장음표시 사용
621쪽
eius loci optime meritum. Non dubito, tela i callis pha macis posse imbui; Quid oleum Nicotianae praestet,satis notum est; quid succus allii valeat, quid toxicum Hispanorum eX radicibus Hellebori coctum , ipse non eXploravi. Sed ad radiculam. Assumitur haec, cum ad praeservationem, tum ad curationem,ab inferendo vel illato veneno, drachmae unius vel dimidiae pondere, cum haustu aquae dulcis vel cujusvis liquoris, si1ve rudi frictione super lapidem,sire cultiori modo in pulverem redacta ; nec inconsultum unt,ipsi loco affecto pultem eX pulvere radicis,cum sputo Nel aqua factam,imponere. In radiculae huius notitiam antequam devenissent, Indorum hospites vel hostes, Europaei, nullum aliud ab indigenis ferocis
veneni antidotum revelatum esse dicitur, quam stercus humanum exsiccatum; quod a sauciatis eo ipso momen-t0 tanta copia deglutiendum erat, donec, eXcitando enOrmem vomitum, virus illatum revellendo, eliminando aut quocunque modo, perinde es superaret atque illuderet. Hoc igitur stercoreo antidoto instructi, aciem cum nigritis ingrediebantur, vitam nescientes, nisi in sui ludibrium conservare, sordidissimo remedio; donec patuisset, aliud ab indigenis foveri antidotum: cujus revelatio nulla arte alia potuit, quam cruciatu eXtorqueri. Jurant alii, si recens succus fuerit, & oblito recens telo alicui illatus, vitam nec antidoto ullo, nec laeta partis eX- stirpatione conservari posse, sed eXanimem concidere prius, quam quis possit ad opem ferendam manus porrigere. Ego radicem cujus copiam ex Java asportavi in febribus putridis, morbis malignis redux feliciter utor,st multis successibus infallibilem experior Virtutem adversus canis rabidi morsum, in brutis aeque ac homi
Planta nostra, cui ab amaritie Indi, a viverra Lusi- Deseripio istut nomen dedere,patriam habet, quod scio,Javam, Cey
622쪽
ς ε Ametustatum exotibaris lanam isc Sumatram Insulas, fortassis, quod opinor, & alias regiones. Crescit altitudine pedali & longiori, faciem eminus conspecta eXhibens Centaurii minoris. Radix
illi una est & simplex, spithamam longa, digiti crassitie,
crebro vagoque fleXu intorta; firmiter adnata fungosa, rufa, rugosa; substantia limosa, dura, fibrarum exorte & fragili, coloris albidi, saporis amarissimi, instar Gentianae, sed subtilioris i& haud aeque ingrati. Caule assurgit recto, tenui, aequali, ramulis raris, alterne adve sis; omos folia ornant pari ordine disposita, rariora, 'n- gusta, longitudinis uncialis, figurae lanceatae. Si lis sim gulis, ex surculorum aYillis in duarum vel trium digitorum transversorum longitudinem eXsurgentibus, tenui
bus, deciduis insistunt Flosculi, circiter so, plures pauci0res,praeparvi, in plures fasciculos digesti, & in umbellam,
tantillam, quam ungue obumbres, conglobati, pulchre rubentes 2 qui per microscopium cognoscuntur nudi, tubulati,extremitate in quinas & senas lacinias divisa. Are- suente flosculo ex umbilico eius Semen minutissimo pediculo protruditur, in aliis geminum, i. e. eX duobus seminibus ad bases concretum,fasstigiis divaricatis, in aliis simplex &unum, inaequalis rotunditatis, & ex quadantenus compresso utcunque turbinatum,osseum, seminis coriandri magnitudine, cute vestitum carnosa, adnata, per sic 'citatem rugosa, coloris promiscue vel nigricantis, vel ex
viridi pallentis. Nucleus interior albus est, oleosus dc pinguis, saporis vapidi subdulcis. Mungo planta, quam ceu Phaseolum Orthocaulem a Fab. Columna descriptum proponit Cl. Rabus Hist. Plant. LXVIII. Sect. 3. cap. 6. mi hi ignota est.
Alterum, ex animali, quod credunt, regno deprom Pium antidotum, est; qui extrinsecus vulnusculis
623쪽
venenatis admotus tenacissime adhaeret, donec ex ore indigenarum loquor) veneno ex vulnere attracto saturati sponte decidat. Is quanquam omni Venenoso Vulneri, sive toxicum ictu δc morsu insectorum, sive telo mortifero inflictum sit, inssigne praestet auxilium, specificum tamen dc infallibile habetur antidotum in solo homine adversus morsum veneniferi serpentis Cobras de Ca beto. Ut rite expediatur curatio, gemini Lapides in promptu esse debent, quo, delabente uno, illico admoveri possit alter, qui veneni reliquias imbibat. Si vero unicus saltem adfuerit, qui spontaneo lapsu venenum superesse indicet, oportet lacti recenti confestim immittatur; lac enim Vbrus e pori S eXtemplo eluit, ita ut in superficie speistabile supernatet, colore eX flavo caeruleoque variegatum: Sic veneno liberatus, & diligenter abstersus lapis, vulneri denuo admovendus est. Signum exhausti veneni statuunt, si Lapis non amplius decidat, sed manu detrahenduς sit;
superesse enim poros, Veneno vacuos, qui saturari amplius non possint. De essicacia hujus lapidis, &, quae in-
dies cum ipso instituuntur in India eXperimentis, multa dicenda, inquirenda, dubitanda venirent. Quicquid sit, spondent emcaciae veritatem, quotquot eY Ηindosianis
de Lapide quaesivi; & innumeros inveni, tum qui eXpe 'rimenta ipsos se fecisse, tum qui facta suis oculos vidisse mihi perJovem Lapidem jurarunt; adeo, ut inter Indos
de Viperini Lapidis virtute contra serpentis Cabeto morsum dubitare, execrabilis incredulitatis crimen sit. Ex multis unum placet inserere casum oppido rarum, quem mihi de experimentis Viperinis,incidente discursu, dubitanti narravit, &tota testata est spectatri X familia Generosit Domini PaUision, qui domi suae acciderat, cum in Choromandeto Gubernatoris provinciam gereret. Una ex servis domesticis a Cobra obelo pede morsa, ardentis
simos plorabat dolores. Productus illico S impositus
624쪽
Lapis est; quo decidente, cum nec Lapis praeterea alius, nec lac dulce in promptu esset, quod poros elueret, nutrix, in tam pernici malo anxia, Lapidi immulssit ex suis uberibus. Ex quo vero illi papilla confestim dolere,mox uber ejusdem lateris tumescere & inflammari, non sine vitae discrimine, in quo triduum Versabatur, ab uberis duritie vix decem diebus liberata. Papillam autem habuerat aliquantillum ab alumni gingiva eXcoriatam,adeoque reclusis Venulis aptam, quae veneni inquinamenta reciperet, calenti lacte elicita. Qu1 autem conciliabimus cum Indorum experimentis tot facta in contrarium a celeberrimo Redo, citata in opusc. tom. Σχ Negabunt, opinor, Patroni lapidis, Rediana experimenta locum habere ad valorem stat 'antidoti destruendum, utpote quae in brutis , non in homine, cum oleo tabaci, vel Veneno heterosenei serpentis, non vipero Cabeto, tum sub caelo magis algido, non sub aestuante Indico instituta sint. Relator ego nihil dijudico, saltem fateor ingenue, penes me valorem lapidis semper mansisse in suspenso, dum quid erroris &fallaciae sublatere posset, propriis eXperimentiS non eXploraverim. Et licet tot lapidis praedicatoribus & experimentorum jactatoribus quid contradicerem non haberem, ausus tamen nunquam fui in sonticis casibus, plerumque inopinato & cum pernici periculo incidentibus, beneficium Lapidis experiri; cum non
caperem, si tam velox est Viperinum virus, ut esse omnes
iunt, quomodo illud retrani eg massa humorum possit per adhaesionem lapidis ἶ si vero adeo pernix non est Ut ad minimum in pleris* morsibus expertus mihi vide0r)sed mora quadam opus hab*t, antequam diffusum Sc re' solutum in vulnere, absorberi omne a venulis capillaribus, di ad cerebrum ac vitalia viscera transferri possit; colligere licebit, terram sigillatam, spodium 3c cornu cer vi usta ac similis generis aikalia, qui pariter adhaerent,
625쪽
idem quod ille Lapis praestare, & vulneri admota liquores contactos & cum iis venenum, in poros suos aeque p0sse recipere dc imbibere. Ea propter semper consul - lius duXi ad sacram meam anchoram, Theriacam, rem-gere, quam scarificato vulneri prius ligato supra vulnus
membro) post factam sanguinis expreuionem affricui de imposui, propinata insimul ejusdem electuarii portione pro sudorisero. Et sic sine lapide, sat cito semper in
recens laesis) successit curatio. Est autem viperinus Iapis figurae quodammodo ovatae, compressus, Uncia longior, latior dimidia,interdum alterutra facie magis gibbe- rosa, crassitie pennae anserinae in medio, ambitu tenuiori, superficie laevi ac splendente, coloris ingrati, nigricantis&aliqua sui parte albidi. Substantiam obtinet firmam &duram, levem tamen, hic ibi porosam di quodammodo
c0rneam, ita ut appareat formatus eX cornu cervi in va-p0re vel liquore aliquo macerato tinctoque; nisi forte fragmentum sit Lapidis cananoor variegati. Ita hicJa- pis dicitur a patria Cananoor Malabariae provincia, Lusitanis ibidem ariet dicta, a qualitate refrigerante jestque triplicis differentilae sive coloris, nimirum albuS, ejirinus & obscure caeruleus, qui postremus Nephritico lapidi in omnibus praeter levitatem,11 limus est.) QUOt- quot videre mihi obtigit per Indiam firmam & Insularem, praedictae conditionis &figurae fuerunt; plane alius ab illis, quos supra citato loco in aere exhibet a RR. patribus acceptos. Qualiscunque figurae fuerint, prsma fr0nte apparebunt haud quaquam naturales & in cerebro 'iperae, quod vulgo creditur, genitos esse, adeo ut frustra fuerit, qui illos in anguium capitibus quaereret. 7 Bidi, unica capsula tereti dc levi subere excisa, intra lanam pQsiti, reservari plerumque solent, ut secum citra frastisenis periculum possessor commode gestare possiti Haud prostant ullibi, sed contingit tofferri venales, hahen Dd dd 3 tur
626쪽
s 82. Amoenuatum exoticarum Fasciculus III turque rari & in pretio. Non constat, quinam eorum factores sint: quos tamen esse Gentilium religiosos, quos Syoges, aut Sacerdotes, quos Brahmenes, Vocant, multi
conjiciunt. Fig. vid. O. II. Rel. IX. f. g.
Curatio Colicae per Acu puncturam, J,
est, ut e decem adultis raro unus si1t, qui eadem aliquando non laboraverit: sic aer alioqui saluberrimus,sic Mialis aqua, sic cibus, potus & vernacula vivendi ratio in hujus morbi ginerationem conspirant. Audet importunus Civis ipsotadvenas, post salutatam loci Cererem, in--dere. Nostro id experti sumus dolore, ubi sub climatis ingrestim, quod in vado solenne est navigantibus
malorum, quibus nos irati Dii maris flagellaverant, me- moriam elueremus cerevissia hujus terrae frigida, Sa sti Vocata. Cocta haec ex oryga ad vini Hispanici vigorem& consistentiam, ea gaudet indole, ut neutiquam frigida bibi, sed ad indigenarum morem sorbillari ex orbiculis debeat, modice prius calefacta. Non autem quivis ven tris dolor dicto venit nomine, sed ille demum, qui dum intestina lancinat, in inguine ssimul motus excitat c0n vulsionis. Nimirum, is est hujus Colicae vel gradus, vel genius, ut abdominis quoque musculos dc membranas vel licet. Si doloris causam vel materiam 3uirimus, ζδeX sententia horum antipodum, cum tu pr stati morbo, sum in omni cruciatu ventris neutiquam intra intellissicavum hospitatur, nisi forte in affectu leviori, sed in Ut haeret partis alicujus substantia membranosa,putas nUlcu
628쪽
s 8 ι Amoenitatum exoticarum lorum abdominis, peritonei, omenti, me senterii, intestinorum: in quibus illa per moram facessens in Vaporem, Vel, ut loquuntur, in spiritum tape acerrimum, membra
nutas distendit, rodit & lancinat. Hujus igitur spiritus rodentis effracto carcere, ipsoque angustiis, quas distendebat, exsoluto, cessabit momento citius acerbissimus extensionis sensus, quem ut perperam Latini ab intestin0,λpius innocenti, Colicam, sic Gymnosophistae eum ad Japonum Sinensiumque mentem saniori judicio amant sua lingua vocare Spasmum ab minis intesinorum. Habet hoc singulare patrius morbus Japoniae, ut ad Hystericae passionis exemplum pertape suffocationem h0spiti suo machinetur, convellendo totam regionem ab in guine ad usque costas spurias, vel mucronem; deficiat Vero, ubi diu civili, in tumores hic illic in corpore pr0-
miscue nascentes; nonnunquam epilogum ludat teterrimum; in Viris quidem grandi alterutrius testiculi tum0re, non raro in fistulam suppurante; in sceminis vero δε- da caterva tuberculorum, in ani vulvesque labiis nascentium, quam capillorum plerumque comitari amat defluvium. Sed dc illa sarcocele quam speciali nomine
Vocant, Sc laborantem-dchi ficus, extra colicam pariter frequentes sunt endemii inJaponia. Aenum δε- In liuina eXtimae gentis hostem,prius, quam acum no s θυρ- stram stringamus, scire bportet: duos esse in adversis 0r be sacros fontes chirurgicos, ex quibus jugiter, cum ro cuperandae sanitati, tum conservandae petunt remedia,
sani Sc aegri, medici & empyrici, nobiles 3c plebeji. Illo
Vero dc ante artis medicae usum inventionemque,ab 0mni
antiquitate per Coraeam, Sinam, Japoniam claruisse, trig illa gentis sancte profitetur, pertinacissima antiquitatj sectatrix. Quinam fontes ἶ Equidem duri nomini si nam primus ignem fundit; cedit alter metalli aciem: aciem Vero, non ierocis chalybis sanguinantis, nec ignem quoq
629쪽
candentis ferri; quo utroque trux supra humanitarem chirurgia Occidentis in mortalium saevire membra jubet, opera detestabili iis, quorum humana mollities & mansuetudo praecor occupat; sed ignem gratiosum,&non Verendum magIs, quam quo sibi litari hoc coelo Dii ipsi
amant, nimirum remisse gliscentem turundam, volutam ex herba Regii nominis Artemisd. Sic metallum pariter omnium praestantissimum, illud Regiarum decus, rerum 0mnium nervum, Solis do Lunae sobolem, & horum plonetarum Virtute praegnans, ut volunt per ignem philo-sVbi. . Quid moror r Aurum & argentum indigitot Exh0c enim Acus perpolitas ducunt illius regionis artifices; quae ad celebrandam in humano corpore punisturam, apprime sunt idoneae, & tanto in pretio habitae, ut
eas inter manuales gagas, amans thecarum gens, in sinu ut solet rariora quaevis utensilia) reconditaS circumgestet. Hujus utriusque remedii tam momentosa est adminis ratio, ut pungenuorum Scurendorum locorum gnaritas singularem artem chirurgicam constituat, cujus magistri appellantur , i. e. tangentes, puta eXplorator l0corum; nam in locorum delectu cardo totius negotii repositus est. Qui ipsam rem manu exercent, Furitatie audiunt, i. e. acupungentes, sive eX suamet notitia, sive ad
tangentis iussum id faciant. Acus autem, quae puncturam praestat,quia non 11 ne periculo intra corpus adigitur, nisi es tenuissima sit, dc ex praedicto metallo facta, eoqUe purissimo, omnis cupri experte & ductili, hinc, ne sua mollitie operam eludat,singulari arte indurari debet; quam Ve'r0 artem nec quis 3 callet, nec qui callet, acus tamen fabri tare audet, nisi Imperatorio diplomate nactus lioentiai Duplicis structurae sunt: Ρrioris, quae eX utroque metal-l0 promiscue sunt, non magnitudine quidem, sed quod inmodo figura stylum exprimunt, quali apud nos pueri ς ementarii in indic ridis, aut Indi in exarandis literis
630쪽
utuntur; Longitudinem obtinent quatuor Unciarum, t0nuitatem mediocrem apice tenuissimo desinentem, manu-hrio instructae in modum cochleae circumfleXo, quo torqueri possint. Pro reconditorio eis adjungitur malleo. lus, ita aptatus, ut utroque manubrii lat 'e singulas acus recipiat. Malleus ex uri cornu perpolite constrilistus est, ipsa acu paulo longior, capite orbiculato & compressi cui pondus conciliat inclusum plumbum, alterutro latere, quod pulsui dicatur, aluta violacei coloris obducto, ne ab acu in feriendo desiliat. Alterius ordinis acus sei per argenteae sunt; structura illis parum est diversia, longi.
tudo eadem,citharoedicae chordae tenuitaS,manubriu n0Π- nihil densum,breve,& in longitudinem striatum. Recondi solent incerto numero plusculae intra capsulam obl0 gam quadratam, ligneam, Vernice eXteriuS, interius panno intonso obductam, cujus eminens lana leviter insertas recipit. Si nomina desideras, acus utraque, Vel in genere omnis huic chirurgiae dicata, Nuts barri, i. e. acus tortilis vocatur; posterius genus gaudet insta per appellati0- ne speciali, sed ejusdem si guificationis, Finori barri; cui, si in operatione, quod frequenter fit, aeneus canaliculus jungatur, Fuda barri, i. e. acus canaliculata dicitur. Est ille canalis acu sua paulo brevior circiter lati digiti tertia parte,pennae anserinae crassitie, in id fastus, ut per eundem acus ad puncturae locum dirigatur, ne in operati0'ne hallucinemur puncturae instituendae haec est: Cuspidem s- nistra recipiunt, inter digiti medii apicem, & indicis,pN-lice susulti, unguem; ita comprehensiam admovent loco punge o, tactu a nervis prius distincto & delecto; tum
malleo deXtra recepto, acum uno aut gemino pulsit pere ternam cutem,duriusculam illam, adigunt; hinc dep0 1ito malleo, manubrium acus, intra primorum digitorilis