Institutionum medicinae practicae

211쪽

IM PERMITΤENTIBUS. I I et si alioquin grave, &' non spernendum, maligni

tatis tamen expers est, arteria, quae manu explo

rari solet, valide renititur, comor essaque statim resilit, & vibrat. Itaque quo magis afficitur pulsus, dc languet praesente symptomate, quo mi nus, eo superato, & discusso, releVatur, resurgit que, & quo plus roboris, & vilium amisit, tan io perniciossius symptoma illud habendum est . Ρlena vero pulsus defect io summum, atque e X tremum perniciei gradum designabit, eamque sequetur totius corporis, praesertim extremorum ,

refrigeratio, aut livor, facies Hippocratica, de

CII. Superest genus Sub continuarum. Har, quanquam eκ intermittentibus paullo diutius protractis coale

Cant, non tamen eamdem accesssionum manis e istam naturam retinent , sed obscurato paullatimi frigo se, & horrore, eodem ferme modo, qUO Uetrae continuae, suum circuitum obeunt, donec ad declinationem perveniant; quae licet sudore intar .dum, ut antea, stipetur, nunquam tamen ad inte

Igritatem perducitur. Nec ullo quidem insueto pe aeuliari symptomate, sed variis, praeter continuita- item, & virium paullo majorem defectum , timo- irem incutiunt, tanto graviorem, quanto longius .ab intermittentium periodo , & symptomatibus laberrant. Contra Subintrantes eodem prope ordi ine, quo prius incedunt, etsi non plene intermis i tant, & non multo aegrius feruntur , quam ferem bantur, cum adhuc interivissione gauderent .

212쪽

Quod attinet ad prognostim, extat apud HIPPO CRAr M huiusmodi aphorismus: Febres quocumquδmodo intermiserint , periculum abesse , ligni catur n). Qui tamen universim acceptus experientia refellitur; nam perniciosae, quae HlPPOCRATI, si1 genuina ejus script Q consulantur, ignotae fu i sse videntur, quantum periculi afferant , etsi intermittunt, jam supra traditum est. Uera igitur loquitur

Medicinae parens, ii de benignis, & legitimis in

termittentibus ferino sit, aut de iis, quae, amissa continuitate , intermissionem acquisiverint . Nam beniguar, & legitimae generatim periculo Varent , imo talutares interdum a quibusdam habentur, ho-1ninemque ad longaevitatem praeparare dicuntur :contra malignas, re spuriae ' , praesertim , quae in acutas ContinuaS degeneraverint. Quod auctor libri

septimi epidemicorum, qui ad HIPPOCRATEM Vero non pertinet, jam monuit, dicens: Cbole ica praecipue in aestate, or Dbret intermitt0ntas, LY quibus rigorss ac cauut, hie aliquando malignae fiunt , , ad morbos acutos perusniunt sed cavere eporidi . MaximZ autem tales morbos arguit quinta, fe-ptima , aut nona ; melius autem xj AR ad decimam

213쪽

INTERMITTENTIBUS. III

Ad tutius vero , & certius i nst i tuendum judi- Prognor cluna plurinatim facit tum febris, tum modi, quo μμ μ ' Invadit, progreditur, & decedit, tum ejus, quem Occupat, regiminis item, tempestatis, constitutionis, atque aliarum hujusmodi rerum accuratissima consideratio. Nam generatim quotidiana diuturnior

esse iolet, quam tertiana, non ita tamen, ut quar' tana , quae ad menses, imo ad annos interdum , nisii cori Ex per uvianus opem ferat, producitur, sicut, ante inventum hoc pene divinum auae ilium , opprobrium medicorum passim vocaretur. In te mittenteS, quae verno tempore prodeunt, citius desinunt, quam quae autumno. Viscerum robur , CXCretioneS per superiora, aut inferiora opportuno

tempore, & coctione peracta. si coctionis locus

est, contingentes iudor moderatus morbum tu VanS, non Cras ta S, non viscidus , non frigidus , univerto C Corpor C profluens, neque nimium Pro'

tractus breviorem morbum effficiunt: contrariae his notae; sanguinis acritudo vel praesens, vel in mi nens ; cacOchymia , solidarum partium debilitas diuturnitatem praesagiunt , vel aliorum morborum succellionem, nempe viscerum obstructionum , tu morum varii generis ', cedematum, Cache XiM , aicitis , hydrothoracis, anas ac reae, icteri, aliorumque malorum, in quae febres illae, quas supra LXVIII corruptivas nominavimus , praesertim

terminantur . . ' Triplex genus rumorum ex HAEMII Me, atque octo ritate Ratio med. P. XI. cap. i. ) febribus intermicten ribui supervenit. Pγimum gentis faciunt lien prae rui , Θμφίημε , pedumque ciuilemata. Liente tumor , teste SYDEN HA

214쪽

i 18 DE FEBRIBUS MIo, spe febrim fugat, maxime in pueris , ut 1 spe eveεnit ; ideoque Jallit aris dicitur, quamquam, ut ego arbitrθr, non femper . Oedemata vel sponte , vel leni frictione eυane-Jcere, idem ΗΑΕMrus asserit . Sed id quoque minime perpetuum est; sipe internis Auxiliis indigent. Alterum genissthoracis, abdominis viscera asscit ; hydrops. icterus , rhachiris. Hac didicissima curatu funt. Tonium complectitur scirrhos , O' cancros ab obstructionibus viscerum ortos , quibus asscites oe hydrops saccarus accedunt mala item , liquet , viae spem ullam relinquenetia .

f. CV

p herib, iri Errores quoque in diaeta commissi, cathartico spectanti rum, aut phlebotomiae abusus diuturniores, pertinacioresque has sebres reddunt, praesert i m quar tanas, quarum diuturnitatem etiam appetitu S praeter morem auctus praria unciare solet, Notatu digna sunt, quae auctor coararum praenotionum a) appOssite habet, En verba; Oui p r febres intermittentes , inaequaliter incalescentes, areum babdnt fati bus distentam , pauca transmittentem, iis post judication2m lumborum dolors sub orto , aldi prorum punt . Qui autem ad manus contactum exardescunt, torpore, siti, ac corporas incontinenti Iactatio e Pe-Yantur, ii alto intercJpta gravati ex o duntur. Interdum etiam priserubra in pedibus ambusta eadem

denuncitat. Item huc spectat illud Hippocratic um b ): Intermittens et gro febris, eadem us errabunda in quartanam mutabitur , pr aeripus si autumnus proximus est. Reliqua singulis harum febrium generibus magis propria alibi.

215쪽

INTERMITTENTIBUS. CURATIO. . CVI. Alia esse debet in benignis, dc depuratidis, a- M italia in perniciosis , & corruptatis LXVIII , gone alia. LXIX, o curandi ratio. Benignae, exquisitae , &ddparativae vix medici opera egent. In his enim materia morbifica solis naturae viribus subigitur ,

singulisque accessionibus dimatur, aut sensibili ali

qua evacuatione sic excernitur, ut paullatim sanitas redeat. Contrarium evenit in reliquis , quae non, nisi arte, & medicamentis feliciter exprignantur, cortice in primis per uviano adhibito . In upi versum caussa materialis, sive fomes febrilis cor rigi, atque expelli debet. Regendus praeterea se bris motus est , ut etiam ejus ope id consequamur. Domum symptomatibus, atque aliis malis , quae hisce febribus interdum 1 uperveniant, matu re, prude0terque oCcurrendum. Si materialis caus ita latet, aut corrigi, e X pellique non facile potest, aut ejus indolis est, quae naturae vires superet, ut in perniciosis, & malignis, aut corruptivis usu- venit, tota curatio cortici per uviano Committenda est, qui mirabili quadam virtute omnes intermittentes, dummodo primariae, & legitimae sitiat, non vero symptomaticas aut spuriae, cito, tuto ,

ct jucunde vincit, & depellit.

Advertere in primis animum oportet ad caussa hyemotas, & manifestas, quae febri occasionem de- manife-derunt. Ubi ab animi patiae mate, veluti, ira, Ve hementi terrore, cupiditate, similibusque orta se' dum

216쪽

Quid si

tae crudita

re acida

se uia sibile

bris videatur, tunc vero simile est, nullum aliussvirium corpori ines e, si tamen cau iam ejusmodi sum cere crediderimus, quin humoribus aliquid la bis illatum sit. Itaque ut ipsa tollatur , aut Con sopiatur, sussicit animi quies , tempore , aut sona rao procuranda , Vel aliud pathema excitatum , quo prioris effectus quodammodo deleatur, que madmodum siligultui, aut leviori haemorrhagiae incus una remedio esse saepe videmus. Si vero a frigore, aut a cohibita transpiratione inducta fuerit febris, probabile est, lentorem sanguinis inde na tum per motum febrilem r elbi utum iri, & peri pirabile retentum per sudores eκ iturum . Cum primae Viae peregrinis succis, aut inquinamentisi catent, febrimque alunt, ideoque nausea , lingua sordida, halitus toerens, a nore hia , epiga strii, hypochondri orurnque tensio , aut gravitas morbum

comitantur , aut antecessierunt, aut similia Caco

chyliae gast ricti didicia adsunt; emeticis, Catharticis , clytieribus, potu largo, saponaceo, incidenti, salito, atque absit nentia utendum est, ut ser- des omnes CX purgentur radicitus. Id autem in juvenilibus corporibus , dc sanguine plenis, praemissa venae sectione, promptius, tutius, felicius uuperficitur. Turgente bile, ut saepe in biliosis temperamentis, ae itivoque temporo, quo febreS ardentium naturam facile induunt, turgere consuevit, praeter ea, quae leniter sursum, aut deorsum

ejiciunt, subacida quoque in usum veniant utpote quae aikalescenti, aut putrescenti humori obsistunt, quidquid contra obmurmurent si qui adhuc sunt sylvianar hypotheseos sectatores . Fieri tamen ali quando potest, ut cruditas acida primas vias Op pleat; febribusque contumacioribus caussam sup peditet. Id vitii cognoscitur eκ victu farinaceo crudo, vere tabili, R ido jam, vel ad acescendum

217쪽

Is ΤERMITΤENTIBUS. III prono, ructibus acidis, facie pallida , ventre tumido, excrementis viridibus, acidumve spiranti bus, aetate, aut sexu ad acidum spontaneum procliviori. Tunc profecto absorbentia , acidumque emendantia cum ecco proticis rhabarbarinis felicii si me cedunt. Hinc imagnesiae albse, pulveris 'strea rum in calcem redactarum , saliumque allial inor umfixorum ad intermittentes quasdam febres fugandas celebrata virtuS.

Interdum sanguis diathesi inflammatoria sive len- Quid sitore calido, aut copia, aut acrimonia biliosa, aut a b prava alia simili qualitate a naturali statu deflectit. pMoabit quod praecipue in continuis jam ab initio, aut ad μ'

continuitatem pronis non rarum est ; tunc sanguinis emissio , dc diaeta severior requiritur , praeter Aut muccoa, quae diluunt, refrigerant , & acritudinem nota .mri tram emendant . In diuturnioribus intermittentibus febribus non nunquam lentor humΘrum frigidus , sive mucus iners, vix acer, dissiculter putrescens occurrit; qui ultima arteriarum, Uenarumque reticula, aut circumpositas cellulas, in quibus tardior circulationis motus esse videtur, infarcit, ac

lentescendo obstruit . Hujusmodi vitium plerunque comitem habet solidarum partium atoniam , imo saepe ab hac, ut caussa, di manat. Tunc solvendus mucosus humor est amaris, salinis , acribus, cale

facientibus, & leniter eaecitandus viscerum, UasO-rumque omnium tonus, firmandusque corroboran tium usu.

218쪽

Quia si n Si vero noxia effluvia , putriqi paludum vap, ε ui '' es , naiasmata epide mica, aut simile quidpiam veneni instar febrim genuisse videantur, ad anti septi .ca, quorum latissima supellex est, confugere illico oportet ; sed ceteris omnibus antecellit cortex pe-ruvianus, dummodo optimae notae sit ; & liberali, unaci manu, ut Opus est, adhibeatur . Si febris demum out sym, intermittenS , secundaria, aut symptomatica esse co-y ψ'φ ' gnoscatur, ut ea est, quae a strum is, a scor buto . a lue venerea , ab hysterica, aut hypochondriaca palmone, a catarrho, a rheumate, a tuberculis, a phthisi pulmonari , aut alio morbo primario , ut1ymptoma, inrerdum pendet et omisis tum cortice, utpote inefficaci , dc febri , licet intermissionibu distinctae, tollendA impari, transeundum ad ea remedia , quae primari O morbo accommodata sunt ,

diuque in iis persistendum est. g. CX. Haec generatim dicta ob oculos semper habeat ,

o ortet , quicumque febribus intermittentibus cu- randis manum rite admovere Cupit. Praeterea qua2

iam ei scitia necessaria supersunt de recta sanguinis missione na , aliasque evacuationes instituendi ratione, ut fax aliqua Tironi quasi praeluceat, cujus ductu syrtes, scopulosque in dubio certamine , incertisque rebus ad rationis, experientiaeque nor Monita mam vitare possit . Et primum quod ad sanguinis tirco βομ' missionem attinet, h3nc communi fere omnium opi monem. nione reprobatur in intermittentibus prsesertim epita demicis, etiam vernalibu S, quia per eam , uti SY DENR13 Ius testatur a , saepe efficitur, ut per

219쪽

INTERMITΤENTIBUS, I 2 iniciosores reddantur , longiusque tempus perdurenti adscitis interea gravissimis symptomatibus, non sit ne vitae ipsius periculo. SYDANHAMIo accedit ΓΟRI IUs qui eamdem omnino observationem adducit, affirmatque eadem die, qua sanguis e vena missus est, saepe febrem e simplici duplicem ' fieri. Fatetur tamen id ipsum sponte , & sine hujusmodi caussa pluries evenire ; tumque illud a venae sectione praestitum esse , cum eam in febribus sellivis sine prudenti rerum omnium consideratione adhibitam viderit.

a) Observ. med. sect. Cap. U, ' Nocuam sanguinis missionem repetitam , atque re dupli cari infle febres vidit RAMAZZIMI Us in Constitutione epi-demica rnrali an. 1 o. in qua febres intermittentes ob plu-υias immodicas, is annona caritarem, in primis corrupti VM grassabantur. Vid. l. c. g. 9. is qI.

Itaque ratio , & cum ratione conjuncta e X pe- Qua rarientia suadent , hic distinctiona aliqua opus esse , nimirum neque semper sanguinis missionem in hi- nerere de-1ce febribus pertimescendam, neque certe in Om uiri; nibus indiscriminatim & effuse administrandam . missione Nam & anni tempus , dc febris naturam , atque aegri aetatem, temperiemque conssiderare oportet , antequam quidpiam deliberetur. Verno tempore , quo corpora turgent sanguine, humores rarescunt, ac eX panduntur , di quodammodo ad se se defae candum propendent, si febres eo vergant, ut plerrumque solent ; si aetas, & temperamentum, dc reliqua consentiant , cur non poterit utiliter humorum copia per venae sectionem minui, spatiuinm-jlis in vasis parari, ut naturae motas eXpediti Ores

220쪽

DE FEBRIBUS res facti , citius , & facilius fine suo potiantur 'Quid 3 si etiam paullo acutior sit morbus, ct pulsus vehementior, pleniorque Θ Nonne in tanta vasorum plenitudine , sanguinisque concitatiori motu inflammationes viscerum, congestiones, canaliumque ruptiones liceat per sanguinis missionem praecavere, atque avertere

At vero aestate, cum parcior sit sanguinis quan mno S. M. titaS Ob subtiliorem partem in vapores resolutam ; cum humores omnes ad liqtiescendum inclinent ;cum summa se ubique prodat eorum ad alkalel-centiam , & corruptionem proclivitas ; cum bilis copiosior , dc fervidior praevaleat, non temere vestna secanda est; nimirum non, nisi in majore sanguinis aestu, in diathesi inflammatoria, vatorum , habitusque plenitudine, atque aliis hujusce generis conditionibus . Multo miniis autumno sanguinis missioni locum esse, plerique scriptores arbitrantur , quia, dispersa subtiliori humorum parte ue vapidam, quae remanet, atque effoetam credunt. Quare eo tempore febres profecto lentae , dc diuturnae plerumque Uidentur , sicut crassas, lentos , inertesque liquores decet. Attamen quandoque incidit, ut intempestatibus etiam , quae minus sanguini mitten do opportunae habentur , ejusdem conssit utio ob aliquam intercedentem caussam ad inflammationes

pronissima sit, aliterque de venae sectione sentiendum jubeat.

febris per Prae ceteris febris ipsa, ejusque symptomata animadversionem merentur . vehemeus ejus gradu