장음표시 사용
351쪽
4o3. , jus persectum tibi competit . 4or. , coniun- m cum jure cogendi ad dandum vel faciendum nisi alter
dare, vel facere velit β. a 3 s. pari. I. Phil'act. uni P. Quam inobrem demonstrari potest, tibi jus ad rem vel actum quendam alterius competere. Quoniam itaque jus certum est,
quod quod nobis competat demonstrari potest . 44 i.);jus ad res vel actus alterius ex obligatione mutuo consensu perfecta, seu ex contracta competens certum cst. oderae
Naturaliter tibi obligatus est ad dandum vel faetendum id, quo indiges, qui re sua ipsemet non indiget di cui facere
vacat j. I 27. Ia9. . Hanc obligationem si in se spectes, ea quidem demonstrabilis est, quia alter vel re sua indiget, ves non indiget, & quia facere vel vacat, vel non vacat. Enimis '' vero quid horum obtineat, tibi semper certo constare nequit, immo nec ei, qui dare vel facere debet in posterum. Quamobrem demonstratio nec in tua potestate est, nec in alterius. Immo nec tuum est de eo judicium, quantum hic valeant viares alterius & quid ferant facultates ejus g Is 6. Part. I. Dr. . nat. 3. Quare nec hac de causa demonstratio in tua potestate est, qua evincenda obligatio naturalis, cum in moralibus . . pro impossibili habeatur quod non permittendum. Ex obligatione ista cum oriatur jus tuum, tibi aliquod jus competere ex eadem demonstrare minime vales, adeoque si Vel maxime . : . aliquod competat, incertum erit fg. 4 I. . Aliter vero sese res habet, si quis voluntatem suam dandi & faciendi sussicien- bter tibi declarat. Cum cnim id, quod promitar sussicienter indicat, contra ipsum pro Vero habeatur f. 42 8.); jus tuum, quod ex promisso acquiritur, evidens est, nec iis dissicultatibus 'implicatur, quibus premitur ex obligatione naturali originem suam derivans. Naturalis obligatio non certam respicit peris Quam, sed individuum Vagum, cum vi legis naturalis tantum- - . modo constet, aliquem tibi esse obligatum ad dandum vel sa-
ciendum, non vero Petrum vel Paulum tibi esse obligatum: ast Dissiligod by GΘoste
352쪽
De modo sese asteri oblidandi. 3o3
ast mutuo consensu contracta ostendit individuum, seu personam singularem, quae tibi obligata est, nempe Ρetrum vel Paulum. Unde ex ista oritur tibi jus petundi, ut is, quem putas tibi dare vel facere posse, det vel faciat; ex hac vero demum acquiritur jus eum compellendi ad dandum vel faciendum. Hinc naturaliter perere licet, ut quis det vel faciat; sed ad dandum & faciendum cogere non licet. Ubi vero ius tuum certum esse debet, constet utique necesse est, hunc tibi hic &nunc ad hoc dandum vel faciendum perfecte obligari, ut dare vel facere non si voluntatis, sed necessiratis. Qui singula , quae hactenus demonstrata sunt, anesmo probe comprehenderit, ei nihil dissicultatis vel obscuritatis supererit in iis, quae hic dicuntur. Ceterum hinc manifesto apparet, cur jus internum non suffecerit, ded externo opus fuerit, siquidem jura hominum certa ac a perpetuis litibus libera esse deis
g. 448. aliquid ineri promittere volt, oseu rationis pollire deles. Cur usas r Promissio enim fieri non debet absque animo deliberato U. rums M39 . , consequenter qui promittit probe cxpendere debet, promut quid agat, antequam promittat I. 387. , nimirum num re, dum requi quam dare promittit, ipsemet indigeat, & num tunc, quan-ratur. do facere promittit, sibi vacaturum sit, ac praeterea num hoc dando vel faciendo promis ario desit ossicio cuidam erga se ipsium, Vel erga alios 3. 394. . Nemo negaverit hanc de liberationem testitui non posse nisi ab eo, qui usu rationis Dollet, adeoque actus ad intuitum nexus veritatum univcrsi lium necessarios elicere valet I. 43 a. Psch. rat. ἰ ut adeo prolixa demonstratione minime sit opus. Patet adeo, eum, . ' 'qui alteri aliquid promittere vult, usu rationis pollere debere. . qNon est, quod excipias, de animo deliberato non statuer dum esse promissario o. a . , consequenter si Valeat promi so ejus, qui, cum rationis usu polleat, ejus tamen usum non facit,
353쪽
Num furios, amentes es insoles promistere
saeit, sed animo indeliberato promittit, promissionem quoaque ejus validam esse debere, qui rationis usu destituitur retenim animus deliberatus promissoris non supponi potest, nisi ubi contrarium manifesto non apparet g. 4as. . Quoniam itaque animus deliberatus cadere nequit in eum, qui rationis usu destituitur; eum supponi, aut si mavis, praesumi non poΩse manifestum est. Quamobrem cum extra omnem dubitationis aleam positum sit, deesse requisitum promissionis f. 39I. ; nec actus promittendi locum habere potest.
I. 449. Furiosi durante furore, amentes es infantes et aliis promittere nequeunt. Etenim nemo est, qui dubitet, furiosos durante surore, amentes & infantes uiμ rationis minime pollere. Quoniam itaque usiu rationis pollere debet, qui aliquid promittere vult l. 448.λ consequenter valide promittere nequit, qui rationis ustu destituitur, vel quando quis eodem caret; furiosi durante furore, amentes dc infantes valide promittere nequeunt. Furor Medicis mania dici solet &, cum adeo manifestum, ' si ex actionibus suriosorum, quod rationis usu destituantur, indefinitione depravationem imaginationis & ratiocinationis generis loco ponunt. Vid. Sennertur lib. I. Part. 2. c. I S. f. Io 8.b. Tom. 3. Oper. In amentibus non minus faculta sim qinatrix & praecipue ratiocinatrix a causis praeternaturalibus impeditur, ita ut, quemadmodum idem Semrertus ait l. c. c. s. f. 78. b. imaginatio, ratiocinatio & memoria fere aboleatur, adeoque non magis iisdem concedatur Lationis usus, quam suriosis, quamvis in istis non adsit ea audacia, temeritas & fer
cia, quae in his deprehenditur. Mania etiam insania appellari solet, quamvis Glyus insaniae nomine omnia deliriorum genera comprehendat, δc ab ea distinguitur Diltitia, quod actio depravata cum imminuta concurrat, ita ut homo parum di male judiceti Dantur autem stultitiae varii gradus, prouti . vel Diuitiaco by Cooste
354쪽
De modo sese alteri obligandF.
vel sola ratiocinatio, vel sola imaginatio, vel sola memoria - laeditur, vel plures simul laeduntur, notante Sennerto loc. cit. s. g. b. Sed de hisce dispiciemus suo loco in Physicis, quando de statu corporis praeternaturali agemus. f. 4 o.
Fitrio Ius dicitur halere lucita in emas , quando ad tem- Lacidae pus suror omnis cessat, nec actus facultatis imaginatricis dVtemata focratiocinatricis depravantur : ut adeo Lucida inter La furiosiriosiorum sint ea temporis spatia, in quibus actus facultatis Hrajmatri- quaenam cis & ratiocinatricis reliquo tempore depravati rite sese ha- sint.bent. inlamobrem in intervallis lacidis homo abas furioses usis
rationis follet, Experientia constat furorem non in omnibus esse continu-- um, sed subinde per intervalla remitti: id quod ex actionibus furio rum patet, praesertim ex sano, quod ferunt, iudicio ιχ recta ratiocinatione, ut adeo in illis temporum spatiis sint sana mentis, atque perinde ac alii homines sanae mentis perpendere possitit, quid agant, &quid sibi aliisve conducat, quid noce- .at, consequenter animo deliberato agere Valeant s. 387J. g. Ira
riosi in lucidis intervallis valide promittere posunt. Etenim rassandus furiosi in lucidis intervallis usu rationis pollent . 4 so. , per- ris sideinde ac alii homines fanae mentis not. β. m. . Enimvero promittere qui usu rationis pollet, valide promittere potest quessu. . amobrem surios; in lucidis intervallis valide uomittere ' . possunt.
- Cessat in lucidis intervallis furor, adeoque ratio illa non suba . sistit, ob quam durante furore valide promittere nequeunt 449. . Qiamobrem nec quicquam amplius obstat, quo mi- nus valide promittere queant. 4.
355쪽
vi maliri quaηdo forte sicida habuerit inre alia. Amore enim insari Ia iromi lat. borantes priVantur usu rationis not. I T s . pari. I. Phil. pract.. 'timi . . Vnde eodem, quo supra L . 449. , quod Valide promittere nequeant. αἱ eras tinum. Quodsi tamen lucida habuerit intervalla, qui amore insano laborat, codem, quo in propossitione praecedente ος i. , modo ostenditur, quod i valide promittere queat
diuod erat alierum. Relegenda hie sunt, quae alias de amore insano annotaviamus isor. g. 37s. Part. r. Phil. pract. um .
. I. 6 3. Si quem ebrietas Uu rat is privavit, ejus promissis valida non Patet ut supra . 449. .
Ebrietatem, quae & temulentia dicitur, auferre' posse usum 'rationis, aut, si non prorsus auserat, eandem tamen impedire, experientia satis superque loquitur, ut adeo ebrietas hujus gradus insania voluntaria appellari soleat. Vnde temulentia si eo usque processerit, homines agunt, quae parum decent, &quorum postea poenitet, ubi crapula discussa vel sua sponte meminerint eorum, quae locuti sunt ae lacere, vel dicta & facta ab aliis iisdem in memoriam revocantur, manifesto satis iudicio, quod animus deliberatus absit in temulentia, usu facultatum superiorum impedito.
I. 434. Promissio facta ab ebrio, cui usus ratianis Muc integer erat, expenditur. valida est. .oniam enim usus rationis adhuc integer est per 'poth. ebrietas minime obstat, quo minus ebrius promittere
' valeat . 448. . Ab ebrio itaque facta promissio hoc in casu valida est.
, Ρotus largior haustus non omnium mentem statim obfuscat, . . ut judicandi & ratiocinandi facultas depravetur: quin potius non desunt, quibus usus facultatum harum largiore invitatio- '. ne αὐ- .siam porro
356쪽
De modo sese alteri obligandi. 3o
ne redditur expeditior. Quamobrem in genere dici nequit, quod promissio ebrii iuvalida sit. 433. Promi nem rem are dicimur, quando quod denuo alio tempore promittimus, vel declaramus; nos vel obliga- missa, servare velle. Eodem sensu obligatio renovari dici-tionis remistur, quando nos denuo ad id obligamus, ad quod jam antea iis. nos obligaveramus, Vel quando denuo declaramus, velle nos esse obligatos. Facile apparet, si quis Womissionem xenomat, quo faciat ammo abberato, tanto minus esse diabitandam a 8 I. 4 6. . Si quis siobrius 'omissionem in ebrietare factam renomat, ea va- Promisis, lida est. Etenim qui sobrius promissionem in ebrietate se- ebrii obris clam renovat, is, quando ebrietas non amplius usum rationis renovata impedire Valet, denuo promittit, quod per ebrietatem pro-num sis miserat . 4 s s Quamobrem cum sobrio nil amplius ob-lida.
Itet, quo minus valide promittere possit s. 448. , si vel maxime promissio per ebrietatem facta non fuerit valida f. 4s 3.); nulla tamen adeli ratio, cur promissio a sobrio facta. valida esse non debeat. Si quis igitur promissionem in ebrie-.tate laetam renoVat, 'ea valida est. Promissio a sobrio facta valida est per se, quod nemo non agnoscit, etiamsi per ebrietatem facta non fuerit. Quamobrem in renovatione, quae fit a sobrio, haec spectari potin tanquam nulla, quae per ebrietatem facta fuerat, neque adeo demum inquirendum, num in eiaietate promissori adhuc fuerit usus rationis integer. Quamobrem si quis sponte promissionem per ebrietatem factam renovat, id non facit alio fine, quam ne promissarius de certitudine promissionis dubitet. Et ubi quis alteri promissioncm per ebrietatem factam in memoriam revocat, ut eandem renovet; id non alio fine facit, quam ut promissio extra omnem dubitationis aleamIonatur U. 4 3. 43 4. .. a i , set. Disjt Z Corale
357쪽
Dolirantis Delirantis promissio valida non est. Eteniin in omni delirio . premissio functiones imaginationis & ratiocinationis non rite proce-va- dunt, quemadmodum nemini ignotum est, qui delirantessio. vidit. Eodem igitur modo ostenditur, delirantium prominsionem invalidam esse, quo idem de furioiis supra ostendia .mus I. 449.
Deliriorum multa sunt genera; omnia tamen in deprava tione facultatis imaginatricis & ratiocinatricis conveniunt, &ex dictis ac factis aegrotorum cognoscuntur, quae istam depravationem aperte loquuntur. .amobrem in genere deliran. tibus recte denegatur rectus rationis usus, consequenter &pro- mittendi facultas 4 8.). - 4s8. . mnis ram mamdiu puerorum juricium adeo imbecilli est, ut, quae pro- . Aligatio mi seri expendenda sunt, antequam promittat, perpendere non pos ana in- , naturaliter eorum Homissio valida non est. Etenim quain--ΓΔ. puerorum judicium adeo imbecille est, ut quae promis. stri expendenda sunt, antequam Promittar 394. , pCr-' . pendere minime possint; nec animo deliberato fieri potest promissio . 387.J. Quamobrem cum promisso fieri debe at animo deliberato 39i. , pueris in hypothesi proposi- tionis praesentis deest requisitum ad promissionem necessarium. Naturaliter igitur eorum promissio non magis valida esse po-rest quam infantum, cum perinde ac hi in praestenti negotio, rationis usu destituantur, consequenter valida non est 4 4 9
Non omnes pueri eodem tempore ad maturitatem judicii perveniunt, ut ea eXpendere Valeant, qbae ipss expendenda . sunt, antequam promittant 3. 394. , ut adeo in definienda maturitate audicii non acl annos aetatis, sed ad actiones respia ciendum st. Et, si vel maxime nego Hum, quod geritur, satis intelligant, ab appetitu tamen sensitivo facile in transversum
358쪽
De modo sese alteri obligari. 3c9
aguntur, ne rationem audiant, quod illius impetus non di m . refraenare didicerunt, pro diversitate inclinationum naturalium diversos. Ex vero adeo assirmat Pulfenaorsius de J. N. & G. lib. 3. C. 6. f. s. p. m. 37s. teneram aetatem plerumque incon- sulto impetu serri ac in promisti esse facilem, spei plenam, liberalitatis famam captantem, in amicitias ambitiose colendas pronam & dissidere nesciam. Impetus isti appetitus sensitivi non minus sufilaininant animum deliberatum, sine quo promissio fieri non debet 39t. , quam defectus judicii imm turi. Nulla igitur ratio est , cur non aeque illorum, quam hujus in promittendo habenda sit ratio, ubi de promissione naturaliter valida pronunciandum. Quamobrum sequentem addimus propositionem. 4s0.
Si quis natorali quodam assectu impetu aίreptus promi diuandoris, ejus promisis vasiti naturaliter non est. Affcctus enim a ce- Mpetitus teris, qtiae simul percipiuntur, attentionem avocant, vel im- sitivus pediunt, quo minus ad alia animum attendere possis . 3 3 i. invalidum pari. a. Phil. Ware umυ. , si adtio & ad quam attentio' af- reddat proferenda, suerit contraria ei, ad quam tendit affectus, vel ab missam. eadem diveisa, hi impediunt attentionem ad candem asserendam . 33 et . para. a Phil. 'act. unis. Immo si nihil obstet, quo minus agamus, vel non agamus, affectuum impetu ad agendum, vel non agendum abripimur
ut naturali quodam affcctuum impetu abreptus promittens ea expendat, quae promissori expendenda sunt, antequam promittat . 394. , coii sequenter ut animo delibcrato promittat q. 3 87 L Quamobrem cum ad promissionem requi-: ratur animus deliberatus . 39r. , nec is supponi aut praesiu-
mi possit a promissario, ubi manifesto contrarium apparet aue. ; si quis naturali quodam affectuum impetu abreptus promittit, ejus promissio naturaliter valida esse nequit, Qq 3 . ' Erunt
359쪽
int sorsan haud pauci , quibus praesens propositio paradoxa videbitur, propterea quod attentioni eorum fere sese subduxerit, qui de jure naturae commentati sunt. Enimvero cum . nemo in dubium Vocet promissionem per ebrietatem tactam esse invalidam, siquidem ea obstat, quo minus ratione uti pos-
.vim suam detrahente ob rationis usum impeditum& deprava tum 3. 437. ; eccur non eadem esse debet vis in promistum affectibus rationis usum non minus impeAientibu ς & depravan- tibus ' Immo non omnino verum est in validitate promissi. definienda nullam prorsus impetus ex assectu orti rationem habuisse autores: contrarium enim elucescit ox iis, quae modo ex Pussen loso adduximus nu 3. 4 38.), R suo tempore constabit legislatores in serendis legibus huc non minus resipex ille. Vtemur etiam hoc principio, ubi in theoria legum ei vilium' naturali demonstraturi sumus, quomodo ex jure naturali efficiatur civile, ut quam minimum ab aequitate riaturali recedant.
g. 46O. ,-- ab P missis ex mela'AUlia prosecta valida non est. Etenim in M.ti, melancholia depraVatur rae iocinatio quoad istud objectum, uli, quod facultas imaginandi & ratiocinatio aberrat. Vid. Et si iis Pi-ci lib- 3-part. a. c. 8. f. 9o. Tom. 3. Oper. uam Obrem codUm, quo ante . 349. , modo porro ostenuitur, promissionem cX melancholia profectam validam cilc non posse.
E. gr. Huartus de scrutinro ingeniorum C. s. narrat, famu- Ium qiiendiim Hispanum se totius mundi monarcham imaginatum fuisse & hine maxima delectatione ac voluptate mille assectum. Ponamus hac melancholia laborare hominem admodum divitem & ob falsam hanc persuasitonem promissiones facere liberales, quibus servandis sussciant opes. Ecquis asse ' veraverit, promissis eum stare debere & promissario com petere jus eum ad promissum explendum compellendi,quod de Rep.
360쪽
De modo sese alteri obligendi. 3Is
administranda prudenter disserens usu rationis alias pollentem sese probaverit φ Neque enim promissio eius profecta est ex recto, qui in adiis superest, rationis usu, sed ex depravata per 'melancholiam facultate imaginatrice quoad hoc objectum ac
pendente hinc ratiocinatione falsa, quam evitare minime potuit. Ρoteramus addere exempla alia, nisi hoc unum abunde ilassiceret.
g. 46 I. Promissis metinisolicorum ex melanctilia non profecta validi es. Mevorro Etsi enim melancholicorum: circa. unam rem fallam Gerret expenditur. ratiocinatio, de reliquis tamen prudenter ac sapienter ratiocinantur. Vid. loc. c. inamobrem quoad reliqua comparandi veniunt cum furiosis, quorum lucida sunt intervalla s. 4so.). Quoniam itaque furiosi in intervallis lucidis valide promittere possunt f. 43 I. ; eccur non cliam promissio melancholicorum ex inclancholia minime profectorum valida esse debet
Mercator ille apud Fores lib. Io. Observ. Is . cuius alias fecimus mentionem not. f. m. pari. I. ΦθιL pract. Muιν.), optime ratiocinabatur, nisi quod ad extremam inopiam se esse redactum falso sibi persuaderet. Ecquis crediderit, ob hanc unam falsam persuasionem ac pendentia inde ratiocinia depravata quoad ea, de quibus optime ratiocinabatur, eum sese promittendo valide obligare minime potuisse ' Contrarium clarius elucescet suo loco, ubi ostenderimus, undenam sit ut, qui de ceteris optime ratiocinatur, ejus quoad rem unam salsam ' depravari possit ratiocinatio. . ,
. 462. Promissis conditionata dicitur, quae fit sub certa conditione sive exprella, sive tacita ex circumstantiis facile colligenda , conditisnara hoc est, quando promittar supponit, hoc vel illud elle, fuisse ac pura di aut fore. Pura Vero est, quae nullam conditionem supponi t. ferentia.