fili R. alteri re bono, cum assi ipso peccatum, a re vel tertio perse. Eulam itae amoveatur. Sit itaque nos simpliciter obligatos esset . . t ad dicendum verum, quotiescunque physica nobis i posita est loquendi necessitas, nec tacere datur, ita ut falsum dicere non liceat. An non etiam obligamuς ad periculum vitae a nobis atque asis avatendum, consequenter idem incurrere, via Diqitigod by Corale
196쪽
ie Obligatisne circa semonem. I T
vel admittere, ut alii incurrant, prohibemur 8 Pugnat igitur obligatio, ne nos vel alios exponamus vitae periculo cum obiugatione, ne dicamus sel sum, seu potius, ns salsum dicendo fallamus eum, qui peccare Vult. Quamobrem cum opus sit exceptione, nonne fortior obligatio vincere debet debiliorem, & nonne fortior est obligatio, quae tendit ad vitae propriae Vesalienae conservationem & peccatum impcdiendum , quam altera, quae tendit ad dicendum verum, ne suo bono ullatur 'Sane dicendo verum concurris ad peccatum alterius, quod dicendo falsum impedis; dicendo falsum obligationi tuae erga te ipsum vel erga alios satisfacis, immo etiam peccatum alterius impediendo obligationi erga alios simul satisfacis. NQ-la itaque adest ratio ., cur tanta existimari debeat veritas moralis, ut eidem postponenda snt omnia hominis ossicia cetera tum erga se ipsum, tum erga alios. In moralitate actionum examinanda respiciendum est ad ea, quae inde .consequuntur, c haec in oppositis actionibus inter se comparanda veniunt,
.& ubi obligationes diveris concurrunt. non ad unam sta ag. . vertendus animus, ut ceterarum Obliviscamin,
Quoniam ambiguitas in loquendo pro falsiloquioliabem Nuda, si eo fine verbis ambiguis utans, ut alta inde concipiat mentem ab ea, quam habes, diversam s. 19s.), & aenigma--.Ia licita sunt, quando ambiguitas licita in loquendo I. 13 . ; ambigue quoque loqui dicet es licita sunt animara, si morum periculi nolis vel altis is misisIis, s ad verilorium non abligamur, nec tacere datur.
Qui ambiguitatem in loquendo & aen maticas dictiones, admittunt, falsiloquium vero, quod odioso ac infami menda. cii nomine traducunt, improbant; si Verborum magis. quem rerum rationem habent. & ad illorum confusas potius quam distinctas satisque determinatas notiones animum advertunt. Praterea non P endunt, sermonem Omnem moralitatem T a trahe.
197쪽
trahere ab ossiciis, quae eorum usum exigunt, ut adeo ex con- , - venientia cum iisdem aestimetur usus, ex repugnantia vero
abusus. Et, si vel maxime a pacto tacito de verbis non in alio. fgnificatu utendis, quam quem communis loquendi fert ustis moralitatem sermonis derivare velis, huic ipsi tamen pacto inesse intelligitur tacita conditio, quando scilicet alteri ad ani- . . . mi nostri sensa significanda obligamur, nec ossicium aliquod urget contrarium. Videbimus enim suo loco, pactis hominum immutari non posse naturalem illam obligationem, quae . . inciis adhati ei. . a I 8.
dioismo M alterum ad aliquid faciendum, vel non faciendo permne- molitas fal--tenemβr, nec verum dicendo hoc feri potes, fasiloquium titilum si isti liceat. Quoniam alterum ad aliquid faciendum, vel non faciaendum permovere tenemur per h=p. cum voluntas & noluntas non determinetur nisi per motiva 3. 889. P*h. empir.2 ,. motiva volitionis & nolitionis eidem stippeditare debemus. Quodsi ergo verum dicendo alter permoveri ncquit ad iaciaendum, vel non faciendum, quod facere, vel non facere de- bet per he. per motiva vera voluntas & noluntas ejus d terminari nequit. Quamobiain cum sine selsiloquio obligationi, qua alteri tenemur, satisfieri 'on possit, quando vero
. hoc fieri nequit, falsiloquium licitum est I. iret . , licitum quoque erit falsiloquium, si alterum ad aliquid faciendum,
vel non faciendum permovere tencmur, nec verum dicendo
Atque adeo patet, quandonam motivis falsis uti licitum. st, ubi alios ad aliquid facienduin vel non faciendum permo vere tenemur. Exemplum habemus in duce, qui, cum Vide at exercitum perterritum ob hostilam exercitum , falso ipsis, persuadet mox assuturos socios, ne animum despondeant, sed . ' . animo imperterrito hostem aggrediantur. Etenim ducis est
198쪽
De obligatione circa Iermonem. I49
permovere exercitum ad praelium paratum, ut animo imper- .serrito hostem aggrediatur. Quamobrem cum sine falsiloquio hoc fieri nequeat, ecquis reprehendere ausi ducem uti motivis falsis. Id licitum agnovisse constat Xenophoruem lib. 4. de ' dict. & fact. Socratis. In eundem sensum ΜΛximur Tyriurdissert. g. Non est res, inquit, per se praeclara verum dicere, nisi id cum utilitate fiat ejus, qui audit. Ita saepe medi- . cus aegros, dux exercitum, gubernator fallit nautas: nec hoc
in iis reprehenditur. Quodsi si dicas, fieri posse, ut falsio.
quium, quo uteris ad permovendum alterum, ut hoc faciat. st ipsi, vel aliis damnosum, seu cum damno ejus aut alius conjunctum; facilis est responsio. Falsiloquium enim hoc in casu illicitum est alia de causa s. I 66.), adeoque ipso lita' casu praesenti non uti licet tanquam motivo. Eis autem hoc falsiloquio uti non liceat: non tamen hinc insertur, quod alio uti non sit licitum, quod alia de causa illicitum esse ostendi nequit. Quoniam ex superiori tractatione manifestum est, . fals loquia alia licita esse, alia illicita; non de illicitis hic sermonem esse facile patet. . a I 9.
Quoniam infantes ac pueri, itemque amentes non eo Gisia in pollent usu rationis, qui ad perVidendum Verum . quod nemo non admittit; infantibus ac pueris, itemque amen-pueris Niibis, falsem dicere licer, seo ad Iac/endum, vel non faciendum per--ibus -mjeri possunt, ad quod faciensim vel Isin facie Am eos permovere falsum dis
Non adeo reprehendi potest, quod dicit Euintiliamus r utili- . tatis puerorum gratia multa fingimus. Quodsi objicia, fictionibus istis praejudicia insinuari animis tenellis puerorum
quae obsunt in aetate adultiori partim ad veritatem cognoscendam, partim ad recte agendum, parum nos movet ea Obi .ctior cum per ea, quae modo annotavimus ad propostionem praecedentem, non quaslibet fict:ones probemus, sed eas de-
199쪽
. . Aiun, quae alia de causi non sinu illicitae, consequenter in se non habent, quod reprehensionem increatur. Propositionis praesentis, quam nec satis determinape enunciat, G, alius de . - , J. h. R P. lib. 3. c. I. f. la.. aliam prorsus rationem assere, sed - facit hoc, dum indulget tu pothesi suae qua moralitatem sermonis ex pacto tacito de verborum is texu pcrperam Aducit. me. F. I 8a . . ' . '
4od δε- Quoniam similiter furiosi rationis ula minime pollent, noluselfum eodem modo puet, falsiloquium licitum esse,s eo permoverapo iacere luearsant ad claudi , vel noo faciendam, quod cere , vel nudi facere
. debent. Furor, qui di mania dicitur Medieis, imaginationem &ria . . tiocinationem depravat: id quod ex ipsorum verbis & ficti,' ' nemo non colligit. Sennerius Prin. lib. I. Pari. a. c. Is . , oper. TOm. 3. f. I . maniae signa diagnostica recensens: - , M talia imaginantur, di absurda & inepta multa a. .. gunt, & quidem fine timore, sed potius cum audacia, teme- ' ' ritate, loquacitate, iussitis, iracundia, sevitate in se & alios, omnino animi perturbatione tanta, ut bestiarum instar ob- . . - vios quosque invadant, R morsu, unguibus, aliisque, .quibus . possunt, modis noceam, nec sbi ipsa pareant, sed vellus di- lanient suas, ac nianus violentas sibi bisserant. Dantur adhue - morbi alii, in quibus usus facultarum superi Qrum aufertur ves. Duivasaliter , vel quoad certa tantummodo objecta : de quihus Seminivi legi potest, qui, quae ad historicam morborum cognitionem spectant, satis fideliter δc accurate describit. . Enimvero non opus est, ut propositioncin generalem ad s gulos casus particulares applicemus: sussicit exemplo aliquo' ' 'ostendisse, quod applicari possit ac debeat.
arisia ' Quando ira excandescit animus, facultatum superiorum . Desii di rationis acto usus susbenditur, oc icim continsit in ebrie-
200쪽
De ιbligarione circa ferano m.
Iate, u irati haud raro seriosis, amentibus ebrii as milentur. Eodem igitur, quo ante modo, pater, falsilorarium licitam e si eo permomeri possunt irati ei Arta adfaciendum, vel non orien- um, quod facere , vel non facere detiλα
Sermo homini concessust est: ad communem utilitatem, quia eonjunctis viribus persectionem suam statusque sui promovere debent 3. aa I. pari. K Phic pract. tinis. . Utendum igitur, est sermone eo modo , qui fini huic convenit. Quamobrem, ι alteri ad verum iacendium non obligamur, sed falsum potius dicero licet, si verum dicendo ipsi nocetur, falsum vero dice do consulitur. Patebit usus hujus principii in moralibus.
Si fissi Diuis fatis ad eliciendum veritatem ex assis, P Tutabant.. adisse inierest, setium es. Etenim si falsiloquium facit ad eli' - - ciendam Veritatem ex aliis, quam nosse intcrest; medium est obtinendi sinen3, quom consequi vel dcbemus, vel n-stqui saltem licet . 9 3 7. UMIOM. Quamobrcm cum ex anterioribus abunde inrelligatur, quod falsiloquium in se illiacitum non sit; cur eodem uti non liceat ad eliciendam veritatem ex alliis, quam nosse interest, ratio nulla est. Recte . 'igitiis pro licito habetur in casu propositionis praesentis.. Medio non illicito ad finem scirum consequendum uti li-eere nemo dubitat. Qui adeo falsiloquium limpliciter damnant,. idem pro medio illicito habunt, consequelarer nec eo , uti liceret ad veritatem ex aliis eliciendam quam nosse interes . Ueritates in genere seu universaliter enunciatae subinde videianir dubiae . quae ad casus particulares applicatae fiunt ilis
ustriores 8c extra omnem dubitationis aluam colloeantur. Quamobrem non inconsultum erit ad exemPla provocare,
primum igitur locum hic occupet sententia Solomonis, quam tulit in decidenda lite meretricum de insante viso I.