장음표시 사용
241쪽
anis. , consequenter semper propter hunc finem agere f.
6IT. pari. I. Phil. min. , adeoque nullo fine non intento nunquam agere debet . Taa . pari. I. y tr. MI.). Quoni
am igitur hunc finem minime intendit, qui temere quid facit, vel loquitur g. 276. 277. ; temere nil quicquam faci-
cndum, nec loquendum. Equidem ex demonstratione priore satis intelligitur, verba& facta temeraria esse illicita, quia sapientiae, virtuti intellectuali ad versatur; ex posteriori tamen turpitudo eorum in n. . seca clarius elucescit, quia pugnat cum vita persecta cf. 33. pari. a. PHLyaei. uniri & lege naturali conformi I. 3 a.
pari. a. PHLyract. uniν.), adeoque etiam cum ea, quae ratio- vni, naturae humanae, immo etiam Voluntari divinar convenit f. 6 .part. 2. Psit pract. univ. . Atque hinc patet ratio, cur Christus Matth. XII. 36. verba otiosa promiscue omnia tar*- . topere damnet, de quibus olim Deo reddituri smus rationem. Urget enim vitam persectam, qualis est Dei, Matth. V. 48. 'tanquam principium juris naturalis, quemadmodum ostendi- . mus in Horis subsecivis A. II 3O.Trim.ver. num. s. Absit autem, ut tibi persuadeas, si nihil temere loquendum , hominem ab . omni conversatione cum aliis. abstinere debere, nisi magis mu- tus quam piscis esse Voluerit: cum enim ea, quae quotidie fiunt, ad augendam & confirmandam experientiam faciant, . quae non modo usui est, quatenus empirici sumus in agendo. s. soa. Porh. empir. . sed & ad recte agendum plurimum consert 3. 26 I. & seqq. apo. & seqq. & 3oo. para. a. PHLprarit. ut taceamus, quod prudentia, ad quam acquire . dam obligamur f. a 38. pari. r. Dr. nat. , absque ea nulla sit 3 non inutiliter de iis, quae quotidie fiunt, verba facimus, mo- do omnia in usum nostrum & aliorum convertere velimus, quae eidem serviunt. Quamobrem nisi temere loqui iolueris, . necesse est ut non modo omnem ossiciorum naturalium rationem habeas perspectam. Verum etiam perpendas, quaenam uti- litas vel a te, vel ab altero, inii Ioqueris, ex sermone tuo spe- ' - - rari pylin. s. a 79. i
242쪽
nis ultimus omnis sermonis es si abremmm perfectio. Etenim perseirio sui aliorumque est finis ultimus omnium actio--- is num humanarum I. PLL 'MI. - . . Quamobrem cum etiam sermo, perceptionum, appetitionum & aversionum, hoc est, animi siri senλrum per vocabula significatio I. et ι 3. pari a. PD 'act. unm. , in earum numero st I. s67. 8art. I. Tr oti nuci; sermonis quoque omnis finis ul- timus sui aliorumque pcisectio esse debet. P . .
Nimirum sermo homini ideo concessus, quia conjunctis vi- ribus persectionem mutuam promovere tenentur cf. 22I .para. ι. ιI pract. ωιiv. , nemine sibi solo sufficiente s3 azo.part. ' 1. Phil. 'act. tintin). Ad hunc itaque finem s refertur sermo noster, facile verba temeraria a non temerariis discernere lice- . inhit. Quoniam vero ad finem ultimum non immediate omnia ia reseruntur, cum alii intermedii eidem subordinentur 943. , ' tot ); nemo non intelligit, ad finem ultimum referri, quod ad aliquem intermedium resertur: quicquid nimirum ab agem te mediate intenditur, ad perfectionem nostiam aliorumque ' , per modum medii sese habere debet. . s. 28O.
.es multa temere loqui solet, Garrulus dicitur. Quam- Grmissu rem cum temere non sit loquendum O. a 78. , Garrulitas quid sit. vitium est, multa temete loquendi f. 3aat pari. I. Hi
Natura homines quidam multa loqui amant; alii vero ad silendum, quam loquendum sunt proniores. Rauo disseremtiae patebit suo loco in pbilosophia morali. Hinc vero im serre minime licti, garrulitatem vitium esse naturale, saltem in . nonnullis. Neque enim ideo temere quia loquitur, quia multa loquitur. Natura igitur ad loquendum proclivri facilius in hoc vitium incidit: .ipia tamen, quae natura inest, proesi
243쪽
.itas vitiosi nil habet. Obtinet idem in quocunque vitio alio. in ad idem alii natura sint procliviores aliis pro diversitate dispositionum naturalium; sed ut dispositiones in vitiosum habitum degenerent ex accidente est, nec naturae imputandum , quae diversum facit hominum genium. Sed de his lu- . lentius dicendum in philosophia morali. g. 28 I.
Tutilis dicitur, qui silere tacenda nequit. Hinc Tutilia .ras est vitium, quo tacenda loquimur, consequenter arcanaves propria, vel commissa effutimus I. ara. 273.,
Fuidem ita definit Pompejus Festus de verborum fgnificatione. Quamobrem cum in numero vitiorum si tacenda loqui I. 3aa. parsit Phit. Pro I. umv.ὶς Vitium hoc futilitatis nomine insignire placuit. Garrulitas & futilitas vitia in meessu sunt: sed dantur etiam vitia in desectu, nempe si quis silentio o' nimium deditus silet, quando loqui debebat, & qui in arcanorum numerum reseri, quae nemini non nota esse poterant, vel aliis innotescere debebant. Non ramen commoda succurrunt . voeabula, quibus haec vitia indigitare daturi me tamen mia .nime obstabit, ne de iis in philosophia morali tradantur ad ea fugienda & agnoscenda necessaria.
Iuctare se dicitur, qui existimationis affectandae causa multa de se sive vera, sive falsia dicit. Vnde intelligitur, quale vitium sit jactantia, nimirum istud, quo eXistimationis , affectandae causa multa quis de se sive vera, sive falsa dicit.
Eis autem existi intio sit aliorum de poesessione rvistia judicium s38. part r. Jur. nar. non tamen ideo requiritur, ut jactator fibi tribuat veras persectiones, sed susscit pro talibus ab eo haberi, quae sibi tribuit. Ηine videas jactabun- dos multum loqui de divitia sura, etsi bona fortunae non pariant existimationem, nisi quatenus virtutum intellectualium remoralium concursu fuerunt acquisita , 649. Par L . urinan .
244쪽
De obligatione elaea sermonem.
Communiter enim homines supra alios eminere volunt, propinea quod quibus abundent, licet eas vel soli sortunae debe- ant, vel male acquisiverint, ita ut in casti priore nihil ad existi. mationem faciant, in posteriore autem eidem prorsus obstent. I. a 83.
Nemo se jactare debet. Qui enim se laetat, existimationis Lassectandae causa multa de se sive vera, sive falsa dicit s. a 8 an. prohibita.
adeoque sermone sivo existimation intendit tanquam finemo. ει 6. 637. patrae. I. Phil. prant. --. . Sed nemo existim tionem tanquam finem intendere debet I. 363. rt. I. Fur. . ' natu. Quamobrem nemo se jactare debet.
. Atque hinc patet, quod jactantia sit Vitium U. 322. Pan. . ' . . . m. pris. unis. , idque tanto majus, s falsa de te dicendo . existimationem assectes, cum operam dare debeamus, ut exi. stimatione simus digni. Cum actis vitiositatem conreahat a - pugna cum lege naturali g. magis utique vitiosa est, si . duplici, quam si simplici obligationi repugnet. Probe hoc notandum est, cum usui fit in demonstranda turpitudine ' .
mi δε- tuenda causa, vel alios erudisnssi gratia 'opria m 'ia' rata recenset; factator non es, es in utroque casu hoc facere lices. ne jacturii. Qui enim famae suae tuendae causia, va alios erudiendi gratiami κ gropria merita recenset, is non existimationis affectandae cat censeantissa hoc facit. Quamobrem cum is demum jactator sit, qui merita. existimationis affectandae causia multa de se sive vera, sive Drusa dicit o. a 8ad; jactator non in , qui famae tuendae causa, '. vel alios crudi da gratia propria merita recensetierar trimum. Enimvero Dam & existimationem adversus calumniam etiam verbia celandere debemus s. Io I. & stM.fan. r.
245쪽
Fur. Quamobrem si famae tuendae causa propria merita recensemus, id non sine jure nostro facimus. g. r 9. para. I. Phil. pra I. uniυ , adeoque hoc facere licet ITO. para. I. nil. pracy. univP. secundum. Denique omni studio in id eniti debemus, ut homines etiam alii omnem facultatis cujuslibet animae acquisitu sibi possibilem consequantur 63 7 eart. I. Iur. naid & alios Gemisplo nostro virtutes intellectuales & morales docere & ad ea-
rum studium incitare tenemur . 639. 8art. I. Pri nat.J. Vn- . de porro eodem, quo ante modo, ostenditur alios erudiendi gratia propria merita recensere licere. Vtenium. Non est quod objicias, hoc praetexta jactantiae latas fores
pandit ostendemus enim suo tempore in Philosophia moras. . quomodo jactantia agnoscariar, ut iis p extu isto perperam. praesidium collocetur. aSs.
Sisium dicitur id, ad quod dicendum vel faciendum ra- .
tio quaedam nos urget. Vnde 'HUeria, quod cum animi na- Ibi se sis, es facta seria quod cum actisne inrema conveniant, aliaris eres volumus. Serium non confundendum est eum sntero, quod smulato opponitur II 4. II 6. pa t. a. Phil pract. un D. . Etenim etiam simulator serio loquitur & agit, cum videri velit, qui non est. E. gr. si quis amicitiam simulat, amicus videri vult. Quicquid adeo dicit, quicquid facit, serio dicit ac facit, eo nempe fine, ut tu putes eum tibi esse amicum. Verba tamen ejus & facta minime sincera sunt. Hinc si dicere velimus, nos serio loqui, credere alterum jubemus, quod, quae dicimus, vera sit animi nostri sententia. Et vicissim quando volumus. ab altero credi, quae dicimus veram animi nostri sententiam esse, dicere solemus, nos serio loqui, s vel .axime simulemus quod non est. Quemadmodum sermone vernaculo actionem '
246쪽
. ' De obligatione circa Iermonem.
Et te voles fisfinceram eine austiditige Danbluni3 vocamus ; ita seriam eine erit illasse Mandiung appellare solemus. Unde serio loqui ver. naculo sermone dicimus i in Erit si etias sagrii. Equidem non nego per inconstantiam loquendi subinde serium opponi simulato. Veluti quando vernaculo sermone dicimus, es ist metit restier Ernst, it siesse niici nitit nur ' ; inconstantia tamensoquendi veritati nullum asseri praejudicium, nec obstat quominus in initosophia a se invicem discemantur, quae diversa sunt, vocabulis a vago significam ad fixum reductis 3. I 44. . prahm λ . a 86.
Quando factis significamus, quod verbis indigitari solet;
fiati verbis aequipelgere dicuntur.' Ita vultu austero quando iratum prodimus animum ad nos adventanti, vultus verbis aequipollet. Similiter si sores occludimus, dum alterum ad nos adventantem videmus, ac hos ipso animum iratum significamus ; factum verbis aequipollet. . . Verba enim signa communia sunt, quibus internum animi no-- stri statum aliis significare solemus.
Verba & facta iisdem arquipollentia non seria dicuntur
facta vero cetera non seria Lari. Iocum 3t ludum opponi serio, nemo non agnoscit: nec minus agnoscitur, jocum praecipue verbis, ludum factis, inter. dum tamen etiam factis illum sieri. Vid. Suphano, in Thesau. ro Linguae Latinae. Quaenam vero iacta ad incum, quaenam adludos sint reserenda, non discernitur. Nostrum itaque esse duximus, in discrimen hoc inquirere: quod usui loquendi convenienter assignari exempla obvia docent. Dci; Racta Fan a verbis aequiso
Quoniam ioci & ludi seriis accensendi non sunt s. et 8 . vero seria non sunt, ea nulla ratio fieri urget a 830,
247쪽
rima, ani se ideo 'corum es bucrum ratio nuru urgens datur, consequenterseris. quam ludi tantummodo animi, aut temporis factndi gratia sant.
Cum nihil si absque ratione sussciente, cur potius sit quam non si f. o. OmoLθ; jocorum quoque & ludorum ratio sus-ficiens dari debet. Enimvero non omnis ratio sussiciens urin gens est. Tempus fallere ratio sussciens est otioso, cur Iudat; non tamen ratio urgens. Ast si quis in Academia st diorum gratia degit, ratio urgens est, cur iisdem assiduam Ope- . . ram navet, ipsa hoc faciendi oblisatio. Quando itaque sis.. diosus facit, ad quod faciendum obligatur, seria tractat. Quodsi - vero animi tantummodo gratia cytharam pulsat, serium hoe non est, sed ludus.
g. 289. Dei Disam Mi, quibus alii offenduntur, vel laeduntur, istisitisset. incisi. enim nemo alterum Vere offendere . 9 3 9. pari. I. Iunnald, nemo alterum laedere debet s. 61 9 s. n. I. Dr. ηυ s. nec jocis aliquem laedere aut offendere debemus. Ioci adeo, quibus alii offenduntur, vel laeduntur, illiciti sunt.. ' Laesio hie sumitur in amplissimo illo sgnificatu, quem vocabulo tribuimus, dum laesonem prohibitam lege naturesi d - monstrare voluimus g. 669. mpara. . Iuri nati . - obrem si quis jocos illicitos discernere voluerit, omnes litos modos perpendere debet, quibus quis laedi potest; perpen- dendum etiam, quaenam alterum ossendere queant. Ita jocii - . obscoeni ossendunt aures honestis, aliorum vero libidinem su . scitant, adeoque iisdem hi laeduntur I. 69 .Part. ι. I .ma. ἰ sunt adeo illiciti.
Id porro temeresum, illiciti seni. Etenim nihil temere die possitis. cendum, nec faciendum s. 278. . Quamobrem nec temere jocandum, colinquenter qui temere fiunt joci illiciti sunt
248쪽
De obligatione cirea sermonem. - I99
Quoniam quod temere fit, nullo fine si a r. ; nec j ei, qui temere fiunt, ullo sunt fine. Etsi autem desit ratio fi- , 'nalis, non tamen ideo deest ratio, eur jocari velimus. jocis adsueti sunt, jocantur, quoties tempus fallendum, coninsuetudine adducti. Atque adeo sufficiens adest ratio,per quam intelligi potest, cur jocentur. Quoniam tamen nil aliud intendunt, quam ut tempus fallant, adeoque praeterea non alia um habent jocis propositum finem, nullo fine iocari dicendi sunt, consequentet temere. Neque enim per hos jocos ON . rinetur, nis quod joeatum fuerit. ' . f. 3oo. .
ad erudendo vel emendandum alios eam sui Eriti suaest. Ioc Hη- . In propagandis virtutibus intellectualibus& moralibus esse debemus I. 638. - . Quamobrem cum . joci sint verba vel iis aequipollentia facta, quorum nulla ur- '. . 'gens ratio datur, sed qui animi tantum modo, aut temporis' lallendi gratia fiunt s. a 88. , adeoque. in se beetati nil habeant quod honestati repugnet s. ITI. 3Ia .part. I. Hi 'HI. quin ioci ad erudiendum vel em 'dandum alios com- - positi fieri possint, adeoque liciti sint s. 37 o. pari. I. Phil. ram is , dubitandum non est. . Saepe per jocum fieri vel diei potest, quod dici non pote. . 'tat fine joco, veluti quando veritas nuda offendit, jocis vero . , vestita toleratur. Immo si joci salibus ab ingeniosis condam . rur, veritas novum quoddam robur acquirit, ut major sit ejus in animis hominum incacia. Ita iocantes ridendo verum di 'eunt: quod licitum agnoscunt, quotmisi dicunt: Ridendo dicere verum, quid vetat ' Ex praecedente & praesente proin positione patet , jocos honestari & dehonestari fine. -
D 'cis uti velimus, ad erutaendum vel emendandum eas, cum δε modo Arus illos comeri 1, an alios prasinus compori debent. Homo joco Me .
249쪽
enim in omnibus suis actionibus persectionem sui aliorumque . directe intendere debet 3 o. pari. a. Philya I. unis. . Quamobrem cum jocos cum aliis conferamus, si jocare velimus, in illis quoque persectionem eorum, cum quibus eos conserimus, aut aliorum praesentium intendere debemus. Quoniam ita- - que per se patet, facultatem animae cognoscitivam erudien- 'do, appetitivam emendando perfici, alia autem persectio nisi animae per jocos intendi minime possit, quod ex definitione liquet et 87. , si jocis uti velimus, ad erudiendum velo. ' emendandum eos, cum quibus illos eonterimus, aut alios prae-
'sentes componi debent. . . . Sumimus in demonstratione nonnulla, quae non modo si rite conceduntur a quolibet, Verum etiam vera intelligunciar. . . . absque demonstratione, praesertim si anteriora in Philosophia . pra&ca animo comprehensa tenet, per quae sine difficultate, non tamen sne ambagibus demonstrantur. Non piget subin- ' . de talia moneri, ne scioli ad taxandum aliena proni, ad dan- . dum meliora imaetentes, desectui acuminis tribuant. quod alia. . longe de causa sine scientiae detrimento a nobis sumitur A. . . quod recte sumi posse non dissilentur aequi ac periti rerum aestimatores. Quodsi quis objiciat, si quis ineos ad erudien- . . dum ac emendandum alios componit, iisdem seria misceri, consequenter iocos fieri licitos, quatenusserit quidpiam admira . tum habent; objectionem totam facile concedimus: neque enim . . ea ullum assert praejudicium veritati propositionis praesentis.
f. 3Oa. Si seris nihil in sit, quod incio cuidam repugnet, voluptas transiv prasex. toria, qua ex iis percipitur, innocua es. Etenim si jocis nihil ina .
jocis per- sit, quod ossicio cuidam repugnet; nihil ipsis inest, quod legi
cepta inno' naturae adversetur a a s. pari. I. Furi natυ, consequenter.
eo. sic quod ad impersectionem jocantis aliorumque tendat . Is z. .
pari. I. PLLpra I. unis . Quamobrem nec metuendum,
250쪽
De Aligatione elaca sermonem. 2oI
aliquando ex is is jocis taedium percipiatur, vel ex iis sequatur quidpiam, ex quo taedium percipitur s. si 8. Psych. empiri)ς
consequenter ne voluptas ex illis percepta vel in taedium degeneret, vel taedium pariat . 383. pari. I. PHL 'act. αλλ. . Quoniam itaque voluptas innocua est, quae ncC in taedium degenerat, nec tardium parit . 384. pari. I. IHE. HacI. DAi δῖinnocua est, siquidem jocis nihil insit, quod ossicio cuidam repuSnet. Propositio praesens larius patet, quam duae praecedentes: si . . enim jocis nil insit, quod ossicio cuidam repugner, nondum ad erudiendum vel emendandum alios compotiri sunt, quan-' do vero posterius obtinet, iis inesse nequit, quod cum officio . quodam pugnat. In casu itaque etiam pos teriori voluptas, quae ex joco qua tali percipitur. innocua est. s. 3O3.
Si jocis nitit insit, quod incis coidam repugnet; solius volupta- mandoris percipienda gratia 'cari licet. Quodsi cnim jocis nihil insit, animi recreo quod ossicio cuidam repugnet, voluptas traniitoria, quae eXanci gratia iis percipitur, innocua est . 3oa. . Licita Vero est voluptas 'cari liceat. transitoria, si fuerit innocua g. a 87. para. t. Iur. nat. . Quamobrem Qtius voluptatis percipiendae gratia jocari licet, si jocis nillil insit, quod ossicio cuidam repugnct.
Qui propositionem praesentem admittere non vult, Voluptaorem transtoriam omnem simpliciter damnare debet: quod etsi ' faciant nimis austeri quidam morum censores, id tamen asserunt non modo sine ratione sussiciente, sed etiam contra ra- , tionem. cum oontrarium demonstraverimus I. a 83. seqq.Part. l. Iuri naryci honestι sita nimirum appellare lubet eos, qui liberi sunt a pugna cum ossicio quodam sive erga Deum, sive erga alios, sive etiam erga seipsum placent, quatenus ingeniosi sunt. Cum igitur operam dare debeamus ut inge