장음표시 사용
231쪽
negare debeamus, num actio sit lege naturae consormis ancidem contraria, utrum committenda, an omittenda I. sos. D IJ, Euamcu haeremus, num actio aliqua legi naturae contentat .an eidem repugnet, utrum commitienda, an omittenda, nihil agendum. Quemadmodum in Physicis sne ratione sussciente nihil sit 3. 7o. Ontol.); ita & in Moralibus sine ratione sussiciente nihil
agendum. Ratio autem ad agendum sussciens est, s certo. ' oonstet actionem esse bonam ; ad non agendum vero, si exploratum si, actionem esse malam. iamdiu adeo haerest utrum bona sit actio, an mala; nondum adest ratio sussiciens . . . ad agendum, Vel non agendum, adque adeo nihil agendum. Rationi igitur admodum consentaneum est, ut conscientia du- hia nihil agatur. Actio autem bona hic sumitur in omni sua latitudine, quatenus honesta s,. III. Part. ἔ. Phil. P EZ. unis. sve suerit debita, sive licita ν. IIo. Part. Et idem tenendum de mala vi g. g. est. .
Gώμνι iii alteri ad animi sui sie a significanda non olligatur,ris
, ribeat in eo haeret, num verum dicendo faciat, incis, vel obtigationi GL raseo dubio, dam, qua alii in singulari tenetur, repugnat, vel quod contra alteriusntim et eriυ-1us sive perfectum sive imperscri- Ast, veritatem reticere Hore. qaium repu- Etenim si quis alteri ad animi sivi sensia significanda non oblitagnet ossicio, gatur, necesse non est ut hoc faciat I. I i 8. para. I. Phil.prata. mel sit con- uniud, adeoque libertati ipsius relictum videtur, utrum id farra jus alie- cere Velit, nec ne I. II 6. pari. I. Iur. πού. Quoniam tarius. men hoc facere nequit . a pari. I. Iur. naid, ubi verit
quium pugnat cum ossicio aliquo, vel obligatione contracta, qua alteri in singulari tenctur, aut si fuerit contra jus sive persectum, sive imperfectum alterius, sed veritas potius reticenda g. 167. I 68J; sponte sua Verum dicere non ante de hei, quam ubi ea de re certus fuerit. Quodsi ergo in eo hae
reat, num verum d cendo faciat, quod ossicio, vel obligationi
232쪽
cuidam, qua alteri in singulari tenetur, repu et, vel quod
contra alterius jus sive persectum, sive imperfectum est, cum nihil sit agendum, quamdiu haeremus, num actio aliqua sit legi naturae conveniens, an eidem repugnet I. a 63.); qui alteri ad animi sui sensia significanda non obligatur & in eo haeret, num verum dicendo faciat, quod ossicio, vel obligationi cuidam, qua alii in singulari tenetur, repugnat, vel '
quod contra jus sive persectum, sive impersebum alterius est;
Non adeo facile est praesertim parum acutis , praevidere quaenam ex eo consevi possint, quod hoc vel istud alteri dixeris: id quod tamen requiritur ubi judicare volueris, num v riloquium pugnet cum ossicio aut obligatione, qua alteri t neris, aut cum jure alterius. Quodsi enim hine sequatur, quod pugnat cum ossicio vel obligatione quadam, qua alteri
teneris, vel cum alterius jure, Veriloquium quoque cum eo.
dem pugnati Semper adeo tutius est tacere, ubi alteri ad animi tui sensa significanda non obligaris, quam intempestive ac temere loqui, quae a te dicta alteri suisse posthac poeniteat. Minimum imprudenter eloqui potes, quae reticenda suerant,& parum solatii inest excusationi imprudentis, quando dicit rnon putaram. Ceterum quando loquimur de obligatione ad animi nostri sensa alteri sgnificandum, id non confundendum est eum obligatione respondendi ad quaestionem alterius. Saepe enim non interrogati tenemur alteri significare animi nostri sensa, subinde etiam hoc suadet prudentiar sepe ex adverso interrogatis tacere licet, nec ut respondeas ulla urget
necessitas: quo in casu deficit & obligatio animi sui sensa alterisgnificandi, & obligatio simpliciter aliquid loquendi. a 6 7. Si praeri ses ea , quae dicis, altum essensura, aut fas em veren- dum, he hoc fiat , ad anmi tui sementiam vero iacendam nemini obligaris ; Iacehiam est, seu veritas rincenda. Quoniam cnim nemo Grepossunν.
233쪽
nemo alterum offendere debet 939. Pert. f. Iur. naid, ubi verum dicendo alterum offendis, aut saltem verendum ne - hoc fiat, veriloquium pugnat cum ossicio erga alios, aut dubium saltem est, utrum pugnet, nec ne. hamobrem cum veritas reticenda in utroque casu sit f. I 67. 26 a. ἔ ubi prae- vides ea, quae dicis, alium offensura, aut saltem verendum, ne hoc fiat, ad animi tui sensa vero significanda nemini obligaris, tacendum est, seu veritas reticcnda. . Quando alter ossendatur satis dictum est alibi s. 636. pari.
r. Jur. nat. . Vulgo dicitur: Quod alium osseudere potest. dicendum non est; sed non satis 'determinate. g. 26 4.
ωρ si μώ Similiter si praemides, alterum omensium iri, quod hoe dixeris,
a re dia nec ad hoc dicendum ei obligaris, cui duis, at saltem vereris, ne issis sint, .mm- mi , tacendum es, aut veritas dis uianda. Ostenditur eodem datur aluis. prorsus modo, quo propositionem praecedentem ostendimus.
Casus hic non confundendus est cum altero. Aliud enim: est dicere, quae ossundunt alterum, aut alium quendam seu tertiumr aliud vero ossendere alterum, quia hoc dicimus. E. gr. Si dieis Maevium esse sceleratum, id ipsum, quod dicis, eum ossendit. Quodsi Maevius te consuluerit, num munus aliquod ambire debeat, & tu hoc Titio sgnifices, qui idem ambire vult; Maevius osseliditur, quod hoc Titio dixeris. Sub. inde vero fieri potest, ut quis ostendatur, tum quod hoc di- etiam fuerit, tum etiam eo ipso, quod dicitur, veluti si quae 'famam alterius Iacessunt divulges, etiams famae ejus detrahendi animus tibi non Q. 26s.
Dis absim mmmyum dicitur, ex quo damnum aliquod quomodo- .id si . cunque consequitur. Hinc amnosum dicitur ei, qui ideo dam-I ' num aliquod patitur.
234쪽
E. gr. Incendium tibi damnosum est, quo ades tuae vel res tuae conflagrant: sermo alterius tibi damnosus est. si excidis spe muneris, quod ambis, obtinendi, quia alter hoc dixit aliis, qua-- lecunque tandem id fuerit. Q .' . f. a 66. Si veriloquium tibi vel aliis damnosium, ad Loc vero dicendum .auod nemini obligaris, ventas reticenda. Etenim non minus a se . quod Aobis 49 3. staret. 2. Pr. nat. , quam ab aliis damnum Omne aNCr-- abis dis Icre debemuS 6. 49 s. pari. a. Pur. na . , consaequCnter caucre, sum di-
ne quid a nobis fiat, quod alteri possit cile damnosium c . 26 s. .cere non es Quamobrem porro codem, quo ante . 263. , modo osten ceat. ι ditur, veritatem esse reticendam, si veriloquium tibi vel aliis damnosium esse possit, ad hoc vero dicendum nemini obli- SariS. Uulgo dieitur: Quod tibi vel aliis damnosum esse potest, .
alteri ne dixeris, sed non satis determinate. Ceterum haec spe- clininis loco apponere libuit, ut appareat. quomodo princi- - ' ' pia generalia ad casus particulares applicari possint ac debAnt,s quidem taciturnitati studere volueris, ne loquaris, ubi tacem dum, nec taceas, ubi loquendum. g. a 67.
Arcanum dicitur, quod ab aliis ignorari volumus, Vel et- Arcanam' iam velle debemus. quid sit.
Ita Medici vocant arcana sua compositiones Medicamentorum a se inventas, quas ab aliis ignorari volunt, ne lucro inde captando deseaudentur. Similiter in numerum arcanorum refert unusquisque, quae clam patravit, propterea quod metuit, ne si aliis palam fiant male facta, damnum inde quoddam aut incommodum sentiat. Arcanum quoddam est consilium, quod animo agitamus, nec aliis palam fieri Volumus, ne eventu sorsan frustretiar.
235쪽
. Noa Arcagi siua alteri con-oirere dicitur, qui ea ipsi sub spe vel committere fide silcntii, hoc est, stib conditione vel tacita, vel expressa, es prodere ne dicat aliis, patefacit. autem alterius dici-omi B. . tur, qui sibi commissa nota facit aliis.
Contradictorium videtur, quae ab aliis ignorari vis, dicere alii. Enimvero subinde res ipsa non patitur, ut nobis solis no- . . ta fit, sed arcani participes facere tenemur alios quosdam. . . Ita Ministris status intimis, quorum consilio Rex decernit, nota 'sunt arcana Regis. His a Rege committuntur spe silentii, quia ex muneris ratione ea nomini prodere tenentur. Subinde amicus amicum arcanorum suorum facit participem, vel spe silentii ex fide amicitiae concepta, vel sub expressa conditione, ne rur- sum dicat aIiis, quae ipsi dicuntur: cujus quidem rei variae esse possunt rationes, quas suo loco videbimus. Velle igitur, ut . quod ab aliis ignoretur, R idem tamen dicere nonnullis, inter . se minime pugnat. Experientia obvia hoc satis confirmati Indignantur enim homines arcana sua prodentibus, satis manifesto indicio, quod ipsis dicta aliis iterum dici noluerint. Et, 4 '. s qui in arcanis commississ fidem datam saliunt, quos eorum participes facere dcbuimus, de iis conquerimur.
di prid ab aliis exorari volumus, necesse es m ex eo ,s norint i bra alii, τώis mali F id iam eventat, aut Doem vereamur, ne eveniar AE e. motiVO nolitionis ut quid nolimus fieri nequit . 8 8 9. Poch. empires, si quid ab aliis ignorari volu- .nnis, necesse est ut imotiviun quoddam nolitionis adsit. Con sistit autem motivum nolitionis in repraesentatione mali . 89 c. P u. cavis. . Plamobrem sibi tanquam malum reprae- '. . sentarc debet, ut alii id norint, quod ab iis ignorari vult. - Cum itaque notitia aliorum nobis mala esse nequeat, nisi quara tenus iet de massi quidpiana nobis evenit, quod per se patet:
236쪽
De obligatione circa sermonem,
ideo necesse est, ut, si quid ab aliis ignorari volumus, nobis mali quidpiam eventui um praevideamus, aut saltem vereamur,
ns eveniat. - - Ita Mediciis compositionem medicamenti, cujus dri ensimo sibi lucrosa, ab aliis ignorari vult, ne lucro privetur. Godsi excipias, subinde etiam sela invidia erga alios adduci homi-V mes, ut nolint, aliis quaedam sibi nota innotescera; ne hoc . quidum propositioni praesenti obstat. Etenim tum malum judicamus, quod hoc alteri notum sit, cujus notitia eum carc- . re malumus, quatenus ex ea taedium seu molestiam percipimus, eis per morem f. 673. r
. mus, ex eo, quod norint alii, nobis mali quidpiam cvcniat, . aut saltem vereamur, ne eveniat l. 269.). arcanum Vero ab aliis ignorari volumus . 267. ; arcanams norint Eu, aut no- .. is allaia mili eoenit, aut ne eveniat saltem mcetuendum. . . . . , Ita Medicus nacturam facit lucri, quod percipere poterat, si- ' -
quidem arcanum suum divulgetur. Famae tuae macula as spergitur, si scelus clam perpetratum Palam fiat. . aT 1.
Ad quod reticendum obligamur , id arcanum es. Ad quod tare . reticendum obligamur, illud nemini dicere, consequenter ab isendum . ' ' , aliis ignorari velledebemus. Enimvero quod ab aliis ignO- arcanum. '. rari Velle debemus, arcanum est . a 67. . Ergo ad quod reticendum obligamur, id arcanum cst.
Jure naturali pro arcanis habenda non sunt, nisi ea, ad qua reticenda obligamur: multo minus itaque iis accensenda, ad quae aliis palam facienda obligamur. Homines saepe pro a canis habent, quae non sunt, rationibus extrinsecis pro diversi. tale genii diversis adducti. Ne igitur recepto loquendi mori vim inferre videremur, in desiniendo arcano consuetudinem Aa a . - loquen-
237쪽
loquetuli sequi, quam ad moralitatem animum alte dere libuit. Et hac de causa propositionem praesentem convertere non licet. s. aT2.
M artara incoa tua nemini commis ere debes, nisi ei, qui is eorum sis aliis rem ecese est. Arcana enim tua ab aliis ignorari vis, aut
misjZidis. Vcile saltem dcbes I. 26 T. . Et quamvis ea alteri patefacias sub ea conditione, ne dicat aliis, quod ipsi dixisti, seu sub
spe vel fide silentii; cum tamen experientia constet, quam multae sint rationes, cur hoc non obstante dicantur aliis, quar dici non debebant, semper haerere debes, utrum tutum lit al- - . teri arcana tua patefieri, nec ne. Qiiamobrem cum irihil ' ...' agendum, quamdiu haeres, num aliquid faciendum, an non . . . . faciendum s. 261. ; arCana tua nemini patefacere debes, ne sub ea quidem Conditione sive tacita, sive expressa, ne ali-
. is dicat, quae ipsi dixisti, hoc est, ne sub spe quidem vel fide
. silentii. Enimvero alteri arcana sua committit, qui sub spe . . . vel fide silentii ea alteri patefacit s. a 6 8. . Arcana igitur -
. tua nemini committere debes. . uod erar unum. i Vrget autem subinde necessitas, ut arcana tua commi tas alii, veluti si consilio alterius indiges, vel opera alterius in eXequendo, quod deCrevisti. Quamobrem cum hoc in casu non amplius tibi laberum sit, utrum arcana tua alteri com- mittere Velis, an nolis, etsi nemini committere malles; ideo arcana tua committere non debes nisi ei, qui eorum ut sit par- ticeps neCella est. Is 'ta erat L erum. Necessias nullam habet legem. Neque adeo quaeri potest,'' . . utrum hoc facere, an non facere debeas, ubi fieri necelle est. - ... Nec dici potest te male vel minus recte secisse, quod fieri n. . . cesse erat, si vel maxime hypothetica saltem fuerit necessitas, quae in se quidem moralis non est, sed physica, a morali ta- ostgatis .
238쪽
De obligatione circa sermonem. I89 - b
enim arcana sibi commissa prodit, ea nota facit aliis I. a 68. . λαου Ga Quamobrem cum es, qui illa tibi commisit, mali quidpiamst genes. . eveniat, aut laltem metuendum, ne eveniat, si arcana alii no rint I. aro.), & taedium ipsi creas ea alteri patefaciendo uero. Psyh. empird, & in periculum mali adventuri adducis. . . 'Enimvero nemo alteri taedia crearc g. 723. pari. I. Pur. nard . & quantum in potestate tua cst coere dcbeS, ne aliuS quicun- . . 'que incidat in mala animi, corporis ac fortunae I. 6I 3. para. . I. Fur. nar. . Arcana igitur tibi commissa nomini nota facere ρ. ' . debes, consequenter natura ad arcana tibi commissa non pro . . . . denda obligaris s. a Ti. pari. I. Phil. ρυEI. - . .
Duplex datur obligatio arcana sibi commissa non prodem di. Aba nimirum connata est, alia contracta. De connata . f. x hie agimus: de contracta hic agi nondum potest, cum veniat . , ex pacto, de pacto autem nondum egerimus. Natura vero . obligamur ad omne id, ad quod alteri vi ossiciorum natura . ' -
' Si arcanorum alterius quomodocunque factus fueris particeps, E cm My ad ea non pudenda obligaris. Ostenditur eodem modo, quo ro ea n ι- , . propositionem praecedentem Ostcndim . tu . - Etenim sive arcana ab altero tibi fuerint commissa, sive alio . ' quocunque modo eorundem iactus sueris particeps, ubi ea pro- . - dis, & taedium illi creas, & ipsum in periculum mali eventuri
adducis. Quamobrem hinc porro ut ante consequitur, te ad 'ea non prodenda obligari. Non uno autem modo fieri po- b rest, ut arcanorum alterius fias particeps: etenim alius tibi ea ' : .. prodere potest, tu casu auditu percipere potes, quae commit- . . tuntur alii, videre etiam casu vales, quae clam facere voluit alter, aut alio quodam ea su tibi innotescere potest, altero nolente. Si obligatio ad non prodenda arcana tantummodo . . ex pacto veniret, tibi non commissa pro arbitrio tuo prodero Aa 3
239쪽
Da minam soteras : enimvero quoniam etiam ad ea non prodenda obligaris, quatenus hoc pugnat cum ossiciis erga alios, eadem obiugatio te tenet, quocunque modo tibi innotuerint. s. 27s.
Si is, cujus' arcana msti, tibi factus fuerit inimicus ; ea O- 'iam res: pr men prodere non debes. Oniam enim ei, citius arcana nosti,d reliceat. mali quid evenit, aut, ne eveniat, saltem metuendum est, si . norint alii . aro.); ubi ea prodis, quia tibi factus est inimicus, non alio fine id facere potes, quam ut ipsi aegre facias, . adeoque ipsium odis s. 66ε. IV h. empla. . Enimvero nemo 'inimicum odisse debet 6 a .para. I. Prinae Quamobrem nec arcana ejus prodere debes, qui tibi factus inimicus.
Iidemus adeo inimicitiam non esse rationem sussicientem iuris ad prodenda arcana alterius; sed inimici arcana prodere non minus lege narii rati prohibitum, quam amici, vel alteriuscujuscunque, qui indisserenti in te animo est. Est quidem
ea motivum hoc faciendi, quatenus ex taedio alterius Ulupta . .' . tem percipimus, adeoque nobis bonum judicamus, quod al- - teri male sit; sed a vera virtute alieni sunt, qui hoc motivo - . . . uruntur. Virtuti enim deditus non utitur motivis illicitis. Multo minus autem motiva illicita actum in se illicitum liei- . - . ' tum essicere possunt, quemadmodum arbitrantur. qui sibi persuadent, ob inimicitiam prodere licere, quod ob amicitiam re- - - . . . . licendum fuerat. Apparet itaque quam necessarium fuerit r. . obligationem naturalem ad non prodenda arcana alterius de-- monstrari, aut pateat, prodere arcana alterius actum in se illicitum esse, cum vulgo hoc non agnoscatur: qui enim hoc agnoscunt, inimicitia vel Ossenia proclitionem arcanorum mi.
ariis,m umeraria dicuntur, quae nullo fine prosenuntur. ιρ-ra o ocantur a Christo verba otiosa Matth. XII a 6. Hinc ume
240쪽
is is i diditur, qui nullo fine intento loquitur, hoc est, non alia de causia, quam ut loquatur.
Vulgo dicitur temeraria loquentem loqui sine ulla causae: non vero intelligitur causa alia, quam finalis. Nimirum sor- . , rno inventus est eum in fineim, ut alteri animi nostri sensa Ggnificare valeamus tam in intelligendo, quam in volendo, eum homo homini utilis esse debeat, & nemo sibi solus 1usE- - 'eiat 3. aao. & seqq. pari. r. Nil pro Luniv. . Inventus adeo est communis utilitatis promoVendae gratia, consequenter in . - commimicandis animi tui senss alteri semper spectanda est ali- . - qua vel tua, vel alterius utilitas. Quodsi vero neutrius ve- - strum intersit, ut animi tui cogitata innotescant alteri, nullo sine ipsi loqueris, ac ideo temere.
. Eodem sensit facta temeraria dicuntur, quae nulIo fini crimeraria, racommittuntur. ἔemere qui facere cessitat ur , qui nullo finefacta .acit. na- mi: Qiiemadmodum in verbis runt. 3. 2 6. , ita etiam in factis 4 . spectatur Vel propria vel aliena utilitas, & ea est instat finis, ή - qui a facientu intenditur. Quodsi vero nec tua refert, nec ' alterius interest, cur quid facias, nullo hoc fit sine, adeoque . temere id facis, & factum hoc temerarium est.' g. 278. Temere nil facicndum, nec loqueniam. Qui enim temere umera
quid lacit, aut loquitur, is nullo fine intento laoc facit s. a 7 7. , a vi a es consequenter cum sapiens agat propter finem g. 678. PNh. Lacra licita rat , sapiens in faciendo non est. Enimvero sipientes cs ire. - . debemus I. ά34. pari. I. Furi mi.J. Quamobrem nec sacere quidpiam, nec loqui temere debemus. . Ostenditur etiam hoc modo. Homo in omnibus suis adiim . . nibus perfectionem sies aliorumque & gloriae divinae per se & 'alios manifestatiquem directe intcndere j. so. 3 Ila . . IV .