장음표시 사용
571쪽
tentiissima, ct tenerrima adeo, ut sponte fatiscens, dum in lucem editur, aut cum epithemate divulsa, segnes chirurgi oculos haud subeat. Ad radicem barbae punctum atri color, dc inermi etiam oculo ibidem oris vestigium quoddam, in caudae extremitate vero foraminis quoque punctum, velut ani nota, conspicitur. Duplici constat timida, utraque albida, interiori paulo teneriori, cujus cavum liquore albo, pingui, nonnunquam S seroso reserta est, nulla omnino sangui'is comparente guttula.l
Non est bestiola haec soli Perssidi vernacula,sed&GVi- rimis. Cneae in Africa, dc Rhase ac Micenna testibus, Chorasmiaest AEgypto quoque. Medinensem Arabiae tractum earum feracem testatur saepe laudatus Arabs, dc morbum sub hujus Patriae titulo,exinstituto pertractat gemino ca- te 2I OV aa. Lib. Can. 4. Fen 3. Tr. 2. Dracunculorum genitrices quoque offendi pagos mediterraneos quosdam terrae Gangeticae ultra Paliacattam. Vestigia inveni quoque in Tartaria deserta, prope flumen qua Caspium subit. Omnem autem Dracunculi patriam comperi Vi aestuosam, torrentem S intemperati caeli; solum vero in ea falsum, sterile Sc arenusum, quod aquam nec in superficiem effundit, nec in intimo sinu fovet aliam, nisi salsugine inquinatam 3c 11ti restinguendae ineptam. Imber igitux brumalis qui coelo Ormussiensi praesertim parcissimus est) per terrae superficiem confluens, cisternis ampliS, eam in rem operose fabricatis, eXcipitur, dcreservatur studiose,velut potabilis annona,parci Jovis indulgentia si1bi ad demorandum eo coelo concessa: id quod
insectorum nostrorum generationem inquisituris probe notandurn est. Lucem sortitur ea aestatis parte, quam ardens infestat canicula; quasi infelix monstrum non nisi jaauspicato nasci oporteat. Prout vexo unai aestaS ferri
572쪽
sag Amoemtatis exoticarum ventior est altera, ita praesertim foecundissimam lumbricorum eam fuisse expertus sum quae maXime erat aestuosa. Gaudet prae ceteris partibus crurum hospitio, praesertim a genibus ad imum usi pedem: in femoris ver' processu, a lumbis ad usi genua, non aeque frequenter gignitur. Malleolum eXternum & internum δε-pissime omnium occupat. Ex pede imo, & brachiis, aliquoties eduxi. Sub patella,in genuum junctura, scrot0 , latitantes, tum ex manu, coxa, umbis, latere, omnino semel&bis extraxi; ex aliis partibus, quod memini, nun quam. . Ut plurimum sub carnoso delitescit pannicul0, situ sane promiscuo; nunc supra musculum rotatus in multos gyros; nunc in rectum extensus; nunc muscul0rum interstitiis impactus, tape ligamentis artuum mire implicatus, saepissime omnium vago fleo per muscul0 distractus: hoc enim ex dolore, motu & exulcerati0ne diversarum partium, & ex his facta divulsi unius dra-cunculi excretione, luculenter constat. ExtraXi scribae Vermem triplici hebdomade, cujus extremitatem sub ge' nu prorumpentem dum ducerem, major pedis digitus, Velut continua chorda traistus, ingenti dolore moveba' tur, di sub eo tandem extrema portio, multa sanie excre' ta' est. EGYi fabro lignario, cujus altera eXtremitas iasiimmitate surae locata primum lucem vidit, media por tio sub malleolo, extrema demum in plantam pedis pro tensia molestissime prodiit. Haec de situ. Paucis nunc ipsum ortum huic anneXa.. g. IV. In lucem prodituri nuncia plerumque est febricula, ut plurimum ephemera, nonnunquam in tertium dies' protracta, cum foetae partis levi rubedine & tumore; i quo postridie exsurgit pustula pisi magnitudine, tenerstiaquosa, pellucida, non xaro atricolor : qua post unum ut
573쪽
alterum diem sponte rupta, vel acu aperta, prosilit lumbrici summus apex, si1ve rostellum, ibidem nasstenus absconditum, quod pedetentim & reliquum corpus unde-eunque subsequitur, blanda attractione quotidie solicitatum. Saepe etiam non nisi praevia partis dolore, dc duritie vix sensii bili nascitur; rupto ibidem, quo perpetuo sibi Viam parat, ulcusculo, sine epidermissis pustula. Excretio, pro lumbrici magnitudine & maturitate citiori, tum tiro litia dc loco generationis vario, facilior est aut dissic
ior, longior aut brevior: raro autem pariter & Vivus, frequentissime successivo tempore,diebus circiter decem, extrahitur. Omnium felicissime egreditur, qui in scroti cavo absconditur, nam hunc, barba eXerta, vivum illico educimus, sine dolore dc purulenti ulceris incommodo Supra musculum aliquem in crure aut brachio non admodum dispersus jacens, vel in gyrum volutus, qualis oculo dc tactu deprehenditur, in a paucos dieS, a quo matUrare incipit, sine notabili pure dc molestia,quin Vel uno interdum nisu extrahitur. Ex femore dc ulnis plerumque facili partu exit, diebus admodum paucis. Si tu Vago ligamenta pedis involvens admodum dissiculter, mora videlicet viginti vel amplius dierum, excluditur, cum tabo 'uotidie copiosissimo magnoque aegroti cum dolo e dc
incommodo. Id evenit, si importuna manu attracto US rumpatur: Rumpi autem & recedere contingit, si ligamentis valde implicetur, vel agglutinetur, praesertim distantiori, ab exitu, loco: haud enim pariter draeunculus, sed per partes, maturatur, ita ut nascente extremitate una, videlicet capitis, reliquum corpus generari adhuc.
α Velut per appositionem ut in scholis loquimur) produci videatur. Impar hinc in extractione successus est; ita ut aliis diebus facile & magna portione excedat, aliis
plane renitatu quicquid attraXeriS,aut cum acerrimo patientis dolore tentaveris; donec, quod videtur, succe- XXX dens
574쪽
3;o Amoenitatum exoticarum dens portio elaborata fuerit, dc secreta a parte illa, ciui adhaerebat. Durat hoc pacto partus ille, cum ulceris sanatione, menstruum pene vel amplius spatium; praesertim in corpore cacochymico. Tria igitur, implicatio, maturatio tarda, & enormior longitudo vermis, eXitum protrahunt. Uti de utraque priori, ita de longitudine nihil determinari potest. Viro tricenario Vermem eX sura, se-lici quotidie cum successii, plus minus palmari longitudine produxi, nec intra tertiam hebdomadem finem assecutus sum; credo adunatas, quas indies resecabam, particulas, geminae longitudinem excessuras fuisse. Contingit etiam eodem decubitu plures edi draclanculos: Uni ego juveni heluont, jam tertium Medioburgo
ad Indias remiso, per unam continuam aes atem, eduxi lumbricos ad minimum decem. Aliquoties uno mense eX eodem crure tres, quatuor & quinque suscepi. Nonnunquam eX eodem ulcere, geminos eodem partu, in ali0 totidem successii temporis eduxi. Non raro contigit lumbricum medio corpore, adeoque duplicatum, proditisse, extremitatibus intro abditis. Si totus in profundo generetur, longa ulcerationis mora putrescit, ut viX lumbrici vestigium effluat, nisi quod ex albis tabi striis colligaS. Numerus Vermium non semper dignosci potest, dum ruptus retrocedit,& interpositis diebus alio loco pro dit ulceratio gemina, cum multa eXcretione particula rum, incertum eiusdemne, an alius etiam dracunculi. Nam in statu cruris, eg ulcerosis cuuieulis dctabi latebris depraVato, Vermis plerumque praepostere,putrefactus, 2 partitis vicibus, excluditur. In liciter situs, ct impru denter tractatus, aliquando pedisequam sortitur contu'macem fistulam. Accidit interdum, ut dracunculus δtumore,nativitatis pro dromo,in annum posterum sine pa tientis incommodo sopiatur, videlicet ab aere victu demutato. Tractavi Armenos, Persas & Batavos, qui iti
575쪽
nere,per Ormussiense littus fatuo,vermisero semine inquinati, sequenti anno, nil talium conscii, draclanculos peperere alieno coelo. Novi,qui vestigium lumbrici, quod Gamrono asportaverat, gemino anno Isphallani servaret, non prius eXclusum, quam tertio anno, ubi redux in Vian0n procul Gamrono abesset. Multo majori cum difficultate parit, qui serpentigenum virus in aliam regionem transvehit, quam qui idem coelo excludit vernaculo; Aeris enim genius pardum ac sanationem accelerat; tasse caloris sui excessu, qui putrefactionem promovet, qua res, toto genere praeter naturam, a fana parte secedit facilius. Non aliud aeger incommodum, quam ex affecta parte sentit, cetera nus, nisi in quantum dolor actio nes impedit.
Ad curationem recta pergerem, nisi prius de origine Dra iaculi, dc seminali ejus principio pauca dicenda es sent. Insecta dc viventia quaevis ex ovis homogeneae spe ciei, dc lumbricos quidem humanos ab ovis forte culicumst muscarum nasci, recepta est atque constans sententia recentiorum, qui ex semine aequivoco, ut in scholis loquimur,quicquam viventis generari posse negant. Diseficilis explicatu fuerit stupenda illa transformatio, qua faetura culicis in tam heterogeneae sormae longitudinem protendatur. Non sunt intestina tantae angustiae, quae recens exclusiam sic extenuent. Et quid eiusdem speciei Va disponat, ut exclusa in intestinis cravis fiant ascar, des, in tenuibus vero lumbrici i Dices: tenerioris ovi genus esse, quod citius, adeoque in intestinis tenuibus; durioris vero dc alius bestiolae, quod in crassis excluditur. Speciosam fateor conjecturami sed quae unam tollens di ficultatem, plures substituit. Quas etiam quoquo modo eluctatus in generatione lumbricorum in intestinis, quae- XXX a res
576쪽
culi sive ea lumbricorum terrestrium, sive aliorum insectorum sint) conservari possint, ne tam longo circuitu cum sanguine agitata destruantur, sed farta tecta deferantur sub cutis; ambitum y Pone, hanc incolumitatem deberi rapido humorum motui dc patentioribus illo coelo duct bus; vel, si via placet compendiosior, dic potius: volitantes in aere ovorum atomos sed cujusnam animantis') patentissima subire cutis spiracula,Vel iisdem,prout gemmis Ec tuberculis plantarum eveni ab ipsis inumbilis parvit, iis insectis inseri; Pone inquam, haec omnia sic, vel aliter, sub calente coelo contingere; quid igitur foetum ex tantilli ovi puncto nascentem tam longe eXtendat, tam vario situ distrahat y Cur non simul dc uno actu maturus pr0dilr quin priorvars vitae particeps lucem subeat, dum reliqua velut ex Nili limo fabulosi mures Ρliniani) successu temporis generetur. Ad aequiVOcam autem generationem Aristotelis si1 relapsus fueris, dc rudem hanc naturae sobolem, dixeris, haud magno negotio eX materia putrid Vel eXcremento tertiae concoctionis, generari p0ssie, quomodo Vel secundum principia Carte si lumbricum sibi formavit Cl. Blanhardus, Pr. Lib. c. io: trecentae te
rursus involvent dissicultates, imb absurditates aliae, dquibus possitionem tuam nunquam vindicaveris.QRelatori mihi satis fuerit culpasse imbrem, e superficie terrae, pro annuo potu in subterraneos fornices collectum, dciniis stagnantem, qualem omnis propinat Draclanculi pa ma; atque indicasse, seminale principium in ea colluvie, non in aere, aut cibo, certo certius hospitari: quichidcontradicant hospites ibidem Europaei: qui ex fontibus scaturientem. liquot milliarium intervallo indies delatam, cum bibant, hac tamen polluuntur lue serpentigena. Ve' rum nesciunt tape ipsi,quid ingurgitent siticulosi, crema to vinove bene soli: exhibent famuli aquam, quae ad ma
577쪽
nus est , noni quae petitur. Atque ipse,Gamroni versatus, experientia didici, Camelarios Batavis ibidem demorantibus, pro fontana Issinensi, asportasse aquam ex pluviali lacu, quae est in media via. Sententiae meae testes habeo cives montanos, qui in eodem natali solo, sed circa fontium scatebras, habitantes, non norunt dracunculos, nisi nomine, nec concipiunt unquam, nisi rarissime ii, qui per deserta profecti, virus ex stagnis imbrium hauserint. Conceptionem autem promoveri aeris genio dc diaetae erroribus, haud inficior.
Curatio vulgaris inter populares haec est: Emplastris,
aliove medicamento emolpienti, durities maturatur, ut lumbricus infixus suppuratione sensim proliciatur; deprehensi portio, quanta lenem attractionem sequitur, circa ligulam pollicaris longitudinis votatur, di epithemate retinetur, ne in ulcus recedat. Ulcus indies gemina obligatione a pure suo liberatur, iterata semper attra ione &totalis eductionis qualicunque tentamine. Cautio est,ne fiat attractio fortis aut subitanea: sla inanis est &'dol res eXcitat, quod vermis, parti alicui circumvolutus vel agglutinatus, frustra solicitetur prius, quam maturando aliscesserit; haec vero periculosa est, qua Vermis plerumque rumpitur & intro recedit, multis symptomatibus possessorem affiXurus, donec largiori suppuratione, Vel
eodem illo, vel novo ulcere eXcernatur. Si contingat aliqua corporis parte eXtra ulcus retentum dracunculi finem, dolores parere tensione sua, dc omnsno frustra ad
exitum cieri diu, quod procul indς insolubilis tendinota
parti adhaereat, tunc, quod experientia mea & aegrorum cum incommodo didicio satius est finem dimittere, ut intro recedat, & negotium liberum committere naturaea sic facto deinde, in l0co remora, novo ulcere, minori Cum
578쪽
334 Amoenitatum exoticarum dolore & periculo ibidem extrahetur, vel mora longiori
putrefactus cum tabo copioso effluet. Cum novam portionem eXtraXeris, antiquiorem resecare liberum est, ne
glomeratus obligationi obesse sua magnitudine passit; sufficit tantillam particulam extra ulcus retineri ligulae circumvolutam, qua recessio impediri, & extractio iterari in proxima obligatione valeat. Verme penitus egestu, fistulosum ulcus vulgari quovis remedio persanatur, paucos intra dies & sistra omnem tractantis fidem, facilim Vulgus pauper svi ceparum, sub cinere tostarum, imp0sitione totum maturationis & eductionis negotium perficit, non infeliciter. Sunt ex illo, qui frequenti aquae frigidae affu11one sibi consulere satagunt, dicunt*, sanam
partem a corruptione sic conservari, arceri affluxum ex reliquo corpore, dc impediri, ne eXereto Verme, ulcuS remaneat: quae philosophia, quam crassa videatur, in illo tamen aestuoso climate, absurda fortasse non est. Sane in Dud, qui laborant morbillis, nisi strenue perfundantur frigida,vta evadunt. Novi Bataviae chirurgum fratrem Clarissimi Viri D. D. t. R. qui tres natos suOS, quos
Europaea methodo pertinaciter tractabat, omnes Unomenae amitteret; cum vicinus nigrita sine medicamentis liberos, quibus numerose instructus erat, omneS serva ret, nullo adhibito remedio alio, nisi solo hoc baptismo, sub dio mane & vesperi iterato. Conjicio,materiae pec cantis effervescentiam, tum excedentem subtilium parti Cularu eXpirationem,liae perfusione inhiberi. Cum iso mentum Omne in vermis eXtirpatione positum esse,huiu terrae lippi & tonsiores noverint, evenit aliquando,Vt prα
propere facta incisione, deprehensum pro lumbrico ten dinem Violent,tragico partis affectae damno. Vidi duo eX craso illo errore chirurgorum, quorum profunda est per Asiam universiam inscitio claudos esse redditos. Ad tequam vermis eductionem moliaris, humores evacuar:
579쪽
Fascisulus III. 33sin principio morbi oportet, ac temperare in progressu, ne ab affluentium copia dc acredine ulcus aggraVescat. Pinguium applicatione, ferventi climate facile gangraena tibiis inducitur: proinde tutissimum est, pinguium loco primum tumenti parti imponere cataplasma, in progressu vero locum operiri emplastro, eo saltem fine, ut ligula, cui Vermis eXtremitas involuta est, retineatur: nulla omnino inserta turunda. Hujus, quod obiter dico, merus apud nostrates chirurgos abusus est, ViX ea aliud agentibus, quam ut partem offendant, dolores concitent, humores improbos alliciant,effluentiam puris impediant, inflammationem causent, sanationem protrahant: magistrorum imprudentium serviles dc ignavi imitatores l
Historia Aia foetidae Disgunensis.
muis; caule pleno maximo; semine foliaceo , nudo, solitario , Brancie ur sinae vel pastinacae Amili; radice ofam foetidam fundente.
Hi Ueb radicem habet ad Ilures annos restibilem, magnam, ponderosam, nudam; eXteriori vultu nigram, in solo limoso lae essi in sabuloso scabram ac quadantenus rugslsam; ut plurimum,Passtinacae instar,simplicem, saepe paulo a capite duabus vel pluribus divaricationibus bra- chiatam, aliis perpendiculariter demissis, aliis incondi