장음표시 사용
201쪽
mater insantis vivi, gladium asserri iussit ad insantem disseeam dum, ut utrique litigantium redderetur pars dimidia. Cum ipsi animus non esset infantem innocentem interficiendi, &partem dimidiam unam uni, alteram alteri meretricum reddendi ; sermo eius salsiloquium erat 3. Isa. Is 6. . Utebatur autem eodem ad veritatem eliciendam. Nemo factum S lomonis reprehendit.Quamobrem qui hoc probat,salsiloquium esse medium licitum eliciendi veritatem ex aliis, quam nouem , terest, concedit. Similiter Cumdius apud Suetonium in Claudio c. I s. falsioquio elicuit veritatem, cum foemina filium suum agnoscere nollet. Iussit enim juveni nubere: quo matrim nio indicto eam ad consessionem compulit. Huc etiam per- tinet exemplum Caroli M. qui patrem & filium ob caedem sacerdotis ad mortem condemnavit, cum non constaret, uter eum interfecisset, neuter vero alterum prodere Vellet, ut Patrem ad confessionem delicti adduceret. Exempla plura ad- dit Pulsendosus de J. N. & G. lib. 4. c. r. f. II. & huc refert proverbium Hispanorum: Die mendacium & erues veritatem.
Mndis Si falsum dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquimur, mufassium dia concipiat mentem ab ea, quam Labemus , diversam, etiamsi lis facia. cendo vel lat Ier Ius, ad quem siermo non dirigitur ; siermo noster falsiloquium ambigue lo- non es. Etenim si falsium dicendo vel ambigue loquendo is, quendo mo- cui loquimur, non concipiat mentcm ab ea, quam habemus, rabier Dia diversam; iespectu ejus, cui loquimur, non aliter cogitamus, sum non o. quam cogitare nos dicimus, cum nimirum verborum signifi- quamur. tus sit arbitrarius, cum ipsis tribuere licet, qui susticit ad aniami nostri sensia alteri, cui loquimur, significanda. Quam o rem cum is demum moraliter falsum loquatur, qui aliter cogitat, quam se cogitare dicit I. isa.); rei pectu ejus, cui loquimur, moraliter falsum non loquimur. Etsi autem tersi tius ex verbis nostris concipiat mentem ab ea, quam hab
202쪽
' De obligatione circa sermonem. I 3
mus, diversiam, cum tamen ad ipsum sermo noster non dirigatur, ei quoque non loquimur, consequciater in cligendis verbis, quibus antini nostri icnia CXprimere Volumus, nec ejus habenda ratio est. , Quamobron nec cjus rc spectu falsum loquimur, cum perindo sit ac si vocem submitteremus, ne quid alteri dicamus distincte percipiat. Quoniam itaque sermo noster filsiloquium ncque rcspectu ejus, cui loquimur, ne-ique resipectu tertii, ad quem sermo non dirigitur, dici potest; si falsum dicendo vel ambigue loquendo is, cui loquiamur non concipiat metalcm ab ca, quam habemus, diversam, etiamsi hoc faciat tertius, ad quem sermo non dulgitur, sermo noster falsiloquium prorsus non cit.
Sermonis non alius usus est , quam ut intelligamur ab iis. quibus loquimur. Ita qui Gallice loquitur, parum curat, num alii intelligant quid loquatur, aut num linguae Gallicae parum gnari mentem sibi concipiant ab ea, quam loquens habet, prorsus diversam, modo animi sui sensa is assequanar, cui I quitur. Anne igitur perinde est, si ve lingua tertio parum nota loquaris, sive verbis tribuas fgnificatum, qui a recepto abhortet, aut verbis utaris ambiguis, modo certus sis, eum, cui loqueris, mentem tuam assequi ' Si is, ad quem sermo tuus dirigitur, verba tua intelligit, etsi ea non intelligat tertius, cui non loqueris, perinde omnino est, ac si lingua peregrina loquaris, quam alter non callet. Sibi adeo imputare debet, ubi ex sonorum smilitudine diversum vocabulis tribuitsgniscatum ab eo, qui iisdem jungitur a colloquentibus, &judicium sibi sumit de iis, quae ipsum parum tangunt. --minem accusare potest, nis se ipsum, quod Verba aliorum , qui ad ipsum non loquuntur, male interpretetur. Recte m mnino Grotius lib. g. de J. B. & P. c. I. 3. I 3. n. I. Sermo,
inquit, respectu illius non sermo est, sed res, quae sgniscare .quidlibet potest.
203쪽
Ne ne ad O Quoniam mendacium esse nequit, quod selsiloquium
momiur. non est S. 38 ad , nec mendacium esse potes hermo, si falsum di- .cendo, vel ambigue loquendo is, cui loquimur, non concipias mentem ab ea, qu- habemus, diversam, etiamse hoc faciat tertius, ad Fem sermo non dirigitur.
Falsum .dum dicimus, aut is, cui loquimur, novit, nos sal sum dicere velle, aut ipsi constat, quod contrarium ejus, quod verba sonant, intelligi velimus. In utroque casu eum, ad quem loquimur, nec fallimus, nec fallere voIumus. Nil '' quis quam igitur vitiosi sermoni nostro inhinet. Quando ambigue loquimur, alter novit, quid per verba ambigua sDiscare volumus, aut saltem ipsi constat, quod aliud quid i relIigi velimus, quam verba sonare videntur. Usum hic saepe habent allegoriae, quibus teguntur quae alteri significanda r id, ' quod in literis quoque scribendis utile est, ubi verendum, ne forsan incidant in aliorum manus, quos ea, quae a nobis seriis' pia sunt, intelligere nolumus. In genere enim notandum quae de verbis viva Voce prolatis dicuntur, ea etiam de scri-- plura esse intelligenda. Loquimur praesentibus; scribimus . . . absentibus. Idem vero vocabulorum usus est, sive Ioqua. mur, sive scribamus. Et sermoni in utroque casu eadem inest . moralitas. Quamobrem quando in hypothes propositionis praesentis falsum dicimus, vel ambigue loquimur, ne intelli- .. gat tertius, ad quem sermo non dirigitur; sermo cryptogr phiae comparatur. quae ideo non vitium contrahit, si tertius, ad quem ea non pertinet, sensum inde eruit a mente nostra prorsus diversum. .Equipollentia sermonis in casu proposi- . - tionis praesentis cum cn ptographia eandem optime illustiat, o nemo enim est, qui cryptographiam reprehendat. quod non recte intelligatur nisi ab eo, ad quem scribitur. Notandum' vero ad cryptographiam quoque reserri, si verbis tribuatur fgnificatus ab eo, quem vulgo habent, diversus, adeoque et
204쪽
A ex emposito alteri falsam dicas, vel ambigue is aris est e vis renias aliquis, ad quem sermo non dirigituri se concipiat mentem risi .el ea, quam Dabes, disersam; sermo tuus resflectu tertii sal Nummi mi, is est. Quodsi enim ex composito alteri falsum dicas vel am- .higue loquaris eo fine, ut tertius aliquis eX verbis tuis con-Iοολογ.cipere debeat aliquam opinionem; ad sum reVera ni uis' facis, & ad cum, cui loqueris, te verba facere velle tantum: . ' i modo simulas . 716.para. a. Phil. pracI. - . . Quamobrem cum eo fine salsum dicas, vel ambigue loquaris, ut tertius inde concipiat mentem ab ea, quam habes, diversam; aliter omnino cogitas, quam te cogitare dicis, consequenter mo- raliter falsiiun loqueris I. 13a. . Quoniam itaque sermo moraliter falsius falsiloquium est s. rs6.9; si ex composito altori falsiuni dicas, vel ambigue loquaris eo fine, ut terti aliquis inde concipiat mentem ab ea, quam habes, divem sam , sic o tuus respectu tertii falsiloquium est.
Dissert casus praesens a praecedente in eo, quod in praesente tertii gratia loquaris eo fine, ut fallatur, in praecedente autem tertii non habes rationem, sed ea tantummodo cautione utaris , ne qui obiter te loquentem audiat, quid dicere velis, intelligat. Revera igitur in casu praesente sermo tuus dirigitur ' ad tertium, cum simulas colloquium cum altero di id quod in 'casu praecedente dici nequit, ubi malles tertium non audire,. quae loqueris, squidem praecavere posses. Quamobrem in
casu praesente sermo tuus componi nequit cum cryptographia, ricum qua convenire eundem monuimus in casu praecedente . . . reor. IV . . 226.
Quoniam sermo tuus respectu tertii falsiloquium est, si Maex eomposito alteri falsum dicas, vel ambigue loquaris eoabimralita-U a . fine, te ista in
205쪽
. sint, ut tertius inde concipiat,. mentem ab ea, quam habes, diversiitI s. aas. in eo casu, qao falsiloquium licitum es, ex composito etiam alteri falsum duc re, vel ambigue loqui licet eo fineat unius inde .conci fiat mentem ab ea, quam habes diversam, in alio autem quo falsiloquium illicitum,. hoc faceFe non luetia
Sunt equidem qui simpliciter damnant eκ composito Hieri ' falsum dicere eo sine ,. ut tertius inde concipiat mentem ab ea, quam loquens habet, diversam i sed hi sunt, qui animum non advertunt nisi ast aliquem casum, in quo falsiloquium iulicitum, non vero omnem proposizonis amplitudinem animo: complectuntur, quam habere porcst. Quodsi m superioribus animo recolas casus, in quibus salsiloquium licitum vel illicitum esse demonstravimus, facile Videbis, in casu propo- sitionis praesentis salsiloquium non semper esse illicitum, seae ut licitum, vel illicitum sit, alias praeterea reqUiri determina- tiones, quam quae in hypothesi propositionis pia sentis contia. nentur. Brev ltatis autem gratia casus istos dii inguere nolu-:mus, quos unusquisque. Vi superiorum sine ullo negotia distinguet is
. persuadere licet eo fine, ut is idem terris d cair Pando autem salm . o LPium limam, hoc quoque facere licet. Etenim unum idemque
sive ipse mihi falsum dicas, sive salsum dicas alteri, ut fiagia iὸni idcim dicat, seu quem nosti, quod mitu rursus dicturus sit Quamobrem quando tibi licet mihi falsum. dicere, lucebit etiam idem dicere alteri eo fine,. ut ab ipso mihi dica- . tur quando vero tibi falsum mihi dicere non licet, nec hoc
facere licetia Sunt denuo qui simpliciter: damnant falsiloquium , quo alius inducitur ad salsum tertio dicendum di sed de his ea- . dem tanenda. sunt, qua: ad propositionem praecedentem an
206쪽
De obligatione circa sermonem,
. notaVimus, quemadmodum' etiam cetera. huci trahenda, quae ' . ibidem annotarimus. . a 2 8
Verba dicuntur,. quae ore proseruntur, ur auditu Verba aper- percipi pollini, vel scribuntur,. ut legi possint. . Tacita vero'Ia es tacita. vocamus, quae mente reservantur, ut adeo da non percipiat,
nisi loquetis. Unde&intclligitur, quinam sermo sit apertus
quinam tacit L. Tacita nimirum verba tantummodo cogitamus , dum e- .rum ideα vi imaginationis producuntur; quales auditui con- . Veniunt
a 29.. oniam verba aperta auditu percipi possunt aut vita Eorum usus- . ab aliis, tacita vero non nisi a loquente percipiuntur. I-aa 8. ,
verto sermone aliis , Iac/to nonnisi nobis loquimur. Ita tacito sermone utimur ini meditando dc dum per otium. cogitationibus nostris indulgemus.. .
Quia verba tacita sensiu percipi nequeunt ab alio, PIam rarium, loquente I. et et 8.) ,, nisi ex verbis apertu es circum antiust sera asius aeciatibus colligi snt, respectu ejus, cui loquimur, nuE- Κίens usum.
Ex accidente adeo est, s verba tacita assequitur isse cui IO quimur. E. gro Si quis die dominica ex te quaerat: Fuistine in templo I Verba haec aperta sunt.. Adverbium. vero Adre, quod mente reservas, verbum tacitum est . Eu eireumflantia 'temporis idem colligis, adeoque mentem interrogantis intelligis,. nimirum num hodio suetis in templo , ut perinde si, ac s aper- to penitus sermone quaesivisset ex re: fuistine hodie in templo I. Ipsi etiam Autores haud raro propositiones ita enunciant, ut verbis apertis adjici debeant tacita, essi a veritate aberrare velis. Nec hoc semper vitio tribuendum: cum enim brachyologiam. amemus, lassicit ex verbis apertis, substrata materia, & aliis ci
207쪽
eumstantiis tacita colligi posse, quae apertis adiicienda, ut sena, sus evadat completus &ei, quod dicitur, sua constet veritas. Hinc refutationem non merentur, qui ex verbis apertis erro-ε ' . rem exsculpunt, ubi tacita cuivis obvia sunt. qui attentione . uti voluerit, nec in interpretando iniquum se praebere decre . . verit , ut habear, quae in alio reprehendat. 9. a 3I.
servitio Reservatio mentalis est sermo moraliter verus constans ve mensauri bis partim apertis, partim tacitis, ita ut illa ingerent animo
ista sit. audientis falsam opinionem, haec vero illorum scissum detor
queant in verum huic contrarium. . E. gr. Si die dominica interrogatus, in aede Iarea, respondes Verba tua : fui in aede sacra quippe quae ex. - interrogatione supplentur, verbis ore a te prolatis aequipolIeno aperta sunt s. g. aa 8. . ex his colligo, te hodie interfui -- se sacris. Enimvero quoniam hoc verum non est, tu mente. - reservas verba, quae adhuc adjicienda erant, ante octi m. Haec igitur tacita sunt j. est.); detorquent vero sensum veris' horum tuorum in sensum verum quidem, sed opinioni, quam ego ex apertis hausi, prorsus contrarium. Sermo adeo tuus '' reservatio mentalis est. Similiter fi ego ex te quaeram: nis . ne hodis in templo P & tu respondes: πια, mente autem reseris vas haec verba: non hodie, sed ante octiduum; sermo tuus denuo reservatio mentalis est. Exempli loco asserri vulgo solet illud Athanasii apud Meratem in Hist. Eccles lib. I. c. 3 8. Sm- eis, Arat scripsi scilicet in charta sub ala: quae verba mente ' . reservata. Similiter si quis ex te quaesiverit: ne ne Me, Ze/ tu respondes r non feri, scilicet aliud quidpiam, vel non feri scilicet reservatio denuo mentalis est. Est e, iam rcservatio mentalis, s interroganti, decem a reor, respondes: nis habeo. scilicet tu eos tibi minuo dem, vel in cum domi in cista recondantur.
208쪽
De silla tione circa sermonem.
a 3 a. . 'Si in reservariane nuntali verba racisa cum epertis conia νη- diuo respe- ών; moraliter verum loquitur, pia ea utitur. Etenim Verba ta- rita sint v
cita si accedunt ad aperta, horum sensum detorquent in V riloquium. rum I. asi. adeoque a mente loquentis non discrepantem. Quamobrem si in reservatione mentali verba tacita cum apertis conjungantur, qui ea utitur, moraliter verum loqui-rur I. IIo.). 'Patet hoc ex iis, quae modo attulimus cndit. 3. 23 I. exem- .plis. Ita verum est in exemplo primo, te ante octi duum suis , isse in aede sacra; in secundo, te non hodie, sed ante octid um ibidem fuisse. Verba igitur aperta & tacita junctim sumta non discrepant a mente tua, sed cum eadem conveni- 'unt, adeoque moraliter verum Ioqueris. Hinc sibi persuaserunt nonnulli reservationes mentales quasvis licitas esse, etiam quando ad verum dicendum obligaris quod asseris juramen. ' . . to confirmandum. Neque alio fine excogitatae sunt reserva Htiones mentales, quam ut falsa persuadere possis alteri, quando 'ad verum dicendum obligaris. . - . .
. a 33. Resereariones mentales ηίn sum veriloqrium nisi respectu ejus, αμ η- 'qui loquitur. Etenim si in reservatione mentali, verba tacita conjungantur cum apertis, moraliter Verum loquitur, qui ea jub isti utitur g. 23α ., Enimvero Verba tacita nemo percipit, nisi . qui loquitur s. et et 8. , consequenter nec ea cum apertis com jungere valet nisi ipse loquens. svamobrem qui reserva- . tione mentali utitur nonni si sibi soli, non vero aliis morali ter verum loquitur, adeoque cum sermo moraliter verus ve. riloquium sit is δὴ reservationes mentales non sunt veriloquium nisi respecitu ejus, qui Ioquitur. Sibi verum loquitur, qui reservationos mentales adhiber,
209쪽
non aliis: sermo enim integer, qui animi ipsus sensa sussciemo ter indigitat, nemini notus nisi loquenti. Patet hoc ex antea e not. a 3 I. adlatis .exemplis. s. .a 3 4.
Cuiusnam' Resieristiones mentales s-r Diploquium respecta ejus, ad ρ-- resipectu fu ermo dirigitur. Etenim in reservatione mcntali ei, ad quem silis iam i sermo dirigitur, non sunt nota nisi Verba aperta s. a 28. agi.). sint. Quoniam itaque Verba aperta in nerant animo ejus, qui lo- . .quentem audit, Opinionem lalsam g. a 3 ), adeoque a mente loquentis discrepent verba aperta; qui reservatione mentali utitur, resipe .ejus, ad quem sermo dirigitur, moraliter falsum loquitur 3. Is a J. Quamobrem cum serino moraliter falsus falsiloquium siti g. .i36. , reservationes mentales respectu
ejus, ad quem sermo dirigitur, falsiloquium sunt.
Patet hoc per exempla .eunti absque uilla demonstratione. Ita in exemplo Timo, quod sup a dedimus a 3I.. , ν '. . quaeris, num Titius fuerit in templo, me ehoc die, quo eum interrogas. Respondentis verba aperta uirit.: Tui in templo. Hinc tu colligis, eum hodie in templo fuisse. Ex tacitis ta-. men verbis constat, eum in templo hodie non suisse. Re-' . spectu igitur tui sermo Titii falsiloquium est. Idem paret in altero, quando quaeris, num Titius hodie fuerit in templo, &idem respondet: fui in templo; monte autem reservat haec veriaba: non hodie ,sed aure octi um. Sane sive moraliter falsum. Ioquatur, sive reservatione mentali utatur , tui respectu hoc ν .unum idemque est. s. 23s.cintriara resimarime mentali utitur apertis verbis a mare via
Do qualis Iur, θηρά negare decrevit edi contra. Etenim in reservationei,sit restr- mentali sensus verborum apertorum detorquetur vi tacitorum vationi an contrarium I. a 3r.). Dctorquetur autem sensus verbo-ώZAiali. rum in contrarium, si, quod assii matur, negatur & contra: . p
210쪽
per se patet. Quamobrem quod qui reservatione mentali uia ritur verbis apertis affirmare videtur, id n are decrevit, &quod Mirmare instituit, id verbis apertis negare videtur.
Exemplo veritra propositionis praesentis illumior evadit. Quodsi enim quis ex te quari at, num fueris in templo, sciliis cet hodie, & tu resbondos: inu. Uerbis apertis affirmare viis deris, te hodie fuisse in templo, nec alium sensum ex iisdem
exsculpere valet, qui te interrogavit. Enimvero dum mente reservas haec verba, negare omnino decrevisti. 4e hodie fuisse in templo: alias enim reservatione verborum non erat opus. Idem adhuc clarius elucescit, quando interrogatus, num hodie fueris in remplo, respondes fui, mente autem reservas haec Verba nem Immo non alium in usum inventae sunt reserarationes mentales. quam ut, quod assirmare debes bc affirmare vis, negare Mide 'ris, dc ex adverso quod negare debes dc negare vis, videaris affirmare. Qui reservatione mentali utitur, vult verum loquι '. sed non vult veritatem intelligi ab eo, cui loquitur, veluti iuexemplo dato vult negare, se hodie suisse in templo. non ve- ro vult, ut Ger norit, se hodie in templo non suἱsse, vel com trarium potius ipsi persuadere intendit. Resti vationes adeo . mentales medium esse debent loquendo verum alteri persu dere falsum, seu dicendo quod in alteri persuadere quod non se & contra. ε
mendacham est, quando alteri ad animi nostii sensa significan-Z-, .da obligamur . 182. . Resemationes mentales respectu viristaei qm, ad quem sermo dirigitur, falsiloquium sunt aeriis erasum .amobrem etiam resipinu Qus, ad quem inmo dirigitur, mendaciues sunt, quando ad animi nostri stin indicanda al- iam μ. NM. Para . X teri