Io. Balthasaris Wernheri ... Principia iuris ecclesiastici protestantium instruendo inprimis pastori adornata

181쪽

CARVIss. ritus, ct ceremonias, secrorum publicorum. definiunc Eu. Quamuis autem uerissima ratio, Deum colendi, placandique sit, si in Spiritu& ueritate adoretur, h. e. si Deus, & proximus, toto corde diligantur, cultus tamen externus adeo negligi haud debet, ut eius necessitas, ex ipso Jure Naturae, recte derivetur. Vid rasenae in L. dei. H. in cap. . de Relig. u. Acius uero, Quibus peragi de beat sunt vel Juris Diuini u. g. adminia stratio Sacramentorum, praedicatio Uerbi Dinini. Moratio Dominica, uelluris Humani Ecclesiasticii; qui circa obiectum, per se adlaphorum siue indifferens, occu

III. In primitiua Ecclesia ritus hi parucissimi. simplicissimi, fuerunt. Quo longius, successu temporis, Christiani a puri.

tate cordis, atque ab amore Dei, & proximi recesserunt, eo magis numerus,&pompa illorum, crevit; cum plerique sibi persuaderent.&hodienum persuadere soleant, omnia uitia, atque peccata, solo huiusmodi Numinis externo cultu, citra serium, il-

la deserendi, propositum, expiari posse. Quo nihil. ab indole, genio religionis

182쪽

homines decipiendos, commodius, a Daemone, excogitari potuit. f. IV. Diuiditur liturgia in solemnem. minus solemnem. Illa ex omnibus, uel saltem plerisque, actibus sacris, praesertim Homilia, Administratione S. Coenae in Eleemosynarum collectione,constat. Eadem que rursus est, uel ordinaria, quae singulis . hebdomadibus, die scit Dominica, recurrit, uel extraordinaria, quae diebus festis aut supplicatoriis, ad quos Litaniae cie iunia pertinent, celebratur. Minus solemnis Liturgia, paucioribus actibus sacris, ab sol uitur. Cuius generis sunt, hi Catecsismu Examina, Eet Stunhen, sitheruiebre Wtraque, tam solemnis, quam minus sole nis prout personarum conditio postulaue. rit, occurrit, in nuptiis celebrandis 4 exe-ouiis ducendis; bena in Traiit.Ultssen, undiUtilenήMessen, ut apud Pontificios appellantur.

g. V. Aliturgia differt, priuatum religi

onis exercitium, quod non modo non impediri, sed omnibus modis promoueri meretur; si modo abusus in contemtus ministerii Ecclesiastici, absit. Qui enim, domestica huiusmodi pietatis exercitia, promiscue damnant, satis produnt, nomen

quidem ipsos Christianorum prae se erre, sed

183쪽

sed vim atque efficaciam abnegare. . cor. XVI. N. ad Ol. IV. N. Ad species cultus Diuini priuati, Votum etiam, &iu

liuranulum, referri solent.

f. VI. lus definiendi' praescribendi Liturgiam, quatenus a iure humano dependet, & dirca adlaphora occupatur, non est penes Patronum Ecclasiae, nec Dominum iurisdictionalem, imo nec penes Consisto .rium; sed est pars iuris summi, circa sacra, quod Principes Protestantes, ut maiestatis, uel superioritatis territorialis, exercent. Sicuti uero honi, sapientis Principis est, nihil, quod grauioris momenti sit, in rebus politicis, temere, & sine consilio fidorum ministrorum, agere ita uel maxime in rebus Ecclesiae ordinandis, pios, doctos, Prudentes, ac moderatos Theologos, in consilium adhiberi, par est Turbulenta autem ingenia, clauicum, ubi hostis non est, canere S cum propria umbra strenue lusari adsueta, quibus, non tam exemplum gregis esse, quam aliis dominari,in supra i eos eminere, cordi est, cane peius 4ngue, uitanda sunt.

Vll. Praecipua pars, Cultus Diuini publici, haberi solet, Concio seu praedicantio Verbi Divini, hie plebigi circa quam, osocium Pastoris, iam supra strictim indi'.

184쪽

regesis Pusi. ET RELl LITvRGiAM 139cavi. Inprimis cauere debet, ne tam artificio humano, quam auxilio diuino, Considat, quod prius, quam suggestum conscendat, in spiritu Queritate implorare debet. Quam uero methodum in dispositionem Pastor, in praedicando Verbo Diuino, observet, siue illa analytica, siue synthetica, siue schematica, siue alia quaecun- . que sit, nihil interest nullam enim reiicio, aut damno. Sed fateor, illam mihi semperopthnam, atque, ad animos hominum conuertendos, maxime idoneam, uisam esse, quae minus ex arte humana trahat, illamque minus sapiat. Non enim ostentatio eruditionis, sed aedificatio populi, scopus concionantis esse debet. Idem illud incul

teit diencii mogen. Vnde saluberrime in Saxonia, peculiata Mandat Regio, autum est, ut quisque Pastor, aliusve miniaster Verbi Diumi, singulis annis, methodum, qua in praedicando uel hi diuino, usus est, Consistorio, ter hoc Potentisi

185쪽

iso Ap. Vnt D Oppicio PANonis Cinc Regi, eiusque Senatui Ecclesiastico, insinua ri debear g. VII l. Flencho contra dissentientes, praesertim toleratae, in imperio, religoni addictos, prudenter& moderate, sine ue his contumeliosis, utendum. Id enim spiritus mansuetudinis, qui inprimis ministros Verbi Diuini decet exigit, idemque diserte praecipitur in Inser Pae. Os bri,

ctrinalis, usum summus sacrorum, in Saxonia, Antistes, D. Marpergerus, peculiari

scripto, quod, ante paucos dies, prodiit, accurane distincteque ut solet, exposuit. Quo nihil, in hoc genere, praestantius, at que ad mentem Spiritus S magis accommodatum, hactenus mihi uidere licuit. g. lx Conciones ad populum habere, regulariter ad officium ministrorum ordinatorum pertinet possunt tamen admitti etiam non ordinati. haud repugnante S. Scri plura. Haec enim solas mulieres, quibus in Ecclesia tacendum, repellit. . Cor. XIRI . su. v erum hic magna cautione opus ne prinmiscue quibusvis sed tantum sacrarum ib

186쪽

rillex P L. ET RELi Liae siAM. is terarum probe peritis, Concionandi copiatiat uuid in Saxonia fieri debeat, praeci- Pitur in sed Ecca ara. m. s. in sin ubi illatim cautum, quod Studios Theoloriae inpagis admitti non debeant nisi produceto testimonio, & concionis habendae eriemplo. Quae sanctio a Pastoribus, passim male negligitur, qui praesertim, si Aea- demus uicini sint, studiosorum industria ad palliandam pigritiam, saepe abuti solent' Omae Reui si ubi cautum

I. X. Nec tamen, penes quemvis ordinatum ministrum, ius habendae concionis est, sed penes ordinarium tantum. Altu; igitur, sine huius consensu non admittendus quod si quis ausus suerit arbitrarie punitur; non tamen erimen, turbatorum saacrorum, proprie committitur vid. μό-

. yeteri iure, diaconis regulariter haud licuit conciones habere, sia tantum

homilias atrum, populo praelegebant. Hodie uero, sublato, hoc in passu, inter Pastores Diaconos, discrimine, hi non mi.

187쪽

nus, quam illi, ad populum uerba fac,

g. xli. Concioneseuiuis audire, fas est. Pa. rochiano tamen alieno id Juri an inter

dictum, peris a X. d. Parach. c. . cauc. p.

Igitur secundum canones, parochis ius prohibendi competit, quo minus paroecio an alienis sacris utantur. Mum eodem coniungi solet ius cogendi, ut parochiani publicas parochi sui conciones, audi. ant, ,equentent. Vtrumque ius, suo modo, etiam inter Protestantes, receptum, idemque ex cura animarum, Pastorihus ordinariis incumbente, derivari s Iet. nim uero cauendum, ne talis uel prohihi-tio uel coactio in legem Christianae caritatis impingat, & in sacram tyrannidem degeneret, uerumque Christiamsimum magis impediat, quam promoueat. Cum nihil Deo tam displicere possit, quam eius culistus, ab inuito, reluctante, prosedius in

ui g. D. Parochianis negligentibus, qui coimciones saepe, & temere, negliges ni Poena sex grossorum, aerario Ecclesiastico inferenda, oictatur. Ceterum in civitatibus, ubi plures Parochiae existunt, facilius permitti λ-let, ut quis alieni Parochi conciones audia

188쪽

st, praesertim, si id, absque contemtu odilinarii Pastoris, fieri, appareat

g. Xlli Tempus, quando Liturgia incipe.e,in quamdiu concio durare debeat, a cu-asuis loci consuettudine, & lege Ecclesia-ica dependet in Saxonia id expresseefinitum, sigillatim eo Symae ReMis is λγ. pr. EccL p. sis. s. i. his uerbis und

ingeri. Adinari. grn. s. Quae sanctio Pa-ichis in memoriam reuocata, de nouoculcata est, per Mandatam Regium, de κοδ. p. Xἐδ. O . Iur. Ecce in sin ubi tamen bdomadariam concionem, ad tres h . quadrantes usque, extendere permit

uris

I XlV. Vt uero parochiani, ad eoncis

audiendas, magis excitentur, concio-ntis collegae, si quos habet, ut in ciuit ga

us contingere solet in ipsi diligenter il

189쪽

i54 Ap. Vni. DE Orpicio Amonis CiRCA his interesse debent quippe quorum exemplo nihil ad flectendos animos emcacius esse solet. Idem expresse dispontum, in

g. v. Partem Liturgiae Ecclesiasticae inprimis etiam constituunt preces publicae, atque solemnes, Ne semelnenun othn, listhen siroen, ibere, quarum certae lateis

terminatae formulae, apud primos Christianos, si ab bratione Dominica recesseris, in usu haud fuerunt, sed tamen iam Co stantini M. tempore inualuerunt. Harum sormam ordinat praescribit is, penes quem ius summum, circa sacra, est, qui, in illis concipiendis, opera doctorum pio rumque, I heologorum, ut, in Saxonia, supremi Concionatoris Aulici uel Superintendentis Dresdensis, uti solet. Igitur, in

huiusmodi statis precationibus, nihil uel Patronus, uel Ministri Ecclesiae, proprio ausu, imo nec Consistoria inferiora, mutare queunt. Multoque minus ipsis fas est.

sine imperantis auctoritate, contra quemquam, preces publicas dirigere, eundeminque, uel haereticorum, uel schismaticorum, catalogo inserere.

q. XV l. Nempe sedulo obseruandum, quod preces quidem, in se spectatae, luris Diuini sint, sed quatenus de statis formulis,

190쪽

lis, quibus perpetuo utendum sit, quaestio est easdem, si rationem Dominicam excipias, ad ius humanum Ecclesiasticum, reserri debere. Vbi, si sorte uel Ministro Ecclesiae, uel alii cuiquam, scrupulus ohrepat an quid illae contineant. Verbo Diu,no, conscientiae, repugnans eum Coimsstorio quam primum aperire , eiusque discussionem expectare, debet. f. XVI l. Quod de precibus dictum, idem inris est, in circumstantiis circa easdem Obseruandis, v. g. quod ad rationem Dominicam uel alias, circa Liturgiam, flecti Gnua debeant. Id enim, cum per se adi, phorum sit, a nemine, per modum lesis, iniungi potest, nisi summa potestate, circa

sacra, gaudeat. .

. :XVlli. Quod si alienae religioni Princeps addictus sit, iure suo, circa preces P hlicas ita uti debet, ne statum religionis. eiusdemque exercitium, prout A. 624 se habuit, turbet, aut impediat. Vid. laser Paciari. V. s. s. ae L Hinc non puto prohiberi posse subditos, quo minus cantionibus4 precibus publicis, quihus dicto anno usi sunt etiam in posterum utantur; quicquid dissentia Nomis s. de Iure